Sarga 74

Verse 1

तां तथा गर्हयित्वा तु मातरं भरतस्तदा ।रोषेण महताऽविष्टः पुनरेवाब्रवीद्वचः ॥१॥

Bấy giờ Bharata, sau khi quở trách mẹ như thế, lòng bị cơn phẫn nộ lớn lao chiếm giữ, lại một lần nữa cất lời nói.

Verse 2

राज्याद्भ्रंशस्व कैकेयि नृशंसे दुष्टचारिणि ।परित्यक्ता च धर्मेण मा मृतं रुदती भव ॥२॥

Hỡi Kaikeyī, kẻ tàn nhẫn, hành vi gian ác—nguyện ngươi bị truất khỏi vương quyền. Bị chính Dharma (Chánh pháp) ruồng bỏ, khi ta đã chết, nguyện ngươi khóc than trước thi hài ta.

Verse 3

किन्नु तेऽदूषयद्राजा रामो वा भृशधार्मिकः ।ययोर्मृत्युर्विवासश्च त्वत्कृते तुल्यमागतौ ॥३॥

Nhà vua—hay Rāma, bậc hết lòng phụng sự Dharma—đã từng làm điều gì sai trái với ngươi, mà vì ngươi, một người gặp cái chết, còn người kia chịu lưu đày—hai tai ương ngang nhau?

Verse 4

भ्रूणहत्यामसि प्राप्ता कुलस्यास्य विनाशनात् ।कैकेयि नरकं गच्छ मा च भर्तु स्सलोकताम् ॥४॥

Vì đã khiến hoàng tộc này suy vong, hỡi Kaikeyi, ngươi đã mắc tội nặng như tội sát hại bào thai. Hãy đi vào địa ngục, và chớ mong được đồng hưởng cõi phúc với phu quân mình.

Verse 5

यत्त्वया हीदृशं पापं कृतं घोरेण कर्मणा ।सर्वलोकप्रियं हित्वा ममाप्यापादितं भयम् ॥५॥

Vì ngươi đã làm điều tội lỗi như thế bằng hành vi ghê gớm—bỏ rơi Rāma, bậc được muôn dân yêu kính—ngươi đã chuốc lấy trọng tội; và ngay cả ta cũng vì đó mà bị nỗi sợ hãi bao trùm.

Verse 6

त्वत्कृते मे पिता वृत्तो रामश्चारण्यमाश्रितः ।अयशो जीवलोके च त्वयाऽहं प्रतिपादितः ॥६॥

Vì ngươi mà phụ vương ta đã băng hà, và Rāma phải nương thân nơi rừng thẳm; cũng vì ngươi mà ta chỉ chuốc lấy ô danh giữa cõi người đang sống.

Verse 7

मातृरूपे ममामित्रे नृशंसे राज्यकामुके ।न तेऽह मभिभाष्योऽस्मि दुर्वृत्ते पतिघातिनि ॥७॥

Hỡi kẻ thù mang hình dáng người mẹ của ta—tàn nhẫn, khát thèm vương quyền—hạnh nết xấu xa, kẻ sát hại phu quân: ta sẽ không nói với ngươi nữa.

Verse 8

कौसल्या च सुमित्रा च याश्चान्या मम मातरः ।दुःखेन महताऽविष्टास्त्वां प्राप्य कुलदूषिणीम् ॥८॥

Kauśalyā, Sumitrā cùng các mẫu thân khác của ta, đều bị nỗi khổ lớn bao trùm; vì phải chịu đựng ngươi—kẻ làm ô uế và khiến hoàng tộc suy vong.

Verses 9-10

न त्वमश्वपतेः कन्या धर्मराजस्य धीमतः ।राक्षसी तत्र जाताऽसि कुलप्रध्वंसिनी पितुः ॥९॥यत्त्वया धार्मिको रामो नित्यं सत्यपरायणः ।वनं प्रस्थापितो दुःखात्पिता च त्रिदिवं गतः ॥१०॥

Ngươi đâu thật là ái nữ của Aśvapati, vị minh quân công chính; ngươi là một la-sát (rākṣasī) sinh ra nơi ấy để hủy diệt dòng họ của phụ vương. Chính bởi ngươi mà Rāma—bậc hiền đức, hằng nương nơi chân thật—bị đày vào rừng; và phụ vương ta vì sầu khổ mà về cõi trời.

Verse 11

यत्प्रधानाऽसि तत्पापं मयि पित्रा विनाकृते ।भ्रातृभ्यां च परित्यक्ते सर्वलोकस्य चाप्रिये ॥११॥

Tội lỗi ấy—được làm với chủ ý kiên quyết—đã đổ lên đầu ta: ta bị mất cha; bị anh em ruồng bỏ; và trở nên điều mọi người đều chán ghét.

Verse 12

कौसल्यां धर्मसंयुक्तां वियुक्तां पापनिश्चये ।कृत्वा कं प्राप्स्यसे त्वद्य लोकं निरयगामिनि ॥१२॥

Hỡi kẻ quyết tâm trong tội lỗi, kẻ sẽ đi vào địa ngục! Đã khiến Kausalyā—người gắn liền với Chánh Pháp—phải lìa con; vậy sau khi chết, ngươi nghĩ mình sẽ đạt đến cõi nào?

Verse 13

किं नावबुध्यसे क्रूरे नियतं बन्धुसंश्रयम् ।ज्येष्ठं पितृसमं रामं कौसल्यायाऽत्मसम्भवम् ॥१३॥

Hỡi kẻ tàn nhẫn, sao ngươi chẳng hiểu điều chắc thật này: Rāma—đấng con ruột của Kausalyā—là trưởng tử, tự chế ngự, ngang hàng với phụ vương ta, và là nơi nương tựa của quyến thuộc.

Verse 14

अङगप्रत्यङगजः पुत्रो हृदयाच्चापि जायते ।तस्मात्प्रियतमो मातुः प्रिया एव तु बान्धवाः ॥१४॥

Người con như thể sinh ra từ từng chi phần, lại từ chính trái tim của người mẹ; bởi vậy, đối với mẹ, con là yêu quý nhất, còn các thân quyến khác chỉ là yêu quý ở mức kém hơn.

Verse 15

अन्यदा किल धर्मज्ञा सुरभि स्सुरसम्मता ।वहमानौ ददर्शोर्व्यां पुत्रौ विगतचेतसौ ॥१५॥

Tương truyền có lần Surabhī—bậc thông hiểu dharma, được chư thiên tôn kính—đã thấy trên mặt đất hai người con của mình, đang gánh nặng và ngất lịm vì kiệt sức.

Verse 16

तावर्धदिवसे श्रान्तौ दृष्ट्वा पुत्रौ महीतले ।रुरोद पुत्रशोकेन बाष्पपर्याकुलेक्षणा ॥१६॥

Thấy hai người con giữa trưa đã mệt lả, nằm trên mặt đất, nàng khóc vì nỗi đau con cái; đôi mắt nàng mờ đục bởi dòng lệ tuôn tràn.

Verse 17

अधस्ताद्व्रजतस्तस्याः सुरराज्ञो महात्मनः ।बिन्दवः पतिता गात्रे सूक्ष्मा स्सुरभिगन्धिनः ॥१७॥

Khi nàng đi ở phía trên, những giọt nhỏ li ti, mang hương thơm của Surabhī, rơi xuống thân thể của vị đại vương chư thiên.

Verse 18

इन्द्रोऽप्यश्रुनिपातं तं स्वगात्रे पुण्यगन्धिनम् ।सुरभिं मन्यते दृष्ट्वा भूयसीं तां सुरेश्वरः ॥१८॥

Ngay cả Đế Thích (Indra), chúa tể chư thiên, khi thấy dòng lệ ấy—mang hương thơm thanh tịnh—rơi trên chính thân mình, liền nhận biết đó là lệ của Surabhī, bậc được tôn kính bậc nhất.

Verse 19

निरीक्षमाण श्शक्रस्तां ददर्श सुरभिं स्थिताम् ।आकाशे विष्ठितां दीनां रुदन्तीं भृशदुःखिताम् ॥१९॥

Đế Thích (Śakra) nhìn quanh, liền thấy Surabhī đứng giữa hư không; nàng khốn khổ, tiều tụy, than khóc, bị nỗi sầu đau dữ dội giày vò.

Verse 20

तां दृष्ट्वा शोकसन्तप्तां वज्रपाणिर्यशस्विनीम् ।इन्द्रः प्राञ्जलिरुद्विग्न स्सुरराजोऽब्रवीद्वचः ॥२०॥

Thấy Surabhī danh tiếng ấy bị nỗi sầu thiêu đốt, Indra—chúa tể chư thiên, tay cầm kim cang—bèn chắp tay, lòng bối rối kinh hãi, và cất lời nói rằng:

Verse 21

भयं कच्छिन्न चास्मासु कुतश्चिद्विद्यते महत् ।कुतोनिमत्तश्शोकस्ते ब्रूहि सर्वहितैषिणि ॥२१॥

Hỡi bậc luôn cầu lợi ích cho muôn loài, mong rằng từ bất cứ phương nào cũng không có nỗi sợ lớn nào khởi lên đối với chúng ta. Nỗi buồn của nàng do nguyên nhân gì? Xin hãy nói cho ta biết.

Verse 22

एवमुक्ता तु सुरभि स्सुरराजेन धीमता ।प्रत्युवाच ततो धीरा वाक्यं वाक्यविशारदा ॥२२॥

Được vị Thiên vương trí tuệ ấy cất lời như vậy, Surabhi—điềm tĩnh, giỏi biện ngôn—liền đáp lại.

Verses 23-24

शान्तं पापं न वः किञ्चित्कुतश्चिदमराधिपः ।अहं मग्नौ तु शोचामि स्वपुत्रौ विषमे स्थितौ ॥२३॥एतौ दृष्ट्वा कृशौ दीनौ सूर्यरश्मिप्रतापितौ ।बाध्यमानौ बलीवर्धौ कर्षकेण सुराधिप ॥२४॥

Xin chớ để điều dữ xảy đến, hỡi Chúa tể các bất tử; từ phương nào cũng chẳng có tai ương giáng xuống Ngài. Chính con đau buồn vì hai con trai mình đang lâm cảnh hiểm nghèo; thấy đôi bò ấy gầy guộc, khốn khổ, bị nắng thiêu đốt và bị người cày đánh đập, con chìm trong sầu thảm.

Verse 25

ममकायात्प्रसूतौ हि दुःखितौ भारपीडितौ ।यौ दृष्ट्वा परितप्येऽहं नास्ति पुत्रसमः प्रियः ॥२५॥

Chúng vốn sinh từ chính thân thể con, nay đau khổ, bị gánh nặng đè nghiền. Nhìn thấy chúng, lòng con như bị thiêu đốt—không gì thân yêu bằng con trai.

Verse 26

यस्याः पुत्रसहस्रैस्तु कृत्स्नं व्याप्तमिदं जगत् ।तां दृष्ट्वा रुदतीं शक्रो न सुतान्मन्यते परम् ॥२६॥

Dẫu thế gian này đầy khắp bởi ngàn người con của bà, nhưng khi Śakra (Indra) thấy bà khóc, Ngài hiểu rằng: không gì được coi trọng hơn chính đứa con của mình.

Verses 27-28

सदाऽप्रतिमवृत्तायाः लोकधारणकाम्यया ।श्रीमत्या गुणनित्याया स्स्वभावपरिचेष्टया ॥२७॥यस्याः पुत्रसहस्राणि साऽपि शोचति कामधुक् ।किं पुनर्या विना रामं कौसल्या वर्तयिष्यति ॥२८॥

Luôn chí nguyện nâng đỡ muôn loài, hạnh đức vô song; tự tánh vốn thịnh phúc và đầy đức hạnh—nếu ngay cả Kāmadhenu, dẫu có ngàn người con, còn đau buồn, thì Kausalyā không có Rāma sẽ ra sao? Làm sao bà còn giữ được chính mình?

Verse 29

एकपुत्रा च साध्वी च विवत्सेयं त्वया कृता ।तस्मात्त्वं सततं दुःखं प्रेत्य चेह च लप्स्यसे ॥२९॥

Vị vương hậu hiền đức ấy, chỉ có một người con, đã bị ngươi khiến thành kẻ mất con. Vì thế, ngươi sẽ nhận lấy nỗi khổ không dứt—ngay trong đời này và cả sau khi chết.

Verse 30

अहं ह्यपचितिं भ्रातुः पितुश्च सकलामिमाम् ।वर्धनं यशसश्चापि करिष्यामि न संशयः ॥३०॥

Tôi chắc chắn sẽ làm tất cả để chuộc lỗi với anh trai và cha tôi, đồng thời làm rạng rỡ thêm danh tiếng của họ; điều đó không còn nghi ngờ gì nữa.

Verse 31

अनाययित्वा तनयं कौसल्याया महाबलम् ।स्वयमेव प्रवेक्ष्यामि वनं मुनिनिषेवितम् ॥३१॥

Nếu tôi không đưa được người con trai dũng mãnh của Kausalya trở về, chính tôi sẽ đi vào rừng thẳm, nơi các tu sĩ ẩn tu.

Verse 32

न ह्यहं पापसङ्कल्पे पापे पापं त्वया कृतम् ।शक्तो धारयितुं पौरैरश्रुकण्ठै र्निरीक्षितः ॥३२॥

Hỡi người đàn bà độc ác với những ý định tồi tệ, trước ánh mắt của những người dân đang nghẹn ngào nước mắt, ta không thể gánh chịu tội lỗi mà ngươi đã gây ra.

Verse 33

सा त्वमग्निं प्रविश वा स्वयं वा दण्डकान्विश ।रज्जुं बधान वा कण्ठे न हि तेऽन्यत्परायणम् ॥३३॥

Ngươi hãy nhảy vào lửa, hoặc đi vào rừng Dandaka, hoặc buộc dây thừng quanh cổ mà tự kết liễu; vì ngươi chẳng còn nơi nương tựa nào khác.

Verse 34

अहमप्यवनीं प्राप्ते रामे सत्यपराक्रमे ।कृतकृत्यो भविष्यामि विप्रवासितकल्मषः ॥३४॥

Khi Rama, người có sức mạnh dựa trên sự thật, nắm giữ vương quốc, thì ta cũng sẽ hoàn thành bổn phận và được gột rửa mọi vết nhơ.

Verse 35

इति नाग इवारण्ये तोमराङ्कुशचोदितः ।पपात भुवि सङ्कृद्धो निश्श्वसन्निव पन्नगः ॥३५॥

Nói xong như vậy, Bharata—tựa voi lớn giữa rừng bị giáo mác và móc sắt thúc ép—liền ngã quỵ xuống đất trong cơn phẫn nộ, thở phì phì như rắn dữ.

Verse 36

संरक्तनेत्र श्शिथिलाम्भरस्तदा विधूतसर्वाभरणः परन्तपः ।बभूव भूमौ पतितो नृपात्मजश्शचीपतेः केतुरिवोत्सवक्षये ॥३६॥

Bấy giờ hoàng tử—kẻ thiêu đốt quân thù—ngã nằm trên đất; mắt đỏ ngầu, y phục xộc xệch, mọi trang sức bị hất tung; như cờ hiệu của Đế Thích rũ xuống khi lễ hội đã tàn.