Sarga 61

Verse 1

विश्वामित्रो महात्माथ प्रस्थितान् प्रेक्ष्य तानृषीन्।अब्रवीन्नरशार्दूलस्सर्वांस्तान्वनवासिन:।।।।

Bấy giờ đại hồn Viśvāmitra, thấy các bậc ẩn sĩ cư trú nơi rừng đang lên đường, liền cất lời—hướng về Rāma, bậc hổ trong loài người—mà nói với tất cả các vị ấy.

Verse 2

महान्विघ्न: प्रवृत्तोऽयं दक्षिणामास्थितो दिशम्।दिशमन्यां प्रपत्स्यामस्तत्र तप्स्यामहे तप:।।1.61.2।।

Một chướng ngại lớn đã khởi lên, từ phương Nam mà đến. Vậy chúng ta hãy đi sang một phương khác; tại đó, chúng ta sẽ thực hành khổ hạnh.

Verse 3

पश्चिमायां विशालायां पुष्करेषु महात्मन:।सुखं तपश्चरिष्याम: परं तद्धि तपोवनम्।।।।

Hỡi các bậc đại tâm, ở miền Tây rộng lớn—tại Puṣkara—chúng ta sẽ an nhiên tu tập khổ hạnh; vì nơi ấy quả thật là rừng khổ hạnh thù thắng.

Verse 4

एवमुक्त्वा महातेजा: पुष्करेषु महामुनि:।तप उग्रं दुराधर्षं तेपे मूलफलाशन:।।।।

Nói xong như vậy, vị đại hiền có đại oai quang, cư ngụ tại Puṣkara, liền tu khổ hạnh dữ dội, không ai khuất phục nổi, chỉ nuôi thân bằng rễ cây và trái quả.

Verse 5

एतस्मिन्नेव काले तु अयोध्याधिपतिर्नृप:।अम्बरीष इति ख्यातो यष्टुं समुपचक्रमे।।।।

Đúng vào lúc ấy, vị quân vương trị vì Ayodhyā, nổi danh là Ambarīṣa, bắt đầu chuẩn bị cử hành một đại tế lễ.

Verse 6

तस्य वै यजमानस्य पशुमिन्द्रो जहार ह।प्रणष्टे तु पशौ विप्रो राजानमिदमब्रवीत्।।।।

Khi nhà vua làm chủ tế, Indra đã mang đi con vật hiến tế. Con vật thất lạc, vị tế sư bèn thưa với vua những lời này.

Verse 7

पशुरद्य हृतो राजन् प्रणष्टस्तव दुर्नयात् ।अरक्षितारं राजानं घ्नन्ति दोषा नरेश्वर ।।।।

Tâu Đại vương, con vật tế hôm nay đã bị cướp mất; do sự trị nước bất cẩn của ngài mà nay đã thất lạc, khó bề tìm lại. Ôi chúa tể loài người, lỗi lầm sẽ quật ngã vị vua không biết che chở, hộ trì.

Verse 8

प्रायश्चित्तं महद्ध्येतन्नरं वा पुरुषर्षभ ।आनयस्व पशुं शीघ्रं यावत्कर्म प्रवर्तते।।।।

Hỡi bậc trượng phu tối thượng, việc này cần một sự sám hối lớn lao. Hãy mau đem đến con vật tế—hoặc một người thay thế—để nghi lễ tế tự còn được tiếp tục.

Verse 9

उपाध्यायवचश्श्रुत्वा स राजा पुरुषर्षभ।अन्वियेष महाबुद्धि: पशुं गोभिस्सहस्रश:।।।।

Nghe lời vị thầy tế, nhà vua—bậc trí tuệ lớn—liền đi tìm con vật tế, đem hàng ngàn con bò làm lễ vật để đổi lấy.

Verse 10

देशान् जनपदांस्तां स्तान्नगराणि वनानि च।आश्रमाणि च पुण्यानि मार्गमाणो महीपति: ।।।।स पुत्रसहितं तात सभार्यं रघुनन्दन ।भृगुतुंदे समासीनमृचीकं सन्ददर्श ह।।।।

Này con, hỡi Rāma—niềm hoan hỷ của dòng Raghu—vị quốc vương kia khi dò tìm khắp các xứ sở, thôn ấp, thành thị, rừng núi và những đạo tràng thanh tịnh, rốt cuộc đã thấy hiền thánh Ṛcīka ngồi trên Bhṛgutuṇḍa, bên cạnh các con trai và hiền thê của ngài.

Verse 11

देशान् जनपदांस्तां स्तान्नगराणि वनानि च।आश्रमाणि च पुण्यानि मार्गमाणो महीपति: ।।1.61.10।। स पुत्रसहितं तात सभार्यं रघुनन्दन ।भृगुतुंदे समासीनमृचीकं सन्ददर्श ह।।1.61.11।।

Này con, hỡi Rāma—niềm hoan hỷ của dòng Raghu—vị quốc vương ấy tìm kiếm khắp các xứ sở, thôn ấp, thành thị, rừng núi và những đạo tràng thánh thiện; rồi ngài đã trông thấy hiền thánh Ṛcīka ngồi trên Bhṛgutuṇḍa, cùng các con trai và hiền thê.

Verse 12

तमुवाच महातेजा: प्रणम्याभिप्रसाद्य च।ब्रह्मर्षिं तपसा दीप्तं राजर्षिरमितप्रभ:।।।।पृष्ट्वा सर्वत्र कुशलमृचीकं तमिदं वच:।

Bấy giờ vị vương-ẩn sĩ rực rỡ vô song, sau khi cúi đầu đảnh lễ và làm cho brahmarṣi Ṛcīka—bậc sáng chói bởi uy lực khổ hạnh—hoan hỷ, lại hỏi thăm sự an lành khắp nơi, rồi nói với ngài những lời này.

Verse 13

गवां शतसहस्रेण विक्रीणीषे सुतं यदि।।।।पशोरर्थे महाभाग कृतकृत्योऽस्मि भार्गव।

Hỡi Bhārgava hữu phúc, nếu ngài chịu bán một người con trai của mình với giá một trăm ngàn con bò, để làm vật hiến tế, thì nguyện vọng của ta sẽ được viên mãn.

Verse 14

सर्वे परिसृता देशा याज्ञीयं न लभे पशुम्।।।।दातुमर्हसि मूल्येन सुतमेकमितो मम।4

Con đã lang thang khắp mọi miền, mà vẫn không tìm được một con vật xứng đáng cho lễ tế. Vậy xin Ngài, vì một giá chuộc, hãy ban cho con một người con trai trong số các con của Ngài.

Verse 15

एवमुक्तो महातेजा ऋचीकस्त्वब्रवीद्वच:।।।।नाहं ज्येष्ठं नरश्रेष्ठ विक्रीणीयां कथञ्चन।

Được thưa như vậy, bậc rực rỡ oai quang là Ṛcīka đáp lời: “Hỡi bậc nhất trong loài người, ta tuyệt đối không bán người con trưởng của ta—dù trong bất cứ hoàn cảnh nào.”

Verse 16

ऋचीकस्य वचश्श्रुत्वा तेषां माता महात्मनाम्।।।।उवाच नरशार्दूलमम्बरीषं तपस्विनी।

Nghe lời của Ṛcīka, người mẹ tu khổ hạnh của những người con cao quý ấy liền nói với Ambarīṣa—bậc hùng dũng như hổ giữa loài người.

Verse 17

अविक्रेयं सुतं ज्येष्ठं भगवानाह भार्गव:।।।।ममापि दयितं विद्धि कनिष्ठं शुनकं नृप।तस्मात्कनीयसं पुत्रं न दास्ये तव पार्थिव ।।।।

Đức Bhārgava nói: “Trưởng tử không thể đem bán. Và hãy biết, hỡi đại vương, đứa út—Śunaka—là người con ta hết mực yêu quý. Vì vậy, hỡi bậc quân vương, ta sẽ không trao con út cho ngài.”

Verse 18

अविक्रेयं सुतं ज्येष्ठं भगवानाह भार्गव:।।1.61.17।।ममापि दयितं विद्धि कनिष्ठं शुनकं नृप।तस्मात्कनीयसं पुत्रं न दास्ये तव पार्थिव ।।1.61.18।।

Đức Bhārgava nói: “Trưởng tử không thể đem bán. Và hãy biết, hỡi đại vương, đứa út—Śunaka—là người con ta hết mực yêu quý. Vì vậy, hỡi bậc quân vương, ta sẽ không trao con út cho ngài.”

Verse 19

प्रायेण हि नरश्रेष्ठ ज्येष्ठा: पितृषु वल्लभा:।मातृ़णां तु कनीयांसस्तस्माद्रक्षे कनीयसम् ।।।।

“Hỡi bậc tối thượng trong loài người, thường thì các con trưởng được cha yêu mến, còn các con út lại được mẹ thương quý. Vì vậy ta sẽ che chở cho đứa út.”

Verse 20

उक्तवाक्ये मुनौ तस्मिन् मुनिपत्न्यां तथैव च।शुनश्शेफस्स्वयं राम मध्यमो वाक्यमब्रवीत्।।।।

Khi vị hiền sĩ đã nói như vậy—và cả phu nhân của hiền sĩ cũng thế—thì Śunaḥśepa, người con ở giữa, tự mình cất lời, hỡi Rāma.

Verse 21

पिता ज्येष्ठमविक्रेयं माता चाह कनीयसम्।विक्रीतं मध्यमं मन्ये राजन् पुत्रं नयस्व माम्।।।।

Cha ta nói: người con trưởng không được đem bán; mẹ ta nói: người con út chẳng thể lìa bỏ. Vì thế, tâu Đại vương, con xem người con giữa như đã bị bán—xin Ngài nhận con làm con trai.

Verse 22

गवां शतसहस्रेण शुनश्शेफं नरेश्वर:।गृहीत्वा परमप्रीतो जगाम रघुनन्दन ।।।।

Hỡi Raghunandana, vị chúa tể loài người ấy, đổi lấy Śunaḥśepa bằng một trăm ngàn con bò, lòng vô cùng hoan hỷ, rồi lên đường.

Verse 23

अम्बरीषस्तु राजर्षी रथमारोप्य सत्वर:।शुनश्शेफं महातेजा जगामाशु महायशा:।।।।

Bấy giờ, vua-hiền Ambarīṣa, bậc đại quang minh, đặt Śunaḥśepa lên xe ngựa, vội vã rời đi; danh tiếng rạng ngời.