Sarga 14

Verse 1

पुत्रशोकार्दितं पापा विसंज्ञं पतितं भुवि।विवेष्टमानमुद्वीक्ष्य सैक्ष्वाकमिदमब्रवीत्।।।।

Thấy vua dòng Ikṣvāku ngã quỵ trên đất, bất tỉnh, quằn quại vì nỗi sầu thương con, người đàn bà tội lỗi ấy liền nói những lời này.

Verse 2

पापं कृत्वैव किमिदं मम संश्रुत्य संश्रवम्।शेषे क्षितितले सन्नः स्थित्यां स्थातुं त्वमर्हसि।।।।

Đây là điều gì vậy—như thể ngươi đã phạm tội? Nghe ta đáp lại lời hứa ban ân (vara) của ngươi rồi, sao ngươi lại nằm rũ rượi trên đất? Ngươi xứng đáng đứng vững trong ngôi vị vương hậu của mình.

Verse 3

आहु स्सत्यं हि परमं धर्मं धर्मविदो जनाः।सत्यमाश्रित्य हि मया त्वं च धर्मं प्रबोधितः।।।।

Những bậc thông đạt Dharma nói rằng: Chân thật chính là Dharma tối thượng. Nương tựa nơi chân thật, ta cũng đã dạy con về bổn phận theo Dharma.

Verse 4

संश्रुत्य शैब्यश्श्येनाय स्वां तनुं जगतीपतिः।प्रदाय पक्षिणे राज न्जगाम गतिमुत्तमाम्।।।।

Tâu Đại vương, chúa tể của cõi đất là Śaibya, đã giữ lời thệ hứa, hiến chính thân mình cho chim ưng; nhờ vậy mà đạt đến cảnh giới tối thượng.

Verse 5

तथा ह्यलर्कस्तेजस्वी ब्राह्मणे वेदपारगे।याचमाने स्वके नेत्रे उद्धृत्याविमना ददौ।।।।

Cũng vậy, vua Alarka rực rỡ—khi một Bà-la-môn tinh thông Veda đến cầu xin—đã móc chính đôi mắt mình mà dâng trao, lòng không hề dao động.

Verse 6

सरितां तु पतिस्स्वल्पां मर्यादां सत्यमन्वितः।सत्यानुरोधात्समये स्वां वेलां नातिवर्तते।।।।

Ngay cả đại dương—chúa tể của các dòng sông—dẫu bờ cõi có vẻ hẹp, vẫn vì thuận theo chân lý mà đến kỳ hạn không vượt quá bờ mình.

Verse 7

सत्यमेकपदं ब्रह्म सत्ये धर्मः प्रतिष्टितः।सत्यमेवाक्षया वेदा सत्येनैवाप्यते स्परम्।।।।

Chân lý là Brahman—gói trọn trong một lời. Trên chân lý, dharma đứng vững. Chính chân lý là Veda bất hoại; và chỉ nhờ chân lý mà đạt đến cảnh giới tối thượng.

Verse 8

सत्यं समनुवर्तस्व यदि धर्मे धृता मतिः।सफलस्स वरो मेऽस्तु वरदो ह्यसि सत्तम।।।।

Nếu tâm ý ngươi thật sự an trụ trong dharma, thì hãy thuận theo chân lý. Nguyện điều ân ban cho ta được thành tựu—vì ngươi quả là bậc ban phúc, hỡi người tối thượng.

Verse 9

धर्मस्यैहाभिकामार्थं मम चैवाभिचोदनात्।प्रव्राजय सुतं रामं त्रिःखलु त्वां ब्रवीम्यहम्।।।।

Vì lợi ích của dharma trong việc này, và theo lời ta thúc giục, hãy đày con trai ngươi là Rama vào rừng. Quả thật, ta nói với ngươi điều ấy đến ba lần.

Verse 10

समयं च ममार्येमं यदि त्वं न करिष्यसि।अग्रतस्ते परित्यक्ता परित्यक्ष्यामि जीवितम्।।।।

Hỡi bậc cao quý, nếu ngài không thực hiện lời ước định này của tôi, thì ngay trước mắt ngài—bị ngài bỏ rơi—tôi sẽ xả bỏ mạng sống trong sự hiện diện của ngài.

Verse 11

एवं प्रचोदितो राजा कैकेय्या निर्विशङ्कया।नाशकत्पाशमुन्मोक्तुं बलिरिन्द्रकृतं यथा।।।।

Bị Kaikeyī thúc ép như thế, nàng không chút do dự, nhà vua không thể tự cởi khỏi thòng lọng của lời hứa—như Bali bị trói trong cạm bẫy do Indra bày ra.

Verse 12

उद्भ्रान्तहृदयश्चापि विवर्णवदनोऽभवत्।स धुर्योवैपरिस्पन्दन्युगचक्रान्तरं यथा।।।।

Tim ông bỗng rối loạn, mặt mày tái nhợt; như con vật kéo xe bị ách buộc, run rẩy bồn chồn giữa ách và bánh xe, thân tâm ông chao đảo không yên.

Verse 13

विह्वलाभ्यां च नेत्राभ्यामपश्यन्निव भूपतिः।कृच्छ्राद्धैर्येण संस्तभ्य कैकेयीमिदमब्रवीत्।।।।

Đôi mắt ông mờ dại, như không còn thấy được; nhà vua gắng gượng lấy dũng khí, khó nhọc trấn định mình rồi nói với Kaikeyī những lời này.

Verse 14

यस्ते मन्त्रकृतः पाणिरग्नौ पापे मया धृतः।तं त्यजामि स्वजं चैव तव पुत्रं त्वया सह।।।।

Hỡi người đàn bà tội lỗi! Bàn tay của ngươi mà ta từng nắm trước lửa thiêng, lấy thần chú làm chứng—nay ta đoạn tuyệt mối ràng buộc ấy; ta cũng từ bỏ ngươi và cả đứa con do ta sinh ra cùng ngươi.

Verse 15

प्रयाता रजनी देवि सूर्यस्योदयनंप्रति।अभिषेकं गुरुजनस्त्वरयिष्यति मां ध्रुवम्।।।।

Ôi hoàng hậu, đêm đã qua, mặt trời sắp mọc. Các bậc trưởng thượng và thầy dạy ắt sẽ thúc giục ta mau tiến hành lễ quán đảnh đăng cơ.

Verse 16

रामाभिषेकसंभारैस्तदर्थमुपकल्पितैः।रामः कारयितव्यो मे मृतस्य सलिलक्रियाम्।।।।

Chính những vật phẩm đã sắm sửa cho lễ quán đảnh của Rāma—Rāma sẽ phải dùng để làm cho ta, khi ta đã chết, nghi lễ dâng nước tiễn biệt (tế thủy) theo tang pháp.

Verse 17

त्वया सपुत्रया नैव कर्तव्या सलिलक्रिया।व्याहन्ताऽस्यशुभाचारे यदि रामाभिषेचनम्।।।।

Hỡi người đàn bà hạnh kiểm bất thiện—nếu ngươi ngăn trở lễ quán đảnh tấn phong của Rāma, thì sau khi ta mệnh chung, ngươi cùng con trai ngươi tuyệt đối không được cử hành nghi lễ dâng nước (tarpana) cho ta.

Verse 18

न च शक्तोऽस्म्यहं द्रष्टुं दृष्ट्वा पूर्वं तथासुखम्।हतहर्षं निरानन्दं पुनर्जनमवाङ्मुखम्।।।।

Ta đã từng thấy dân chúng trước kia hân hoan như thế, nay ta không sao chịu nổi khi lại nhìn họ—không còn hứng khởi, chẳng còn niềm vui, mặt cúi gằm u sầu.

Verse 19

तां तथा ब्रुवतस्तस्य भूमिपस्य महात्मनः।प्रभाता शर्वरी पुण्या चन्द्रनक्षत्रशालिनी।।।।

Khi vị đại vương cao thượng ấy nói với nàng như vậy, đêm thiêng—rực sáng bởi trăng và sao—dần trôi qua, chuyển sang bình minh.

Verse 20

ततः पापसमाचारा कैकेयी पार्थिवं पुनः।उवाच परुषं वाक्यं वाक्यज्ञा रोषमूर्छिता।।।।

Bấy giờ Kaikeyī—kẻ hành vi tội lỗi, lời lẽ sắc sảo, lại bị cơn giận làm cho choáng váng—một lần nữa thốt với nhà vua những lời cay nghiệt.

Verse 21

किमिदं भाषसे राजन्वाक्यं गररुजोपमम्।आनाययितुमक्लिष्टं पुत्रं राममिहार्हसि।।।।

Tâu Đại vương, sao Người lại thốt lời như nỗi đau của độc dược? Xin hãy cho triệu đến đây Thái tử Rāma, người không hề bị khổ não như Người.

Verse 22

स्थाप्य राज्ये मम सुतं कृत्वा रामं वनेचरम्।निस्सपत्नां च मां कृत्वा कृतकृत्यो भविष्यसि।।।।

Chỉ khi lập con ta lên ngôi, khiến Rāma thành kẻ ở rừng, và làm cho ta không còn đối thủ, bấy giờ Đại vương mới được gọi là đã trọn bổn phận.

Verse 23

स नुन्न इव तीक्ष्णेन प्रतोदेन हयोत्तमः।राजा प्रचोदितोऽभीक्ष्णं कैकेयीमिदमब्रवीत्।।।।

Bị nàng thúc ép liên hồi, nhà vua—như tuấn mã bị roi nhọn thúc vào—liền nói với Kaikeyī những lời này.

Verse 24

धर्मबन्धेन बध्दोऽस्मि नष्टा च मम चेतना।ज्येष्ठं पुत्रं प्रियं रामं द्रष्टुमिच्छामि धार्मिकम्।।।।

Ta bị trói buộc bởi sợi dây của Dharma, và tâm trí ta đã rối loạn tan vỡ. Ta muốn được gặp Rāma, trưởng tử yêu dấu của ta, bậc hành trì chính pháp.

Verse 25

ततः प्रभातां रजनीमुदिते च दिवाकरे।पुण्ये नक्षत्रयोगे च मुहूर्ते च समाहिते।।।।वसिष्ठो गुणसम्पन्न श्शिष्यै परिवृतस्तदा।उपगृह्याशु सम्भारान्प्रविवेश पुरोत्तमम्।।।।

Bấy giờ, khi đêm đã tàn và mặt trời đã lên; khi hội hợp tinh tú linh thiêng và giờ lành (muhūrta) đã đến—Vasiṣṭha, bậc đầy đủ đức hạnh, được các đệ tử vây quanh, liền mau chóng thu xếp các lễ vật cần thiết và bước vào cung điện tối thượng.

Verse 26

ततः प्रभातां रजनीमुदिते च दिवाकरे।पुण्ये नक्षत्रयोगे च मुहूर्ते च समाहिते।।2.14.25।।वसिष्ठो गुणसम्पन्न श्शिष्यै परिवृतस्तदा। उपगृह्याशु सम्भारान्प्रविवेश पुरोत्तमम्।।2.14.26।।

Bấy giờ, khi đêm đã tàn và mặt trời đã lên; khi hội hợp tinh tú linh thiêng và giờ lành (muhūrta) đã đến—Vasiṣṭha, bậc đầy đủ đức hạnh, được các đệ tử vây quanh, liền mau chóng thu xếp các lễ vật cần thiết và bước vào cung điện tối thượng.

Verse 27

सिक्तसम्मार्जितपथां पताकोत्तम भूषिताम्।विचित्रकुसुमाकीर्णां नानास्रग्भिर्विराजिताम्।।।।संहृष्टमनुजोपेतां समृद्धविपणापणाम्।महोत्सवसमाकीर्णां राघवार्थे समुत्सुकाम्।।।।चन्दनागरुधूपैश्च सर्वतः प्रतिधूपिताम्।तां पुरीं समतिक्रम्य पुरन्दरपुरोपमाम्।।।।।ददर्शान्तःपुरश्रेष्ठं नानाद्विजगणायुतम्।पौरजानपदाकीर्णं ब्राह्मणैरुपशोभितम्।।।।यज्ञविद्भि स्सुसम्पूर्णं सदस्यैः परमद्विजैः।

Ngài thấy kinh thành: đường sá được rưới nước và quét dọn sạch sẽ, trang hoàng cờ phướn thượng hạng, rải đầy hoa muôn sắc, rực rỡ bởi đủ loại vòng hoa.

Verse 28

सिक्तसम्मार्जितपथां पताकोत्तम भूषिताम्।विचित्रकुसुमाकीर्णां नानास्रग्भिर्विराजिताम्।।2.14.27।।संहृष्टमनुजोपेतां समृद्धविपणापणाम्। महोत्सवसमाकीर्णां राघवार्थे समुत्सुकाम्।।2.14.28।।चन्दनागरुधूपैश्च सर्वतः प्रतिधूपिताम्। तां पुरीं समतिक्रम्य पुरन्दरपुरोपमाम्।।।2.14.29।।ददर्शान्तःपुरश्रेष्ठं नानाद्विजगणायुतम्।पौरजानपदाकीर्णं ब्राह्मणैरुपशोभितम्।।2.14.30।। यज्ञविद्भि स्सुसम्पूर्णं सदस्यैः परमद्विजैः।

Kinh thành đầy những đoàn người hân hoan, chợ búa phồn thịnh hàng hóa sung túc, tràn ngập đại lễ hội—ai nấy đều nôn nao vì Rāghava (Rāma).

Verse 29

सिक्तसम्मार्जितपथां पताकोत्तम भूषिताम्।विचित्रकुसुमाकीर्णां नानास्रग्भिर्विराजिताम्।।2.14.27।।संहृष्टमनुजोपेतां समृद्धविपणापणाम्। महोत्सवसमाकीर्णां राघवार्थे समुत्सुकाम्।।2.14.28।।चन्दनागरुधूपैश्च सर्वतः प्रतिधूपिताम्। तां पुरीं समतिक्रम्य पुरन्दरपुरोपमाम्।।।2.14.29।।ददर्शान्तःपुरश्रेष्ठं नानाद्विजगणायुतम्।पौरजानपदाकीर्णं ब्राह्मणैरुपशोभितम्।।2.14.30।। यज्ञविद्भि स्सुसम्पूर्णं सदस्यैः परमद्विजैः।

Khắp nơi hương chiên-đàn và trầm hương xông ngát; vượt qua kinh thành ấy, tựa Amarāvatī của Thiên Đế Indra, ngài lại tiếp bước đi.

Verse 30

सिक्तसम्मार्जितपथां पताकोत्तम भूषिताम्।विचित्रकुसुमाकीर्णां नानास्रग्भिर्विराजिताम्।।2.14.27।।संहृष्टमनुजोपेतां समृद्धविपणापणाम्। महोत्सवसमाकीर्णां राघवार्थे समुत्सुकाम्।।2.14.28।।चन्दनागरुधूपैश्च सर्वतः प्रतिधूपिताम्। तां पुरीं समतिक्रम्य पुरन्दरपुरोपमाम्।।।2.14.29।।ददर्शान्तःपुरश्रेष्ठं नानाद्विजगणायुतम्।पौरजानपदाकीर्णं ब्राह्मणैरुपशोभितम्।।2.14.30।। यज्ञविद्भि स्सुसम्पूर्णं सदस्यैः परमद्विजैः।

Ngài trông thấy nội cung tối thắng, tụ hội vô số đoàn thể Bà-la-môn; dân thành thị và thôn ấp chen đầy, lại được các Bà-la-môn làm rạng rỡ—những bậc nhị sinh tôn túc, các hiền sĩ trong hội, tinh thông nghi lễ tế tự.

Verse 31

तदन्तःपुरमासाद्य व्यतिचक्राम तं जनम्।।।।वसिष्ठः परमप्रीतः परमर्षिर्विवेश च।

Đến nơi nội điện, đại thánh Vasiṣṭha lòng hoan hỷ vô cùng, xuyên qua đám đông và bước vào bên trong.

Verse 32

सत्वपश्यद्विनिष्क्रान्तं सुमन्त्रं नाम सारथिम्।।।।द्वारे मनुजसिंहस्य सचिवं प्रियदर्शनम्।

Ngài [Vasiṣṭha] thấy Sumantra—vị xa phu kiêm đại thần, dung mạo khả kính—đang bước ra nơi cổng của bậc ‘sư tử giữa loài người’ [Daśaratha].

Verse 33

तमुवाच महातेजा स्सूतपुत्रं विशारदम्।।वसिष्ठः क्षिप्रमाचक्ष्व नृपतेर्मामिहागतम्।

Bậc đại quang minh Vasiṣṭha nói với người con của người đánh xe, bậc thiện xảo: “Hãy mau vào tâu với Đại vương rằng ta đã đến đây.”

Verse 34

इमे गङ्गोदकघटा स्सागरेभ्यश्च काञ्चनाः।।।।औदुम्बरं भद्रपीठमभिषेकार्थमागतम्।सर्वबीजानि गन्धाश्च रत्नानि विविधानि च।।।।क्षौद्रं दधि घृतं लाजा दर्भास्सुमनसः पयः।अष्टौ च कन्या रुचिरा मत्तश्च वरवारणः।।।।चतुरश्वो रथश्श्रीमान्निस्त्रिंशो धनुरुत्तमम्।वाहनं नरसंयुक्तं छत्रं च शशिसन्निभम्।।।।श्वेते च वालव्यजने भृङ्गारुश्च हिरण्मयः।हेमदामपिनध्दश्च ककुद्मान्पाण्डुरो वृषः।।।।केसरी च चतुर्दंष्ट्रो हरिश्रेष्ठो महाबलः।सिंहासनं व्याघ्रतनु स्समिद्धश्च हुताशनः।।।।सर्ववादित्रसङ्घाश्च वेश्याश्चालङ्कृता स्स्त्रयः।आचार्या ब्राह्मणा गावः पुण्याश्च मृगपक्षिणः।।।।पौरजानपदश्रेष्ठा नैगमाश्च गणै स्सह।एते चान्ये च बहवो नीयमानाः प्रियंवदाः।।।।अभिषेकाय रामस्य सह तिष्ठन्ति पार्थिवैः।

Đây là những vò nước thiêng lấy từ sông Gaṅgā, cùng các bình vàng đựng nước mang từ biển cả. Ghế lành bằng gỗ udumbara đã được đem đến để làm lễ quán đảnh. Có đủ mọi loại hạt giống, hương liệu và vô số châu báu; mật ong, sữa chua, bơ ghee, lúa rang, cỏ kuśa, hoa thơm và sữa. Tám thiếu nữ xinh đẹp, và một voi quý đang vào kỳ say. Một cỗ xe rực rỡ thắng bốn ngựa, cùng gươm và cung thượng hạng; kiệu có người khiêng, và lọng trắng như trăng tròn; đôi quạt đuôi yak trắng, và bình rảy nước bằng vàng. Một bò đực trắng có bướu, đeo vòng hoa vàng; một sư tử bốn nanh lớn, và tuấn mã thượng hạng đầy dũng lực; ngai báu, da hổ, và lửa tế đã được nhóm bằng củi. Các ban nhạc khí đều tụ hội; kỹ nữ và phụ nữ trang sức; các bậc thầy, Bà-la-môn, bò, cùng chim thú cát tường; những người ưu tú trong thành và thôn, cùng các thương hội với đoàn tùy tùng—tất cả những người ấy và còn nhiều nữa, lời nói hòa nhã, đang đứng cùng các vua chúa, đều được đưa đến để cử hành lễ đăng quang cho Rāma.

Verse 35

इमे गङ्गोदकघटा स्सागरेभ्यश्च काञ्चनाः।।2.14.34।।औदुम्बरं भद्रपीठमभिषेकार्थमागतम्।सर्वबीजानि गन्धाश्च रत्नानि विविधानि च।।2.14.35।।क्षौद्रं दधि घृतं लाजा दर्भास्सुमनसः पयः। अष्टौ च कन्या रुचिरा मत्तश्च वरवारणः।।2.14.36।।चतुरश्वो रथश्श्रीमान्निस्त्रिंशो धनुरुत्तमम्। वाहनं नरसंयुक्तं छत्रं च शशिसन्निभम्।।2.14.37।।श्वेते च वालव्यजने भृङ्गारुश्च हिरण्मयः। हेमदामपिनध्दश्च ककुद्मान्पाण्डुरो वृषः।।2.14.38।।केसरी च चतुर्दंष्ट्रो हरिश्रेष्ठो महाबलः। सिंहासनं व्याघ्रतनु स्समिद्धश्च हुताशनः।।2.14.39।।सर्ववादित्रसङ्घाश्च वेश्याश्चालङ्कृता स्स्त्रयः। आचार्या ब्राह्मणा गावः पुण्याश्च मृगपक्षिणः।।2.14.40।।पौरजानपदश्रेष्ठा नैगमाश्च गणै स्सह। एते चान्ये च बहवो नीयमानाः प्रियंवदाः।।2.14.41।।अभिषेकाय रामस्य सह तिष्ठन्ति पार्थिवैः।

Ngai tòa cát tường bằng gỗ udumbara đã được cung thỉnh đến để làm lễ quán đảnh đăng quang; cùng với đó, mọi thứ hạt giống, các hương liệu thơm, và các loại bảo châu trân quý khác nhau cũng đều được tập hợp.

Verse 36

इमे गङ्गोदकघटा स्सागरेभ्यश्च काञ्चनाः।।2.14.34।।औदुम्बरं भद्रपीठमभिषेकार्थमागतम्।सर्वबीजानि गन्धाश्च रत्नानि विविधानि च।।2.14.35।।क्षौद्रं दधि घृतं लाजा दर्भास्सुमनसः पयः। अष्टौ च कन्या रुचिरा मत्तश्च वरवारणः।।2.14.36।।चतुरश्वो रथश्श्रीमान्निस्त्रिंशो धनुरुत्तमम्। वाहनं नरसंयुक्तं छत्रं च शशिसन्निभम्।।2.14.37।।श्वेते च वालव्यजने भृङ्गारुश्च हिरण्मयः। हेमदामपिनध्दश्च ककुद्मान्पाण्डुरो वृषः।।2.14.38।।केसरी च चतुर्दंष्ट्रो हरिश्रेष्ठो महाबलः। सिंहासनं व्याघ्रतनु स्समिद्धश्च हुताशनः।।2.14.39।।सर्ववादित्रसङ्घाश्च वेश्याश्चालङ्कृता स्स्त्रयः। आचार्या ब्राह्मणा गावः पुण्याश्च मृगपक्षिणः।।2.14.40।।पौरजानपदश्रेष्ठा नैगमाश्च गणै स्सह। एते चान्ये च बहवो नीयमानाः प्रियंवदाः।।2.14.41।।अभिषेकाय रामस्य सह तिष्ठन्ति पार्थिवैः।

Mật ong, sữa chua, bơ ghee, lúa rang, cỏ kuśa, hoa tươi và sữa đều đã sẵn; lại có tám thiếu nữ xinh đẹp, cùng một voi thượng hạng đang kỳ phát dục cũng được đưa đến.

Verse 37

इमे गङ्गोदकघटा स्सागरेभ्यश्च काञ्चनाः।।2.14.34।।औदुम्बरं भद्रपीठमभिषेकार्थमागतम्।सर्वबीजानि गन्धाश्च रत्नानि विविधानि च।।2.14.35।।क्षौद्रं दधि घृतं लाजा दर्भास्सुमनसः पयः। अष्टौ च कन्या रुचिरा मत्तश्च वरवारणः।।2.14.36।।चतुरश्वो रथश्श्रीमान्निस्त्रिंशो धनुरुत्तमम्। वाहनं नरसंयुक्तं छत्रं च शशिसन्निभम्।।2.14.37।।श्वेते च वालव्यजने भृङ्गारुश्च हिरण्मयः। हेमदामपिनध्दश्च ककुद्मान्पाण्डुरो वृषः।।2.14.38।।केसरी च चतुर्दंष्ट्रो हरिश्रेष्ठो महाबलः। सिंहासनं व्याघ्रतनु स्समिद्धश्च हुताशनः।।2.14.39।।सर्ववादित्रसङ्घाश्च वेश्याश्चालङ्कृता स्स्त्रयः। आचार्या ब्राह्मणा गावः पुण्याश्च मृगपक्षिणः।।2.14.40।।पौरजानपदश्रेष्ठा नैगमाश्च गणै स्सह। एते चान्ये च बहवो नीयमानाः प्रियंवदाः।।2.14.41।।अभिषेकाय रामस्य सह तिष्ठन्ति पार्थिवैः।

Cỗ xe lộng lẫy thắng bốn ngựa đã sẵn sàng; kiếm và cung thượng hạng cũng đã chuẩn bị; kiệu có người khiêng, và chiếc lọng trắng như vầng trăng cũng đều đã bày biện.

Verse 38

इमे गङ्गोदकघटा स्सागरेभ्यश्च काञ्चनाः।।2.14.34।।औदुम्बरं भद्रपीठमभिषेकार्थमागतम्।सर्वबीजानि गन्धाश्च रत्नानि विविधानि च।।2.14.35।।क्षौद्रं दधि घृतं लाजा दर्भास्सुमनसः पयः। अष्टौ च कन्या रुचिरा मत्तश्च वरवारणः।।2.14.36।।चतुरश्वो रथश्श्रीमान्निस्त्रिंशो धनुरुत्तमम्। वाहनं नरसंयुक्तं छत्रं च शशिसन्निभम्।।2.14.37।।श्वेते च वालव्यजने भृङ्गारुश्च हिरण्मयः। हेमदामपिनध्दश्च ककुद्मान्पाण्डुरो वृषः।।2.14.38।।केसरी च चतुर्दंष्ट्रो हरिश्रेष्ठो महाबलः। सिंहासनं व्याघ्रतनु स्समिद्धश्च हुताशनः।।2.14.39।।सर्ववादित्रसङ्घाश्च वेश्याश्चालङ्कृता स्स्त्रयः। आचार्या ब्राह्मणा गावः पुण्याश्च मृगपक्षिणः।।2.14.40।।पौरजानपदश्रेष्ठा नैगमाश्च गणै स्सह। एते चान्ये च बहवो नीयमानाः प्रियंवदाः।।2.14.41।।अभिषेकाय रामस्य सह तिष्ठन्ति पार्थिवैः।

Có đôi quạt phất trần đuôi yak màu trắng, và bình rưới nước bằng vàng; lại có một con bò trắng nhạt, có u bướu, được trang sức bằng vòng hoa vàng cũng được dắt đến.

Verse 39

इमे गङ्गोदकघटा स्सागरेभ्यश्च काञ्चनाः।।2.14.34।।औदुम्बरं भद्रपीठमभिषेकार्थमागतम्।सर्वबीजानि गन्धाश्च रत्नानि विविधानि च।।2.14.35।।क्षौद्रं दधि घृतं लाजा दर्भास्सुमनसः पयः। अष्टौ च कन्या रुचिरा मत्तश्च वरवारणः।।2.14.36।।चतुरश्वो रथश्श्रीमान्निस्त्रिंशो धनुरुत्तमम्। वाहनं नरसंयुक्तं छत्रं च शशिसन्निभम्।।2.14.37।।श्वेते च वालव्यजने भृङ्गारुश्च हिरण्मयः। हेमदामपिनध्दश्च ककुद्मान्पाण्डुरो वृषः।।2.14.38।।केसरी च चतुर्दंष्ट्रो हरिश्रेष्ठो महाबलः। सिंहासनं व्याघ्रतनु स्समिद्धश्च हुताशनः।।2.14.39।।सर्ववादित्रसङ्घाश्च वेश्याश्चालङ्कृता स्स्त्रयः। आचार्या ब्राह्मणा गावः पुण्याश्च मृगपक्षिणः।।2.14.40।।पौरजानपदश्रेष्ठा नैगमाश्च गणै स्सह। एते चान्ये च बहवो नीयमानाः प्रियंवदाः।।2.14.41।।अभिषेकाय रामस्य सह तिष्ठन्ति पार्थिवैः।

Một con sư tử bờm vàng, có bốn nanh lớn, hiện diện; cùng một tuấn mã thượng hạng, sức mạnh phi thường; ngai vàng, tấm da hổ, và ngọn thánh hỏa đã được nhóm rực cũng đều sẵn sàng.

Verse 40

इमे गङ्गोदकघटा स्सागरेभ्यश्च काञ्चनाः।।2.14.34।।औदुम्बरं भद्रपीठमभिषेकार्थमागतम्।सर्वबीजानि गन्धाश्च रत्नानि विविधानि च।।2.14.35।।क्षौद्रं दधि घृतं लाजा दर्भास्सुमनसः पयः। अष्टौ च कन्या रुचिरा मत्तश्च वरवारणः।।2.14.36।।चतुरश्वो रथश्श्रीमान्निस्त्रिंशो धनुरुत्तमम्। वाहनं नरसंयुक्तं छत्रं च शशिसन्निभम्।।2.14.37।।श्वेते च वालव्यजने भृङ्गारुश्च हिरण्मयः। हेमदामपिनध्दश्च ककुद्मान्पाण्डुरो वृषः।।2.14.38।।केसरी च चतुर्दंष्ट्रो हरिश्रेष्ठो महाबलः। सिंहासनं व्याघ्रतनु स्समिद्धश्च हुताशनः।।2.14.39।।सर्ववादित्रसङ्घाश्च वेश्याश्चालङ्कृता स्स्त्रयः। आचार्या ब्राह्मणा गावः पुण्याश्च मृगपक्षिणः।।2.14.40।।पौरजानपदश्रेष्ठा नैगमाश्च गणै स्सह। एते चान्ये च बहवो नीयमानाः प्रियंवदाः।।2.14.41।।अभिषेकाय रामस्य सह तिष्ठन्ति पार्थिवैः।

Muôn ban nhạc khí tấu lên rộn rã; kỹ nữ và những phụ nữ trang sức lộng lẫy cũng hiện diện. Các bậc đạo sư, các Bà-la-môn, đàn bò, cùng những loài thú và chim điềm lành đều tụ hội.

Verse 41

इमे गङ्गोदकघटा स्सागरेभ्यश्च काञ्चनाः।।2.14.34।।औदुम्बरं भद्रपीठमभिषेकार्थमागतम्।सर्वबीजानि गन्धाश्च रत्नानि विविधानि च।।2.14.35।।क्षौद्रं दधि घृतं लाजा दर्भास्सुमनसः पयः। अष्टौ च कन्या रुचिरा मत्तश्च वरवारणः।।2.14.36।।चतुरश्वो रथश्श्रीमान्निस्त्रिंशो धनुरुत्तमम्। वाहनं नरसंयुक्तं छत्रं च शशिसन्निभम्।।2.14.37।।श्वेते च वालव्यजने भृङ्गारुश्च हिरण्मयः। हेमदामपिनध्दश्च ककुद्मान्पाण्डुरो वृषः।।2.14.38।।केसरी च चतुर्दंष्ट्रो हरिश्रेष्ठो महाबलः। सिंहासनं व्याघ्रतनु स्समिद्धश्च हुताशनः।।2.14.39।।सर्ववादित्रसङ्घाश्च वेश्याश्चालङ्कृता स्स्त्रयः। आचार्या ब्राह्मणा गावः पुण्याश्च मृगपक्षिणः।।2.14.40।।पौरजानपदश्रेष्ठा नैगमाश्च गणै स्सह। एते चान्ये च बहवो नीयमानाः प्रियंवदाः।।2.14.41।।अभिषेकाय रामस्य सह तिष्ठन्ति पार्थिवैः।

Những bậc ưu tú trong thành thị và thôn ấp, cùng các thương nhân với đoàn nhóm của họ—những người này và còn nhiều người khác, lời nói êm dịu, đang được dẫn đến; cùng các chư vương, họ đứng tụ hội để dự lễ quán đảnh đăng cơ của Rama.

Verse 42

त्वरयस्व महाराजं यथा समुदितेऽहनि।।।।पुष्ये नक्षत्रयोगे च रामो राज्यमवाप्नुयात्।

Xin hãy mau chóng, hỡi Đại vương, để khi ngày vừa rạng—và dưới sự hội hợp của sao Puṣya—Rama được thọ nhận vương quyền.

Verse 43

इति तस्य वच श्श्रुत्वा सूतपुत्रो महात्मनः।।।।स्तुवन्नृपतिशार्दूलं प्रविवेश निवेशनम्।

Nghe lời ấy của bậc đại hồn, Sumantra—con của người đánh xe—vừa ca tụng bậc hổ tướng trong hàng quân vương, vừa bước vào hoàng cung.

Verse 44

तं तु पूर्वोदितं वृध्दं द्वारस्था राज सम्मतम्।।।।न शेकुरभिसंरोध्दुं राज्ञः प्रियचिकीर्षवः।

Nhưng các lính gác cửa—những người một lòng làm điều vua yêu quý—cũng không sao ngăn được cụ Sumantra đã đến từ trước, bậc lão thần được nhà vua đặc biệt sủng tín.

Verse 45

स समीपस्थितो राज्ञस्तामवस्थामजज्ञिवान्।।।।वाग्भिः परमतुष्टाभिरभिष्टोतुं प्रचक्रमे।

Đến gần nhà vua, ông vẫn chưa hay biết tình trạng thầm kín nơi lòng vua, liền bắt đầu tán dương bằng những lời lẽ hết sức làm đẹp lòng.

Verse 46

तत स्सूतो यथाकालं पार्थिवस्य निवेशने।।।।सुमन्त्रः प्राञ्जलिर्भूत्वा तुष्टाव जगतीपतिम्।

Rồi Sumantra, người đánh xe, đúng giờ vào nội điện của bậc quân vương; chắp tay cung kính, ông ca tụng đấng chúa tể của cõi đất.

Verse 47

यथा नन्दति तेजस्वी सागरो भास्करोदये।।।।प्रीतः प्रीतेन मनसा तथाऽनन्दघन स्स्वतः।

Như biển cả hùng vĩ hân hoan khi mặt trời mọc, Sumantra—vốn tự tánh là một khối hoan hỷ—cũng vui mừng trong lòng với tâm ý hoan lạc.

Verse 48

इन्द्रमस्यां तु वेलायामभितुष्टाव मातलिः।।।।सोऽजयद्दानवान्सर्वांस्तथा त्वां बोधयाम्यहम्।

Chính vào giờ này, Mātali tán tụng Indra—đấng đã chiến thắng hết thảy loài Dānava; cũng theo cách ấy, ta nay đánh thức và khích lệ ngài.

Verse 49

वेदास्सहाङ्गविद्याश्च यथाह्यात्मभुवं विभुम्।।।ब्रह्माणं बोधयन्त्यद्य तथा त्वां बोधयाम्यहम्।

Như hôm nay các Veda—cùng các khoa học Vedāṅga—đánh thức đấng tự-sinh, đại năng Phạm Thiên (Brahmā), thì nay ta cũng đánh thức ngài như vậy.

Verse 50

आदित्यस्सह चन्द्रेण यथा भूतधरां शुभाम्।।।।बोधयत्यद्य पृथिवीं तथा त्वां बोधयाम्यहम्।

Như Mặt Trời cùng với Mặt Trăng hôm nay đánh thức trái đất cát tường, nơi nâng giữ muôn loài, thì ta cũng đánh thức ngài như vậy.

Verse 51

उत्तिष्ठाशु महाराज कृतकौतुकमङ्गलः।।।।विराजमानो वपुषा मेरोरिव दिवाकरः।

Hãy mau đứng dậy, ô Đại vương, đã trang nghiêm bằng các nghi lễ cát tường; hãy rạng ngời thân tướng như Mặt Trời trên núi Meru.

Verse 52

सोमसूर्यौ च काकुत्स्थ शिववैश्रवणावपि।।।।वरुणश्चाग्निरिन्द्रश्च विजयं प्रदिशन्तु ते।

Hỡi dòng dõi Kakutstha, nguyện Soma và Sūrya, Śiva và Vaiśravaṇa, cùng Varuṇa, Agni và Indra ban cho ngài chiến thắng.

Verse 53

गता भगवती रात्रिः कृतं कृत्यमिदं तव।।।।बुद्ध्यस्व नृपशार्दूल कुरु कार्यमनन्तरम्।उदतिष्ठत रामस्य समग्रमभिषेचनम्।।।।

Đêm thiêng đã qua; phần việc của ngài, đến đây, đã được viên thành.

Verse 54

गता भगवती रात्रिः कृतं कृत्यमिदं तव।।2.14.53।।बुद्ध्यस्व नृपशार्दूल कुरु कार्यमनन्तरम्। उदतिष्ठत रामस्य समग्रमभिषेचनम्।।2.14.54।।

Hãy tỉnh thức, hổ giữa các bậc quân vương, và làm ngay việc kế tiếp; mọi sự chuẩn bị cho lễ quán đảnh của Rāma nay đã đầy đủ.

Verse 55

पौरजानापदैश्चापि नैगमैश्च कृताञ्जलिः।स्वयं वशिष्ठो भगवान्ब्राह्मणै स्सह तिष्ठति।।।।

Dân thành và dân quê, cùng giới thương nhân, đều chắp tay cung kính đứng đợi; chính Thánh hiền Vasiṣṭha cũng ở đó, cùng các bà-la-môn.

Verse 56

क्षिप्रमाज्ञाप्यतां राजन्राघवस्याभिषेचनम्।यथा ह्यपालाः पशवो यथा सेना ह्यनायका।।।।यथा चन्द्रं विना रात्रिर्यथा गावो विना वृषम्।एवं हि भविता राष्ट्रं यत्र राजा न दृश्यते।।।।

Tâu Đại vương, xin truyền lệnh gấp cho lễ quán đảnh của Rāghava; vì đàn gia súc không người chăn và quân đội không người chỉ huy ắt rối loạn.

Verse 57

क्षिप्रमाज्ञाप्यतां राजन्राघवस्याभिषेचनम्। यथा ह्यपालाः पशवो यथा सेना ह्यनायका।।2.14.56।।यथा चन्द्रं विना रात्रिर्यथा गावो विना वृषम्। एवं हि भविता राष्ट्रं यत्र राजा न दृश्यते।।2.14.57।।

Như đêm không trăng, như bò cái không có bò đực; cũng vậy, quốc độ sẽ trống vắng khi chẳng thấy nhà vua.

Verse 58

इति तस्य वच श्शृत्वा सान्त्वपूर्वमिवार्थवत्।अभ्यकीर्यत शोकेन भूय एव महीपतिः।।।।

Nghe những lời ấy, ý nghĩa sâu xa, như lời an ủi dịu dàng, bậc chúa tể cõi đất lại một lần nữa bị nỗi sầu khổ trùm lấp.

Verse 59

तत स्सराजा तं सूतं सन्नहर्ष स्सुतं प्रति।शोकरक्तेक्षण श्श्रीमानुद्वीक्ष्योवाच धार्मिकः।।।।वाक्यैस्तु खलु मर्माणि मम भूयो निकृन्तसि।

Bấy giờ vị vua công chính, lòng chẳng chút vui khi nghĩ đến con, đôi mắt đỏ hoe vì sầu, ngước nhìn người đánh xe mà nói: “Quả thật, bằng lời ngươi, ngươi lại khoét sâu, đâm thấu tận ruột gan ta.”

Verse 60

सुमन्त्रः करुणं श्रुत्वा दृष्ट्वा दीनं च पार्थिवम्।प्रगृहीताञ्जलिः किञ्चित्तस्माद्देशादपाक्रमत्।।।।

Sumantra nghe lời vua thấm đẫm bi ai, lại thấy bậc quân vương khốn khổ, liền chắp tay cung kính, lùi khỏi chỗ ấy một chút.

Verse 61

यदा वक्तुं स्वयं दैन्यान्न शशाक महीपतिः।।।।तदा सुमन्त्रं मन्त्रज्ञा कैकेयी प्रत्युवाच ह।

Khi bậc chúa tể cõi đất vì khốn cùng mà không thể tự nói nên lời, thì Kaikeyī—người tinh thông mưu lược—đáp lời Sumantra.

Verse 62

सुमन्त्र राजा रजनीं रामहर्षसमुत्सुकः।।।।प्रजागरपरिश्रान्तो निद्राया वशमुपेयिवान्।

Này Sumantra, đức vua—lòng rạo rực hoan hỷ trước viễn cảnh lễ quán đảnh của Rama—đã thức suốt đêm; mệt lả vì canh thức, nay Người đã rơi vào quyền lực của giấc ngủ.

Verse 63

तद्गच्छ त्वरितं सूत राजपुत्रं यशस्विनम्।।।।राममानय भद्रं ते नात्र कार्या विचारणा।

Vậy nên, hỡi người đánh xe, hãy mau đi và đưa hoàng tử lừng danh Rama đến đây; nguyện điều lành đến với ngươi—việc này không được do dự.

Verse 64

स मन्यमानः कल्याणं हृदयेन ननन्द च।।।।निर्जगाम च सम्प्रीत्या त्वरितो राजशासनात्।

Trong lòng tin rằng điềm lành sắp đến, ông hân hoan vui mừng; vâng theo vương lệnh, ông lập tức lên đường với niềm hoan hỷ.

Verse 65

सुमन्त्रश्चिन्तयामास त्वरितं चोदितस्तया।।।।व्यक्तं रामोऽभिषेकार्थमिहायास्यति धर्मवित्।

Được bà thúc giục, Sumantra vội suy nghĩ: “Hẳn Rama—bậc hiểu biết dharma—sẽ đến đây vì lễ quán đảnh.”

Verse 66

इति सूतो मतिं कृत्वा हर्षेण महताऽऽवृतः।।।।निर्जगाम महाबाहो राघवस्य दिदृक्षया।

Nghĩ vậy, người đánh xe đã quyết định, lòng tràn ngập niềm vui lớn; ông bước ra, khát khao được diện kiến Rāghava, bậc dũng mãnh tay dài.

Verse 67

सागरह्रदसङ्काशात्सुमन्त्रोऽन्तःपुराच्छुभात्।।।।निष्क्रम्य जनसम्बाधं ददर्श द्वारमग्रतः।

Sumanṭra từ nội cung cát tường—sâu thẳm như hồ lớn giữa biển cả—bước ra, xuyên qua đám đông dân chúng, và thấy ngay trước mặt là cổng thành chật kín người.

Verse 68

ततः पुरस्तात्सहसा विनिर्गतो महीपतीन्द्वारगतो विलोकयन्।ददर्श पौरान्विविधान्महाधना नुपस्थितान्द्वारमुपेत्य विष्ठितान्।।।।

Rồi nhà vua vội bước lên phía trước, đến nơi cổng, đưa mắt nhìn quanh; ngài thấy các vua chúa cùng nhiều thị dân giàu có đã đến từ trước, đứng tụ lại sau khi tiến đến cổng.