Prakarana 30
Sopāna-1: ‘Ārambha-śuddhi’—the first stair where the heart is softened by śravaṇa (hearing) and maṅgal (auspicious joy). In Bālakāṇḍa, devotion is born as rasa: wonder, tenderness, and dharma-affirming delight. The present unit (Doha 290–299 region) is a threshold-moment: the household-city (Ayodhyā) becomes a liturgical body preparing for the divine marriage, turning social celebration into a sacrament of bhakti.
Bālakāṇḍa xác lập Mānas như một sopāna (cầu thang) bằng cách chuyển hóa nhân quả sử thi thành nhân quả bhakti: các sự kiện diễn ra bởi vì tình yêu chín muồi. Trong đoạn này, rasa chủ đạo là harsa (niềm vui), kết hợp với vātsalya (tình thương cha mẹ) và sakhya (tình bạn huynh đệ): nước mắt của Daśaratha, sự hân hoan của các anh em, sự trang hoàng chung của thành phố. Câu chuyện không chỉ là "tin tức về svayaṃvara của Sītā"; đó là sự thánh hiến đời sống công dân của Ayodhyā thành sự sẵn sàng như yajña. Thần học của Tulasīdāsa lặng lẽ định hình Rāma và Lakṣmaṇa như biswa-bibhūṣaṇa, những trang sức của vũ trụ, để lễ hội nhân loại trở thành sự nhận biết Thần linh. Sự thay đổi của nhịp điệu (dòng chảy của chaupāī, sự neo giữ của doha) phản ánh sự thăng tiến tâm linh: cảm xúc dâng lên như sóng, rồi được ổn định bởi những câu cách ngôn. Do đó, vị trí của kāṇḍa này mang tính nền tảng: nó dạy rằng giải thoát bắt đầu như sự lắng nghe cộng đồng, sự tra hỏi đầy tình thương, và sự chuẩn bị dhārmic cho līlā của Chúa.
Verses
Chaupai 290.1-4
पहुँचे दूत राम पुर पावन।हरषे नगर बिलोकि सुहावन।।
भूप द्वार तिन्ह खबरि जनाई।दसरथ नृप सुनि लिए बोलाई।।
करि प्रनामु तिन्ह पाती दीन्ही।मुदित महीप आपु उठि लीन्ही।।
बारि बिलोचन बाचत पाँती।पुलक गात आई भरि छाती।।
रामु लखनु उर कर बर चीठी।रहि गए कहत न खाटी मीठी।।
पुनि धरि धीर पत्रिका बाँची।हरषी सभा बात सुनि साँची।।
खेलत रहे तहाँ सुधि पाई।आए भरतु सहित हित भाई।।
पूछत अति सनेहँ सकुचाई।तात कहाँ तें पाती आई।।
pahũce dūta rāma pura pāvana |haraṣe nagara biloki suhāvana ||
bhūpa dvāra tinha khabari janāī |dasaratha nṛpa suni lie bolāī ||
kari pranāmu tinha pātī dīnhī |mudita mahīpa āpu uṭhi līnhī ||
bāri bilocana bācata pā̃tī |pulaka gāta āī bhari chātī ||
rāmu lakhanu ura kara bara cīṭhī |rahi gae kahata na khāṭī mīṭhī ||
puni dhari dhīra patrikā bā̃cī |haraṣī sabhā bāta suni sā̃cī ||
khelata rahe tahā̃ sudhi pāī |āe bharatu sahita hita bhāī ||
pūchata ati sanehã sakucāī |tāta kahā̃ teṁ pātī āī ||
Các sứ giả đến thành thánh của Rama, và vui mừng khi thấy vẻ đẹp của nó. Tại cổng của nhà vua, họ báo tin đến, và Vua Dasharatha nghe vậy liền cho gọi họ vào. Họ cúi chào và trao thư cho ngài, và nhà vua vui mừng tự mình đứng dậy nhận lấy. Khi đọc từng dòng, mắt ngài đầy nước mắt, thân thể run rẩy, và ngực ngài trào dâng cảm xúc. Với Rama và Lakshmana trong lòng và bức thư quý giá trong tay, ngài đứng không nói được lời nào, dù khắc nghiệt hay ngọt ngào. Rồi, lấy lại can đảm, ngài đọc to bức thư, và cả triều đình đều vui mừng khi nghe tin tức chân thật. Bharata đang chơi ở nơi khác; khi nghe tin, ngài đến đó cùng với người anh em thân yêu. Đầy tình cảm sâu sắc và e thẹn, họ hỏi: "Thưa cha, thư này đến từ đâu?"
Doha 290
कुसल प्रानप्रिय बंधु दोउ अहहिं कहहु केहिं देस।सुनि सनेह साने बचन बाची बहुरि नरेस।।290।।
kusala prānapriya baṁdhu dou ahahiṁ kahahu kehiṁ desa |suni saneha sāne bacana bācī bahuri naresa ||290||
'Các anh em thân yêu của chúng ta có khỏe không? Họ ở vùng đất nào? Hãy cho chúng con biết.' Nghe những lời đầy tình cảm và khiêm tốn, nhà vua đọc lại bức thư.
Chaupai 291.1-4
सुनि पाती पुलके दोउ भ्राता।अधिक सनेहु समात न गाता।।
प्रीति पुनीत भरत कै देखी।सकल सभाँ सुखु लहेउ बिसेषी।।
तब नृप दूत निकट बैठारे।मधुर मनोहर बचन उचारे।।
भैया कहहु कुसल दोउ बारे।तुम्ह नीकें निज नयन निहारे।।
स्यामल गौर धरें धनु भाथा।बय किसोर कौसिक मुनि साथा।।
पहिचानहु तुम्ह कहहु सुभाऊ।प्रेम बिबस पुनि पुनि कह राऊ।।
जा दिन तें मुनि गए लवाई।तब तें आजु साँचि सुधि पाई।।
कहहु बिदेह कवन बिधि जाने।सुनि प्रिय बचन दूत मुसकाने।।
suni pātī pulake dou bhrātā |adhika sanehu samāta na gātā ||
prīti punīta bharata kai dekhī |sakala sabhā̃ sukhu laheu biseṣī ||
taba nṛpa dūta nikaṭa baiṭhāre |madhura manohara bacana ucāre ||
bhaiyā kahahu kusala dou bāre |tumha nīkeṁ nija nayana nihāre ||
syāmala gaura dhareṁ dhanu bhāthā |baya kisora kausika muni sāthā ||
pahicānahu tumha kahahu subhāū |prema bibasa puni puni kaha rāū ||
jā dina teṁ muni gae lavāī |taba teṁ āju sā̃ci sudhi pāī ||
kahahu bideha kavana bidhi jāne |suni priya bacana dūta musakāne ||
Nghe lá thư, hai anh em run rẩy vì hoan hỷ; tình yêu mãnh liệt của họ không thể chứa đựng trong thân thể. Thấy tình yêu thanh khiết của Bharata, cả hội đồng đều cảm nhận niềm hoan hỷ đặc biệt. Bấy giờ nhà vua cho các sứ giả ngồi gần ngài và nói những lời ngọt ngào và duyên dáng. "Hỡi các anh em, hãy nói cho ta biết, hai cậu bé có khỏe không? Các ngươi có nhìn thấy họ rõ ràng bằng chính mắt mình không? Một người nước da sẫm và một người nước da sáng, mang cung và ống tên, trong tuổi thanh thiếu, và đạo sĩ Kaushika đi cùng họ." "Các ngươi biết họ; hãy nói về bản tính của họ." Bị tình yêu chế ngự, nhà vua hỏi đi hỏi lại điều này. "Từ ngày đạo sĩ đưa họ đi, đến nay ta mới nhận được tin tức thật về họ. Hãy nói cho ta biết, vua xứ Videha biết họ bằng cách nào?" Nghe những lời đầy yêu thương ấy, các sứ giả mỉm cười.
Doha 291
सुनहु महीपति मुकुट मनि तुम्ह सम धन्य न कोउ।रामु लखनु जिन्ह के तनय बिस्व बिभूषन दोउ।।291।।
sunahu mahīpati mukuṭa mani tumha sama dhanya na kou |rāmu lakhanu jinha ke tanaya bisva bibhūṣana dou ||291||
Hãy nghe, hỡi Vua: trong những viên ngọc trên vương miện của các vị vua, không ai được ban phước như ngài. Rama và Lakshmana, những người con trai của ngài, là hai trang sức của thế giới.
Chaupai 292.1-4
पूछन जोगु न तनय तुम्हारे।पुरुषसिंघ तिहु पुर उजिआरे।।
जिन्ह के जस प्रताप कें आगे।ससि मलीन रबि सीतल लागे।।
तिन्ह कहँ कहिअ नाथ किमि चीन्हे।देखिअ रबि कि दीप कर लीन्हे।।
सीय स्वयंबर भूप अनेका।समिटे सुभट एक तें एका।।
संभु सरासनु काहुँ न टारा।हारे सकल बीर बरिआरा।।
तीनि लोक महँ जे भटमानी।सभ कै सकति संभु धनु भानी।।
सकइ उठाइ सरासुर मेरू।सोउ हियँ हारि गयउ करि फेरू।।
जेहि कौतुक सिवसैलु उठावा।सोउ तेहि सभाँ पराभउ पावा।।
pūchana jogu na tanaya tumhāre |puruṣasiṁgha tihu pura ujiāre ||
jinha ke jasa pratāpa keṁ āge |sasi malīna rabi sītala lāge ||
tinha kahã kahia nātha kimi cīnhe |dekhia rabi ki dīpa kara līnhe ||
sīya svayaṁbara bhūpa anekā |samiṭe subhaṭa eka teṁ ekā ||
saṁbhu sarāsanu kāhũ na ṭārā |hāre sakala bīra bariārā ||
tīni loka mahã je bhaṭamānī |sabha kai sakati saṁbhu dhanu bhānī ||
sakai uṭhāi sarāsura merū |sou hiyã hāri gayau kari pherū ||
jehi kautuka sivasailu uṭhāvā |sou tehi sabhā̃ parābhau pāvā ||
Các con trai của ngài không đáng để hỏi họ là ai; họ là những con sư tử giữa loài người, soi sáng ba thế giới. Trước vinh quang và sức mạnh của hai người, trăng trông nhợt nhạt và mặt trời cảm thấy lạnh lẽo. Làm sao có thể nói về họ, chúa tôi, rằng họ đã được nhận ra? Có ai cầm ngọn đèn trên tay để nhìn mặt trời không? Tại lễ svayamvara của Sita, nhiều vị vua đã tụ họp, mỗi chiến binh đều mạnh mẽ hơn người trước. Không một ai trong số họ có thể di chuyển cung của Shambhu; tất cả những anh hùng mạnh mẽ đều thất bại. Tất cả những ai trong ba thế giới tự hào về lòng dũng cảm của mình, sức mạnh của họ đã bị cung của Shambhu phá vỡ. Banasura có thể nâng được Núi Meru, nhưng ngay cả y cũng thừa nhận thất bại trong lòng và quay bước rời đi. Và kẻ mà trong lúc đùa vui đã nâng được núi của Shiva, Kailasa, đã chịu nhục nhã trong chính hội trường ấy.
Doha 292
तहाँ राम रघुबंस मनि सुनिअ महा महिपाल।भंजेउ चाप प्रयास बिनु जिमि गज पंकज नाल।।292।।
tahā̃ rāma raghubaṁsa mani sunia mahā mahipāla |bhaṁjeu cāpa prayāsa binu jimi gaja paṁkaja nāla ||292||
Ở đó, hỡi đức vua vĩ đại, hãy lắng nghe: Rama, viên ngọc của dòng dõi Raghu, đã bẻ gãy cây cung mà không tốn sức, như voi bẻ gãy cuống hoa sen.
Chaupai 293.1-4
सुनि सरोष भृगुनायकु आए।बहुत भाँति तिन्ह आँखि देखाए।।
देखि राम बलु निज धनु दीन्हा।करि बहु बिनय गवनु बन कीन्हा।।
राजन रामु अतुलबल जैसें।तेज निधान लखनु पुनि तैसें।।
कंपहि भूप बिलोकत जाकें।जिमि गज हरि किसोर के ताकें।।
देव देखि तव बालक दोऊ।अब न आँखि तर आवत कोऊ।।
दूत बचन रचना प्रिय लागी।प्रेम प्रताप बीर रस पागी।।
सभा समेत राउ अनुरागे।दूतन्ह देन निछावरि लागे।।
कहि अनीति ते मूदहिं काना।धरमु बिचारि सबहिं सुख माना।।
suni saroṣa bhṛgunāyaku āe |bahuta bhā̃ti tinha ā̃khi dekhāe ||
dekhi rāma balu nija dhanu dīnhā |kari bahu binaya gavanu bana kīnhā ||
rājana rāmu atulabala jaiseṁ |teja nidhāna lakhanu puni taiseṁ ||
kaṁpahi bhūpa bilokata jākeṁ |jimi gaja hari kisora ke tākeṁ ||
deva dekhi tava bālaka doū |aba na ā̃khi tara āvata koū ||
dūta bacana racanā priya lāgī |prema pratāpa bīra rasa pāgī ||
sabhā sameta rāu anurāge |dūtanha dena nichāvari lāge ||
kahi anīti te mūdahiṁ kānā |dharamu bicāri sabahiṁ sukha mānā ||
Nghe tin, tộc trưởng Bhrigu đến trong cơn thịnh nộ, và bằng nhiều cách, ông trừng mắt nhìn họ với ánh mắt dữ dội. Thấy sức mạnh của Rama, ông trao cho Rama cây cung của chính mình, và sau khi tha thiết khẩn cầu nhiều lần, ông lui vào rừng sâu. Hỡi nhà vua, như Rama có sức mạnh vô song, thì Lakshmana cũng vậy, một kho tàng vinh quang. Các vị vua run rẩy khi nhìn thấy ngài, như voi run rẩy trước ánh mắt của sư tử trẻ. Tâu bệ hạ, sau khi được thấy hai vị hoàng tử của ngài, không ai khác nữa hiện trước mắt chúng thần. Lời nói của các sứ giả được sắp xếp khéo léo khiến mọi người vui thích, thấm đẫm tình yêu, oai nghi và cảm hứng anh hùng. Nhà vua cùng toàn thể triều đình tràn đầy tình cảm, và bắt đầu ban tặng quà cho các sứ giả. Cho rằng điều đó không thích đáng, các sứ giả bịt tai lại; và sau khi suy xét lẽ chính đạo, tất cả đều vui mừng.
Doha 293
तब उठि भूप बसिष्ठ कहुँ दीन्हि पत्रिका जाइ।कथा सुनाई गुरहि सब सादर दूत बोलाइ।।293।।
taba uṭhi bhūpa basiṣṭha kahũ dīnhi patrikā jāi |kathā sunāī gurahi saba sādara dūta bolāi ||293||
Bấy giờ nhà vua đứng dậy và đến trao thư cho Vasishtha, rồi triệu tập các sứ giả một cách cung kính, và sai kể lại toàn bộ câu chuyện cho vị đạo sư.
Chaupai 294.1-4
सुनि बोले गुर अति सुखु पाई।पुन्य पुरुष कहुँ महि सुख छाई।।
जिमि सरिता सागर महुँ जाहीं।जद्यपि ताहि कामना नाहीं।।
तिमि सुख संपति बिनहिं बोलाएँ।धरमसील पहिं जाहिं सुभाएँ।।
तुम्ह गुर बिप्र धेनु सुर सेबी।तसि पुनीत कौसल्या देबी।।
सुकृती तुम्ह समान जग माहीं।भयउ न है कोउ होनेउ नाहीं।।
तुम्ह ते अधिक पुन्य बड़ काकें।राजन राम सरिस सुत जाकें।।
बीर बिनीत धरम ब्रत धारी।गुन सागर बर बालक चारी।।
तुम्ह कहुँ सर्ब काल कल्याना।सजहु बरात बजाइ निसाना।।
suni bole gura ati sukhu pāī |punya puruṣa kahũ mahi sukha chāī ||
jimi saritā sāgara mahũ jāhīṁ |jadyapi tāhi kāmanā nāhīṁ ||
timi sukha saṁpati binahiṁ bolāẽ |dharamasīla pahiṁ jāhiṁ subhāẽ ||
tumha gura bipra dhenu sura sebī |tasi punīta kausalyā debī ||
sukṛtī tumha samāna jaga māhīṁ |bhayau na hai kou honeu nāhīṁ ||
tumha te adhika punya baṛa kākeṁ |rājana rāma sarisa suta jākeṁ ||
bīra binīta dharama brata dhārī |guna sāgara bara bālaka cārī ||
tumha kahũ sarba kāla kalyānā |sajahu barāta bajāi nisānā ||
Sau khi nghe thư, vị đạo sư lên tiếng, tràn đầy niềm hoan hỉ lớn: "Đối với một người có phước đức, mặt đất này được bao phủ bởi hạnh phúc. Cũng như các dòng sông chảy vào đại dương, dù đại dương không hề mong muốn chúng, như vậy hạnh phúc và sự giàu có, không cần mời gọi, tự đến với người tận tụy với chính đạo. Ngài hầu hạ đạo sư, các vị Bà-la-môn, những con bò và các vị thần, và Hoàng hậu Kausalya cũng thanh khiết như vậy. Chưa từng có, không có, và sẽ không bao giờ có ai trên thế gian này đức hạnh như ngài. Ôi nhà vua, phước đức của ai có thể lớn hơn phước đức của ngài, người có một người con như Rama, và bốn người con xuất chúng, dũng cảm, khiêm nhường, kiên định trong giới nguyện chính đạo, và là đại dương của đức hạnh? Đối với ngài luôn có phước lành trong mọi thời. Hãy chuẩn bị đoàn rước dâu, và hãy đánh trống.
Doha 294
चलहु बेगि सुनि गुर बचन भलेहिं नाथ सिरु नाइ।भूपति गवने भवन तब दूतन्ह बासु देवाइ।।294।।
calahu begi suni gura bacana bhalehiṁ nātha siru nāi |bhūpati gavane bhavana taba dūtanha bāsu devāi ||294||
"Hãy chuẩn bị và đi nhanh chóng." Nghe lời guru, nhà vua nói, "Tốt thôi, thầy," và cúi đầu. Sau đó nhà vua về cung điện của mình, sau khi đã bố trí chỗ ở cho các sứ giả.
Chaupai 295.1-4
राजा सबु रनिवास बोलाई।जनक पत्रिका बाचि सुनाई।।
सुनि संदेसु सकल हरषानीं।अपर कथा सब भूप बखानीं।।
प्रेम प्रफुल्लित राजहिं रानी।मनहुँ सिखिनि सुनि बारिद बनी।।
मुदित असीस देहिं गुरु नारीं।अति आनंद मगन महतारीं।।
लेहिं परस्पर अति प्रिय पाती।हृदयँ लगाइ जुड़ावहिं छाती।।
राम लखन कै कीरति करनी।बारहिं बार भूपबर बरनी।।
मुनि प्रसादु कहि द्वार सिधाए।रानिन्ह तब महिदेव बोलाए।।
दिए दान आनंद समेता।चले बिप्रबर आसिष देता।।
rājā sabu ranivāsa bolāī |janaka patrikā bāci sunāī ||
suni saṁdesu sakala haraṣānīṁ |apara kathā saba bhūpa bakhānīṁ ||
prema praphullita rājahiṁ rānī |manahũ sikhini suni bārida banī ||
mudita asīsa dehiṁ guru nārīṁ |ati ānaṁda magana mahatārīṁ ||
lehiṁ paraspara ati priya pātī |hṛdayã lagāi juṛāvahiṁ chātī ||
rāma lakhana kai kīrati karanī |bārahiṁ bāra bhūpabara baranī ||
muni prasādu kahi dvāra sidhāe |rāninha taba mahideva bolāe ||
die dāna ānaṁda sametā |cale biprabara āsiṣa detā ||
Nhà vua triệu tập tất cả phụ nữ trong hoàng cung và đọc thư của Janaka cho họ nghe. Nghe tin ấy, tất cả đều hoan hỉ; nhà vua cũng kể nốt phần còn lại của câu chuyện. Các hoàng hậu nở rộ yêu thương đối với nhà vua, như những con công mái nở rộ khi nghe mây mưa. Các vợ của đạo sư ban phước với niềm vui, và các thái hậu chìm đắm trong hạnh phúc tột bậc. Họ chuyền tay nhau bức thư rất mực yêu thương, áp nó vào tim, và làm dịu ngực đang rực cháy. Nhà vua cao quý miêu tả đi miêu tả lại vinh quang và sự nghiệp của Rama và Lakshmana. Nói rằng, "Tất cả là nhờ ân sủng của đạo sĩ," ông đi ra cửa; rồi các hoàng hậu gọi các Bà-la-môn. Họ tặng quà với niềm vui, và các Bà-la-môn ưu tú ra đi trao phước lành.
Soratha 295
जाचक लिए हँकारि दीन्हि निछावरि कोटि बिधि।चिरु जीवहुँ सुत चारि चक्रबर्ति दसरत्थ के।।295।।
jācaka lie hãkāri dīnhi nichāvari koṭi bidhi |ciru jīvahũ suta cāri cakrabarti dasarattha ke ||295||
Ngài triệu tập những người ăn xin và ban cho họ muôn vàn lễ vật đủ mọi loại, phán rằng: 'Mong cho bốn người con trai của Dasharatha, vị hoàng đế, được sống lâu!'
Chaupai 296.1-4
कहत चले पहिरें पट नाना।हरषि हने गहगहे निसाना।।
समाचार सब लोगन्ह पाए।लागे घर घर होने बधाए।।
भुवन चारि दस भरा उछाहू।जनकसुता रघुबीर बिआहू।।
सुनि सुभ कथा लोग अनुरागे।मग गृह गलीं सँवारन लागे।।
जद्यपि अवध सदैव सुहावनि।राम पुरी मंगलमय पावनि।।
तदपि प्रीति कै प्रीति सुहाई।मंगल रचना रची बनाई।।
ध्वज पताक पट चामर चारु।छावा परम बिचित्र बजारू।।
कनक कलस तोरन मनि जाला।हरद दूब दधि अच्छत माला।।
kahata cale pahireṁ paṭa nānā |haraṣi hane gahagahe nisānā ||
samācāra saba loganha pāe |lāge ghara ghara hone badhāe ||
bhuvana cāri dasa bharā uchāhū |janakasutā raghubīra biāhū ||
suni subha kathā loga anurāge |maga gṛha galīṁ sãvārana lāge ||
jadyapi avadha sadaiva suhāvani |rāma purī maṁgalamaya pāvani ||
tadapi prīti kai prīti suhāī |maṁgala racanā racī banāī ||
dhvaja patāka paṭa cāmara cāru |chāvā parama bicitra bajārū ||
kanaka kalasa torana mani jālā |harada dūba dadhi acchata mālā ||
Khi họ đi, họ nói, mặc những trang phục đẹp; vui mừng, họ đánh trống. Tất cả mọi người nhận được tin tức, và trong mỗi nhà họ bắt đầu ăn mừng. Mười bốn thế giới tràn ngập niềm hân hoan trước đám cưới của con gái Janaka và Chúa tể của dòng Raghus. Nghe câu chuyện tốt lành, mọi người tràn ngập tình yêu; họ bắt đầu trang trí đường phố, nhà cửa và ngõ hẻm. Dù Ayodhya luôn đẹp đẽ, thành phố của Rama, được ban phước và thiêng liêng. Nhưng vì tình yêu của tình yêu, họ đã tạo nên những trang trí tốt lành. Cờ, biểu ngữ, vải đẹp, quạt đuôi bò yak đẹp đẽ, và những tán che kỳ lạ vô cùng được dựng lên ở các chợ. Những bình vàng, cổng vòm, lưới ngọc, nghệ tây, cỏ dub, sữa chua và tràng hoa được bày biện.
Doha 296
मंगलमय निज निज भवन लोगन्ह रचे बनाइ।बीथीं सीचीं चतुरसम चौकें चारु पुराइ।।296।।
maṁgalamaya nija nija bhavana loganha race banāi |bīthīṁ sīcīṁ caturasama caukeṁ cāru purāi ||296||
Mọi người trang hoàng nhà riêng của mình bằng những đồ trang trí cát tường. Họ rắc nước thơm pha với hương liệu catursam lên các con đường, và tô vẽ những hoa văn đẹp tại các quảng trường.
Chaupai 297.1-4
जहँ तहँ जूथ जूथ मिलि भामिनि।सजि नव सप्त सकल दुति दामिनि।।
बिधुबदनीं मृग सावक लोचनि।निज सरुप रति मानु बिमोचनि।।
गावहिं मंगल मंजुल बानीं।सुनिकल रव कलकंठि लजानीं।।
भूप भवन किमि जाइ बखाना।बिस्व बिमोहन रचेउ बिताना।।
मंगल द्रब्य मनोहर नाना।राजत बाजत बिपुल निसाना।।
कतहुँ बिरिद बंदी उच्चरहीं।कतहुँ बेद धुनि भूसुर करहीं।।
गावहिं सुंदरि मंगल गीता।लै लै नामु रामु अरु सीता।।
बहुत उछाहु भवनु अति थोरा।मानहुँ उमगि चला चहु ओरा।।
jahã tahã jūtha jūtha mili bhāmini |saji nava sapta sakala duti dāmini ||
bidhubadanīṁ mṛga sāvaka locani |nija sarupa rati mānu bimocani ||
gāvahiṁ maṁgala maṁjula bānīṁ |sunikala rava kalakaṁṭhi lajānīṁ ||
bhūpa bhavana kimi jāi bakhānā |bisva bimohana raceu bitānā ||
maṁgala drabya manohara nānā |rājata bājata bipula nisānā ||
katahũ birida baṁdī uccarahīṁ |katahũ beda dhuni bhūsura karahīṁ ||
gāvahiṁ suṁdari maṁgala gītā |lai lai nāmu rāmu aru sītā ||
bahuta uchāhu bhavanu ati thorā |mānahũ umagi calā cahu orā ||
Khắp nơi các phụ nữ tụ tập thành từng nhóm, trang điểm với chín và bảy, mọi loại trang sức, mỗi người tỏa sáng như chớp. Mặt trăng và mắt như mắt nai nhỏ, trong nhan sắc riêng của mình họ đã tước đi sự kiêu hãnh của Rati. Họ hát những bài ca tốt lành với giọng nói ngọt ngào, và những con chim cuốc, nghe giai điệu của họ, phải hổ thẹn. Làm sao có thể miêu tả cung điện của nhà vua? Tấm rèm được dựng ở đó được làm để mê hoặc cả thế giới. Những vật phẩm tốt lành với nhiều loại lôi cuốn được trưng bày, và trống chiến trong số lượng lớn vang lên. Ở một nơi các thi nhân tuyên xưng các danh hiệu ca ngợi; ở nơi khác các vị Bà-la-môn, chư thiên của đất, xướng lên âm thanh của Veda. Các phụ nữ đẹp hát những bài ca tốt lành, lặp đi lặp lại nhắc đến tên Rama và Sita. Niềm hân hoan rất lớn và cung điện rất nhỏ, như thể tràn đầy và lan ra mọi phía.
Doha 297
सोभा दसरथ भवन कइ को कबि बरनै पार।जहाँ सकल सुर सीस मनि राम लीन्ह अवतार।।297।।
sobhā dasaratha bhavana kai ko kabi baranai pāra |jahā̃ sakala sura sīsa mani rāma līnha avatāra ||297||
Thi nhân nào có thể đi đến bờ bên kia khi miêu tả sự vinh quang của cung điện Dasaratha, nơi Rama, viên ngọc trên đỉnh đầu của tất cả các vị thần, đã giáng trần?
Chaupai 298.1-4
भूप भरत पुनि लिए बोलाई।हय गय स्यंदन साजहु जाई।।
चलहु बेगि रघुबीर बराता।सुनत पुलक पूरे दोउ भ्राता।।
भरत सकल साहनी बोलाए।आयसु दीन्ह मुदित उठि धाए।।
रचि रुचि जीन तुरग तिन्ह साजे।बरन बरन बर बाजि बिराजे।।
सुभग सकल सुठि चंचल करनी।अय इव जरत धरत पग धरनी।।
नाना जाति न जाहिं बखाने।निदरि पवनु जनु चहत उड़ाने।।
तिन्ह सब छयल भए असवारा।भरत सरिस बय राजकुमारा।।
सब सुंदर सब भूषनधारी।कर सर चाप तून कटि भारी।।
bhūpa bharata puni lie bolāī |haya gaya syaṁdana sājahu jāī ||
calahu begi raghubīra barātā |sunata pulaka pūre dou bhrātā ||
bharata sakala sāhanī bolāe |āyasu dīnha mudita uṭhi dhāe ||
raci ruci jīna turaga tinha sāje |barana barana bara bāji birāje ||
subhaga sakala suṭhi caṁcala karanī |aya iva jarata dharata paga dharanī ||
nānā jāti na jāhiṁ bakhāne |nidari pavanu janu cahata uṛāne ||
tinha saba chayala bhae asavārā |bharata sarisa baya rājakumārā ||
saba suṁdara saba bhūṣanadhārī |kara sara cāpa tūna kaṭi bhārī ||
Nhà vua sau đó gọi Bharata và nói, "Hãy đi chuẩn bị ngựa, voi và xe chiến. Hãy khởi hành ngay cho đoàn rước dâu Raghubir." Nghe vậy, cả hai anh em đều tràn đầy niềm hân hoan rộn rã. Bharata triệu tập tất cả người chăm sóc chuồng ngựa và truyền lệnh, họ vui vẻ đứng dậy và chạy đi thi hành. Với sự tỉ mỉ và khéo léo họ đóng yên cho những con ngựa, và những chiến mã ưu tú nhiều màu sắc đứng oai phong lẫm liệt. Tất cả đều xinh đẹp và vô cùng phiêu lãng trong dáng đi, chúng đặt móng xuống đất như thể đó là sắt nóng rực. Nhiều giống loài của chúng không thể miêu tả được; dường như chúng khinh thường gió và muốn bay đi trước nó. Trên tất cả những con ngựa ấy có các hoàng tử trẻ tuổi cưỡi ngựa, bằng tuổi với Bharata. Tất cả đều đẹp trai và tất cả đều đeo trang sức, với mũi tên và cung trong tay cùng ống đựng tên nặng ở thắt lưng.
Doha 298
छरे छबीले छयल सब सूर सुजान नबीन।जुग पदचर असवार प्रति जे असिकला प्रबीन।।298।।
chare chabīle chayala saba sūra sujāna nabīna |juga padacara asavāra prati je asikalā prabīna ||298||
Tất cả các kỵ sĩ đều thân hình thon gọn, tuấn tú và oai phong, những thanh niên dũng cảm, khôn ngoan và tuổi đời còn tươi trẻ; và mỗi kỵ sĩ đều có hai bộ binh đi kèm, những người tinh thông nghệ thuật dùng kiếm.
Chaupai 299.1-4
बाँधे बिरद बीर रन गाढ़े।निकसि भए पुर बाहेर ठाढ़े।।
फेरहिं चतुर तुरग गति नाना।हरषहिं सुनि सुनि पवन निसाना।।
रथ सारथिन्ह बिचित्र बनाए।ध्वज पताक मनि भूषन लाए।।
चवँर चारु किंकिन धुनि करही।भानु जान सोभा अपहरहीं।।
सावँकरन अगनित हय होते।ते तिन्ह रथन्ह सारथिन्ह जोते।।
सुंदर सकल अलंकृत सोहे।जिन्हहि बिलोकत मुनि मन मोहे।।
जे जल चलहिं थलहि की नाई।टाप न बूड़ बेग अधिकाई।।
अस्त्र सस्त्र सबु साजु बनाई।रथी सारथिन्ह लिए बोलाई।।
bā̃dhe birada bīra rana gāṛhe |nikasi bhae pura bāhera ṭhāṛhe ||
pherahiṁ catura turaga gati nānā |haraṣahiṁ suni suni pavana nisānā ||
ratha sārathinha bicitra banāe |dhvaja patāka mani bhūṣana lāe ||
cavãra cāru kiṁkina dhuni karahī |bhānu jāna sobhā apaharahīṁ ||
sāvãkarana aganita haya hote |te tinha rathanha sārathinha jote ||
suṁdara sakala alaṁkṛta sohe |jinhahi bilokata muni mana mohe ||
je jala calahiṁ thalahi kī nāī |ṭāpa na būṛa bega adhikāī ||
astra sastra sabu sāju banāī |rathī sārathinha lie bolāī ||
Các anh hùng, kiên định trong trận chiến, buộc huy chương danh dự, và sau khi ra khỏi thành, họ đứng bên ngoài. Các kỵ sĩ khéo léo quay ngựa với nhiều dáng bước khác nhau, và hân hoan hết lần này đến lần khác khi nghe tiếng kèn và trống. Các người đánh xe đã trang trí xe chiến của mình một cách kỳ diệu, trang bị cờ hiệu, cờ xí và đồ trang sức bằng ngọc. Những chiếc chauri đẹp treo trên xe và những chuông nhỏ vang lên, và chúng vượt qua vẻ đẹp của cỗ xe Mặt Trời. Có vô số ngựa tai đen, và các người đánh xe đã cột chúng vào những cỗ xe ấy. Tất cả đều đẹp đẽ và được trang hoàng lộng lẫy, và chính nhìn thấy chúng đã mê hoặc tâm trí các bậc tiên tu. Chúng chạy trên nước như trên đất khô, và móng chân không chìm, lớn lao thay tốc độ của chúng. Sau khi chuẩn bị xong tất cả vũ khí, binh khí và trang bị, các chiến binh trên xe đã gọi các người đánh xe.
Doha 299
चढ़ि चढ़ि रथ बाहेर नगर लागी जुरन बरात।होत सगुन सुन्दर सबहि जो जेहि कारज जात।।299।।
caṛhi caṛhi ratha bāhera nagara lāgī jurana barāta |hota saguna sundara sabahi jo jehi kāraja jāta ||299||
Lên xe ngựa từng người một, họ đi ra khỏi thành phố, và đám rước đám cưới bắt đầu tụ tập. Tất cả các điềm báo đều tốt đẹp và xinh đẹp cho bất kỳ mục đích nào họ đi.
Inside Prakarana 30
Compositional abstract
Bālakāṇḍa establishes the Manas as a sopāna by converting epic causality into bhakti-causality: events occur because love ripens. In this excerpt, the rasa is chiefly harsa (joy) braided with vātsalya and sakhya: Daśaratha’s tears, the brothers’ thrill, the city’s collective ornamentation. The narrative is not merely ‘news of Sītā-svayaṃvara’; it is the sanctification of Ayodhyā’s civic life into yajña-like preparation. Tulasīdāsa’s theology quietly frames Rama and Lakshmana as ‘biswa-bibhūṣaṇa’—cosmic ornaments—so that human celebration becomes recognition of the divine. The meter’s alternation (chaupāī flow, doha anchoring) mimics spiritual ascent: emotion rises in waves, then is stabilized by aphoristic couplets. Thus the kanda’s placement is foundational: it teaches that liberation begins as communal hearing, affectionate inquiry, and dharmic readiness for the Lord’s līlā.
The dialogue
- Tulasīdāsa (kavi-narrator within the Manas frame)The devotee’s mind (mana) / satsang audience as adhikārī-śrotā · This passage functions inside the ‘Bhāradvāja-ghāṭ’ orientation (Yājñavalkya → Bhāradvāja frame): it privileges dharma, rājadharma, and loka-maṅgal as the outer bank leading inward to prema.
Frequently Asked Questions
Traditional satsang reading treats this unit as ‘vivāha-maṅgal’ śravaṇa: it is believed to increase household śānti, remove obstacles to auspicious beginnings (especially marriage/rites), and awaken prema-bhakti by contemplating Ayodhyā’s collective joy at Rāma’s līlā.
A common kīrtan-samput used around vivāha/maṅgal passages is: “सीता राम, सीता राम, सीता राम, जय सीता राम” (or simply “जय जय सियाराम”). Local traditions may also insert “राम नाम” as a refrain after each doha during pāṭha.
Ask anything about Prakarana 30 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
