Valmiki Ramayana 2.64.69: Ayodhya Kanda, Sarga 64, Shloka 69

शब्दवेध्य-अनर्थः, ऋषिशापः, दशरथस्य प्राणत्यागः

The Sound-Target Tragedy, the Sage’s Curse, and Dasaratha’s Death

Devanagari script

न ते मनुष्या देवास्ते ये चारुशुभकुण्डलम्।मुखं द्रक्ष्यन्ति रामस्य वर्षे पञ्चदशे पुनः।।।।

Sanskrit recitationValmiki Ramayana 2.64.69

Transliteration

na te manuṣyā devās te ye cāruśubhakuṇḍalam | mukhaṃ drakṣyanti rāmasya varṣe pañcadaśe punaḥ ||

Translation

Những ai sẽ được chiêm ngưỡng dung nhan Rāma—điểm trang đôi khuyên tai đẹp đẽ, cát tường—khi Người trở về vào năm thứ mười lăm, chẳng phải người phàm; họ như chư thiên.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• न: not
• न: सम्बन्धः (निषेधः)
• Type: Indeclinable
• Root: न (न-शब्दः)
• Form: निषेधार्थक-अव्ययम् (negative particle)

• ते: those
• ते: कर्तृ (देवाः/मनुष्याः इत्यस्य निर्देशः)
• Type: Noun
• Root: युष्मद्-प्रातिपदिकम् (सर्वनाम)
• Form: पुंलिङ्गे (सामान्यतः), प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; सर्वनाम-रूपम् (you/your—here: those)

• मनुष्याः: men, humans
• मनुष्याः: कर्तृ (द्रक्ष्यन्ति इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: मनुष्य (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• देवाः: gods
• देवाः: कर्तृ (द्रक्ष्यन्ति इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• ते: those
• ते: कर्तृ-निर्देशकः (देवाः/मनुष्याः इत्यस्य पुनर्निर्देशः)
• Type: Noun
• Root: युष्मद्-प्रातिपदिकम् (सर्वनाम)
• Form: पुंलिङ्गे (सामान्यतः), प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; सर्वनाम-रूपम् (those)

• ये: who, whoever
• ये: कर्तृ (द्रक्ष्यन्ति इत्यस्य; ये = who)
• Type: Noun
• Root: यद्-प्रातिपदिकम् (सर्वनाम)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; सम्बन्ध-सर्वनाम (relative pronoun)

• चारुशुभकुण्डलम्: having beautiful and auspicious earrings
• चारुशुभकुण्डलम्: कर्म-विशेषणम् (मुखम् इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: चारु (विशेषण-प्रातिपदिकम्) + शुभ (विशेषण-प्रातिपदिकम्) + कुण्डल (प्रातिपदिकम्)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—कर्मधारयः (चारु च शुभं च यत् कुण्डलम् तत्)

• मुखम्: face, countenance
• मुखम्: कर्म (द्रक्ष्यन्ति इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: मुख (प्रातिपदिकम्)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• द्रक्ष्यन्ति: will see, will behold
• द्रक्ष्यन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातुः) — भविष्यत्-काल-रूपम्
• Form: लृट्-लकारः (भविष्यत्कालः), प्रथम-पुरुषः, बहुवचनम्; परस्मैपदम्

• रामस्य: of Rama
• रामस्य: षष्ठी-सम्बन्धः (सम्बन्ध/अधिकारः: of Rama)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्

• वर्षे: in the year
• वर्षे: अधिकरण (कालाधिकरणम्: in the year)
• Type: Noun
• Root: वर्ष (प्रातिपदिकम्)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (कालाधिकरणम्)

• पञ्चदशे: in the fifteenth
• पञ्चदशे: अधिकरण-विशेषणम् (कालनिर्देशः)
• Type: Adjective
• Root: पञ्चदश (संख्यावाचक-प्रातिपदिकम्)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (वर्षे इत्यस्य)

• पुनः: again
• पुनः: क्रियाविशेषणम्
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्ययम्)
• Form: काल/पुनरावृत्ति-वाचक-अव्ययम् (adverb: again)

Context

Those who will behold Rama's countenance adorned with auspicious ear-rings on his return in the fifteenth year are gods not men.

Characters & Entities

• Daśaratha
• Rāma
• Kausalyā
• Ayodhyā (implied by return)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It honors steadfast dharma: enduring exile faithfully is so elevating that witnessing the dharmic hero’s return is treated as a near-divine privilege.

What is the narrative situation?

Daśaratha, knowing he will not live to see it, imagines Rama’s eventual return and praises those who will witness it.

Which character virtue is emphasized?

Rama’s constancy and auspiciousness—his moral radiance is depicted as worthy of divine comparison.