Ramayana — Bala Kanda, Sarga 61, Shloka 10

शुनःशेफविक्रयः

The Sale of Śunaḥśepa for the Sacrifice

Devanagari script

देशान् जनपदांस्तां स्तान्नगराणि वनानि च।आश्रमाणि च पुण्यानि मार्गमाणो महीपति: ।।।।स पुत्रसहितं तात सभार्यं रघुनन्दन ।भृगुतुंदे समासीनमृचीकं सन्ददर्श ह।।।।

Transliteration

deśān janapadāṃs tāṃs tān nagarāṇi vanāni ca | āśramāṇi ca puṇyāni mārgamāṇo mahīpatiḥ || sa putrasahitaṃ tāta sabhāryaṃ raghunandana | bhṛgutuṇḍe samāsīnam ṛcīkaṃ sandadarśa ha ||

Translation

Này con, hỡi Rāma—niềm hoan hỷ của dòng Raghu—vị quốc vương kia khi dò tìm khắp các xứ sở, thôn ấp, thành thị, rừng núi và những đạo tràng thanh tịnh, rốt cuộc đã thấy hiền thánh Ṛcīka ngồi trên Bhṛgutuṇḍa, bên cạnh các con trai và hiền thê của ngài.

Word by Word

• देशान्: countries/regions
• देशान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: देश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; object of ‘searching’

• जनपदान्: districts/settlements
• जनपदान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: जनपद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• तान्: those
• तान्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; demonstrative qualifying the listed places

• स्तान्: various
• स्तान्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; ‘various/that-and-that’ (idiomatic with tān)

• नगराणि: cities
• नगराणि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: नगर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• वनानि: forests
• वनानि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• च: and
• च: Particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• आश्रमाणि: hermitages
• आश्रमाणि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: आश्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• च: and
• च: Particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय

• पुण्यानि: sacred
• पुण्यानि: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; adjective of āśramāṇi (and/or the set of places)

• मार्गमाणः: searching
• मार्गमाणः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: मार्ग् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्यय वर्तमानकृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘searching’

• महीपतिः: the king (lord of the earth)
• महीपतिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मही + पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (‘महीयाः पतिः’)

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• पुत्रसहितम्: accompanied by his sons
• पुत्रसहितम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुत्र + सहित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; adjective of ṛcīkam; तत्पुरुष (‘पुत्रैः सहितम्’ = with sons)

• तात: O dear child
• तात: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: तात (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; address to Rāma

• सभार्यम्: with (his) wife
• सभार्यम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स + भार्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अव्ययीभाव (‘स-’ = with) meaning ‘with (his) wife’

• रघुनन्दन: O delight of Raghu’s line
• रघुनन्दन: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: रघु + नन्दन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (‘रघोः नन्दनः’)

• भृगुतुंदे: on Bhṛgutuṇḍa (mountain)
• भृगुतुंदे: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भृगुतुंड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (Case 7), एकवचन; location (mountain/place-name)

• समासीनम्: seated
• समासीनम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Verb
• Root: सम् + आस् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्यय भूतकृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; adjective of ṛcīkam

• ऋचीकम्: Ṛcīka
• ऋचीकम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: ऋचीक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; object of sandadarśa

• सन्ददर्श: beheld
• सन्ददर्श: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + दृश् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; ‘saw/beheld’

• ह: indeed (expletive)
• ह: Particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: ह (अव्यय)
• Form: पादपूरण/स्मरणार्थक निपात (expletive particle)

Context

O Dear Rama, the delight of Raghu clan! the king scoured countries, villages, cities, forests, sacred hermitages till he saw sage Richika in the Bhrigutunda mountain sitting with his sons and wie.

Characters & Entities

• Rāma
• Raghu lineage
• King Ambarīṣa (implied by subsequent verses’ translation context)
• Ṛcīka
• Bhṛgutuṇḍa (mountain)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is perseverance in a vowed duty: the king searches widely to fulfill sacrificial responsibility rather than abandoning the rite halfway.

What is the narrative situation?

In Viśvāmitra’s tale, the king—unable to find a suitable sacrificial animal—travels extensively and reaches Ṛcīka on Bhṛgutuṇḍa.

Which character virtue is emphasized?

The king’s determination and commitment to ritual obligation, paired with respect for ascetic sanctuaries.