Prakarana 11
भक्ति-उद्गम की पहली सीढ़ी: ‘श्रद्धा’ से ‘श्रवण’ और ‘संशय-निवृत्ति’ तक। बालकाण्ड में रामकथा का प्रवेश-द्वार शिव–उमा संवाद है—जहाँ जिज्ञासा (उमा) गुरु-वाणी (शिव) से शुद्ध होकर ‘सगुण’ में ‘निर्गुण’ की पहचान सीखती है। यह सोपान साधक को बताता है कि मुक्ति का आरम्भ जन्म-कथा से नहीं, सही श्रोता-भाव और सही प्रश्न से होता है।
Đoạn này đứng ở ngưỡng của Bālakāṇḍa, nơi rasa linh thiêng của "đám cưới Shiva" - niềm vui lễ hội, những trận mưa hoa, âm nhạc, quà tặng và của hồi môn - từ từ chuyển thành rasa của sự tìm tòi. Trong phần đầu, hội chúng của các vị thần, những bài ca của phụ nữ, sự huy hoàng của ngai vàng, và phẩm giá vô song của Umā kết hợp śṛṅgāra và maṅgala thành dharma-saṁskāra: hôn nhân ở đây không phải là phong tục xã hội đơn thuần, mà là một sắc lệnh vũ trụ - thông qua sự kết hợp của Shiva và Shakti, thế giới được duy trì và bảo vệ. Sau đó, trong trái tim Bharadvāja, những dấu hiệu của tình yêu trỗi dậy - lông tóc dựng đứng, nước mắt, và giọng nói nghẹn ngào - những dấu hiệu của quả báo của việc lắng nghe chân thật (śravaṇa-siddhi). Câu hỏi của Umā - "Rāma là con của một vị hoàng tử, hay là Brahman?" - là sự nghi ngờ vĩnh cửu của tâm trí con người. Lời dạy dharma của Tulsī ở đây là saguṇa līlā (hoàng tử của Ayodhyā) và Thực tại nirguṇa (vô sinh, vô thuộc tính, vô hình) không đối nghịch, mà là hai chiều kích của một Chân lý - và sự bước vào sự hợp nhất này đến thông qua đối thoại với Guru.
Verses
Chaupai 100.1-4
बोलि सकल सुर सादर लीन्हे।सबहि जथोचित आसन दीन्हे।।
बेदी बेद बिधान सँवारी।सुभग सुमंगल गावहिं नारी।।
सिंघासनु अति दिब्य सुहावा।जाइ न बरनि बिरंचि बनावा।।
बैठे सिव बिप्रन्ह सिरु नाई।हृदयँ सुमिरि निज प्रभु रघुराई।।
बहुरि मुनीसन्ह उमा बोलाई।करि सिंगारु सखीं लै आई।।
देखत रूपु सकल सुर मोहे।बरनै छबि अस जग कबि को है।।
जगदंबिका जानि भव भामा।सुरन्ह मनहिं मन कीन्ह प्रनामा।।
सुंदरता मरजाद भवानी।जाइ न कोटिहुँ बदन बखानी।।
boli sakala sura sādara līnhe |sabahi jathocita āsana dīnhe ||
bedī beda bidhāna saṁvārī |subhaga sumaṅgala gāvahiṁ nārī ||
siṅghāsanu ati dibya suhāvā |jāi na barani birañci banāvā ||
baiṭhe siva bipranha siru nāī |hṛdayaṁ sumiri nija prabhu raghurāī ||
bahuri munīsanha umā bolāī |kari siṅgāru sakhīṁ lai āī ||
dekhat rūpu sakala sura mohe |baranai chabi asa jaga kavi ko hai ||
jagadambikā jāni bhava bhāmā |suranha manahiṁ mana kīnha pranāmā ||
sundaratā marajāda bhavānī |jāi na koṭihuṁ badana bakhānī ||
Gọi họ, ông đón tiếp tất cả các vị thần với lòng kính trọng đúng đắn, và dành cho mỗi vị một chỗ ngồi xứng đáng. Bàn thờ được sắp xếp theo đúng trật tự và các quy định Vedic được chuẩn bị chu đáo; những người phụ nữ xinh đẹp hát những bài ca may mắn, tốt lành. Một ngai sư tử, rực rỡ và xinh đẹp vô cùng, ở đó, chính Brahma đã tạo ra nó, nhưng vẻ đẹp của nó không thể tả hết. Shiva ngồi xuống, cúi đầu trước các brahmana; trong lòng ông nhớ đến Chúa của mình, Raghurai. Sau đó các đạo sĩ trưởng gọi Uma; được trang điểm, bà đến cùng các bạn đồng hành. Nhìn thấy vẻ đẹp của bà, tất cả các vị thần đều bị mê hoặc, nhà thơ nào trên thế gian này có thể diễn tả được vẻ đẹp như vậy? Biết bà là Mẹ của vũ trụ, các vị thần dâng lòng kính trọng đến người yêu dấu của Bhava, thầm lặng trong tâm trí. Bhavani là chuẩn mực của vẻ đẹp; dù có triệu cái miệng, không ai có thể ca ngợi hết.
Chhand 100
कोटिहुँ बदन नहिं बनै बरनत जग जननि सोभा महा।सकुचहिं कहत श्रुति सेष सारद मंदमति तुलसी कहा।।
छबिखानि मातु भवानि गवनी मध्य मंडप सिव जहाँ।अवलोकि सकहिं न सकुच पति पद कमल मनु मधुकरु तहाँ।।
koṭihuṁ badana nahiṁ banai baranata jaga-janani sobhā mahā |sakucahiṁ kahata śruti seṣa sāradā manda-mati tulasī kahā ||
chabi-khāni mātu bhavānī gavanī madhya maṇḍapa siva jahāṁ |avaloki sakahiṁ na sakuca pati pada-kamala manu madhukaru tahāṁ ||
Vẻ đẹp vĩ đại của Mẹ thế gian không thể kể lại dù với hàng triệu cái miệng. Veda, Shesha và Sarada đều e ngại khi miêu tả; vậy thì Tulsi kém trí tuệ có thể nói được gì? Bhavani, Mẹ, kho tàng vẻ đẹp ấy, bước vào giữa ngôi đình nơi Shiva ngự. Vì e thẹn nàng không dám ngước nhìn chồng, nhưng tâm trí nàng như con ong, vẫn bám chặt vào đóa sen đôi chân người chồng nơi đó.
Doha 100
मुनि अनुसासन गनपतिहि पूजेउ संभु भवानि।कोउ सुनि संसय करै जनि सुर अनादि जियँ जानि।।100।।
muni anusāsana gaṇapatihi pūjeu sambhu bhavāni |kou suni saṁsaya karai jani sur anādi jiyã jāni ||100||
Tuân lệnh đạo sĩ, Shambhu và Bhavani đã thờ phụng Ganesha. Đừng ai nghe điều này mà hoài nghi, hãy biết trong lòng rằng các vị thần là vô thủy.
Chaupai 101.1-4
जसि बिबाह कै बिधि श्रुति गाई।महामुनिन्ह सो सब करवाई।।
गहि गिरीस कुस कन्या पानी।भवहि समरपीं जानि भवानी।।
पानिग्रहन जब कीन्ह महेसा।हियँ हरषे तब सकल सुरेसा।।
बेद मंत्र मुनिबर उच्चरहीं।जय जय जय संकर सुर करहीं।।
बाजहिं बाजन बिबिध बिधाना।सुमनबृष्टि नभ भै बिधि नाना।।
हर गिरिजा कर भयउ बिबाहू।सकल भुवन भरि रहा उछाहू।।
दासीं दास तुरग रथ नागा।धेनु बसन मनि बस्तु बिभागा।।
अन्न कनकभाजन भरि जाना।दाइज दीन्ह न जाइ बखाना।।
jasi bibāha kai bidhi śruti gāī |mahāmuninh so saba karavāī ||
gahi girīsa kusa kanyā pānī |bhavahi samarapīṁ jāni bhavānī ||
pāni-grahana jaba kīnha mahesā |hiyã harṣe taba sakala sureśā ||
beda maṁtra munibara uccarahīṁ |jaya jaya jaya śaṅkara sura karahīṁ ||
bājahim bājana bibidha bidhānā |sumana-bṛṣṭi nabha bhai bidhi nānā ||
hara girijā kara bhayau bibāhū |sakala bhuvana bhari rahā ucchāhū ||
dāsīṁ dāsa turaga ratha nāgā |dhenu basana mani bastu bibhāgā ||
anna kanaka-bhājana bhari jānā |dāija dīnha na jāi bakhānā ||
Đúng như Shruti đã hát về trật tự hôn lễ đúng đắn, các đạo sĩ vĩ đại đã thực hiện mọi nghi lễ. Cầm tay thiếu nữ với cỏ kusa thiêng liêng, Girish, biết lòng Bhavani, đã dâng bà hoàn toàn cho Bhava. Khi Mahesha hoàn thành nghi lễ cầm tay, khi đó trong lòng tất cả các chúa tể thiên đình đều vui mừng. Các đạo sĩ ưu tú đọc các mantra Vedic, và các vị thần hô vang, Chiến thắng, chiến thắng, chiến thắng Shankara! Nhạc cụ vang lên theo nhiều nhịp điệu, và từ bầu trời, mưa hoa rơi xuống theo nhiều cách. Như vậy đám cưới của Hara và Girija đã hoàn thành; cả thế giới tràn ngập niềm vui lễ hội. Nữ tỳ và nam tỳ, ngựa, xe, voi, bò, quần áo, ngọc quý và hàng hóa phong phú, và lúa gạo và bình vàng đầy ắp, những quà cưới được ban tặng vượt quá lời kể.
Chhand 101
दाइज दियो बहु भाँति पुनि कर जोरि हिमभूधर कह्यो।का देउँ पूरनकाम संकर चरन पंकज गहि रह्यो।।
सिवँ कृपासागर ससुर कर संतोषु सब भाँतिहिं कियो।पुनि गहे पद पाथोज मयनाँ प्रेम परिपूरन हियो।।
dāija diyo bahu bhā̃ti puni kara jori himabhūdhara kahyo |kā deū̃ pūranakāma saṅkara carana paṅkaja gahi rahyo ||
śivaṁ kṛpāsāgara sasura kara santoṣu saba bhā̃tihiṁ kiyo |puni gahe pada pāthoja mayanā̃ prema paripūrana hiyo ||
Người ban của hồi môn muôn phần; rồi vua núi Himalaya chắp tay và nói, "Ta có thể cho ngươi gì nữa, hỡi Shankara, người đã trọn vẹn mọi ước muốn?" Và người ôm lấy chân sen của Shankara. Shiva, đại dương từ bi, làm cho nhạc phụ thỏa mãn mọi bề. Rồi Mayna, với trái tim tràn đầy tình yêu, nắm lấy chân sen của người.
Doha 101
नाथ उमा मन प्रान सम गृहकिंकरी करेहु।छमेहु सकल अपराध अब होइ प्रसन्न बरु देहु।।101।।
nātha! umā mana prāna sama gṛha-kiṅkarī karehu |chamehu sakala aparādha aba hoi prasanna baru dehu ||101||
Lạy Chúa, Uma thân với tôi như chính tâm hồn và mạng sống của tôi; xin hãy nhận nàng làm người hầu trong phủ của Ngài. Xin tha thứ mọi lỗi lầm của nàng, và nay, xin vui lòng ban cho tôi điều nguyện này.
Chaupai 102.1-4
बहु बिधि संभु सास समुझाई।गवनी भवन चरन सिरु नाई।।
जननीं उमा बोलि तब लीन्ही।लै उछंग सुंदर सिख दीन्ही।।
करेहु सदा संकर पद पूजा।नारिधरमु पति देउ न दूजा।।
बचन कहत भरे लोचन बारी।बहुरि लाइ उर लीन्हि कुमारी।।
कत बिधि सृजीं नारि जग माहीं।पराधीन सपनेहुँ सुखु नाहीं।।
भै अति प्रेम बिकल महतारी।धीरजु कीन्ह कुसमय बिचारी।।
पुनि पुनि मिलति परति गहि चरना।परम प्रेम कछु जाइ न बरना।।
सब नारिन्ह मिलि भेटि भवानी।जाइ जननि उर पुनि लपटानी।।
bahu bidhi sambhu sās samujhāī |gavanī bhavana carana siru nāī ||
jananīṁ umā boli taba līnhī |lai uchaṅga sundara sikha dīnhī ||
karehu sadā saṅkara pada pūjā |nāri dharamu pati deu na dūjā ||
bacana kahata bhare locana bārī |bahuri lāi ura līnhi kumārī ||
kata bidhi sṛjīṁ nāri jaga māhīṁ |parādhīna sapanehuṁ sukhu nāhīṁ ||
bhai ati prema bikala mahatārī |dhīraju kīnha kusamaya bicārī ||
puni puni milati parati gahi caranā |parama prema kachu jāi na baranā ||
saba nārinha mili bheṭi bhavānī |jāi janani ura puni lapaṭānī ||
Bằng nhiều cách, Shambhu an ủi mẹ vợ mình, và bà cúi đầu xuống chân ngài rồi trở về nhà. Lúc bấy giờ người mẹ gọi Uma đến bên, đặt con lên lòng, và dạy bảo những lời khôn ngoan đẹp đẽ. "Hãy luôn thờ phượng chân Shankara. Bổn phận của người vợ là: chồng nàng là thần của nàng, không có ai khác." Vừa nói những lời ấy, mắt bà tràn ngập nước mắt, và bà ôm cô gái vào lòng một lần nữa. "Tại sao Đấng Tạo Hóa lại tạo ra phụ nữ trong thế giới này? Nàng phải nương tựa người khác, và ngay cả trong giấc mơ cũng không có hạnh phúc." Người mẹ chìm đắm trong tình yêu thương, nhưng nghĩ rằng không phải lúc phù hợp, bà nén lòng kiên nhẫn. Lần lại lần nữa Uma ôm lấy và nắm chân mẹ. Tình yêu thương cao cả của nàng không thể nào diễn tả hết. Bhavani chào tạm biệt tất cả các người phụ nữ, rồi đi và ôm lấy lòng mẹ một lần nữa.
Chhand 102
जननिहि बहुरि मिलि चली उचित असीस सब काहूँ दईं।फिरि फिरि बिलोकति मातु तन तब सखीं लै सिव पहिं गई।।
जाचक सकल संतोषि संकरु उमा सहित भवन चले।सब अमर हरषे सुमन बरषि निसान नभ बाजे भले।।
jananihi bahuri mili calī ucita asīsa saba kāhū̃ daī̃ |phiri-phiri bilokati mātu tana taba sakhī̃ lai siva paĩ gaī ||
jācaka sakala santoṣi saṅkaru umā sahita bhavana cale |saba amara haraṣe sumana baraṣi nisāna nabha bāje bhale ||
Gặp lại mẹ mình một lần nữa, cô lên đường, sau khi ban cho tất cả những lời chúc phúc xứng đáng. Lần lại lần nữa cô ngắm nhìn thân mẫu; rồi, được các bạn đồng hành đi cùng, cô đến với Shiva. Shankara, sau khi làm thỏa mãn mọi người đến xin, đã rời đến nơi ở của mình cùng với Uma; và tất cả các vị bất tử đều vui mừng, rải hoa xuống, trong khi tiếng trống tốt lành vang lên trên bầu trời.
Doha 102
चले संग हिमवंतु तब पहुँचावन अति हेतु।बिबिध भाँति परितोषु करि बिदा कीन्ह बृषकेतु।।102।।
cale saṅga himavantu taba pahũcāvana ati hetu |bibidha bhā̃ti paritoṣu kari bidā kīnha bṛṣaketu ||102||
Khi ấy Himavān đi cùng họ, háo hức tiễn đưa họ. Và Vṛṣaketu, tôn vinh người theo nhiều cách và làm người hoàn toàn thỏa mãn, đã cho phép người ra về.
Chaupai 103.1-4
तुरत भवन आए गिरिराई।सकल सैल सर लिए बोलाई।।
आदर दान बिनय बहुमाना।सब कर बिदा कीन्ह हिमवाना।।
जबहिं संभु कैलासहिं आए।सुर सब निज निज लोक सिधाए।।
जगत मातु पितु संभु भवानी।तेही सिंगारु न कहउँ बखानी।।
करहिं बिबिध बिधि भोग बिलासा।गनन्ह समेत बसहिं कैलासा।।
हर गिरिजा बिहार नित नयऊ।एहि बिधि बिपुल काल चलि गयऊ।।
तब जनमेउ षटबदन कुमारा।तारकु असुर समर जेहिं मारा।।
आगम निगम प्रसिद्ध पुराना।षन्मुख जन्मु सकल जग जाना।।
turata bhavana āe girirāī |sakala saila sara liē bolāī ||
ādara dāna binaya bahu-mānā |saba kara bidā kīnha himavānā ||
jabahiṁ sambhu kailāsahiṁ āe |sura saba nija nija loka sidhāe ||
jagata mātu pitu sambhu bhavānī |tēhī siṅgāru na kahuṁ bakhānī ||
karahiṁ bibidha bidhi bhoga bilāsā |ganaṅha samēta basahiṁ kailāsā ||
hara girijā bihāra nita nayū |ēhi bidhi bipula kāla cali gayū ||
taba janameu ṣaṭ-badana kumārā |tāraku asura samara jēhiṁ mārā ||
āgama nigama prasiddha purānā |ṣan-mukha janmu sakala jaga jānā ||
Ngay lập tức Vua Núi trở về nơi ở của mình và triệu tập tất cả các chúa tể của những ngọn đồi. Với sự tôn kính, quà tặng, lời khiêm cung và lòng tôn trọng dồi dào, Himavan từ biệt từng người một. Khi Shambhu trở lại Kailasa, tất cả các vị thần đều rời đi, mỗi vị về cõi trời của mình. Shiva và Bhavani là cha và mẹ của thế giới; sự trang điểm của họ tôi không dám mô tả. Theo nhiều cách, họ hưởng thụ những niềm vui thần thánh; cùng với các Gana của mình, họ ngự trên Kailasa. Những trò tiêu khiển của Hara và Girija luôn mới mẻ; như vậy một khoảng thời gian dài đã trôi qua. Rồi Hoàng tử sáu mặt được sinh ra, người đã giết quỷ Taraka trong trận chiến. Tantras và Vedas, cùng các Puranas nổi tiếng đều tuyên bố điều đó; cả thế giới đều biết sự ra đời của Shanmukha.
Chhand 103
जगु जान षन्मुख जन्मु कर्मु प्रतापु पुरुषारथु महा।तेहि हेतु मैं बृषकेतु सुत कर चरित संछेपहिं कहा।।
यह उमा संगु बिबाहु जे नर नारि कहहिं जे गावहीं।कल्यान काज बिबाह मंगल सर्बदा सुखु पावहीं।।
jagu jāna ṣaṇmukha janmu karmu pratāpu puruṣārathu mahā.tēhi hētu maiṁ bṛṣakētu suta kara carita saṁchēpahiṁ kahā..
yaha umā saṅgu bibāhu jē nara nāri kahahiṁ jē gāvahīṁ.kalyāna kāja bibāha maṅgala sarbadā sukhu pāvahīṁ..
Thế gian biết về sự ra đời của Kartikeya sáu mặt, những việc làm, sự vinh quang và lòng dũng cảm vĩ đại của ngài. Vì lý do đó, tôi đã kể vắn tắt câu chuyện về con trai của Đức Chúa mang cờ Trâu. Những người nam và người nữ nào kể hoặc hát câu chuyện về sự kết hợp và hôn nhân của Shiva với Uma này sẽ luôn luôn tìm được hạnh phúc, vì trong mọi công việc vì sự an lạc của họ và trong mọi đám cưới, họ sẽ nhận được phước lành.
Doha 103
चरित सिंधु गिरिजा रमन बेद न पावहिं पारु।बरनै तुलसीदासु किमि अति मतिमंद गवाँरु।।103।।
carita sindhu girijā ramana beda na pāvahiṃ pāru |baranai tulasīdāsu kimi ati mati-manda gavā̃ru ||103||
Công hạnh của người yêu Girija là một đại dương mà bờ bên kia ngay cả Veda cũng không thể chạm tới. Vậy làm sao Tulsidas, kẻ cực kỳ đần độn và thô kệch, có thể mô tả được?
Chaupai 104.1-4
संभु चरित सुनि सरस सुहावा।भरद्वाज मुनि अति सुख पावा।।
बहु लालसा कथा पर बाढ़ी।नयनन्हि नीरु रोमावलि ठाढ़ी।।
प्रेम बिबस मुख आव न बानी।दसा देखि हरषे मुनि ग्यानी।।
अहो धन्य तव जन्मु मुनीसा।तुम्हहि प्रान सम प्रिय गौरीसा।।
सिव पद कमल जिन्हहि रति नाहीं।रामहि ते सपनेहुँ न सोहाहीं।।
बिनु छल बिस्वनाथ पद नेहू।राम भगत कर लच्छन एहू।।
सिव सम को रघुपति ब्रतधारी।बिनु अघ तजी सती असि नारी।।
पनु करि रघुपति भगति देखाई।को सिव सम रामहि प्रिय भाई।।
śambhu carita suni sarasa suhāvā |bharadvāja muni ati sukha pāvā ||
bahu lālasā kathā para bāṛhī |nayananhi nīru romāvali ṭhāṛhī ||
prema bibasa mukha āva na bānī |dasā dekhi haraṣe muni gyānī ||
aho dhanya tava janmu munīsā |tumhahi prāna-sama priya gaurīsā ||
śiva pada-kamala jinhahi rati nāhīṃ |rāmahi te sapanehuṃ na sohāhīṃ ||
binu chala bisvanātha pada nehū |rāma bhagata kara lacchana ehū ||
śiva-sama ko raghupati brata-dhārī |binu agha tajī satī asi nārī ||
panu kari raghupati bhagati dekhāī |ko śiva-sama rāmahi priya bhāī ||
Nghe câu chuyện tuyệt đẹp và thú vị về những hành động của Shambhu, đạo sĩ Bharadvaja được tràn đầy niềm hoan hỉ lớn lao. Lòng khao khát câu chuyện ấy càng tăng mạnh; mắt ngập tràn nước mắt và lông toàn thân dựng đứng. Bị tình yêu chế ngự, lời không thể thốt ra từ miệng. Thấy trạng thái ấy, vị đạo sĩ trí giả hoan hỉ. "Ôi, kiếp sinh của ngươi thật có phước, chúa tể các đạo sĩ, vì Chúa của Gauri thân thiết với ngươi như mạng sống của chính ngươi." Những ai không có tình yêu đối với đôi chân sen của Shiva thì không làm hài lòng Rama dù trong giấc mơ. Tình yêu đối với đôi chân của Chúa tể vũ trụ, không mưu mô, là dấu hiệu của một tín đồ của Rama. Ai giống như Shiva, người giữ lời thề với Chúa tể dòng Raghu? Không có tội lỗi nào nơi nàng, người đã lìa bỏ một người vợ như Sati. Bằng cách giữ lời thề, người đã cho thấy lòng sùng kính của mình đối với Rama. Ai được Rama yêu như Shiva, hỡi người anh em?
Doha 104
प्रथमहिं मै कहि सिव चरित बूझा मरमु तुम्हार।सुचि सेवक तुम्ह राम के रहित समस्त बिकार।।104।।
prathamahĩ mai kahi siva carita būjhā maramu tumhārā |suci sevaka tumha rāma ke rahita samasta bikārā ||104||
Ngay từ đầu, khi tôi nói về những hành động của Śiva, tôi đã nhận ra bí mật thầm kín trong lòng ngài: ngài là một tôi tớ tinh khiết của Rāma, hoàn toàn tự do khỏi mọi vết nhơ của tội lỗi.
Chaupai 105.1-4
मैं जाना तुम्हार गुन सीला।कहउँ सुनहु अब रघुपति लीला।।
सुनु मुनि आजु समागम तोरें।कहि न जाइ जस सुखु मन मोरें।।
राम चरित अति अमित मुनिसा।कहि न सकहिं सत कोटि अहीसा।।
तदपि जथाश्रुत कहउँ बखानी।सुमिरि गिरापति प्रभु धनुपानी।।
सारद दारुनारि सम स्वामी।रामु सूत्रधर अंतरजामी।।
जेहि पर कृपा करहिं जनु जानी।कबि उर अजिर नचावहिं बानी।।
प्रनवउँ सोइ कृपाल रघुनाथा।बरनउँ बिसद तासु गुन गाथा।।
परम रम्य गिरिबरु कैलासू।सदा जहाँ सिव उमा निवासू।।
maiṁ jānā tumhār guna sīlā |kahuṁ sunahu aba raghupati līlā ||
sunu muni āju samāgama toreṁ |kahi na jāi jasa sukhu mana moreṁ ||
rāma carita ati amita munisā |kahi na sakahiṁ sata koṭi ahīsā ||
tadapi jathā-śruta kahuṁ bakhānī |sumiri girāpati prabhu dhanupānī ||
sārada dāru-nāri sama svāmī |rāmu sūtradhara antarajāmī ||
jehi para kṛpā karahiṁ janu jānī |kabi ura ajira nacāvahiṁ bānī ||
pranavuṁ soi kṛpāla raghunāthā |baranauṁ bisada tāsu guna gāthā ||
parama ramya giribaru kailāsū |sadā jahāṁ siva umā nivāsū ||
Ta đã hiểu đức hạnh và nhân cách tốt đẹp của ngươi. Nay hãy lắng nghe, ta sẽ kể về trò chơi của Chúa tể dòng Raghu. Hãy lắng nghe, hỡi đạo sĩ: niềm hoan hỉ trong lòng ta khi được gặp ngươi hôm nay không thể kể xiết. Những hành động của Rama thật không thể đo lường, hỡi chúa tể các đạo sĩ; một trăm crore vua rắn cũng không thể kể được. Dẫu vậy, ta sẽ kể lại theo như ta đã nghe, nhớ đến Chúa tể ngôn từ, Bậc Thầy cầm cung trong tay. Sarada như một con rối gỗ, và Chúa Rama, Đấng biết rõ mọi tâm lòng, là người điều khiển dây rối. Bất cứ ai được Ngài ban ơn, xem như tôi tớ của Ngài, Ngài khiến Lời nói múa nhảy trong sân lòng thi sĩ ấy. Ta cúi lạy Chúa tể dòng Raghu đầy từ bi ấy, và sẽ kể lại câu chuyện thanh tịnh về đức hạnh của Ngài. Có một ngọn núi vô cùng xinh đẹp và tráng lệ, Kailasa, nơi Shiva và Uma ngự trị mãi mãi.
Doha 105
सिद्ध तपोधन जोगिजन सूर किंनर मुनिबृंद।बसहिं तहाँ सुकृती सकल सेवहिं सिब सुखकंद।।105।।
siddha tapodhana jogijana sūra kiṁnara munibṛnda |basahiṁ tahāṁ sukṛtī sakala sevahiṁ siba sukhakanda ||105||
Tại đó ngự trị các vị Siddha, các bậc khổ hạnh giàu đức hạnh, các đạo sĩ, các vị thần, các Kinnara và chúng các bậc hiền triết. Tất cả những ai thực sự đức độ đều cư ngụ tại đó, phụng sự Shiva, nguồn gốc của phúc lạc.
Chaupai 106.1-4
हरि हर बिमुख धर्म रति नाहीं।ते नर तहँ सपनेहुँ नहिं जाहीं।।
तेहि गिरि पर बट बिटप बिसाला।नित नूतन सुंदर सब काला।।
त्रिबिध समीर सुसीतलि छाया।सिव बिश्राम बिटप श्रुति गाया।।
एक बार तेहि तर प्रभु गयऊ।तरु बिलोकि उर अति सुखु भयऊ।।
निज कर डासि नागरिपु छाला।बैठै सहजहिं संभु कृपाला।।
कुंद इंदु दर गौर सरीरा।भुज प्रलंब परिधन मुनिचीरा।।
तरुन अरुन अंबुज सम चरना।नख दुति भगत हृदय तम हरना।।
भुजग भूति भूषन त्रिपुरारी।आननु सरद चंद छबि हारी।।
hari-hara bimukha dharma rati nāhīṁ |te nara tahã sapanehũ nahĩ jāhīṁ ||
tēhi giri para baṭa biṭapa bisālā |nita nūtana sundara saba kālā ||
tribidha samīra susītali chāyā |siva bisrāma biṭapa śruti gāyā ||
ekabāra tēhi tara prabhu gayau |taru biloki ura ati sukhu bhayau ||
nija kara ḍāsi nāgari-pu chālā |baiṭhai sahajahĩ sambhu kṛpālā ||
kunda indu dara gaura sarīrā |bhuja pralaṁba paridhana municīrā ||
taruna aruna aṁbuja sama caranā |nakha duti bhagata hṛdaya tama haranā ||
bhujaga bhūti bhūṣana tripurārī |ānanu sarada canda chabi hārī ||
Những kẻ thù địch với Hari và Hara, không có lòng yêu mến chính pháp, không bao giờ đến được nơi đó, dù là trong giấc mơ. Trên ngọn núi ấy có một cây đa khổng lồ, luôn tươi mới và đẹp đẽ trong mọi mùa. Những luồng gió nhẹ nhàng, mát mẻ và thơm tho thổi ở đó, và bóng râm của nó rất mát mẻ. Kinh Veda hát về cây ấy như nơi nghỉ ngơi của Shiva. Một lần, Chúa đã đi đến dưới gốc cây ấy, và lòng Ngài tràn đầy niềm vui lớn khi nhìn thấy nó. Trải da hổ bằng chính tay mình, Shambhu đầy lòng thương xót đã ngồi xuống đó một cách thoải mái. Thân mình Ngài trắng như hoa nhài, mặt trăng và vỏ ốc; cánh tay Ngài dài, và Ngài mặc áo vỏ cây của một tu sĩ. Bàn chân Ngài như sen đỏ tươi mới, và ánh sáng móng tay Ngài xua tan bóng tối trong lòng các tín đồ. Kẻ hủy diệt Tripura được trang trí bằng rắn và tro, và khuôn mặt Ngài vượt trội vẻ đẹp của mặt trăng mùa thu.
Doha 106
जटा मुकुट सुरसरित सिर लोचन नलिन बिसाल।नीलकंठ लावन्यनिधि सोह बालबिधु भाल।।106।।
jaṭā mukuṭa surasarita sira locana nalina bisāla |nīlakaṇṭha lāvaṇyanidhi soha bālabidhu bhāla ||106||
Mái tóc rối của Ngài vươn lên như vương miện hoàng gia; dòng sông thiên thần Ganga ngự trên đầu Ngài; đôi mắt Ngài rộng như hoa sen. Đấng Chúa Cổ Xanh, kho tàng vẻ đẹp, tỏa sáng với vầng trăng non trang trí trên trán.
Chaupai 107.1-4
बैठे सोह कामरिपु कैसें।धरें सरीरु सांतरसु जैसें।।
पारबती भल अवसरु जानी।गई संभु पहिं मातु भवानी।।
जानि प्रिया आदरु अति कीन्हा।बाम भाग आसनु हर दीन्हा।।
बैठीं सिव समीप हरषाई।पूरुब जन्म कथा चित आई।।
पति हियँ हेतु अधिक अनुमानी।बिहसि उमा बोलीं प्रिय बानी।।
कथा जो सकल लोक हितकारी।सोइ पूछन चह सैलकुमारी।।
बिस्वनाथ मम नाथ पुरारी।त्रिभुवन महिमा बिदित तुम्हारी।।
चर अरु अचर नाग नर देवा।सकल करहिं पद पंकज सेवा।।
baiṭhe soh kāmaripu kaisẽ |dharẽ sarīru sāṁtarasu jaisẽ ||
pārabatī bhal avasaru jānī |gaī saṁbhu pahiṁ mātu bhavānī ||
jāni priyā ādaru ati kīnhā |bām bhāg āsanu har dīnhā ||
baiṭhīṁ siva samīpa haraṣāī |pūrub janma kathā cita āī ||
pati hiyaṁ hetu adhik anumānī |bihasi umā bolīṁ priya bānī ||
kathā jo sakal loka hitakārī |soi pūchan cah sailakumārī ||
bisvanātha mama nātha purārī |tribhuvan mahimā bidit tumhārī ||
cara aru acara nāga nara devā |sakal karahiṁ pad paṁkaja sevā ||
Đẹp thay kẻ thù của Kama khi ngồi đó, như thể sự tĩnh lặng, tình cảm bình yên, đã hóa thành hình hài. Parvati, mẹ Bhavani, biết thời điểm thích hợp và đi đến nơi Shambhu ngồi. Biết nàng là người yêu dấu của mình, Hara đón tiếp nàng với sự tôn kính lớn lao và cho nàng chỗ ngồi bên trái của mình. Nàng ngồi bên Shiva với lòng vui mừng, và câu chuyện kiếp trước của nàng hiện về trong tâm trí. Nghĩ rằng lòng chồng mình còn chứa đựng tình yêu sâu hơn nữa, Uma mỉm cười và nói những lời âu yếm. Con gái của núi muốn hỏi về câu chuyện mang lại điều tốt cho tất cả các thế giới. "Lạy Chúa tể vũ trụ, chúa của con, kẻ hủy diệt Tripura, sự vĩ đại của ngài được biết đến khắp ba thế giới." "Tất cả chúng sinh, động và bất động, các naga, con người và các vị thần, đều hầu hạ dưới đôi chân sen của ngài."
Doha 107
प्रभु समरथ सर्बग्य सिव सकल कला गुन धाम।जोग ग्यान बैराग्य निधि प्रनत कलपतरु नाम।।107।।
prabhu samartha sarbagya siva sakala kalā guna dhāma |joga gyāna bairāgya nidhi pranata kalpa-taru nāma ||107||
Lạy Chúa Shiva, Ngài là đấng toàn năng và toàn tri, nơi ngự của mọi nghệ thuật và mọi nhân đức; Ngài là kho tàng của yoga, tri thức và sự siêu thoát, và danh Ngài là cây như ý cho những ai cúi đầu quy phục Ngài.
Chaupai 108.1-4
जौं मो पर प्रसन्न सुखरासी।जानिअ सत्य मोहि निज दासी।।
तौं प्रभु हरहु मोर अग्याना।कहि रघुनाथ कथा बिधि नाना।।
जासु भवनु सुरतरु तर होई।सहि कि दरिद्र जनित दुखु सोई।।
ससिभूषन अस हृदयँ बिचारी।हरहु नाथ मम मति भ्रम भारी।।
प्रभु जे मुनि परमारथबादी।कहहिं राम कहुँ ब्रह्म अनादी।।
सेस सारदा बेद पुराना।सकल करहिं रघुपति गुन गाना।।
तुम्ह पुनि राम राम दिन राती।सादर जपहु अनँग आराती।।
रामु सो अवध नृपति सुत सोई।की अज अगुन अलखगति कोई।।
jauṃ mo para prasanna sukharāsī |jāni-a satya mohi nija dāsī ||
tauṃ prabhu harahu mora agyānā |kahi raghunātha kathā bidhi nānā ||
jāsu bhavanu surataru tara hoī |sahi ki daridra-janita dukhu soī ||
sasibhūṣana asa hṛdayaṁ bicārī |harahu nātha mama mati-bhrama bhārī ||
prabhu je muni paramārathabādī |kahahiṃ rāma kahuṁ brahma anādī ||
sesa sārada beda purānā |sakala karahiṃ raghupati guna gānā ||
tumha puni rāma rāma dina rātī |sādara japahu anaṅga ārātī ||
rāmu so avadha nṛpati-suta soī |kī aja aguna alakhagati koī ||
Ôi cội nguồn hạnh phúc, nếu Ngài vừa lòng với con, và thật sự coi con là tớ nữ của Ngài, thì, lạy Chúa con, xin xóa bỏ sự ngu muội của con bằng cách kể chuyện Rama theo nhiều cách. Người mà nhà nằm dưới cây thiên đường, liệu có chịu nỗi buồn sinh ra từ nghèo khó chăng? Ôi đấng trang sức bằng mặt trăng, sau khi suy nghĩ điều này trong lòng, xin cất bỏ, lạy Chúa, sự mê lầm lớn lao trong tâm trí con. Lạy Chúa, các đạo sĩ giảng về chân lý tối cao đều tuyên bố Rama là Brahman vĩnh hằng, không có khởi đầu. Shesha, Saraswati, các Veda và Purana, tất cả đều ca ngợi Chúa của dòng Raghu. Và Ngài cũng vậy, ôi kẻ thù của Kama, hãy tụng danh Rama, Rama, ngày và đêm với lòng thành kính. Rama đó có phải là con trai của vua Ayodhya, hay là một đấng khác, không sinh ra, không có thuộc tính, mà lối đi không thể nhận biết?
Doha 108
जौं नृप तनय त ब्रह्म किमि नारि बिरहँ मति भोरि।देख चरित महिमा सुनत भ्रमति बुद्धि अति मोरि।।108।।
jaũ nṛpa-tanaya ta brahma kimi nāri birahaṁ mati bhori |dekha carita mahimā sunata bhramati buddhi ati mori ||108||
Nếu ngài là con của một vị vua, làm sao ngài có thể là Brahma, Đấng Tối Cao? Và nếu ngài là Brahma, làm sao tâm trí ngài có thể bối rối vì xa cách vợ ngài? Khi ta nhìn thấy những việc làm của ngài và nghe về sự vĩ đại của ngài, sự hiểu biết của ta lang thang trong sự bối rối tột độ.
Chaupai 109.1-4
जौं अनीह ब्यापक बिभु कोऊ।कबहु बुझाइ नाथ मोहि सोऊ।।
अग्य जानि रिस उर जनि धरहू।जेहि बिधि मोह मिटै सोइ करहू।।
मै बन दीखि राम प्रभुताई।अति भय बिकल न तुम्हहि सुनाई।।
तदपि मलिन मन बोधु न आवा।सो फलु भली भाँति हम पावा।।
अजहूँ कछु संसउ मन मोरे।करहु कृपा बिनवउँ कर जोरें।।
प्रभु तब मोहि बहु भाँति प्रबोधा।नाथ सो समुझि करहु जनि क्रोधा।।
तब कर अस बिमोह अब नाहीं।रामकथा पर रुचि मन माहीं।।
कहहु पुनीत राम गुन गाथा।भुजगराज भूषन सुरनाथा।।
jaũ anīha byāpaka bibhu koū |kabahũ bujhāi nātha mohi soū ||
agya jāni risa ura jani dharahū |jehi bidhi moha miṭai soi karahū ||
maĩ bana dīkhi rāma prabhutāī |ati bhaya bikala na tumhahi sunāī ||
tadapi malina mana bodhu na āvā |so phalu bhalī bhā̃ti hama pāvā ||
ajahū̃ kachu sãsau mana more |karahu kṛpā binavaũ kara jorẽ ||
prabhu taba mohi bahu bhā̃ti prabodhā |nātha so samujhi karahu jani krodhā ||
taba kara asa bimoha aba nāhī̃ |rāmakathā para ruci mana māhī̃ ||
kahahu punīta rāma guna gāthā |bhujagarāja bhūṣana suranāthā ||
Nếu có một Chúa nào không hành động, vạn hữu, tối cao, Chúa ơi, hãy làm cho con hiểu chân lý đó. Biết con là kẻ vô minh, đừng giữ sự giận dữ trong lòng Ngài; hãy làm bất cứ điều gì sẽ xóa bỏ ảo tưởng của con. Trong rừng con đã nhìn thấy sự vĩ đại của Chúa Rama; trong nỗi sợ hãi và xao xuyến lớn lao, con không kể hết cho Ngài nghe. Tuy nhiên, tâm trí con bị ô uế đã không thức tỉnh; do đó con đã nhận được quả báo xứng đáng. Ngay cả bây giờ vẫn còn chút nghi ngờ trong tâm trí con; hãy thương xót, con cầu xin với đôi tay chắp lại. Sau đó Chúa đã dạy bảo con theo nhiều cách; Chúa ơi, hiểu được điều này, đừng giận. Bây giờ sự bối rối trước đây không còn nữa; trong trái tim con có niềm yêu thích câu chuyện về Rama. Hãy nói bài thánh ca về đức hạnh của Rama, trang sức của các vị thần, đấng vĩ đại làm chủ loài rắn.
Doha 109
बंदउ पद धरि धरनि सिरु बिनय करउँ कर जोरि।बरनहु रघुबर बिसद जसु श्रुति सिद्धांत निचोरि।।109।।
bandau pada dhari dharani siru binaya karauṁ kara jori |baranahu raghubara bisada jasu śruti siddhānta nicori ||109||
Đặt đầu xuống đất, tôi cúi lạy dưới chân Ngài và khẩn cầu với hai tay chắp lại: xin hãy kể lại vinh quang trong sáng của Rama, bậc xuất chúng nhất trong dòng Raghu, bằng cách rút ra tinh túy của Veda và những kết luận của chúng.
Frequently Asked Questions
छंद में स्पष्ट फलश्रुति दी है: ‘यह उमा संगु बिबाहु जे नर नारि कहहिं जे गावहीं। कल्यान काज बिबाह मंगल सर्बदा सुखु पावहीं॥’—अर्थात शिव–उमा विवाह का गान/पाठ मंगल-कार्यों में कल्याण और गृहस्थ-सुख का हेतु माना गया है; साथ ही उमा के प्रश्न-खंड का श्रवण ‘संशय-नाश’ और रामकथा-रुचि की वृद्धि का साधन कहा जाता है।
परंपरागत मानस-पाठ में यहाँ ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ (राम-नाम समपुट) या ‘जय जय रघुवीर समर्थ’ जैसे नाम-समपुट प्रचलित हैं; विशेषतः उमा के ‘राम-तत्त्व’ प्रश्न के समय ‘राम नाम’ जप-समपुट को ‘भ्रम-निवृत्ति’ हेतु उपयुक्त माना जाता है।
Ask anything about Prakarana 11 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
