Sarga 58

Verse 1

ततस्त्रिशङ्कोर्वचनं श्रुत्वा क्रोधसमन्वितम् ।ऋषिपुत्रशतं राम राजानमिदमब्रवीत्।।।।

Bấy giờ, nghe lời Triśaṅku đầy phẫn nộ, một trăm người con của vị hiền sĩ—lòng bừng giận—thưa với nhà vua, hỡi Rāma, rằng như sau.

Verse 2

प्रत्याख्यातो हि दुर्बुद्धे गुरुणा सत्यवादिना।तं कथं समतिक्रम्य शाखान्तरमुपेयिवान्।।।।

Hỡi kẻ ngu muội! Khi ngươi đã bị vị thầy chân thật, bậc nói lời chân ngôn, khước từ, thì làm sao ngươi dám vượt qua Ngài mà tìm đến một nhánh khác—chỉ là những cành phụ cùng một dòng?

Verse 3

इक्ष्वाकूणां हि सर्वेषां पुरोधा: परमो गुरु:।न चातिक्रमितुं शक्यं वचनं सत्यवादिन:।।।।

Đối với hết thảy các vua dòng Ikṣvāku, vị quốc sư là bậc thầy tối thượng; và lời của người nói chân thật thì không thể vượt trái.

Verse 4

अशक्यमिति चोवाच वसिष्ठो भगवानृषि:।तं वयं वै समाहर्तुं क्रतुं शक्ता:कथं तव।।।।

Bậc Thánh hiền Vasiṣṭha, vị ṛṣi đáng tôn, đã nói: “Điều ấy là không thể.” Vậy chúng ta làm sao có đủ năng lực để cử hành tế lễ ấy cho ngài?

Verse 5

बालिशस्त्वं नरश्रेष्ठ गम्यतां स्वपुरं पुन:।याजने भगवाञ्छक्तस्त्रैलोक्यस्यापि पार्थिव।।।।अवमानं च तत्कर्तुं तस्य शक्ष्यामहे कथम्।

Ngài hành xử thật ấu trĩ, hỡi bậc tối thượng trong loài người; xin hãy trở về kinh thành của mình. Tâu Đại vương, bậc tôn kính ấy đủ năng lực chủ tế các lễ tế tự, dẫu cho cả ba cõi—làm sao chúng tôi có thể xúc phạm Ngài bằng cách làm khác đi?

Verse 6

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा क्रोधपर्याकुलाक्षरम्।।।।स राजा पुनरेवैतानिदं वचनमब्रवीत्।

Nghe những lời ấy—từng âm tiết rối loạn trong cơn bão giận—nhà vua lại một lần nữa cất lời nói với họ như sau.

Verse 7

प्रत्याख्यातोऽस्मि गुरुणा गुरुपुत्रैस्तथैव च।।।।अन्यां गतिं गमिष्यामि स्वस्ति वोऽस्तु तपोधना:।

Ta đã bị thầy của ta khước từ, và cũng bị các con của thầy khước từ như vậy. Ta sẽ đi tìm một con đường khác. Nguyện an lành đến với các vị, hỡi những bậc khổ hạnh lấy tapas làm gia bảo.

Verse 8

ऋषिपुत्रास्तु तच्छ्रुत्वा वाक्यं घोराभिसंहितम्।।।।शेपु: परमसङ्कृद्धाश्चण्डालत्वं गमिष्यसि।

Các con của các bậc hiền triết nghe lời ấy, lời nói chất chứa ý chí dữ dội; họ phẫn nộ tột cùng và nguyền rủa: “Ngươi sẽ sa vào thân phận caṇḍāla.”

Verse 9

एवमुक्त्वा महात्मनो विविशुस्ते स्वमाश्रमम्।।।।अथ रात्र्यां व्यतीतायां राजा चण्डालतां गत:।

Nói xong như vậy, những bậc đại hồn ấy trở vào đạo tràng của mình. Rồi khi đêm qua đi, nhà vua quả thật đã biến thành một caṇḍāla.

Verse 10

नीलवस्त्रधरो नील: पुरुषो ध्वस्तमूर्धज:।।।।चित्यमाल्यानुलेपश्च आयसाभरणोऽभवत्।

Ông trở thành một kẻ đen sạm, ô uế, mặc y phục đen, tóc rối bù; thân bôi tro và đeo vòng hoa nơi bãi hỏa táng, lại mang đồ trang sức bằng sắt.

Verse 11

तं दृष्टवा मन्त्रिणस्सर्वे त्यज्य चण्डालरूपिणम्।।।।प्राद्रवन् सहिता राम पौरा येऽस्यानुगामिन:।

Thấy ông mang hình tướng của một chandāla, mọi đại thần đều bỏ rơi; dân thành cùng những kẻ từng theo ông cũng hoảng hốt chạy trốn, hỡi Rāma.

Verse 12

एको हि राजा काकुत्स्थ जगाम परमात्मवान्।।।।दह्यमानो दिवारात्रं विश्वामित्रं तपोनिधिम्।

Chỉ một mình nhà vua—hỡi Kakutstha—tâm kiên định, ngày đêm bị nỗi khổ thiêu đốt, đã đến với Viśvāmitra, kho tàng của sức mạnh khổ hạnh.

Verse 13

विश्वामित्रस्तु तं दृष्ट्वा राजानं विफलीकृतम्।चण्डालरूपिणं राम मुनि: कारुण्यमागत:।।।।

Bấy giờ hiền thánh Viśvāmitra, thấy nhà vua khốn cùng, thân hình hóa thành kẻ Caṇḍāla, liền khởi lòng từ mẫn, hỡi Rāma.

Verse 14

कारुण्यात्स महातेजा वाक्यं परमधार्मिक:।इदं जगाद भद्रं ते राजानं घोररूपिणम्।।।।

Vì lòng thương xót, bậc đại quang minh, vị hiền thánh tối thượng trong chánh pháp, nói lời này với nhà vua mang hình tướng ghê rợn: “Nguyện điều lành đến với ngươi.”

Verse 15

किमागमनकार्यं ते राजपुत्र महाबल।अयोध्याधिपते वीर शापाच्चण्डालतां गत:।।।।

“Ngươi đến đây vì việc gì, hỡi vương tử đại lực, hỡi dũng sĩ, chúa tể Ayodhyā—nay do lời nguyền mà đã rơi vào thân phận Caṇḍāla?”

Verse 16

अथ तद्वाक्यमाज्ञाय राजा चण्डालतां गत:।अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यं वाक्यज्ञो वाक्यकोविदम्।।।।

Nghe hiểu lời ấy, nhà vua—dẫu đã rơi vào cảnh Caṇḍāla—chắp tay cung kính mà thưa, đối trước bậc hiền thánh tinh thông ngôn từ; chính ông cũng là người biết lời hợp đạo.

Verse 17

प्रत्याख्यातोऽस्मि गुरुणा गुरुपुत्रैस्तथैव च।अनवाप्यैव तं कामं मया प्राप्तो विपर्यय:।।।।

“Con đã bị thầy của con khước từ, và các con trai của thầy cũng vậy; chưa đạt được điều con mong cầu, con lại gặp cảnh đảo nghịch—tai ương thay cho viên mãn.”

Verse 18

सशरीरो दिवं यायामिति मे सौम्यदर्शनम्।मया चेष्टं क्रतुशतं तच्च नाऽवाप्यते फलम्।।।।

Bạch hiền giả, ý nguyện của ta là: “Nguyện được lên cõi trời với chính thân này.” Ta đã cử hành trăm lễ tế, mà vẫn chưa đạt được quả báo của công phu ấy.

Verse 19

अनृतं नोक्तपूर्वं मे न च वक्ष्ये कदाचन।कृच्छ्रेष्वपि गत स्सौम्य क्षत्रधर्मेण ते शपे।।।।

Bạch hiền giả, trước nay ta chưa từng nói lời dối trá, và cũng sẽ không bao giờ nói—dẫu trong cảnh khốn cùng. Ta lấy kṣatriya-dharma mà thề với ngươi điều ấy.

Verse 20

यज्ञैर्बहुविधैरिष्टं प्रजा धर्मेण पालिता:।।।।गुरवश्च महात्मान श्शीलवृत्तेन तोषिता:।

Ta đã phụng hiến qua nhiều loại tế lễ; đã hộ trì muôn dân theo đúng dharma; và các bậc trưởng thượng, các thầy hiền đức, những đại nhân, đều hoan hỷ trước phẩm hạnh và nếp sống của ta.

Verse 21

धर्मे प्रयतमानस्य यज्ञं चाहर्तुमिच्छत:।।।।परितोषं न गच्छन्ति गुरवो मुनिपुङ्गव ।

Bạch bậc tối thượng trong các ẩn sĩ, dẫu ta chuyên tâm nơi dharma và mong khởi hành một lễ tế, các bậc thầy của ta vẫn không hoan hỷ—vẫn chưa chuẩn thuận.

Verse 22

दैवमेव परं मन्ये पौरुषं तु निरर्थकम्।।।।दैवेनाक्रम्यते सर्वं दैवं हि परमा गति:।

Ta cho rằng chỉ có Thiên mệnh là tối thượng; sức người dường như vô ích. Muôn sự đều bị Thiên mệnh lấn át—Thiên mệnh quả thật là nẻo quy y cao nhất.

Verse 23

तस्य मे परमार्तस्य प्रसादमभिकाङ्क्षत:।।।।कर्तुमर्हसि भद्रं ते दैवोपहतकर्मण:।

Vì thế, đối với ta—kẻ khổ đau tột cùng, khát cầu ân huệ của ngài—người mà mọi việc làm đã bị Thiên mệnh giáng xuống, xin ngài hãy ban lòng từ ân. Nguyện phúc lành đến với ngài.

Verse 24

नान्यां गतिं गमिष्यामि नान्यश्शरणमस्ति मे।।।।दैवं पुरुषकारेण निवर्तयितुमर्हसि।।

Ta sẽ không tìm đến nẻo nào khác; ta không có nơi nương tựa nào khác. Ngài có thể dùng sức người mà xoay chuyển Thiên mệnh này.