Prakarana 11
सोपान-शिखर का ‘लोक-धर्म-परिक्षण’ चरण: राम-राज्य के आदर्श के बाद कलियुग-स्वभाव का निदान, और उससे भी ऊपर ‘नाम-आश्रय’ द्वारा सहज निस्तार। उत्तरकाण्ड यहाँ ‘समाज-व्यवस्था’ का वर्णन मात्र नहीं, बल्कि साधक के भीतर उठने वाले दम्भ, पाखण्ड, गुरु-द्रोह, और वर्णाश्रम-विकृति के सूक्ष्म रोगों का शल्य-चिकित्सात्मक पाठ है—जहाँ अंतिम द्वार ‘हरिनाम’ को एकमात्र अवलम्ब बनाकर खुलता है।
Rasa chủ đạo của phần này là śānta, nhưng nền tảng của nó được hình thành bởi sự chạm của karuṇa và bībhatsa: sự mô tả sắc bén về sự sụp đổ đạo đức của Kali-yuga (varṇa-saṅkara, đạo đức giả, tham lam, kiêu ngạo) đánh thức vairāgya trong người tìm kiếm. Thái độ của Kakbhusuṇḍi không phải là phê bình xã hội mà là chẩn đoán tâm linh, rời xa con đường của Hari-bhakti được śruti chấp thuận, sự trỗi dậy của nhiều giáo phái tưởng tượng được gọi là quả của moha, và "chỉ có Danh của Hari" được tuyên bố là phương thuốc đơn giản của Kali-yuga. Trong cùng dòng chảy đó, câu chuyện trở thành một vở kịch nội tâm: sự sụp đổ qua guru-droha, lời nguyền của Śiva, sau đó là lòng từ bi của Śiva và maryādā của việc phục vụ brāhmaṇas. Giai đoạn này của Uttar Kāṇḍa hoạt động như một "nguyên tắc kết thúc" cho toàn bộ Mānas-tattva, vượt qua tính lịch sử của Rāma-līlā để thiết lập một chiếc thang giải thoát thực tế qua nāma, guru, và sự hiệp thông của sādhus.
Verses
Chaupai 100.1-5
पर त्रिय लंपट कपट सयाने।मोह द्रोह ममता लपटाने।।
तेइ अभेदबादी ग्यानी नर।देखा में चरित्र कलिजुग कर।।
आपु गए अरु तिन्हहू घालहिं।जे कहुँ सत मारग प्रतिपालहिं।।
कल्प कल्प भरि एक एक नरका।परहिं जे दूषहिं श्रुति करि तरका।।
जे बरनाधम तेलि कुम्हारा।स्वपच किरात कोल कलवारा।।
नारि मुई गृह संपति नासी।मूड़ मुड़ाइ होहिं सन्यासी।।
ते बिप्रन्ह सन आपु पुजावहिं।उभय लोक निज हाथ नसावहिं।।
बिप्र निरच्छर लोलुप कामी।निराचार सठ बृषली स्वामी।।
सूद्र करहिं जप तप ब्रत नाना।बैठि बरासन कहहिं पुराना।।
सब नर कल्पित करहिं अचारा।जाइ न बरनि अनीति अपारा।।
para triy lampaṭ kapaṭ sayāne |moha droha mamatā lapaṭāne ||
tei abhedabādī gyānī nara |dekhā meṁ caritra kalijuga kara ||
āpu gae aru tinhahū ghālahĩ |je kahuṁ sata māraga pratipālahĩ ||
kalpa kalpa bhari eka eka narakā |parahiṁ je dūṣahiṁ śruti kari tarakā ||
je baranādhama teli kumhārā |svapaca kirāta kola kalavārā ||
nāri muī gṛha saṁpati nāsī |mūṛ muṛāi hohiṁ sanyāsī ||
te bipranha sana āpu pujāvahiṁ |ubhaya loka nija hātha nasāvahiṁ ||
bipra niracchara lolupa kāmī |nirācāra saṭha bṛṣalī svāmī ||
sūḍra karahiṁ japa tapa brata nānā |baiṭhi barāsana kahahiṁ purānā ||
saba nara kalpita karahiṁ acārā |jāi na barani anīti apārā ||
Dâm dục với vợ người khác, xảo quyệt trong dối trá, họ bị quấn trong vô minh, ác ý và ích kỷ. Những người như vậy được coi là bậc trí giả giảng dạy học thuyết vô nhị. Đây là hành vi của thời đại Kali mà ta đã chứng kiến. Chính họ đã lạc lối, và họ còn lôi kéo cả những người gìn giữ con đường chân lý vào vòng hủy diệt. Những kẻ bôi nhọ Veda bằng lý lẽ xảo biện sẽ rơi vào địa ngục, và trải qua cả một kalpa trong từng hố địa ngục ấy. Những kẻ thuộc tầng lớp thấp nhất, người ép dầu, người làm gốm, kẻ ăn chó, Kirata, Kol, và người bán rượu, khi vợ họ chết và tài sản gia đình mất mát, thì cạo đầu và trở thành tu sĩ. Họ bắt người Brahmana thờ phụng mình, và bằng chính tay mình họ hủy diệt cả hai cõi. Người Brahmana thì mù chữ, tham lam và dâm dục, vô đạo hạnh, kẻ ngu dốt, và chồng của người đàn bà hạ cấp. Người Sudra thực hành nhiều loại tụng niệm, khổ hạnh và nhịn ăn, và ngồi trên bệ cao giảng giải Purana. Tất cả mọi người đều thực hành những quy tắc đạo đức do chính họ bịa đặt, và sự phi pháp vô biên của họ không thể diễn tả.
Doha 100(क)-(ख)
भए बरन संकर कलि भिन्नसेतु सब लोग।करहिं पाप पावहिं दुख भय रुज सोक बियोग।।100(क)।।
श्रुति संमत हरि भक्ति पथ संजुत बिरति बिबेक।तेहि न चलहिं नर मोह बस कल्पहिं पंथ अनेक।।100(ख)।।
bhae barana saṅkara kali bhinnasetu saba loga |karahiṁ pāpa pāvahiṁ dukha bhaya ruja soka biyoga ||100(ka)||
śruti saṁmata hari bhakti patha saṁjuta birati bibeka |tehi na calahiṁ nara moha basa kalpahiṁ pantha aneka ||100(kha)||
Trong thời đại Kali, các đẳng cấp bị xáo trộn và những bờ đê của sự kiềm chế bị phá vỡ đối với tất cả mọi người. Con người phạm tội và gặt hái đau khổ: nỗi sợ hãi, bệnh tật, phiền muộn và sự chia ly. Con đường sùng kính Hari được Veda chấp thuận, kết hợp với sự siêu thoát và trí tuệ phân biệt, con người không đi theo; dưới sự mê hoặc, họ bịa đặt vô số con đường khác.
Chhand 101
बहु दाम सँवारहिं धाम जती।बिषया हरि लीन्हि न रहि बिरती।।
तपसी धनवंत दरिद्र गृही।कलि कौतुक तात न जात कही।।
कुलवंति निकारहिं नारि सती।गृह आनिहिं चेरी निबेरि गती।।
सुत मानहिं मातु पिता तब लौं।अबलानन दीख नहीं जब लौं।।
ससुरारि पिआरि लगी जब तें।रिपरूप कुटुंब भए तब तें।।
नृप पाप परायन धर्म नहीं।करि दंड बिडंब प्रजा नितहीं।।
धनवंत कुलीन मलीन अपी।द्विज चिन्ह जनेउ उघार तपी।।
नहिं मान पुरान न बेदहि जो।हरि सेवक संत सही कलि सो।।
कबि बृंद उदार दुनी न सुनी।गुन दूषक ब्रात न कोपि गुनी।।
कलि बारहिं बार दुकाल परै।बिनु अन्न दुखी सब लोग मरै।।
bahu dāma sãvārahiṁ dhāma jatī |biṣayā hari līnhi na rahi biratī ||
tapasī dhanavaṁta daridra gṛhī |kali kautuka tāta na jāta kahī ||
kulavaṁti nikārahiṁ nāri satī |gṛha ānihiṁ cerī nibēri gatī ||
suta mānahiṁ mātu pitā taba laũ |abalānana dīkha nahīṁ jaba laũ ||
sasurāri piāri lagī jaba teṁ |riparūpa kuṭuṁba bhae taba teṁ ||
nṛpa pāpa parāyana dharma nahīṁ |kari daṇḍa biḍaṁba prajā nitahīṁ ||
dhanavaṁta kulīna malīna apī |dvija cinha janeu ughāra tapī ||
nahiṁ māna purāna na bedahi jo |hari sevaka saṁta sahī kali so ||
kabi bṛṁda udāra dunī na sunī |guna dūṣaka brāta na kopi gunī ||
kali bārahiṁ bāra dukāla parai |binu anna dukhī saba loga marai ||
Các tu sĩ tiêu nhiều tiền của để trang hoàng nhà cửa; dục vọng đã tước đi sự vững vàng của họ, và không còn sự siêu thoát nào trong họ. Các tu sĩ thì giàu có còn người chủ gia đình thì nghèo khó. Con yêu dấu, những điều kỳ quặc của thời Kali không thể kể xiết. Đàn ông đuổi người vợ trinh tiết của gia đình tốt ra khỏi nhà, và đem người hầu gái vào nhà, vứt bỏ mọi lễ nghi. Các con trai vâng lời mẹ và cha chỉ cho đến khi chưa nhìn thấy mặt phụ nữ. Từ khi gia đình bên vợ trở nên thân thiết với họ, người thân của chính họ trở nên như kẻ thù. Các vua chìm đắm trong tội lỗi và không có chính đạo; họ liên tục hà hiếp thần dân bằng hình phạt. Người giàu được coi là cao quý, dù hèn hạ và ô uế; dấu hiệu của một Bà-la-môn chỉ là sợi chỉ thiêng, và người trần truồng được coi là tu sĩ. Bất cứ ai không tôn trọng Purana hay Veda đều được coi trong thời Kali là người hầu trung thành của Hari và một thánh nhân chân thật. Thi sĩ thì nhiều, nhưng không nghe thấy một ân nhân hào phóng nào trên đời; kẻ gièm pha đức hạnh thì tràn lan, nhưng không có ai thực sự có đức. Trong thời Kali nạn đói giáng xuống hết lần này đến lần khác, và vì thiếu lương thực tất cả mọi người đều chết trong đau khổ.
Doha 101(क)-(ख)
सुनु खगेस कलि कपट हठ दंभ द्वेष पाषंड।मान मोह मारादि मद ब्यापि रहे ब्रह्मंड।।101(क)।।
तामस धर्म करहिं नर जप तप ब्रत मख दान।देव न बरषहिं धरनीं बए न जामहिं धान।।101(ख)।।
sunu khagesa kali kapaṭ haṭha daṁbha dveṣa pāṣaṇḍa |māna moha mārādi mada byāpi rahe brahmaṁḍa ||101(ka)||
tāmasa dharma karahiṁ nara japa tapa brata makha dāna |deva na baraṣahiṁ dharaṇīṁ bae na jāmahiṁ dhāna ||101(kha)||
Hãy nghe, Chúa các loài chim: trong thời đại Kali, sự đạo đức giả, sự cố chấp, sự phô trương, sự thù hận và dị giáo, cùng với kiêu ngạo, ảo tưởng, dục vọng và mọi hình thức ngạo mạn khác, lan tràn khắp cả vũ trụ. Con người thực hành một tôn giáo của sự tối tăm trong việc tụng niệm, khổ hạnh, giữ giới, tế tự và bố thí. Các vị thần không ban mưa xuống đất, và hạt giống đã gieo không nảy mầm.
Chhand 102.1-5
अबला कच भूषन भूरि छुधा।धनहीन दुखी ममता बहुधा।।
सुख चाहहिं मूढ़ न धर्म रता।मति थोरि कठोरि न कोमलता।।1।।
नर पीड़ित रोग न भोग कहीं।अभिमान बिरोध अकारनहीं।।
लघु जीवन संबतु पंच दसा।कलपांत न नास गुमानु असा।।2।।
कलिकाल बिहाल किए मनुजा।नहिं मानत क्वौ अनुजा तनुजा।।
नहिं तोष बिचार न सीतलता।सब जाति कुजाति भए मगता।।3।।
इरिषा परुषाच्छर लोलुपता।भरि पूरि रही समता बिगता।।
सब लोग बियोग बिसोक हुए।बरनाश्रम धर्म अचार गए।।4।।
दम दान दया नहिं जानपनी।जड़ता परबंचनताति घनी।।
तनु पोषक नारि नरा सगरे।परनिंदक जे जग मो बगरे।।5।।
abalā kaca bhūṣana bhūri chudhā |dhanahīna dukhī mamatā bahudhā ||
sukha cāhahĩ mūṛha na dharma-ratā |mati thori kaṭhori na komalatā ||1||
nara pīṛita roga na bhoga kahĩ |abhimāna birodha akāranahĩ ||
laghu jīvana saṃbatu pañca dasā |kalapānta na nāsa gumānu asā ||2||
kalikāla bihāla kiē manujā |nahĩ mānata kvau anujā tanujā ||
nahĩ toṣa bicāra na sītalatā |saba jāti kujāti bhae magatā ||3||
iriṣā paruṣācchara lolupatā |bhari pūri rahī samatā bigatā ||
saba loga biyoga bisoka huē |baranāśrama dharma acāra gaē ||4||
dama dāna dayā nahĩ jānapanī |jaṛatā parabañcanatāti ghanī ||
tanu-poṣaka nāri narā sagare |paranindaka je jaga mo bagare ||5||
Phụ nữ chỉ còn tóc làm đồ trang sức, và họ bị hành hạ bởi nạn đói khốc liệt. Người nghèo sống khổ cực, nhưng vẫn bám víu vào tài sản bằng nhiều cách. Kẻ ngu dại khao khát hạnh phúc nhưng không màng đạo lý. Trí hiểu biết của họ ít ỏi và cứng nhắc, không có chút dịu dàng nào. Đàn ông bị bệnh tật hành hạ, và không tìm thấy thú vui ở đâu. Họ đầy kiêu ngạo và cãi vã không có lý do. Đời người ngắn ngủi, chỉ kéo dài mười lăm năm, nhưng sự kiêu ngạo của họ lớn đến nỗi họ tưởng sự hủy diệt sẽ không đến cho đến tận cuối thời đại. Thời đại Kali đã khiến con người khốn đốn. Họ không vâng lời ai, dù là em gái hay con gái. Không có mãn nguyện, không có suy ngẫm, không có bình yên. Tất cả, dù đẳng cấp cao hay thấp, đều trở thành kẻ ăn mày. Thế gian tràn ngập sự đố kỵ, lời nói khắc nghiệt, và lòng tham, và sự bình tâm đã biến mất. Mọi người đều héo mòn vì chia lìa người thân và vì đau buồn, và những bổn phận cùng đạo đức ứng xử phù hợp với đẳng cấp và giai đoạn đời đã mất. Tự chế, bố thí, và lòng trắc ẩn không còn ai biết. Sự đần độn và lừa gạt người khác lan tràn. Tất cả đàn ông và đàn bà chỉ lo nuôi dưỡng thân thể mình, và những kẻ gièm pha người khác có mặt khắp nơi trong thế gian.
Doha 102(क)-(ख)
सुनु ब्यालारि काल कलि मल अवगुन आगार।गुनउँ बहुत कलिजुग कर बिनु प्रयास निस्तार।।102(क)।।
कृतजुग त्रेता द्वापर पूजा मख अरु जोग।जो गति होइ सो कलि हरि नाम ते पावहिं लोग।।102(ख)।।
sunu byālārī kāla kali mala avaguna āgāra |gunaü̃ bahuta kalijuga kara binu prayāsa nistāra ||102(ka)||
kṛtajuga tretā dvāpara pūjā makha aru joga |jo gati hoi so kali hari nāma te pāvahĩ loga ||102(kha)||
Hãy lắng nghe này Garuda, kẻ thù của loài rắn: thời đại Kali là một ngọn đồi của sự ô trọc, một kho tàng thực sự của những lỗi lầm. Tuy nhiên ta sẽ kể về nhiều ưu điểm của thời đại Kali, vì trong đó sự giải thoát đạt được mà không cần nỗ lực gian khổ. Trong thời đại Krita, Treta và Dvapara, phương tiện là thờ phụng, tế lễ và yoga. Cùng sự đạt đến tối thượng đó, con người đạt được trong thời đại Kali thông qua Danh của Hari.
Chaupai 103.1-4
कृतजुग सब जोगी बिग्यानी।करि हरि ध्यान तरहिं भव प्रानी।।
त्रेताँ बिबिध जग्य नर करहीं।प्रभुहि समर्पि कर्म भव तरहीं।।
द्वापर करि रघुपति पद पूजा।नर भव तरहिं उपाय न दूजा।।
कलिजुग केवल हरि गुन गाहा।गावत नर पावहिं भव थाहा।।
कलिजुग जोग न जग्य न ग्याना।एक अधार राम गुन गाना।।
सब भरोस तजि जो भज रामहि।प्रेम समेत गाव गुन ग्रामहि।।
सोइ भव तर कछु संसय नाहीं।नाम प्रताप प्रगट कलि माहीं।।
कलि कर एक पुनीत प्रतापा।मानस पुन्य होहिं नहिं पापा।।
kṛtajuga saba jogī bigyānī |kari hari dhyāna tarahĩ bhava prānī ||
tretā̃ bibidha jagya nara karahĩ |prabhuhĩ samarpi karma bhava tarahĩ ||
dvāpara kari raghupati pada pūjā |nara bhava tarahĩ upāya na dūjā ||
kalijuga kevala hari guna gāhā |gāvata nara pāvahĩ bhava thāhā ||
kalijuga joga na jagya na gyānā |eka adhāra rāma guna gānā ||
saba bharosa taji jo bhaja rāmahi |prema sameta gāva guna grāmahi ||
soi bhava tara kachu saṃsaya nāhĩ |nāma pratāpa pragaṭa kali māhĩ ||
kali kara eka punīta pratāpā |mānasa punya hohĩ nahĩ pāpā ||
Trong thời đại Krita, tất cả đều là những người tu yoga và có trí tuệ; bằng cách thiền định về Hari, chúng sinh vượt qua đại dương của sự tồn tại. Trong thời đại Treta, con người thực hiện nhiều loại tế lễ; dâng các hành động của mình cho Chúa, họ vượt qua thế gian. Trong thời đại Dvapara, bằng cách thờ phụng chân của Raghupati, con người vượt qua, không có cách nào khác. Trong thời đại Kali, chỉ còn việc ca tụng đức hạnh của Hari; bằng việc tụng ca, con người đạt đến bờ bên kia của sự tồn tại. Trong thời đại Kali không có yoga, không có tế lễ, không có tri thức vi tế; sự hỗ trợ duy nhất là việc ca tụng đức hạnh của Rama. Ai từ bỏ mọi nơi nương tựa khác và thờ phụng Rama, ai với tình yêu ca tụng những đức hạnh tụ tập lại, người ấy chắc chắn vượt qua; không có nghi ngờ về điều này: trong thời đại Kali, vinh quang của Danh được tỏ hiện. Thời đại Kali có một quyền năng thánh thiện và mạnh mẽ: tâm trí hướng về công đức, và tội lỗi không thể tồn tại.
Doha 103(क)-(ख)
कलिजुग सम जुग आन नहिं जौं नर कर बिस्वास।गाइ राम गुन गन बिमलँ भव तर बिनहिं प्रयास।।103(क)।।
प्रगट चारि पद धर्म के कलिल महुँ एक प्रधान।जेन केन बिधि दीन्हें दान करइ कल्यान।।103(ख)।।
kalijuga sama juga āna nahĩ jau nara kara bisvāsa |gāi rāma guna gana bimalã bhava tara binahĩ prayāsa ||103(ka)||
pragaṭa cāri pada dharma ke kalila mahũ eka pradhāna |jena kena bidhi dīnhẽ dāna karai kalyāna ||103(kha)||
Không có thời đại nào sánh bằng thời đại Kali, nếu một người có đức tin: bằng cách hát những đức tính trong sáng của Rama, người đó vượt qua đại dương của sự tồn tại mà không cần nỗ lực gì. Dharma được bày tỏ với bốn chân, và trong thời đại Kali một trong số đó là chính yếu: bằng bất kỳ cách nào khi thực hành bố thí, nó mang lại điều thiện cho người ban cho.
Chaupai 104.1-4
नित जुग धर्म होहिं सब केरे।हृदयँ राम माया के प्रेरे।।
सुद्ध सत्व समता बिग्याना।कृत प्रभाव प्रसन्न मन जाना।।
सत्व बहुत रज कछु रति कर्मा।सब बिधि सुख त्रेता कर धर्मा।।
बहु रज स्वल्प सत्व कछु तामस।द्वापर धर्म हरष भय मानस।।
तामस बहुत रजोगुन थोरा।कलि प्रभाव बिरोध चहुँ ओरा।।
बुध जुग धर्म जानि मन माहीं।तजि अधर्म रति धर्म कराहीं।।
काल धर्म नहिं ब्यापहिं ताही।रघुपति चरन प्रीति अति जाही।।
नट कृत बिकट कपट खगराया।नट सेवकहि न ब्यापइ माया।।
nita juga dharma hohĩ saba kere |hṛdayã rāma māyā ke prere ||
suddha satva samatā bigyānā |kṛta prabhāva prasanna mana jānā ||
satva bahuta raja kachu rati karmā |saba bidhi sukha tretā kara dharmā ||
bahu raja svalpa satva kachu tāmasa |dvāpara dharma haraṣa bhaya mānasa ||
tāmasa bahuta rajoguna thorā |kali prabhāva birodha cahũ orā ||
budha juga dharma jāni mana māhī̃ |taji adharma rati dharma karāhī̃ ||
kāla dharma nahĩ byāpahĩ tāhī |raghupati carana prīti ati jāhī ||
naṭa kṛta bikaṭa kapaṭa khagarāyā |naṭa sevakahi na byāpai māyā ||
Các bổn phận dharma của mọi thời đại luôn tái diễn, được thúc đẩy bởi maya của Rama trong tâm. Sattva thuần khiết, sự bình đẳng, và tri thức tâm linh: hãy biết rằng đó là ảnh hưởng của thời đại Krita, làm cho tâm hoan hỉ. Sattva dồi dào, rajas ít, và có niềm vui trong hành động, với hạnh phúc trong mọi phương diện: đó là tính cách của thời đại Treta. Rajas dồi dào, sattva ít, và có chút tamas: đó là tính cách của thời đại Dvapara, và tâm đầy vui mừng và sợ hãi. Tamas dồi dào và rajas ít: đó là ảnh hưởng của thời đại Kali, với sự đối nghịch ở khắp nơi. Những người trí tuệ, sau khi biết tính cách của các thời đại trong tâm, từ bỏ phi pháp và vui thích trong chính pháp. Những ảnh hưởng của thời đại không chạm đến người có tình yêu sâu sắc đối với đôi chân của Chúa tể dòng Raghu. Ông vua chim ơi, những trò ảo thuật kinh hoàng mà một ảo thuật gia trình diễn không đánh lừa chính người hầu của ảo thuật gia đó; cũng vậy, maya không ảnh hưởng đến người hầu của Chúa.
Doha 104(क)-(ख)
हरि माया कृत दोष गुन बिनु हरि भजन न जाहिं।भजिअ राम तजि काम सब अस बिचारि मन माहिं।।104(क)।।
तेहि कलिकाल बरष बहु बसेउँ अवध बिहगेस।परेउ दुकाल बिपति बस तब मैं गयउँ बिदेस।।104(ख)।।
hari māyā kṛta doṣa guna binu hari bhajana na jāhiṃ |bhaji-a rāma taji kāma saba asa bicāri mana māhiṃ ||104(ka)||
tahi kali-kāla baraṣ bahu baseuṁ avadha bihageśa |pareu dukāla bipati basa taba maiṃ gayauṁ bidesa ||104(kha)||
Những lỗi lầm và đức hạnh do Maya của Hari tạo ra không thể được xóa bỏ nếu không thờ phụng Hari. Hãy suy nghĩ như vậy trong tâm trí, thờ phụng Rama, từ bỏ mọi dục vọng. Trong thời đại Kali ấy, tôi đã sống nhiều năm ở Ayodhya, hỡi chúa tể các loài chim. Sau đó nạn đói xảy ra, và, bị vận rủi áp đảo, tôi đã đi đến vùng đất xa lạ.
Chaupai 105.1-4
गयउँ उजेनी सुनु उरगारी।दीन मलीन दरिद्र दुखारी।।
गएँ काल कछु संपति पाई।तहँ पुनि करउँ संभु सेवकाई।।
बिप्र एक बैदिक सिव पूजा।करइ सदा तेहि काजु न दूजा।।
परम साधु परमारथ बिंदक।संभु उपासक नहिं हरि निंदक।।
तेहि सेवउँ मैं कपट समेता।द्विज दयाल अति नीति निकेता।।
बाहिज नम्र देखि मोहि साईं।बिप्र पढ़ाव पुत्र की नाईं।।
संभु मंत्र मोहि द्विजबर दीन्हा।सुभ उपदेस बिबिध बिधि कीन्हा।।
जपउँ मंत्र सिव मंदिर जाई।हृदयँ दंभ अहमिति अधिकाई।।
gayauṁ ujenī sunu uragārī |dīna malīna daridra dukhārī ||
gaeṁ kāla kachu sampati pāī |tahaṁ puni karauṁ sambhu sevakāī ||
bipra eka baidika siva pūjā |karai sadā tehi kāju na dūjā ||
param sādhū paramāratha bindaka |sambhu upāsaka nahiṃ hari nindaka ||
tehi sevauṁ maiṃ kapaṭa sametā |dvija dayāla ati nīti niketā ||
bāhija namra dekhi mohi sāīṃ |bipra paṛhāva putra kī nāīṃ ||
sambhu mantra mohi dvijabara dīnhā |subha upadesa bibidha bidhi kīnhā ||
japauṁ mantra siva mandira jāī |hṛdayaṁ dambha ahamiti adhikāī ||
Tôi đã đến Ujjayinī, hãy lắng nghe, hỡi Garuḍa, khốn khổ, nhơ bẩn, nghèo nàn và đau khổ. Theo thời gian, tôi đạt được chút tài sản ở đó, và một lần nữa tôi bắt đầu phụng sự Śambhu. Có một vị Bà La Môn, thông thạo Veda, thờ phụng Śiva; luôn luôn ngài làm công việc đó và không việc gì khác. Một người cực kỳ thánh thiện, hướng đến thiện tối thượng, người sùng kính Śiva, nhưng không hề phỉ báng Hari. Tôi đã phụng sự ngài, dù sự giả dối ẩn giấu trong tôi. Vị Bà La Môn ấy từ bi, là nơi cư ngụ của chính đạo. Thấy tôi khiêm cung bề ngoài, ngài dạy tôi như thể tôi là con trai của ngài. Vị Bà La Môn ưu tú ấy đã ban cho tôi một mantra của Śiva và chỉ dạy tôi kỹ lưỡng theo nhiều cách; nhưng khi tôi đến đền Śiva để tụng niệm mantra, lòng tôi chỉ tràn ngập sự giả tạo và ngã mạn.
Doha 105(क), Soratha 105(ख)
मैं खल मल संकुल मति नीच जाति बस मोह।हरि जन द्विज देखें जरउँ करउँ बिष्नु कर द्रोह।।105(क)।।
गुर नित मोहि प्रबोध दुखित देखि आचरन मम।मोहि उपजइ अति क्रोध दंभिहि नीति कि भावई।।105(ख)।।
maiṃ khala mala saṅkula mati nīca jāti basa moha |hari jana dvija dekheṃ jarauṁ karauṁ biṣṇu kara droha ||105(ka)||
gura nita mohi prabodha dukhita dekhi ācarana mama |mohi upajai ati krodha dambhihi nīti ki bhāvaī ||105(kha)||
Tôi là kẻ ác, tâm trí bị nghẹt bởi dơ bẩn; xuất thân thấp hèn, bị mê lầm chi phối. Khi thấy những người sùng kính Hari và các vị Bà La Môn, tôi rực lửa trong lòng, và tôi mang lòng ác cảm với Viṣṇu. Đức Đạo Sư dạy bảo tôi mỗi ngày, đau khổ vì hành vi của tôi; nhưng trong tôi dấy lên cơn thịnh nộ dữ dội, bởi trong kẻ đạo đức giả, đâu có tình yêu cho lời khuyên phải đạo?
Chaupai 106.1-8
एक बार गुर लीन्ह बोलाई।मोहि नीति बहु भाँति सिखाई।।
सिव सेवा कर फल सुत सोई।अबिरल भगति राम पद होई।।
रामहि भजहिं तात सिव धाता।नर पावँर कै केतिक बाता।।
जासु चरन अज सिव अनुरागी।तातु द्रोहँ सुख चहसि अभागी।।
हर कहुँ हरि सेवक गुर कहेऊ।सुनि खगनाथ हृदय मम दहेऊ।।
अधम जाति मैं बिद्या पाएँ।भयउँ जथा अहि दूध पिआएँ।।
मानी कुटिल कुभाग्य कुजाती।गुर कर द्रोह करउँ दिनु राती।।
अति दयाल गुर स्वल्प न क्रोधा।पुनि पुनि मोहि सिखाव सुबोधा।।
जेहि ते नीच बड़ाई पावा।सो प्रथमहिं हति ताहि नसावा।।
धूम अनल संभव सुनु भाई।तेहि बुझाव घन पदवी पाई।।
रज मग परी निरादर रहई।सब कर पद प्रहार नित सहई।।
मरुत उड़ाव प्रथम तेहि भरई।पुनि नृप नयन किरीटन्हि परई।।
सुनु खगपति अस समुझि प्रसंगा।बुध नहिं करहिं अधम कर संगा।।
कबि कोबिद गावहिं असि नीती।खल सन कलह न भल नहिं प्रीती।।
उदासीन नित रहिअ गोसाईं।खल परिहरिअ स्वान की नाईं।।
मैं खल हृदयँ कपट कुटिलाई।गुर हित कहइ न मोहि सोहाई।।
eka bāra gura līnha bolāī |mohi nīti bahu bhā̃ti sikhāī ||
siva sevā kara phala suta soī |abirala bhagati rāma pada hoī ||
rāmahi bhajahiṃ tāta siva dhātā |nara pāvãra kai ketika bātā ||
jāsu carana aja siva anurāgī |tātu drohã sukha cahasi abhāgī ||
hara kahũ hari sevaka gura kaheū |suni khaganātha hṛdaya mama daheū ||
adhama jāti maiṃ bidyā pāẽ |bhayau jathā ahi dūdha piāẽ ||
mānī kuṭila kubhāgya kujātī |gura kara droha karaũ dinu rātī ||
ati dayāla gura swalpa na krodhā |puni puni mohi sikhāva subodhā ||
jehi te nīca baṛāī pāvā |so prathamahiṃ hati tāhi nasāvā ||
dhūma anala sambhava sunu bhāī |tehi bujhāva ghana padavī pāī ||
raja maga parī nirādara rahī |saba kara pada prahāra nita sahī ||
maruta uḍāva prathama tehi bharī |puni nṛpa nayana kirīṭanha parī ||
sunu khagapati asa samujhi prasaṅgā |budha nahiṃ karahiṃ adhama kara saṅgā ||
kabi kobida gāvahiṃ asi nītī |khala sana kalah na bhala nahiṃ prītī ||
udāsīna nita rahia gosāīṃ |khala pariharia swāna kī nāīṃ ||
maiṃ khala hṛdayaṁ kapaṭa kuṭilāī |gura hita kahai na mohi sohāī ||
Một hôm, đức sư phụ đã gọi tôi đến và dạy tôi đạo lý xử thế theo nhiều cách. "Con ơi, quả báo của việc phụng sự Shiva chỉ có một: lòng sùng kính không gián đoạn nơi đôi chân của Rama." "Con yêu, Shiva và Brahma còn tôn thờ Rama; vậy thì kẻ hèn mọn là người thì còn nói gì?" "Brahma và Shiva còn quy y nơi đôi chân của ngài, mà ngươi, kẻ vô phước, lại mong được hạnh phúc trong khi mang lòng thù địch với ngài?" Khi đức sư phụ gọi Hara là tôi tớ của Hari, lòng tôi, ôi Chúa các loài chim, đã rực cháy khi nghe điều đó. Vì xuất thân hèn hạ, khi đã học được tri thức, tôi trở nên như con rắn được nuôi bằng sữa. Kiêu ngạo, xảo trá, xui xẻo và xuất thân hèn hạ, tôi mang lòng thù địch với đức sư phụ ngày đêm. Nhưng đức sư phụ vô cùng từ bi và không có chút giận dữ nào; ngài hết lần này đến lần khác dạy tôi sự hiểu biết tốt lành. Chính người mà kẻ hèn mọn nhờ đó mà được vinh hiển, thì kẻ ấy lại là người đầu tiên bị đánh đổ và tiêu diệt. Hãy nghe, hỡi anh em: khói sinh ra từ lửa, nhưng khi đạt được địa vị như đám mây, nó lại dập tắt chính ngọn lửa ấy. Bụi nằm trên đường bị khinh miệt và ngày ngày chịu đựng bàn chân giẫm đạp của mọi người. Khi gió cuốn nó bay lên, nó trước hết làm đầy chính gió ấy, rồi sau rơi vào mắt các vị vua và trên vương miện của họ. Hãy nghe, Chúa các loài chim: hiểu được những ví dụ như vậy, người trí tuệ không kết giao với kẻ hèn mọn. Các thi sĩ và bậc học giả truyền tụng châm ngôn này: với kẻ ác, cả sự xích mích lẫn tình bạn đều không tốt. Nên luôn giữ thái độ thờ ơ, thưa đấng chủ nhân; kẻ ác nên tránh xa như tránh con chó. Tôi là kẻ ác, lòng đầy dối trá và xảo trá, và dù đức sư phụ nói vì lợi ích của tôi, điều đó không làm tôi vừa lòng.
Doha 106(क)-(ख)
एक बार हर मंदिर जपत रहेउँ सिव नाम।गुर आयउ अभिमान तें उठि नहिं कीन्ह प्रनाम।।106(क)।।
सो दयाल नहिं कहेउ कछु उर न रोष लवलेस।अति अघ गुर अपमानता सहि नहिं सके महेस।।106(ख)।।
eka bāra hara mandira japata raheuṁ siva nāma |gura āyu abhimāna teṃ uṭhi nahiṃ kīnha pranāma ||106(ka)||
so dayāla nahiṃ kaheu kachu ura na roṣa lavalesa |ati agha gura apamānatā sahi nahiṃ sake mahesa ||106(kha)||
Một lần, trong đền Śiva, tôi ngồi tụng niệm danh Śiva. Đạo Sư đến; trong sự kiêu ngạo, tôi không đứng dậy, cũng không cúi chào. Vị từ bi ấy không nói gì, trong lòng ngài không có chút giận dữ nào. Nhưng tội lỗi nghiêm trọng của việc sỉ nhục Đạo Sư, ngay Maheśa cũng không thể chịu đựng.
Chaupai 107.1-4
मंदिर माझ भई नभ बानी।रे हतभाग्य अग्य अभिमानी।।
जद्यपि तव गुर कें नहिं क्रोधा।अति कृपाल चित सम्यक बोधा।।
तदपि साप सठ दैहउँ तोही।नीति बिरोध सोहाइ न मोही।।
जौं नहिं दंड करौं खल तोरा।भ्रष्ट होइ श्रुतिमारग मोरा।।
जे सठ गुर सन इरिषा करहीं।रौरव नरक कोटि जुग परहीं।।
त्रिजग जोनि पुनि धरहिं सरीरा।अयुत जन्म भरि पावहिं पीरा।।
बैठ रहेसि अजगर इव पापी।सर्प होहि खल मल मति ब्यापी।।
महा बिटप कोटर महुँ जाई।रहु अधमाधम अधगति पाई।।
mandira mājha bhaī nabha-bānī |re hatabhāgya agya abhimānī ||
yadyapi tava gura keṁ nahiṁ krodhā |ati kṛpāla cita samyaka bodhā ||
tadapi sāpa saṭha daihauṁ tohī |nīti birodha sohāi na mohī ||
jauṁ nahiṁ daṇḍa karauṁ khala torā |bhraṣṭa hoi śruti-māraga morā ||
je saṭha gura sana iriṣā karahīṁ |raurava naraka koṭi juga parahīṁ ||
tri-jaga joni puni dharahīṁ sarīrā |ayuta janma bhari pāvahīṁ pīrā ||
baiṭha rahesi ajagara iva pāpī |sarpa hohi khala mala mati byāpī ||
mahā biṭapa koṭara mahuṁ jāī |rahu adhamādham adha-gati pāī ||
Từ trong đền vọng ra tiếng nói từ trời: "Kẻ bất hạnh ngu dốt, vô tri và kiêu ngạo! Tuy nhiên sư phụ của ngươi không tức giận, vì ngài rất từ bi và tâm trí thấu hiểu đúng đắn, nhưng ta sẽ nguyền rủa ngươi, kẻ ác, vì hành động trái với đạo lý không vừa ý ta. Nếu ta không trừng phạt ngươi, kẻ ác, con đường Veda của ta sẽ bị hư hỏng. Những kẻ ngu dốt ghen ghét sư phụ sẽ rơi vào địa ngục Raurava suốt hàng triệu kiếp. Rồi họ sẽ mang thân xác trong kiếp sinh ở ba cõi, và chịu đau khổ suốt mười ngàn kiếp. Ngươi ngồi như trăn, kẻ tội lỗi; hãy hóa thành rắn, kẻ ác, tâm trí ngươi đầy uế tạp. Hãy đi vào hốc cây lớn, kẻ thấp hèn nhất trong những kẻ hèn, sau khi đạt đến trạng thái sa đọa này."
Doha 107(क)-(ख)
हाहाकार कीन्ह गुर दारुन सुनि सिव साप।कंपित मोहि बिलोकि अति उर उपजा परिताप।।107(क)।।
करि दंडवत सप्रेम द्विज सिव सन्मुख कर जोरि।बिनय करत गदगद स्वर समुझि घोर गति मोरि।।107(ख)।।
hāhākāra kīnha gura dāruna suni siva sāpa |kaṁpita mohi biloki ati ura upajā paritāpa ||107(ka)||
kari daṇḍavata saprema dvija siva sanmukha kara jori |binaya karata gadagada svara samujhi ghora gati mori ||107(kha)||
Nghe lời nguyền kinh khủng của Shiva, guru thét lên trong đau đớn; và thấy tôi run rẩy dữ dội, nỗi buồn đau nảy sinh trong lòng ngài. Vị Brahmin phủ phục với lòng yêu kính, và đứng trước mặt Shiva chắp tay, ngài khẩn cầu với giọng nói nghẹn ngào, suy ngẫm về số phận thảm khốc của tôi.
Chhand 108
नमामीशमीशान निर्वाणरूपं।विंभुं ब्यापकं ब्रह्म वेदस्वरूपं।।
निजं निर्गुणं निर्विकल्पं निरींह।चिदाकाशमाकाशवासं भजेऽहं।।
निराकारमोंकारमूलं तुरीयं।गिरा ग्यान गोतीतमीशं गिरीशं।।
करालं महाकाल कालं कृपालं।गुणागार संसारपारं नतोऽहं।।
तुषाराद्रि संकाश गौरं गभीरं।मनोभूत कोटि प्रभा श्री शरीरं।।
स्फुरन्मौलि कल्लोलिनी चारु गंगा।लसद्भालबालेन्दु कंठे भुजंगा।।
चलत्कुंडलं भ्रू सुनेत्रं विशालं।प्रसन्नाननं नीलकंठं दयालं।।
मृगाधीशचर्माम्बरं मुण्डमालं।प्रियं शंकरं सर्वनाथं भजामि।।
प्रचंडं प्रकृष्टं प्रगल्भं परेशं।अखंडं अजं भानुकोटिप्रकाशं।।
त्रयःशूल निर्मूलनं शूलपाणिं।भजेऽहं भवानीपतिं भावगम्यं।।
कलातीत कल्याण कल्पान्तकारी।सदा सज्जनान्ददाता पुरारी।।
चिदानंदसंदोह मोहापहारी।प्रसीद प्रसीद प्रभो मन्मथारी।।
न यावद् उमानाथ पादारविन्दं।भजंतीह लोके परे वा नराणां।।
न तावत्सुखं शान्ति सन्तापनाशं।प्रसीद प्रभो सर्वभूताधिवासं।।
न जानामि योगं जपं नैव पूजां।नतोऽहं सदा सर्वदा शंभु तुभ्यं।।
जरा जन्म दुःखौघ तातप्यमानं।प्रभो पाहि आपन्नमामीश शंभो।।
namāmīśam īśāna nirvāṇarūpaṁ |vibhuṁ vyāpakaṁ brahma veda-svarūpaṁ ||
nijaṁ nirguṇaṁ nirvikalpaṁ nirīhaṁ |cidākāśam ākāśavāsaṁ bhaje’ham ||
nirākāram oṁkāramūlaṁ turīyaṁ |girā jñāna gotītam īśaṁ girīśaṁ ||
karālaṁ mahākāla kālaṁ kṛpālaṁ |guṇāgāra saṁsārapāraṁ nato’ham ||
tuṣārādri saṅkāśa gauraṁ gabhīraṁ |manobhūta koṭi prabhā śrīśarīraṁ ||
sphuranmauli kallolinī cāru gaṅgā |lasadbhāla bālendu kaṇṭhe bhujaṅgā ||
calatkuṇḍalaṁ bhrū sunetraṁ viśālaṁ |prasannānanaṁ nīlakaṇṭhaṁ dayālaṁ ||
mṛgādhīśacarmāmbaraṁ muṇḍamālaṁ |priyaṁ śaṅkaraṁ sarvanāthaṁ bhajāmi ||
pracaṇḍaṁ prakṛṣṭaṁ pragalbhaṁ pareśaṁ |akhaṇḍaṁ ajaṁ bhānukoṭiprakāśaṁ ||
trayaḥśūla nirmūlanaṁ śūlapāṇiṁ |bhaje’haṁ bhavānīpatiṁ bhāvagamyaṁ ||
kalātīta kalyāṇa kalpāntakārī |sadā sajjanānandadātā purārī ||
cidānandasaṁdoha mohāpahārī |prasīda prasīda prabho manmathārī ||
na yāvad umānātha pādāravindaṁ |bhajantīha loke pare vā narāṇāṁ ||
na tāvatsukhaṁ śānti santāpanāśaṁ |prasīda prabho sarvabhūtādhivāsaṁ ||
na jānāmi yogaṁ japaṁ naiva pūjāṁ |nato’haṁ sadā sarvadā śambhu tubhyaṁ ||
jarā janma duḥkhaugha tātapyamānaṁ |prabho pāhi āpannam āmīśa śambho ||
Tôi cúi lạy Chúa, Đấng Tối Cao, bản chất là sự giải thoát, toàn năng, toàn tại Brahman, hiện thân sống động của Veda. Tôi tôn thờ Đấng thực sự vượt ngoài các guna, tự do khỏi mọi kiến tạo tâm trí, không ham muốn, bầu trời của ý thức, ngự trong không gian vô tận. Vô hình, nền tảng trong Om, Đấng Thứ Tư vượt ngoài ba trạng thái; vượt ngoài lời nói và tri thức, hỡi Chúa của núi non! Đáng sợ, nhưng từ bi, Mahakala, Thời của thời gian; kho tàng đức hạnh, đưa chúng sinh vượt thế gian, tôi cúi lạy Ngài. Trắng như đỉnh núi tuyết, sâu thẳm và không thể đo lường; thân thể linh thiêng sáng hơn hàng triệu Kama-deva; trên vương miện rạng rỡ, dòng Ganga yêu kiều tuôn chảy; trên trán, trăng lưỡi liềm tỏa sáng; con rắn trên cổ; bông tai đung đưa, đôi mắt rộng và đẹp; gương mặt an nhiên; cổ xanh, từ bi; khoác da hổ, vòng hoa sọ đầu, Śankara thân yêu, Chúa của muôn loài, tôi tôn sùng. Hung mãnh, xuất sắc, táo bạo, Tối Cao; không thể phân chia, không sinh, rực rỡ như mười triệu mặt trời; mang thương chày ba ngạnh, nhổ tận gốc ba loại khổ đau, tôi tôn thờ Chúa của Bhavani, đạt được qua lòng sùng kính. Vượt mọi đo lường, linh thiêng; chấm dứt kiếp; luôn ban niềm vui cho người chính trực, kẻ tiêu diệt Tripura; khối ý thức-phúc lạc, xua tan ảo tưởng, hãy nhân từ, hãy nhân từ, hỡi kẻ thù của dục vọng! Chừng nào con người chưa tôn thờ, ở đây hay ở cõi kia, hoa sen chân của Chúa của Uma, bấy lâu họ không tìm thấy hạnh phúc, không bình an, không giải thoát khỏi nỗi đau đốt cháy, hãy nhân từ, hỡi Chúa ngự trong mọi chúng sinh! Tôi không biết Yoga, không biết Japa, cũng không biết thờ phụng; tôi cúi lạy Ngài luôn, mãi mãi, hỡi Śambhu. Bị hành hạ bởi tuổi già, sinh và lũy phiền não, hỡi Chúa, hãy bảo vệ con; con đã tìm nương tựa, hỡi Śiva!
Shloka 9
रुद्राष्टकमिदं प्रोक्तं विप्रेण हरतोषये।ये पठन्ति नरा भक्त्या तेषां शम्भुः प्रसीदति।।9।।
rudrāṣṭakam idaṁ proktaṁ vipreṇa haratoṣaye |ye paṭhanti narā bhaktyā teṣāṁ śambhuḥ prasīdati ||9||
Bài Rudrastaka này được vị Bà La Môn nói ra để làm đẹp lòng Hara. Những ai tụng đọc với lòng sùng kính, Śambhu ban ân huệ cho họ.
Doha 108(क)-(घ)
सुनि बिनती सर्बग्य सिव देखि ब्रिप्र अनुरागु।पुनि मंदिर नभबानी भइ द्विजबर बर मागु।।108(क)।।
जौं प्रसन्न प्रभु मो पर नाथ दीन पर नेहु।निज पद भगति देइ प्रभु पुनि दूसर बर देहु।।108(ख)।।
तव माया बस जीव जड़ संतत फिरइ भुलान।तेहि पर क्रोध न करिअ प्रभु कृपा सिंधु भगवान।।108(ग)।।
संकर दीनदयाल अब एहि पर होहु कृपाल।साप अनुग्रह होइ जेहिं नाथ थोरेहीं काल।।108(घ)।।
suni binatī sarabagya siva dekhi bripra anurāgu |phuni mandira nabha-bānī bhaī dvijabara bara māgu ||108(ka)||
jauṁ prasanna prabhu mo para nātha dīna para nehu |nija pada bhagati dei prabhu phuni dūsara bara dehu ||108(kha)||
tava māyā basa jīva jaṛa santata phirai bhulāna |tehi para krodha na kari-a prabhu kṛpā siṁdhu bhagavāna ||108(ga)||
saṅkara dīnadayāla aba ehi para hohu kṛpāla |sāpa anugraha hoi jehiṁ nātha thorehīṁ kāla ||108(gha)||
Nghe lời cầu khẩn, Śiva toàn tri, thấy lòng sùng kính yêu thương của vị Bà La Môn, lại một tiếng nói vang lên trong đền, bảo vị Bà La Môn ưu tú hãy cầu điều ước. "Nếu Chúa hài lòng với con, hỡi Chúa tể, vì tình yêu dành cho kẻ thấp hèn, xin ban cho con lòng sùng kính chân Ngài, hỡi Chúa, rồi ban cho con điều ước thứ hai. Dưới quyền mây của Ngài, linh hồn u mê lang thang, luôn bị lầm lạc; xin đừng giận dữ với y, hỡi Chúa, Đại dương từ bi, hỡi Thượng Đế. Hỡi Śankara, từ bi với người nghèo khổ, giờ hãy nhân từ với kẻ này: hãy để lời nguyền trở thành ân huệ, hỡi Chúa tể, và điều đó trong thời gian ngắn."
Chaupai 109.1-8
एहि कर होइ परम कल्याना।सोइ करहु अब कृपानिधाना।।
बिप्रगिरा सुनि परहित सानी।एवमस्तु इति भइ नभबानी।।
जदपि कीन्ह एहिं दारुन पापा।मैं पुनि दीन्ह कोप करि सापा।।
तदपि तुम्हार साधुता देखी।करिहउँ एहि पर कृपा बिसेषी।।
छमासील जे पर उपकारी।ते द्विज मोहि प्रिय जथा खरारी।।
मोर श्राप द्विज ब्यर्थ न जाइहि।जन्म सहस अवस्य यह पाइहि।।
जनमत मरत दुसह दुख होई।अहि स्वल्पउ नहिं ब्यापिहि सोई।।
कवनेउँ जन्म मिटिहि नहिं ग्याना।सुनहि सूद्र मम बचन प्रवाना।।
रघुपति पुरीं जन्म तब भयऊ।पुनि तैं मम सेवाँ मन दयऊ।।
पुरी प्रभाव अनुग्रह मोरें।राम भगति उपजिहि उर तोरें।।
सुनु मम बचन सत्य अब भाई।हरितोषन ब्रत द्विज सेवकाई।।
अब जनि करहि बिप्र अपमाना।जानेहु संत अनंत समाना।।
इंद्र कुलिस मम सूल बिसाला।कालदंड हरि चक्र कराला।।
जो इन्ह कर मारा नहिं मरई।बिप्रद्रोह पावक सो जरई।।
अस बिबेक राखेहु मन माहीं।तुम्ह कहँ जग दुर्लभ कछु नाहीं।।
औरउ एक आसिषा मोरी।अप्रतिहत गति होइहि तोरी।।
ehi kara hoi parama kalyānā.soī karahu aba kṛpā-nidhānā..
bipra-girā suni parahita sānī.evam-astu iti bhaī nabha-bānī..
jadapi kīnha ehiṁ dāruṇa pāpā.maiṁ puni dīnha kopa kari sāpā..
tadapi tumhāra sādhutā dekhī.karihaũ ehi para kṛpā biseṣī..
kṣamā-sīla je para upakārī.te dvija mohi priya jathā kharārī..
mora śrāpa dvija byartha na jāihi.janma sahasa avasya yaha pāihi..
janamata marata dusaha dukha hoī.ahi svalpau nahiṁ byāpihi soī..
kavaneuṁ janma miṭihi nahiṁ gyānā.sunahi śūdra mama bacana pravānā..
raghupati purīṁ janma taba bhayū.puni taiṁ mama sevā̃ mana dayū..
purī prabhāva anugraha moreṁ.rāma bhagati upajihi ura toreṁ..
sunu mama bacana satya aba bhāī.hari-toṣana vrata dvija sevakāī..
aba jani karahi bipra apamānā.jānehu santa ananta samānā..
indra kuliśa mama sūla bisālā.kāla-daṇḍa hari cakra karālā..
jo inha kara mārā nahiṁ marai.bipra-droha pāvaka so jarai..
asa bibeka rākhehu mana māhīṁ.tumha kahã jaga durlabha kachu nāhīṁ..
auru eka āsiṣā morī.apratihata gati hoihi torī..
Hãy làm ngay bây giờ, ôi kho tàng của lòng thương xót, điều gì sẽ mang lại cho y thiện hạnh tối cao. Nghe lời của vị Bà-la-môn, đầy lòng quan tâm đến lợi ích của người khác, tiếng nói từ bầu trời nói rằng, "Nguyện được như vậy." Tuy y đã phạm một tội ác ghê rợn, và ta trong cơn giận đã nguyền rủa y, nhưng thấy lòng thiện của ngươi, ta sẽ ban cho y một ân sủng đặc biệt. Những vị Bà-la-môn có bản tính khoan dung và làm điều thiện cho người khác, đối với ta cũng đáng yêu như chính kẻ đã giết Khara. Nhưng lời nguyền của ta, ôi Bà-la-môn, sẽ không uổng: y chắc chắn sẽ trải qua một ngàn kiếp. Tuy nhiên, nỗi đau không thể chịu đựng được khi sinh ra và chết đi sẽ không hề chạm đến y dù chỉ một chút. Trong bất kỳ kiếp nào, tri thức của y cũng sẽ không mất. Hãy nghe, ôi Shudra, lời uy quyền của ta. Ngươi đã sinh ra trong thành của Chúa tể Raghu, và hơn nữa, ngươi đã dâng lòng cho việc phụng sự ta. Nhờ oai lực của thành ấy và nhờ ân sủng của ta, lòng sùng kính Rama sẽ nảy sinh trong lòng ngươi. Bây giờ hãy nghe lời chân thật của ta, hỡi người anh em: lời nguyện làm vui lòng Hari là việc phụng sự các Bà-la-môn. Đừng bao giờ lăng nhục một Bà-la-môn nữa, và hãy biết rằng các thánh nhân ngang hàng với Vô Tận. Tia chớp của Indra, cây đinh ba vĩ đại của ta, gậy của Thần Chết, và bánh xe đáng sợ của Hari: ngay cả kẻ không chết khi bị những thứ này đánh trúng cũng sẽ bị thiêu rụi bởi lửa thù địch với Bà-la-môn. Hãy giữ sự hiểu biết này trong tâm trí ngươi, và không có gì trên thế gian là khó đạt được đối với ngươi. Ta ban cho ngươi thêm một phước lành nữa: sự đi lại của ngươi sẽ không bị cản trở ở bất cứ đâu.
Doha 109(क)-(घ)
सुनि सिव बचन हरषि गुर एवमस्तु इति भाषि।मोहि प्रबोधि गयउ गृह संभु चरन उर राखि।।109(क)।।
प्रेरित काल बिधि गिरि जाइ भयउँ मैं ब्याल।पुनि प्रयास बिनु सो तनु जजेउँ गएँ कछु काल।।109(ख)।।
जोइ तनु धरउँ तजउँ पुनि अनायास हरिजान।जिमि नूतन पट पहिरइ नर परिहरइ पुरान।।109(ग)।।
सिवँ राखी श्रुति नीति अरु मैं नहिं पावा क्लेस।एहि बिधि धरेउँ बिबिध तनु ग्यान न गयउ खगेस।।109(घ)।।
suni siva bacana haraṣi guru evam-astu iti bhāṣi.mohi prabodhi gayau gṛha śambhu caraṇa ura rākhi..109(ka)..
prerita kāla vidhi giri jāi bhayaũ maiṁ byāla.puni prayāsa binu so tanu jajaũ gaẽ kachu kāla..109(kha)..
joi tanu dharaũ tajaũ puni anāyāsa hari-jāna.jimi nūtana paṭ pahirai nara pariharai purāna..109(ga)..
sivã rākhī śruti nīti aru maiṁ nahiṁ pāvā kleśa.ehi bidhi dhareũ bibidha tanu gyāna na gayau khagesa..109(gha)..
Nghe lời Shiva, vị guru của tôi hoan hỉ và nói, "Xin hãy như vậy." Rồi ngài dạy dỗ tôi và trở về nhà, giữ chân Shambhu trong lòng. Được thúc đẩy bởi Thời gian và mệnh số, tôi đi đến núi Vindhya và trở thành một con rắn; rồi sau một thời gian, tôi từ bỏ thân xác ấy mà không cần nỗ lực. Bất cứ thân xác nào tôi nhận lấy, hỡi Garuda, người mang Hari, tôi lại từ bỏ dễ dàng, như một người mặc y phục mới và cởi bỏ y phục cũ. Shiva duy trì luật pháp của Veda và quy tắc của nó, và tôi không hề chịu đau khổ. Bằng cách ấy tôi đã nhận lấy nhiều thân xác khác nhau, hỡi chúa tể các loài chim, nhưng tri thức chưa bao giờ rời bỏ tôi.
Frequently Asked Questions
परंपरा में यह खण्ड कलि-दोष-दर्शन से वैराग्य, और ‘राम-नाम’ में दृढ़ विश्वास देता है; विशेषतः ‘कलिजुग केवल हरि गुन गाहा’ वाले अंश का पाठ नाम-कीर्तन की रुचि बढ़ाकर भव-भय-शमन का फलदायक माना जाता है। ‘रुद्राष्टक’ की फलश्रुति स्वयं श्लोक में है—भक्त्या पाठ करने पर ‘शम्भुः प्रसीदति’ (शिव-प्रसाद) की मान्यता।
नाम-प्रधान अंश में सामान्यतः ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ (तारक-मंत्र) या ‘राम राम’ का समपुट प्रचलित है। शिव-स्तुति/रुद्राष्टक के साथ ‘ॐ नमः शिवाय’ समपुट भी परंपरागत रूप से जोड़ा जाता है—पर मानस-पाठ की वैष्णव-धारा में राम-नाम समपुट को प्रधान मानते हैं।
Ask anything about Prakarana 11 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
