Sarga 43

Verse 1

देवदेवे गते तस्मिन् सोऽङ्गुष्ठाग्रनिपीडिताम्।कृत्वा वसुमतीं राम संवत्सरमुपासत।।।।

Hỡi Rāma, khi vị Thiên Chủ của chư thiên đã rời đi, vua Bhagīratha liền tu khổ hạnh suốt một năm, lấy đầu ngón chân cái ấn xuống mặt đất, nhất tâm nhập định.

Verse 2

अथ संवत्सरे पूर्णे सर्वलोकनमस्कृत:।उमापति: पशुपती राजानमिदमब्रवीत्।।।।

Khi tròn một năm đã mãn, Paśupati—chúa tể của Umā, đấng được muôn thế giới đảnh lễ—liền nói với nhà vua những lời này.

Verse 3

प्रीतस्तेऽहं नरश्रेष्ठ करिष्यामि तव प्रियम्।शिरसा धारयिष्यामि शैलराजसुतामहम्।।।।

“Ta rất hài lòng về ngươi, hỡi bậc tối thượng trong loài người; ta sẽ làm điều ngươi yêu cầu. Ta sẽ đội trên đầu ta ái nữ của Sơn Vương.”

Verse 4

ततो हैमवती ज्येष्ठा सर्वलोकनमस्कृता।तदा सातिमहद्रूपं कृत्वा वेगं च दुस्सहम्।।।।आकाशादपतद्राम शिवे शिवशिरस्युत।

Bấy giờ, Hằng—trưởng nữ của Himavat, được muôn thế giới đảnh lễ—hóa hiện thân hình vô cùng rộng lớn, mang dòng thế không gì cưỡng nổi; hỡi Rāma, nàng từ hư không đổ xuống trên đỉnh đầu cát tường của Śiva.

Verse 5

अचिन्तयच्च सा देवी गङ्गा परमदुर्धरा।।।।विशाम्यहं हि पातालं स्रोतसा गृह्य शङ्करम्।

Nữ thần Gaṅgā, dòng nước khó bề ngăn giữ, tự suy niệm: “Ta sẽ dùng sức cuộn của dòng thác mà nắm lấy Śaṅkara, rồi lao thẳng xuống cõi Pātāla.”

Verse 6

तस्यावलेपनं ज्ञात्वा क्रुद्धस्तु भगवान् हर:।।।।तिरोभावयितुं बुद्धिं चक्रे त्रिनयनस्तदा।

Biết rõ sự kiêu ngạo của nàng, đấng tôn kính Hara liền nổi giận; bấy giờ vị Chúa Ba Mắt quyết định khiến nàng khuất dạng và ngăn chặn đường chảy.

Verse 7

सा तस्मिन् पतिता पुण्या पुण्ये रुद्रस्य मूर्धनि।।।।हिमवत्प्रतिमे राम जटामण्डलगह्वरे।

Hỡi Rāma, Gaṅgā linh thiêng ấy rơi xuống trên đỉnh đầu thánh thiện của Rudra—trong hang sâu của vòng búi tóc kết, rộng lớn tựa dãy Himavat.

Verse 8

सा कथञ्चिन्महीं गन्तुं नाशक्नोद्यत्नमास्थिता।।।।नैव निर्गमनं लेभे जटामण्डलमोहिता।

Bị rối mắc trong khối tóc kết ấy, nàng chẳng tìm được lối ra; dẫu gắng sức mọi bề, nàng vẫn không thể đến được mặt đất.

Verse 9

तत्रैवाबम्भ्रमद्देवी संवत्सरगणान् बहून्।।।।तामपश्यन्पुनस्तत्र तप: परममास्थित:।

Ngay tại đó, nữ thần lang thang suốt bao năm tháng; còn Bhagiratha, không thấy nàng hiện ra, lại một lần nữa nơi ấy thực hành khổ hạnh tối thượng.

Verse 10

अनेन तोषितश्चाभूदत्यर्थं रघुनन्दन।।।।विससर्ज ततो गङ्गां हरो बिन्दुसर: प्रति।

Hỡi niềm vui của dòng Raghū, nhờ khổ hạnh ấy, Śiva vô cùng hoan hỷ; rồi Hara thả cho Gaṅgā tuôn chảy, hướng về hồ Bindusaras.

Verse 11

तस्यां विसृज्यमानायां सप्तस्रोतांसि जज्ञिरे।।।।ह्लादिनी पावनी चैव नलिनी च तथाऽपरा।तिस्र: प्राचीं दिशं जग्मु: गङ्गाश्शिवजलाश्शुभा:।।।।

Khi Gaṅgā được thả xuống, bảy dòng nước liền sinh khởi. Trong đó, ba dòng cát tường—Hlādinī, Pāvanī và Nalinī—chảy về phương Đông, mang theo thánh thủy của Śiva.

Verse 12

तस्यां विसृज्यमानायां सप्तस्रोतांसि जज्ञिरे।।1.43.11।। ह्लादिनी पावनी चैव नलिनी च तथाऽपरा।तिस्र: प्राचीं दिशं जग्मु: गङ्गाश्शिवजलाश्शुभा:।।1.43.12।।

Khi Gaṅgā được thả xuống, bảy dòng nước liền sinh khởi. Trong đó, ba dòng cát tường—Hlādinī, Pāvanī và Nalinī—chảy về phương Đông, mang theo thánh thủy của Śiva.

Verse 13

सुचक्षुश्चैव सीता च सिन्धुश्चैव महानदी।तिस्रस्त्वेता दिशं जग्मु: प्रतीचीं तु शुभोदका:।।।।

Dòng Suchakṣu, dòng Sītā và đại hà Sindhu—ba dòng nước cát tường ấy chảy về phương Tây.

Verse 14

सप्तमी चान्वगात्तासां भगीरथमथो नृपम्।भगीरथोऽपि राजर्षिर्दिव्यं स्यन्दनमास्थित:।।।।प्रायादग्रे महातेजा गङ्गा तं चाप्यनुव्रजत्।

Dòng thứ bảy trong các dòng ấy theo sát vua Bhagiratha. Vị vương thánh hiền ấy, rực rỡ oai quang, ngự trên cỗ xe trời và tiến lên phía trước; còn Thánh Hà Gaṅgā cũng theo sau Ngài.

Verse 15

गगनाच्छङ्करशिरस्ततो धरणिमाश्रिता।। ।।व्यसर्पत जलं तत्र तीव्रशब्दपुरस्कृतम्।

Từ hư không, nước ấy rơi xuống trên đỉnh đầu Śaṅkara; rồi từ đó an trụ trên mặt đất. Dòng nước lan tràn cuồn cuộn, như được dẫn đầu bởi tiếng gầm vang dữ dội.

Verse 16

मत्स्यकच्छपसङ्घैश्च शिंशुमारगणैस्तदा।।।।पतद्भि: पतितैश्चान्यैर्व्यरोचत वसुन्धरा।

Bấy giờ, đại địa rạng ngời: đầy đàn cá, bầy rùa, cùng vô số śiṃśumāra; lại có các loài khác—kẻ đang rơi, kẻ đã rơi—giữa cuộc giáng hạ ấy.

Verse 17

ततो देवर्षिगन्धर्वा यक्षसिद्धगणास्तदा।।।।व्यलोकयन्त ते तत्र गगनाद्गां गतां तथा।

Bấy giờ, các devarṣi và gandharva, các yakṣa cùng đoàn siddha, đều đứng đó chiêm ngưỡng, kinh ngạc nhìn Gaṅgā từ trời giáng xuống đất.

Verse 18

विमानैर्नगराकारैर्हयैर्गजवरैस्तदा।।।।पारिप्लवगतैश्चापि देवतास्तत्र विष्ठिता:।

Bấy giờ, chư thiên đứng tụ hội nơi ấy: có vị ngự phi xa lớn như thành quách, có vị cưỡi ngựa, có vị cưỡi voi hùng mạnh; họ bay lượn vòng quanh, lòng rộn ràng náo nức.

Verse 19

तदद्भुततमं लोके गङ्गापतनमुत्तमम्।।।।दिदृक्षवो देवगणा: समीयुरमितौजस:।

Để chiêm ngưỡng cuộc giáng lâm tối thượng, kỳ diệu bậc nhất của sông Hằng nơi thế gian, các đoàn chư thiên—oai quang vô lượng—đều vân tập.

Verse 20

सम्पतद्भिस्सुरगणैस्तेषां चाभरणौजसा।।।।शतादित्यमिवाभाति गगनं गततोयदम्।

Khi các đoàn chư thiên ào đến, bầu trời quang đãng không mây rực sáng bởi hào quang trang sức của họ, như thể trăm mặt trời cùng chiếu.

Verse 21

शिंशुमारोरगगणैर्मीनैरपि च चञ्चलै:।।।।विद्युद्भिरिव विक्षिप्तमाकाशमभवत्तदा।

Bấy giờ bầu trời như bị tung rải bởi những tia chớp: dường như đầy những đàn cá bất an, các loài shishumara và vô số rắn uốn lượn.

Verse 22

पाण्डरैस्सलिलोत्पीडै: कीर्यमाणैस्सहस्रधा।।।।शारदाभ्रैरिवाकीर्णं गगनं हंससम्प्लवै:।

Bị tung rải muôn ngàn lối bởi những bọt nước trắng phau vọt lên, cảnh tượng như thể bầu trời phủ đầy mây thu và những đàn thiên nga trôi dạt.

Verse 23

क्वचिद्द्रुततरं याति कुटिलं क्वचिदायतम्।।।।विनतं क्वचिदुद्धूतं क्वचिद्याति शनैश्शनै:।

Có nơi dòng nước cuộn đi cực nhanh; nơi khác lại uốn khúc quanh co; chỗ thì trải rộng mênh mang, chỗ thì trũng xuống hay vút lên; và có khi nó chảy êm, chậm rãi từng chút một.

Verse 24

सलिलेनैव सलिलं क्वचिदभ्याहतं पुन:।।।।मुहुरूर्ध्वमुखं गत्वा पपात वसुधातलम्।

Có nơi, nước tự va vào nước; từng đợt sóng liên hồi vọt lên, ngẩng mặt hướng thượng, rồi lại rơi xuống mặt đất.

Verse 25

तच्छङ्करशिरोभ्रष्टं भ्रष्टं भूमितले पुन:।।।।व्यरोचत तदा तोयं निर्मलं गतकल्मषम्।

Bấy giờ dòng nước ấy—rơi trên đỉnh đầu Śaṅkara rồi lại rơi xuống đất—bừng sáng rạng ngời, trong sạch tuyệt đối, mọi cấu uế đều đã tiêu trừ.

Verse 26

तत्र देवर्षिगन्धर्वा वसुधातलवासिन:।।।।भवाङ्गपतितं तोयं पवित्रमिति पस्पृशु:।

Tại đó, chư thiên, các thánh hiền, các Gandharva và những kẻ cư ngụ trên mặt đất đều chạm vào dòng nước đã rơi từ thân Bhava, xem đó là nước thanh tịnh thiêng liêng.

Verse 27

शापात्प्रपतिता ये च गगनाद्वसुधातलम्।।।।कृत्वा तत्राभिषेकं ते बभूवुर्गतकल्मषा:।

Còn những kẻ vì lời nguyền mà từ trời rơi xuống đất—sau khi tắm gội (làm lễ tắm thánh) tại đó—đều trở nên sạch hết cấu nhiễm.

Verse 28

धूतपापा: पुनस्तेन तोयेनाथ सुभास्वता।।।।पुनराकाशमाविश्य स्वान् लोकान् प्रतिपेदिरे।

Nhờ dòng nước rực sáng ấy rửa sạch tội lỗi, họ lại bước vào hư không, trở về và đạt lại các cõi của chính mình.

Verse 29

मुमुदे मुदितो लोकस्तेन तोयेन भास्वता।।।।कृताभिषेको गङ्गायां बभूव विगतक्लम:।

Muôn dân hân hoan trước dòng nước rực sáng ấy; và sau khi tắm gội trong sông Hằng, họ như được làm lễ tẩy thanh, mọi mỏi mệt đều tiêu tan.

Verse 30

भगीरथोऽपि राजार्षिर्दिव्यं स्यन्दनमास्थित:।प्रायादग्रे महातेजास्तं गङ्गा पृष्ठतोऽन्वगात्।।।

Bấy giờ, vương thánh Bhagiratha, rạng ngời đại uy quang, lên cỗ xe trời nhiệm mầu, đi trước dẫn đường; còn sông Hằng theo sau ngài từ phía sau.

Verse 31

देवास्सर्षिगणा: सर्वे दैत्यदानवराक्षसा:।।।।गन्धर्वयक्षप्रवरास्सकिन्नरमहोरगा:।सर्वाश्चाप्सरसो राम भगीरथरथानुगाम्।।।।गङ्गामन्वगमन् प्रीतास्सर्वे जलचराश्च ये।

Hỡi Rāma, chư thiên cùng các hội chúng hiền thánh—lại có Daitya, Dānava và Rākṣasa—cùng những Gandharva và Yakṣa bậc nhất, Kinnara và đại long xà; hết thảy các Apsaras cũng vậy—đều hoan hỷ theo chân Gaṅgā, khi nàng đi sau cỗ xe của vua Bhagiratha; và mọi loài thủy tộc cũng vui mừng mà theo.

Verse 32

देवास्सर्षिगणा: सर्वे दैत्यदानवराक्षसा:।।1.43.31।।गन्धर्वयक्षप्रवरास्सकिन्नरमहोरगा:। सर्वाश्चाप्सरसो राम भगीरथरथानुगाम्।।1.43.32।।गङ्गामन्वगमन् प्रीतास्सर्वे जलचराश्च ये।

Hỡi Rāma, tất cả những vị ấy—chư thiên và các bậc hiền thánh, Daitya, Dānava và Rākṣasa, những Gandharva và Yakṣa bậc nhất, Kinnara và đại long xà, cùng toàn thể Apsaras—đều vui mừng theo Gaṅgā khi nàng theo sau cỗ xe của Bhagīratha; và mọi loài sống dưới nước cũng đồng hành như vậy.

Verse 33

यतो भगीरथो राजा ततो गङ्गायशस्विनी।।।।जगाम सरितां श्रेष्ठा सर्वपापप्रणाशिनी।

Vua Bhagiratha đi về phương nào, thì chính về phương ấy, sông Hằng lừng danh cũng theo đến—bậc tối thượng trong các dòng sông, đấng tiêu trừ mọi tội lỗi.

Verse 34

ततो हि यजमानस्य जह्नोरद्भुतकर्मण:।।।।गङ्गा सम्प्लावयामास यज्ञवाटं महात्मन:।

Bấy giờ, khi đại hiền Jahnu—bậc đại hồn, nổi tiếng với những kỳ công—đang chủ tế lễ tế, thì sông Hằng đã tràn ngập toàn bộ khu vực đàn tế của ngài.

Verse 35

तस्यावलेपनं ज्ञात्वा क्रुद्धो यज्वा तु राघव।।।।अपिबच्च जलं सर्वं गङ्गाया: परमाद्भुतम्।

Hỡi Rāghava, thấy nàng tỏ vẻ kiêu ngạo, vị tế chủ liền nổi giận và—thật kỳ diệu—uống cạn toàn bộ nước của sông Hằng.

Verse 36

ततो देवास्सगन्धर्वा ऋषयश्च सुविस्मिता:।।।।पूजयन्ति महात्मानं जह्नुं पुरुषसत्तमम्।गङ्गां चापि नयन्ति स्म दुहितृत्वे महात्मन:।।।।

Bấy giờ, chư thiên cùng các Gandharva và các bậc ṛṣi vô cùng kinh ngạc, liền tôn kính đại hiền Jahnu—bậc tối thượng trong loài người; và họ cũng thỉnh cầu để sông Hằng được nhận làm ái nữ của ngài.

Verse 37

ततो देवास्सगन्धर्वा ऋषयश्च सुविस्मिता:।।1.43.36।।पूजयन्ति महात्मानं जह्नुं पुरुषसत्तमम्।गङ्गां चापि नयन्ति स्म दुहितृत्वे महात्मन:।।1.43.37।।

Rồi chư thiên cùng các Gandharva và các bậc ṛṣi, vô cùng kinh ngạc, tôn kính đại hiền Jahnu—bậc tối thượng trong loài người—và khẩn thỉnh để sông Hằng được thừa nhận là con gái của ngài.

Verse 38

ततस्तुष्टो महातेजाश्श्रोत्राभ्यामसृजत् पुन:।।।।तस्माज्जह्नुसुता गङ्गा प्रोच्यते जाह्नवीतिच।

Bấy giờ, đại uy quang Jahnu hoan hỷ, lại phóng thích nàng từ đôi tai; vì thế sông Hằng được gọi là “ái nữ của Jahnu”, cũng mang danh “Jāhnavī”.

Verse 39

जगाम च पुनर्गङ्गा भगीरथरथानुगा।सागरं चापि सम्प्राप्ता सा सरित्प्रवरा तदा।।।।रसातलमुपागच्छत्सिद्ध्यर्थं तस्य कर्मण:।

Sông Hằng lại lên đường, theo sau cỗ xe của Bhagiratha. Khi đến biển cả, bậc tối thượng trong các dòng sông ấy liền đi vào Rasātala, để viên mãn đại nghiệp của ngài.

Verse 40

भगीरथोऽपि राजर्षि: गङ्गामादाय यत्नत:।पितामहान् भस्मकृतानपश्यद्दीनचेतन:।।।।

Bhagiratha—dẫu là bậc vương tiên—dốc hết công phu dẫn Hằng mà đến; rồi ngài thấy các tổ tiên đã thành tro bụi, lòng đau buồn nặng trĩu.

Verse 41

अथ तद्भस्मनां राशिं गङ्गासलिलमुत्तमम्।प्लावयद्धूतपाप्मानस्स्वर्गं प्राप्ता रघूत्तम।।।।

Bấy giờ, hỡi bậc tối thượng trong dòng Raghu, dòng nước thù thắng của Hằng tràn ngập những đống tro ấy; tội cấu được gột sạch, họ liền đạt đến cõi trời.