Adhyaya 3

Verse 1

भीष्म उवाच । निर्गुणस्याप्रमेयस्य शुद्धस्याथ महात्मनः । कथं सर्गादिकर्त्तृत्वं ब्रह्मणो ह्युपपद्यते

Bhīṣma thưa: Làm sao có thể quy cho Brahman—Đấng vô thuộc tính (nirguṇa), bất khả lượng, thanh tịnh và là Đại Ngã—vai trò là tác nhân của sự sáng tạo và những điều tiếp theo, cho thật hợp lẽ?

Verse 2

पुलस्त्य उवाच । शक्तयः सर्वभावानामचिंत्या ज्ञानगोचराः । यत्ततो ब्रह्मणस्तास्तुसर्गाद्या भावशक्तयः

Pulastya thưa: Các śakti của mọi hữu thể là điều bất khả tư nghị, nhưng vẫn có thể được nhận biết bằng trí tuệ. Từ Brahman Tối Thượng ấy phát sinh chính những śakti đó—những năng lực bản thể khởi đầu bằng sự sáng tạo và làm thành các phương thức hiện hữu.

Verse 3

उत्पन्नः प्रोच्यते विद्वान्नित्य एवोपचारतः । निजेन तस्य मानेन आयुर्वर्षशतं स्मृतम्

Bậc hiền trí gọi là ‘sinh ra’ chỉ theo nghĩa quy ước; kỳ thực Ngài là thường hằng. Theo thước đo thời gian của chính Ngài, thọ mạng được ghi nhớ là một trăm năm.

Verse 4

तत्पराख्यं परार्द्धं च तदर्द्धं परिकीर्त्तितम् । काष्ठा पंचदशाख्या ता निमेषा नृपसत्तम

Đơn vị ấy gọi là tatpara; cũng được gọi là parārdha, và một nửa của nó cũng được nói đến như vậy. Hỡi bậc vương thượng, mười lăm kāṣṭhā hợp thành một nimeṣa.

Verse 5

काष्ठा स्त्रिंशत्कला त्रिंशत्कला मौहूर्त्तिको विधिः । तावत्संख्यैरहोरात्रं मुहूर्त्तैर्मानुषं स्मृतम्

Ba mươi kalā hợp thành một kāṣṭhā; ba mươi kalā cũng là lượng đo gọi là muhūrta. Theo cùng số muhūrta ấy, một ahorātra (ngày-đêm) của loài người được hiểu như vậy.

Verse 6

अहोरात्राणि तावंति मासः पक्षद्वयात्मकः । तैष्षड्भिरयनं वर्षमयने दक्षिणोत्तरे

Bấy nhiêu ngày-đêm hợp thành một tháng, gồm hai pakṣa (nửa tháng). Sáu tháng như thế thành một ayana (nửa năm); và một năm gồm hai ayana: dakṣiṇa và uttara.

Verse 7

अयनं दक्षिणं रात्रिर्देवानामुत्तरं दिनम् । दिव्यैर्वर्षसहस्रैस्तु कृतत्रेतादिसंज्ञितम्

Đối với chư thiên, hành trình phương Nam (dakṣiṇāyana) là đêm của các ngài, còn hành trình phương Bắc (uttarāyana) là ngày của các ngài. Đo bằng hàng nghìn năm thiêng, đó được gọi là Kṛta, Tretā và các thời đại khác.

Verse 8

चतुर्युगं द्वादशभिस्तद्विभागं निबोध मे । चत्वारि त्रीणिद्वे चैकं कृतादिषु यथाक्रमम्

Hãy hiểu từ ta sự phân chia chu kỳ caturyuga thành mười hai phần. Theo thứ tự bắt đầu từ Kṛta (Satya) yuga, các phần lần lượt là bốn, ba, hai và một.

Verse 9

दिव्याब्दानां सहस्राणि युगेष्वाहुः पुराविदः । तत्प्रमाणैः शतैः संध्या पूर्वा तत्राभिधीयते

Các bậc hiền triết tinh thông truyền thống cổ xưa nói rằng các yuga gồm hàng nghìn năm thiêng (divya); và theo cùng thước đo ấy tính bằng hàng trăm, thời kỳ hoàng hôn trước (saṃdhyā) cũng được mô tả tại đó.

Verse 10

संध्यांशकश्च तत्तुल्यो युगस्यानंतरो हि यः । संध्यासंध्यांशयोरंतः कालो यो नृपसत्तम

Và phần hoàng hôn (saṃdhyā-aṃśaka) cũng có lượng bằng như thế; đó là khoảng thời gian liền sau yuga—tức thời gian nằm giữa saṃdhyā và saṃdhyā-aṃśa, hỡi bậc vua tối thượng.

Verse 11

युगाख्यः स तु विज्ञेयः कृतत्रेतादिसंज्ञितः । कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश्चैव चतुर्युगम्

Điều ấy cần hiểu là ‘yuga’, được gọi bằng các danh xưng Kṛta, Tretā, v.v. Kṛta, Tretā, Dvāpara và Kali—bốn yuga ấy hợp thành chu kỳ caturyuga.

Verse 12

प्रोच्यते तत्सहस्रं तु ब्रह्मणो दिवसं नृप । ब्रह्मणो दिवसे राजन्मनवश्च चतुर्दश

Hỡi đức vua, một nghìn (caturyuga) ấy được nói là một ngày của Brahmā. Và trong một ngày của Brahmā, hỡi bậc quân vương, có mười bốn Manu.

Verse 13

भवंति परिमाणं च तेषां कालकृतं शृणु । सप्तर्षयः सुराः शक्रो मनुस्तत्सूनवो नृप

Hỡi đức vua, hãy lắng nghe về lượng thời gian do Thời gian an bài cho họ: bảy Ṛṣi, chư thiên, Śakra (Indra), Manu và các người con của Manu.

Verse 14

एककाले हि सृज्यंते संह्रियंते च पूर्ववत् । चतर्युगानां संख्याता साधिका ह्येकसप्ततिः

Quả thật, chúng được tạo thành và lại thu nhiếp trở về trong cùng một thời khắc, như thuở trước. Số lượng các caturyuga được nói là bảy mươi mốt (và còn hơn đôi chút).

Verse 15

मन्वंतरं मनोः कालः सुरादीनां च पार्थिव । अष्टौ शतसहस्राणि दिव्यया संख्यया स्मृतः

Hỡi đức vua, Manvantara là thời kỳ của Manu, cũng là thời kỳ của chư thiên và các loài hữu tình khác; theo phép tính thiêng liêng, được ghi nhớ là tám trăm nghìn (năm).

Verse 16

द्विपंचाशत्तथान्यानि सहस्राण्यधिकानि च । त्रिंशत्कोट्यस्तु संपूर्णाः संख्याताः संख्यया नृप

Lại còn thêm năm mươi hai nghìn nữa; và hỡi bậc quân vương, tổng số trọn vẹn là ba mươi crore—đã được liệt kê theo con số như vậy.

Verse 17

सप्तषष्टिस्तथान्यानि नियुतानि महामते । विंशतिश्च सहस्राणि कालोयमधिकं विना

Hỡi bậc đại trí, thước đo thời gian này là sáu mươi bảy niyuta và thêm hai mươi nghìn nữa—không có phần dư nào khác.

Verse 18

मन्वंतरस्य संख्येयं मानुषैरिह वत्सरैः । चतुर्द्दशगुणो ह्येष कालो ब्राह्ममहः स्मृतम्

Thời lượng của một Manvantara nên được tính ở đây theo năm của loài người; và chính khoảng ấy, khi nhân lên mười bốn lần, được gọi là ‘một ngày của Phạm Thiên’ (Brāhma-mahaḥ).

Verse 19

ब्राह्मो नैमित्तिको नाम तस्यांते प्रतिसंचरः । तदाहि दह्यते सर्वं त्रैलोक्यं भूर्भुवादिकम्

Sự hoại diệt ấy được gọi là loại Phạm Thiên (Brahmā) và loại Naimittika (ngẫu nhiên); đến cuối kỳ ấy xảy ra sự thu nhiếp trở lại của thế gian. Khi ấy toàn thể Tam giới—khởi từ Bhūḥ và Bhuvaḥ—đều bị thiêu đốt sạch.

Verse 20

जनं प्रयांति तापार्त्ता महर्लोकनिवासिनः । एकार्णवे तु त्रैलोक्ये ब्रह्मा ब्रह्मविदां वरः

Bị khổ bởi sức nóng thiêu đốt, cư dân Maharloka đi xuống Janaloka. Khi Tam giới trở thành một đại dương duy nhất, Brahmā—bậc tối thượng trong hàng người biết Brahman—vẫn hiện hữu nơi ấy.

Verse 21

भोगिशय्यागतः शेते त्रैलोक्यग्रासबृंहितः । जनस्थैर्योगिभिर्द्देवश्चिंत्यमानो जगद्विभुः

Ngài nằm trên giường rắn (Śeṣa), rộng lớn như thể đã bao trùm cả Tam giới. Đấng Chúa Tể, bậc Jagad-vibhu thấm khắp vũ trụ, được các hành giả yoga kiên định giữa loài người quán niệm.

Verse 22

तत्प्रमाणां हि तां रात्रिं तदंते सृजते पुनः । एवं तु ब्रह्मणो वर्षमेवं वर्षशतं च तत्

Quả thật, đêm của Ngài có cùng lượng ấy (bằng với ngày của Ngài); và đến cuối đêm ấy, Ngài lại sáng tạo lần nữa. Như vậy được tính là một năm của Brahmā, và cũng như vậy là trăm năm của Ngài.

Verse 23

शतं हि तस्य वर्षाणां परमायुर्महात्मनः । एकमस्य व्यतीतं तु परार्धं ब्रह्मणोनघ

Quả thật, thọ mạng tối thượng của Brahmā bậc đại hồn là một trăm năm. Hỡi người vô tội, trong đó một nửa (parārdha) đã trôi qua rồi.

Verse 24

तस्यान्तेभून्महाकल्पः पाद्म इत्यभिविश्रुतः । द्वितीयस्य परार्धस्य वर्तमानस्य वै नृप

Vào cuối thời kỳ ấy, tâu Đại vương, đã hiện khởi Đại Kiếp lừng danh gọi là Pādma Kalpa—thuộc nửa sau đang hiện hành của parārdha thứ hai.

Verse 25

वाराह इति कल्पोयं प्रथमः परिकल्पितः । ब्रह्मा नारायणाख्योसौ कल्पादौ भगवान्यथा

Kiếp này được quan niệm là kiếp đầu tiên, gọi là Varāha Kalpa; và vào lúc khởi đầu của kiếp, Phạm Thiên—được biết với danh Nārāyaṇa—hiển lộ như Bhagavān, Đấng Chí Tôn.

Verse 26

ससर्ज सर्वभूतानि तदाचक्ष्व महामुने । पुलस्त्य उवाच । प्रजाः ससर्ज भगवाननादिस्सर्वसंभवः

“Ngài đã tạo dựng hết thảy chúng sinh—bạch Đại Thánh, xin hãy thuật cho ta.” Pulastya nói: “Đấng Bhagavān vô thủy, nguồn sinh của muôn loài, đã tạo ra các prajā (muôn giống hữu tình).”

Verse 27

अतीतकल्पावसाने निशासुप्तोत्थितः प्रभुः । सत्वोद्रिक्तस्तथा ब्रह्मा शून्यं लोकमवैक्षत

Vào cuối kiếp đã qua, Đức Chúa Phạm Thiên, sau khi tỉnh dậy khỏi giấc ngủ đêm, tràn đầy tính sattva, đã nhìn thấy thế gian trống rỗng.

Verse 28

तोयान्तस्स महीं ज्ञात्वा निमग्नां वारिसंप्लवे । प्रविचिंत्य तदुद्धारं कर्तुकामः प्रजापतिः

Biết rằng Trái Đất đã chìm xuống tận đáy nước trong đại hồng thủy của mahāpralaya, Prajāpati, khởi ý muốn nâng nàng lên, liền suy niệm phương cách cứu vớt.

Verse 29

विष्णुरूपं तदा ज्ञात्वा पृथ्वीं वोढुं स्वतेजसा । मत्स्यकूर्मादिकां चान्यां वाराहीं तनुमाविशत्

Bấy giờ, biết cần hiện thân Viṣṇu để tự lực thần quang nâng đỡ Địa Cầu, Ngài nhập vào một thân khác—thân Varāha (Heo Rừng)—như trước kia từng hiện thân Matsa (Cá) và Kūrma (Rùa).

Verse 30

वेदयज्ञमयं रूपमाश्रित्य जगतः स्थितौ । स्थितः स्थिरात्मा सर्वात्मा परमात्मा प्रजापतिः

Nương nơi hình tướng kết thành bởi Veda và tế lễ (yajña), để gìn giữ sự an trụ của thế gian, Prajāpati ngự đó—tâm kiên định, là Linh Hồn của muôn loài, là Tối Thượng Ngã (Paramātman).

Verse 31

प्रविवेशे तदा तोयं तोयाधारे धराधरः । निरीक्ष्य तं तदा देवी पातालतलमागतम्

Rồi Đấng nâng đỡ núi non bước vào nước—chính là nơi nương tựa của muôn dòng nước. Thấy Ngài đến tận tầng Pātāla, Nữ Thần liền dõi nhìn.

Verse 32

तुष्टाव प्रणता भूत्वा भक्तिनम्रा वसुंधरा । पृथिव्युवाच । नमस्ते सर्वभूताय नमस्ते परमात्मने

Bấy giờ Vasundharā, khiêm cung bởi lòng bhakti, cúi lạy rồi tán thán. Pṛthivī thưa: “Kính lễ Ngài, Đấng là bản thể của mọi hữu tình; kính lễ Ngài, Paramātman—Tối Thượng Ngã.”

Verse 33

मामुद्धरास्मादद्य त्वं त्वत्तोहं पूर्वमुत्थिता । परमात्मन्नमस्तेस्तु पुरुषात्मन्नमोस्तु ते

Xin cứu con khỏi cảnh này ngay hôm nay—chính từ Ngài mà thuở ban đầu con đã phát sinh. Kính lễ Ngài, Paramātman; kính lễ Ngài, Puruṣa-Ātman—Tự Ngã của Đấng Vũ Trụ.

Verse 34

प्रधानव्यक्तरूपाय कालभूताय ते नमः । त्वं कर्त्तासर्वभूतानां त्वं पाता त्वं विनाशकृत्

Kính lễ Ngài, Đấng mang bản tính của Pradhāna (vật chất nguyên sơ) và thế giới hiển lộ, lại hóa thân thành Thời gian. Ngài là Đấng tạo tác muôn loài; Ngài là Đấng hộ trì; và Ngài là Đấng khiến vạn pháp quy về tan rã (pralaya).

Verse 35

सर्गादौ यः परोब्रह्मा विष्णुरुद्रात्मरूपधृक् । भक्षयित्वा च सकलं जगत्येकार्णवीकृते

Vào thuở khởi đầu của sự sáng tạo, Đấng Parabrahman—Đấng mang hình thái của Viṣṇu và Rudra—sau khi nuốt trọn mọi sự, đã khiến toàn thể thế gian trở thành một đại dương duy nhất.

Verse 36

शेषे त्वमेव गोविन्द चिन्त्यमानो मनीषिभिः । भवतो यत्परं रूपं तन्न जानाति कश्चन

Hỡi Govinda, đến tận cùng chỉ một mình Ngài còn lại, được các bậc hiền trí quán niệm. Không ai thật sự biết được hình tướng tối thượng ấy của Ngài.

Verse 37

अवतारेषु यद्रूपं तदर्चन्ति दिवौकसः । त्वामाराध्य परं ब्रह्म याता मुक्तिं मुमुक्षवः

Trong các hóa thân của Ngài, chư thiên tôn thờ bất cứ hình tướng nào Ngài thị hiện. Nương nơi sự phụng thờ Ngài—Đấng Parabrahman—những ai cầu giải thoát sẽ đạt được mokṣa.

Verse 38

वासुदेवमनाराध्य को हि मोक्षमवाप्स्यति । यद्रूपं मनसा ग्राह्यं यद्ग्राह्यं चक्षुरादिभिः

Không phụng thờ Vāsudeva thì ai có thể đạt giải thoát?—Ngài, Đấng có hình tướng được tâm thức nắm bắt, và cũng được mắt cùng các căn khác nhận biết.

Verse 39

बुद्ध्या च यत्परिछेद्यं तद्रूपमखिलं तव । त्वन्मय्यहं त्वदाधारात्वत्सृष्टा त्वामुपाश्रिता

Bất cứ hình tướng nào trí tuệ có thể phân định, tất thảy đều là hình tướng của Ngài. Con thấm nhuần Ngài, nương tựa Ngài, do Ngài tạo dựng, và xin quy y nơi Ngài.

Verse 40

माधवीमिति लोकोयमभिधत्ते ततो हि माम् । एवं संस्तूयमानस्तु पृथिव्या पृथिवीधरः

Vì thế, thế gian này gọi ta là ‘Mādhavī’. Được Địa Mẫu ca tụng như vậy, Đấng mang núi vẫn an trụ tại đó.

Verse 41

सामस्वरध्वनिः श्रीमान्जगर्ज परिघर्घरम् । ततः समुत्क्षिप्य धरां स्वदंष्ट्रया महावराहः स्फुटपद्मलोचनः । रसातलादुत्पलपत्रसन्निभः समुत्थितो नील इवाचलो महान्

Với âm thanh uy nghi như tiếng tụng thánh ca Sāman, Ngài gầm vang trầm hùng. Rồi Đại Varāha—mắt sen trong sáng—nâng Địa Cầu trên chính ngà của mình; từ Rasātala vươn lên, sẫm như cánh sen xanh, hiển hiện như một ngọn núi xanh mênh mông.

Verse 42

उत्तिष्ठता तेन मुखानिलाहतं तदाप्लवांभो जनलोक संश्रयान् । सनंदनादीनपकल्मषान्मुनींश्चकार भूयोपि पवित्रतास्पदम्

Khi Ngài trỗi dậy, dòng nước lũ bị luồng hơi từ miệng Ngài quất vào mà dậy sóng; và các bậc hiền triết—Sanandana cùng các vị khác—trú ở Janaloka, vốn đã lìa tội, lại một lần nữa trở thành chỗ nương và nguồn phát sinh sự thanh tịnh.

Verse 43

प्रयांति तोयानि खुराग्रविक्षते रसातलेऽधकृतशब्दसंततिः । बलाहकानां च तति स्तुतस्य श्वासानिलास्ता परितः प्रयाति

Nước chảy xuống Rasātala, bị đầu móng guốc giẫm đánh mà khuấy đảo; nơi ấy dấy lên tiếng ầm ầm không dứt. Và từng hàng mây, cùng với luồng gió hơi thở của Đấng được tán dương ấy, chuyển động khắp bốn phương.

Verse 44

उत्तिष्ठतस्तस्य जलार्द्रकुक्षेर्महावराहस्य महीं विदार्य । विधून्वतो वेदमयं शरीरं रोमांतरस्था मुनयो जुषंति

Khi Đại Varāha trỗi dậy—bụng còn ướt nước—sau khi xé toạc địa cầu, và khi Ngài rũ mạnh thân thể kết thành từ Veda, các bậc hiền triết ngự trong từng lỗ chân lông của Ngài hoan hỷ, cúi đầu đảnh lễ.

Verse 45

जनेश्वराणां परमेश केशव प्रभुर्गदा शंखदरासिचक्रधृक् । प्रभूति नाश स्थिति हेतुरीश्वरस्त्वमेव नान्यत्परमं च यत्पदम्

Ôi Đấng Tối Thượng trên mọi bậc quân vương, ôi Keśava! Chỉ riêng Ngài là bậc Chúa Tể, tay cầm chùy, ốc tù và, cung, kiếm và đĩa thần. Ngài là Īśvara, nguyên nhân của tạo thành, hoại diệt và gìn giữ; ngoài Ngài không có Đấng Tối Cao nào khác—nơi nương tựa tối thượng chính là đôi chân Ngài.

Verse 46

पादेषु वेदास्तव यूपदंष्ट्रा दंतेषु यज्ञाः श्रुतयश्च वक्त्रे । हुताश जिह्वोसि तनूरुहाणि दर्भाः प्रभो यज्ञपुमांस्त्वमेव

Nơi đôi chân Ngài là các Veda; ngà của Ngài là những cột tế yūpa. Trong răng Ngài là các lễ yajña, và trong miệng Ngài là thánh khải śruti. Lưỡi Ngài là lửa hỏa tế; lông trên thân Ngài là cỏ darbha. Ôi Chúa Tể, chính Ngài là Yajña-Puruṣa, Nhân Vị của Hy Tế.

Verse 47

द्यावापृथिव्योरतुलप्रभाव यदंतरं तद्वपुषा तवैव । व्याप्तं जगद्वापि समस्तमेतद्धिताय विश्वस्य विभो भवत्वम्

Ôi Vibhu oai lực vô song, khoảng không giữa trời và đất được thấm nhuần bởi chính hình thể của Ngài; quả thật toàn thể vũ trụ này cũng được Ngài bao trùm. Ôi Đấng khắp cùng, nguyện sự hiện hữu của Ngài đem lại an lành cho muôn loài.

Verse 48

परमात्मा त्वमेवैको नान्योस्ति जगतः पते

Ôi Chúa Tể của vũ trụ, chỉ riêng Ngài là Paramātman duy nhất; ngoài Ngài không có ai khác.

Verse 49

तवैष महिमा येन व्याप्तमेतच्चराचरं । ज्ञानस्वरूपमखिलं जगदेतदबुद्धयः

Đó chính là uy quang của Ngài, nhờ đó toàn thể vũ trụ hữu động và vô động đều được thấm nhuần. Nhưng kẻ thiếu minh tri không nhận ra rằng toàn thế gian này, tự tánh vốn là jñāna—tánh biết, tánh thức.

Verse 50

अर्थस्वरूपं पश्यंतो भ्राम्यंते तमसः प्लवे । ये तु ज्ञानविदश्शुद्धचेतसस्तेऽखिलं जगत्

Những kẻ chỉ nhìn hình tướng bên ngoài của các pháp thế gian thì lang thang trên chiếc bè của u tối; còn những bậc tri jñāna chân thật, tâm ý thanh tịnh, thì thấy trọn vẹn vũ trụ đúng như thật.

Verse 51

ज्ञानात्मकं प्रपश्यंति त्वद्रूपं परमेश्वर । प्रसीद सर्वभूतात्मन्भवाय जगतस्त्विमाम्

Lạy Đấng Tối Thượng, họ chiêm kiến hình tướng của Ngài như chính tinh túy của jñāna. Lạy Linh hồn của muôn loài, xin đoái thương—xin trở thành nguồn an lành cho thế gian này.

Verse 52

उद्धरोर्वीममेयात्मन्निमग्नामब्जलोचन । सत्वोद्रिक्तोसि भगवन्गोविंद पृथिवीमिमाम्

Ôi Tự Ngã vô lượng, lạy Đấng mắt như hoa sen—xin nâng trái đất này đang chìm lún lên. Lạy Bhagavān Govinda, Ngài dồi dào sattva; xin nhấc chính Địa Cầu này lên.

Verse 53

समुद्धर भवायेश कुरु सर्वजगद्धितं । एवं संस्तूयमानश्च परमात्मा महीधरः

“Lạy Chúa tể của hữu thể, xin nâng (Địa Cầu) lên và làm lợi ích cho toàn thể thế gian.” Được tán thán như vậy, Đấng Paramātman—Mahīdhara, Đấng nâng đỡ Địa Cầu—liền đáp lời/hành động.

Verse 54

उज्जहार क्षितिं क्षिप्रं न्यस्तवान्स महार्णवे । तस्योपरि जलौघेस्य महती नौरिवस्थिता

Ngài mau chóng nhấc bổng địa cầu và đặt xuống giữa đại dương; trên khối nước mênh mông ấy, nó đứng vững như một con thuyền lớn đang nổi.

Verse 55

ततः क्षितिं समां कृत्वा पृथिव्यामचिनोद्गिरीन् । यथाविभागं भगवाननादिः पुरुषोत्तमः

Rồi khi đã làm cho mặt đất bằng phẳng, Đức Bhagavān—vô thủy, Đấng Puruṣottama—đắp dựng các núi non trên địa cầu, phân bố đúng theo từng phương vực.

Verse 56

भूविभागं ततः कृत्वा सप्तद्वीपान्यथातथं । भूताद्यांश्चतुरोलोकान्पूर्ववत्समकल्पयत्

Kế đó, sau khi phân định địa giới, Ngài sắp đặt bảy châu lục (dvīpa) đúng như vậy; và như thuở trước, Ngài an bài bốn cõi (loka), bắt đầu từ Bhū-loka.

Verse 57

ब्रह्मणे विष्णुना पूर्वमेतदेव प्रदर्शितं । तुष्टेन देवदेवेन त्वं देवः पुरुषोत्तमः

Thuở trước, chính Viṣṇu đã bày tỏ chân lý này cho Brahmā. Khi hoan hỷ, Đấng Thần của chư thần phán: “Ngươi là Thần—Puruṣottama.”

Verse 58

त्वया मया जगच्चेदं धार्यं पाल्यं च यत्नतः । येषां त्वसुरमुख्यानां वरो दत्तो मयाधुना

Vũ trụ này phải được ngươi và ta nâng đỡ, gìn giữ với sự tinh cần; nhất là vì nay ta đã ban ân huệ cho những kẻ đứng đầu trong hàng Asura.

Verse 59

देवानां हितकामेन हंतव्यास्ते त्वया विभो । अहं सृष्टिं करिष्यामि सा च पाल्या त्वया विभो

Hỡi Đấng Toàn Năng, vì lợi ích của các vị thần, Ngài phải tiêu diệt chúng. Ta sẽ thực hiện công việc sáng tạo, và sự sáng tạo đó phải được Ngài bảo vệ, hỡi Chúa tể.

Verse 60

एवमुक्तो गतो विष्णुर्देवादीनसृजद्विभुः । अबुद्धिपूर्वकस्तस्य प्रादुर्भूतस्तमोमयः

Sau khi được phán bảo như vậy, Vishnu rời đi; Chúa tể toàn năng sau đó đã tạo ra các vị thần và những sinh vật khác. Từ Ngài cũng xuất hiện, đầu tiên và vô thức, một nguyên lý được tạo nên từ bóng tối (tamasic).

Verse 61

तमो मोहो महामोहस्तामिस्रो ह्यन्धसंज्ञकः । पंचधावस्थितः सर्गो ध्यायतस्तु महात्मनः

Bóng tối, ảo tưởng, đại ảo tưởng, u ám, và cái được gọi là 'sự mù quáng'—sự sáng tạo đã hình thành trong năm phần khi Đấng vĩ đại thiền định.

Verse 62

बहिरंतश्चाप्रकाशः संवृतात्मा नगात्मकः । मुख्यानागायतश्चोक्ता मुख्यसर्गस्ततस्त्वयं

Không biểu hiện cả bên ngoài lẫn bên trong, với bản chất bị che khuất, và mang bản chất của một ngọn núi—điều này được gọi là 'Naga-ayata' chính; do đó, ngươi được hiểu là sự sáng tạo sơ khai.

Verse 63

तं दृष्ट्वा साधकं सर्गममन्यदपरं प्रभुः । तस्याभिध्यायतस्सर्गस्तिर्यक्स्रोतोभ्यवर्तत

Thấy sự sáng tạo đó hiệu quả và thành công, Chúa tể đã thai nghén một sự sáng tạo khác; và khi Ngài suy ngẫm, sự sáng tạo các sinh vật của 'dòng chảy ngang' (tức là động vật) đã xuất hiện.

Verse 64

यस्मात्तिर्यक्प्रवृत्तिः स्यात्तिर्यक्स्रोतस्ततः स्मृतः । पश्वादयस्ते विख्यातास्तमः प्राया ह्यवेदिनः

Vì hoạt động của họ diễn tiến theo chiều ngang (không vươn thẳng), nên được ghi nhớ là ‘tiryak-srotas’, tức dòng chảy nghiêng sang bên. Họ nổi danh là loài thú và tương tự—bị tamas chi phối phần nhiều, u tối và thiếu năng lực phân biệt.

Verse 65

उत्पथग्राहिणश्चैव ते ज्ञाने ज्ञानमानिनः । अहंकृतास्त्वहंमाना अष्टाविंशद्विधात्मकाः । अंतःप्रकाशास्ते सर्व आवृतास्ते परस्परम्

Họ nắm lấy con đường tà (utpatha), và ngay trong chuyện tri thức cũng tự cho mình là bậc hiểu biết. Do ngã chấp (ahaṃkāra) tạo thành, đầy tự mãn, họ có hai mươi tám loại. Tuy nội tâm có ánh sáng, nhưng vẫn che phủ lẫn nhau.

Verse 66

तमप्यसाधकं मत्वा ध्यायतोन्यस्ततोभवत् । ऊर्द्ध्वस्रोतस्तृतीयस्तु सात्विकोर्ध्वमवर्तत

Xét ngay cả trạng thái ấy là không đưa đến thành tựu, từ người đang thiền định liền phát sinh một trạng thái khác. Trạng thái thứ ba được gọi là ‘ūrdhva-srotas’; mang tính sāttvika và vận hành theo chiều hướng thượng.

Verse 67

ते सुखप्रीतिबहुला बहिरंतरनावृताः । प्रकाशा बहिरंतश्च ऊर्द्ध्वस्रोतास्ततः स्मृताः

Họ dồi dào an lạc và hỷ lạc; không bị che ngăn cả bên ngoài lẫn bên trong. Sáng rực trong và ngoài, vì thế họ được ghi nhớ là ‘ūrdhva-srotas’, những kẻ có dòng chảy hướng thượng.

Verse 68

तुष्टात्मनस्तृतीयस्तु देवसर्गस्तु संस्मृतः । तस्मिन्सर्गे भवत्प्रीतिर्निष्पन्ने ब्रह्मणस्तदा

Sự sáng tạo thứ ba được ghi nhớ là ‘deva-sarga’, tức sự tạo thành chư thiên, phát sinh từ tâm ý mãn nguyện của Brahmā. Khi sự sáng tạo ấy viên thành, ngay lúc đó niềm hỷ lạc (prīti) khởi lên nơi Brahmā.

Verse 69

ततोन्यं स तदा दध्यौ साधकं सर्गमुत्तमम् । असाधकांस्तुतान्ज्ञात्वा मुख्यसर्गादिसंभवान्

Bấy giờ Ngài lại quán niệm một phương thức sáng tạo khác, tối thượng và hữu hiệu. Nhận biết các hữu thể trước kia—sinh từ sự tạo hóa chính và những phân chia ban đầu—là chưa thành tựu, Ngài quyết định một tiến trình tạo dựng khác.

Verse 70

तथाभिध्यायतस्तस्य सत्याभिध्यायिनस्ततः । प्रादुर्भूतस्तदाव्यक्तादर्वाक्स्रोतस्तु साधकः

Khi Ngài quán tưởng như thế—quán tưởng đúng theo Chân lý—thì ngay lúc ấy, từ Avyakta (Vô hiển) hiện ra ‘Arvāksrotas’, bậc đã thành tựu, là người hành trì (sādhaka).

Verse 71

यस्मादर्वाक्प्रवर्तंते ततोऽवाक्स्रोतसस्तु ते । ते च प्रकाशबहुलास्तमोद्रिक्ता रजोधिकाः

Vì họ vận hành theo chiều đi xuống, nên được gọi là ‘Avāksrotas’, tức những dòng chảy hướng hạ. Họ dồi dào ánh sáng, ít u tối, và rajas (tính năng động) trội hơn.

Verse 72

तस्मात्ते दुःखबहुला भूयोभूयश्च कारिणः । प्रकाशा बहिरंतश्च मनुष्याः साधकाश्च ते

Vì thế, loài người ấy chịu nhiều khổ đau, hết lần này đến lần khác dấn thân vào hành động; tuy vậy họ vẫn rạng ngời cả ngoài lẫn trong, và là những sādhaka chân chính.

Verse 73

पंचमोनुग्रहः सर्गः स चतुर्द्धा व्यवस्थितः । विपर्ययेण सिद्ध्या च शक्त्या तुष्ट्या तथैव च

Sự sáng tạo thứ năm là ‘Anugraha’, tức sự tạo hóa do ân sủng thiêng liêng. Nó được an lập thành bốn dạng: viparyaya (nhận thức đảo lộn), siddhi (thành tựu), śakti (năng lực), và tuṣṭi (mãn nguyện).

Verse 74

विवृत्तं वर्त्तमानं च ते न जानंति वै पुनः । भूतादिकानां भूतानां षष्ठः सर्गः स उच्यते

Họ thật chẳng biết điều đã mở bày trong quá khứ, cũng chẳng biết điều đang diễn ra trong hiện tại. Đây được gọi là “sarga thứ sáu”: sự tạo thành các hữu tình, khởi từ các đại chủng (bhūta) cho đến muôn loài sinh linh.

Verse 75

ते परिग्राहिणः सर्वे सविभागतरास्तु ते । चोदना जाप्यशीलाश्च ज्ञेया भूतादिकास्तु ते

Tất thảy đều là những bậc thọ nhận lễ cúng, mỗi vị có phần được phân định. Bị thúc đẩy bởi mệnh lệnh và chuyên cần japa (niệm tụng thầm), họ nên được hiểu là các hữu thể khởi từ các đại chủng (bhūta) v.v.

Verse 76

इत्येते कथिताः सर्गाः षडत्र नृपसत्तम । प्रथमो महतस्सर्गो द्वितीयो ब्रह्मणस्तु यः

Như vậy, hỡi bậc vương giả tối thượng, tại đây đã thuật rõ sáu sarga. Sarga thứ nhất là sarga của Mahat; sarga thứ hai là sarga thuộc về Phạm Thiên (Brahmā).

Verse 77

तन्मात्राणां द्वितीयस्तु भूतसर्गोहि स स्मृतः । वैकारिकस्तृतीयस्तु सर्गश्चैंद्रियकः स्मृतः

Sarga thứ hai được nói là sự tạo thành các tanmātra (vi tế), và cũng được ghi nhớ như bhūta-sarga, tức sự sinh khởi các đại chủng thô. Sarga thứ ba gọi là vaikārika, và cũng được nhớ là sarga của các căn (indriya).

Verse 78

इत्येष प्राकृतः सर्गः संभूतो बुद्धिपूर्वकः । मुख्यसर्गश्चतुर्थस्तु मुख्या वै स्थावराः स्मृताः

Như vậy, sarga prākṛta (vật chất) nguyên sơ này thành tựu, với buddhi (trí) đi trước. Sarga thứ tư được gọi là “sarga chủ yếu”; và trong đó, các loài sthāvara—bất động—được nhớ là đứng đầu.

Verse 79

तिर्यक्स्रोतश्च यः प्रोक्तस्तिर्यग्योन्यस्स उच्यते । ततोर्ध्वस्रोतसां षष्ठो देवसर्गस्तु स स्मृतः

Sự sáng tạo được gọi là “tiryaksrotas” được biết là “tiryag-yoni”, tức sự sinh khởi của loài thú. Sau đó, trong hàng chúng sinh “chảy hướng thượng” (ūrdhvasrotas), sự sáng tạo thứ sáu được ghi nhớ là “deva-sarga”, tức sự tạo thành của chư thiên.

Verse 80

ततोर्वाक्स्रोतसां सर्गः सप्तमः स तु मानुषः । अष्टमोनुग्रहः सर्गः सात्विकस्तामसस्तु सः

Kế đó là sự sáng tạo thứ bảy: dòng “vāksrotas” — dòng chảy của lời nói, tức loài người. Sự sáng tạo thứ tám là “anugraha”, sự tạo thành của ân điển; nó mang tính chất sattva, và cũng được nói là có phần tamas.

Verse 81

पंचैते वैकृताः सर्गाः प्राकृतास्तु त्रयः स्मृताः । प्राकृतो वैकृतश्चैव कौमारो नवमः स्मृतः

Trong các sự sáng tạo ấy, năm được gọi là “vaikṛta” (thứ sinh), còn ba được ghi nhớ là “prākṛta” (nguyên sinh). Prākṛta và vaikṛta được tính chung, và sự sáng tạo Kaumāra được nhớ là sự sáng tạo thứ chín.

Verse 82

एते तव समाख्याता नवसर्गाः प्रजापतेः । प्राकृता वैकृताश्चैव जगतो मूलहेतवः

Như vậy, hỡi Prajāpati, ta đã giảng cho ngươi chín sự sáng tạo—cả prākṛta (phát sinh từ Prakṛti) lẫn vaikṛta (biến dạng, thứ sinh)—chính là những nhân duyên căn bản của thế gian.

Verse 83

सृजतो जगदीशस्य किमन्यच्छ्रोतुमर्हसि । भीष्म उवाच । संक्षेपात्कथिताः सर्गा देवादीनां गुरोस्तथा

“Về Đấng Chúa Tể của vũ trụ khi Ngài đang tạo tác, ngươi còn muốn nghe điều gì nữa?” Bhīṣma nói: “Tóm lược mà nói, các sự sáng tạo—của chư thiên và các loài khác—cũng như sự sáng tạo của vị thầy tôn sư của họ, đều đã được thuật lại.”

Verse 84

विस्तराच्छ्रोतुमिच्छामि त्वत्तो मुनिवरोत्तम । पुलस्त्य उवाच । कर्मभिर्भाविताः सर्वेकुशलाकुशलैस्तु ते

“Bạch bậc hiền thánh tối thượng, con muốn được nghe từ ngài một cách tường tận.” Pulastya nói: “Muôn loài hữu tình đều được định hình bởi nghiệp—bởi các hành vi thiện và bất thiện.”

Verse 85

ख्यात्या तया ह्यनिर्मुक्ताः संहारे ह्युपसंहृताः । स्थावरान्तास्सुराद्यास्तु प्रजा राजंश्चतुर्विधाः

“Tâu Đại vương, vì chưa được giải thoát khỏi sự hiển lộ ấy, đến lúc đại hoại (pralaya) họ đều bị thu nhiếp trở lại. Như vậy, bốn loại thọ sinh—từ chư thiên cho đến loài bất động—đều trở về sự tan rã.”

Verse 86

ब्रह्मणः कुर्वतः सृष्टिं जज्ञिरे मानसाः स्मृताः । ततो देवासुरपितॄन्मानुषांस्तु चतुष्टयं

“Khi Phạm Thiên (Brahmā) đang thực hiện công cuộc sáng tạo, các hữu tình gọi là ‘mānasa’—sinh từ tâm—đã xuất hiện. Từ đó phát sinh bốn nhóm: chư thiên, a-tu-la, pitṛ (tổ tiên), và loài người.”

Verse 87

सिसृक्षुरंभांस्येतानि स्वमात्मानमयूयुजत् । मुक्तात्मनस्ततो जाता दुरात्मानः प्रजापतेः

“Muốn tạo dựng, Ngài đã kết hợp các thủy giới ấy với chính Tự Ngã (Ātman) của mình. Từ Prajāpati có Tự Ngã giải thoát ấy, rồi phát sinh những kẻ mang tâm ác.”

Verse 88

सिसृक्षोर्जघनात्पूर्वं जज्ञिरे त्वसुरास्ततः । तत्याज तां ततो दुष्टान्तमोमात्रात्मिकां तनुं

“Trước khi phần phía trước của Đấng Tạo Hóa được hình thành, các A-tu-la đã sinh ra từ phần phía sau của Ngài. Rồi Ngài lìa bỏ thân ấy—thân mang tính ác và chỉ cấu thành bởi tamas, bóng tối thuần túy.”

Verse 89

सा तु त्यक्ता तनुस्तेन राजेंद्राभूद्विभावरी । सिसृक्षुरन्यदेहस्थः प्रीतिमापुस्ततः सुराः

Tâu Đại vương, khi Ngài lìa bỏ thân ấy, thân ấy liền hóa thành Đêm. Rồi Ngài an trụ trong một thân khác, khởi ý muốn tạo dựng lại, chư Thiên đều tràn đầy hoan hỷ.

Verse 90

सत्वोद्रिक्ताः समुद्भूता मुखतो ब्रह्मणो नृप । त्यक्ता सापि तनुस्तेन सत्वप्रायमभूद्दिनं

Tâu bậc quân vương, các hữu tình lấy Sattva làm chủ đã sinh khởi từ miệng Phạm Thiên (Brahmā). Khi Ngài cũng lìa bỏ thân ấy, ban ngày trở nên chủ yếu mang tính Sattva—thanh tịnh và sáng suốt.

Verse 91

ततो हि बलिनो रात्रावसुरा देवतादि वा । सत्वमात्रात्मिकां चैव ततोन्यां जगृहे तनुम्

Rồi trong đêm, những hữu tình hùng mạnh ấy—dù là A-tu-la hay chư Thiên cùng các loài khác—đều thọ nhận một thân khác, chỉ thuần Sattva, tức sự trong sáng thanh khiết.

Verse 92

पितृवन्मन्यमानस्य पितरस्तस्य जज्ञिरे । उत्ससर्ज पितॄन्कृत्वा ततस्तामपि स प्रभुः

Khi Ngài xem họ như những bậc phụ thân, các Pitṛ (Tổ linh) liền sinh ra từ Ngài. Sau khi tạo ra các Pitṛ, đấng Chúa tể ấy lại cũng phóng xuất nàng ấy nữa.

Verse 93

सा चोत्सृष्टा भवत्संध्या दिननक्तांतरा स्थितिः । रजोमात्रात्मिकामन्यां जगृहे स तनुं ततः

Và hoàng hôn được phóng xuất ấy trở thành chỗ giao giữa ngày và đêm. Rồi Ngài thọ lấy một thân khác, chủ yếu thuộc Rajas—tính năng động và nhiệt lực hành động.

Verse 94

रजोमात्रोत्कटा जाता मनुष्याः कुरुसत्तम । तामप्याशु स तत्याज तनुमाद्यां प्रजापतिः

Hỡi bậc tối thượng trong dòng Kuru, loài người sinh ra chỉ bị rajas (dục vọng, nhiệt tâm) chi phối. Và Prajāpati liền mau chóng từ bỏ cả thân tướng đầu tiên ấy của mình.

Verse 95

ज्योत्स्ना समभवच्चापि प्राक्संध्या याभिधीयते । ज्योत्स्नागमे तु बलिनो मनुष्याः पितरस्तथा

Ánh trăng cũng được sinh thành—được gọi là ‘prāk-saṃdhyā’, tức hoàng hôn sớm. Khi ánh trăng hiện đến, con người trở nên cường tráng, và các Pitṛ (hương linh tổ tiên) cũng vậy.

Verse 96

राजेंद्र संध्यासमये तस्मात्ते प्रभवंति वै । ज्योत्स्ना रात्र्यहनी सन्ध्या चत्वार्येतानि वै विभोः

Hỡi đấng vương giả, vào thời khắc sandhyā (chạng vạng), từ Ngài quả thật phát sinh: ánh trăng, đêm và ngày, cùng sandhyā—bốn điều ấy thuộc về Đấng Tối Thượng.

Verse 97

ब्रह्मणस्तु शरीराणि त्रिगुणोपाश्रयाणि च । रजोमात्रात्मिकामेव ततोन्यां जगृहे तनुं

Các thân của Brahmā quả thật nương nơi tam guṇa. Vì thế Ngài lại thọ nhận một thân khác, chỉ thuần rajas mà thành.

Verse 98

ततः क्षुद्ब्रह्मणोजाता जज्ञे कोपस्तया कृतः । क्षुत्क्षामो ह्यंधकारे तु सोसृजद्भगवांस्ततः

Rồi từ Brahmā sinh ra Nạn Đói; do nàng mà cơn phẫn nộ phát khởi. Bị đói hành hạ giữa bóng tối, Đức Bhagavān bấy giờ liền khai mở sự tạo hóa.

Verse 99

विरूपा अत्तुकामास्ते समधावंत तं प्रभुम् । रक्षतामेष यैरुक्तं राक्षसास्ते ततोभवन्

Những hữu thể hình dạng dị thường, ham muốn nuốt chửng, liền lao tới vị Chúa Tể ấy. Khi Ngài phán: “Hãy bảo hộ!”, tức thì họ trở thành các Rākṣasa.

Verse 100

ऊचुः खादाम इत्यन्ये ये ते यक्षास्तु तेभवन् । अतिभीतस्य तान्दृष्ट्वा केशाः शीर्यन्ति वेधसः

Có kẻ nói: “Hãy ăn (người ấy)!”—những kẻ đó trở thành Yakṣa. Thấy họ, Brahmā, Đấng Tạo Hóa, kinh hãi tột độ đến nỗi tóc trên đầu bắt đầu rụng.

Verse 101

हीनाश्च शिरसो भूयः समारोहंति ते शिरः । सर्पणात्तेभवन्सर्पा हीनत्वादहयः स्मृताः

Những kẻ bị mất đầu lại mọc đầu trở lại. Vì bò trườn, họ được gọi là “serp” (rắn); và do tình trạng suy giảm, họ còn được ghi nhớ với danh xưng “ahayaḥ” (loài rắn).

Verse 102

ततः क्रुद्धेन वै स्रष्ट्रा क्रोधात्मानो विनिर्मिताः । वर्णेन कपिशेनोग्रा भूतास्ते पिशिताशिनः

Rồi khi Đấng Tạo Hóa nổi giận, những hữu thể có bản tính chính là sân hận được sinh ra. Hình tướng dữ dằn, sắc vàng nâu, các loài quỷ thần ấy là kẻ ăn thịt.

Verse 103

धयतो गां समुद्भूता गंधर्वास्तस्य तत्क्षणात् । पिबंतो जज्ञिरे वाचं गंधर्वास्तेन तेऽभवन्

Từ Ngài, khi đang uống sữa bò, các Gandharva liền sinh khởi tức thì. Và vì họ ra đời trong lúc “uống vāc” (lời thiêng), nên họ được gọi là ‘Gandharva’.

Verse 104

एतानि सृष्ट्वा भगवान्ब्रह्मा तच्छक्तिचोदितः । ततः स्वच्छंदतोऽन्यानि वयांसि वयसोऽसृजत्

Sau khi tạo dựng những loài ấy, Đức Phạm Thiên (Brahmā) chí tôn—được thúc đẩy bởi chính thần lực (śakti) của Ngài—lại tùy ý tự tại mà hóa sinh thêm muôn loài chim khác nhau.

Verse 105

अवयो वक्षसश्चक्रे मुखतोजांश्च सृष्टवान् । सृष्टवानुदराद्गाश्च महिषांश्च प्रजापतिः

Đức Prajāpati tạo ra cừu từ ngực mình, tạo ra dê từ miệng; từ bụng Ngài lại hóa sinh bò và cả trâu nữa.

Verse 106

पद्भ्यां चाश्वान्स मातंगान्रासभान्गवयान्मृगान् । उष्ट्रानश्वतरांश्चैव न्यंकूनन्याश्च जातयः

Và từ đôi chân phát sinh ngựa, cùng voi, lừa, bò rừng gaura, nai, lạc đà, la, linh dương nilgai và nhiều loài khác nữa.

Verse 107

ओषध्यः फलमूलिन्यो रोमभ्यस्तस्य जज्ञिरे । त्रेतायुगमुखे ब्रह्मा कल्पस्यादौ नृपोत्तम

Từ lông của hữu thể ấy sinh ra các dược thảo và cây cỏ mang quả cùng rễ. Hỡi bậc vương thượng, vào thuở khởi đầu của kalpa, nơi ngưỡng cửa Tretā-yuga, Phạm Thiên bắt đầu công cuộc tạo hóa.

Verse 108

सृष्ट्वा पश्वोषधीस्सम्यक्युयोज स तदाध्वरे । गामजं महिषम्मेषमश्वाश्वतरगर्दभान्

Sau khi tạo ra muôn loài thú và các dược thảo một cách viên mãn, Ngài liền đem chúng dùng trong lễ tế ấy—bò, dê, trâu, cừu đực, ngựa, la và lừa.

Verse 109

एतान्ग्राम्यपशूनाहुरारण्यांश्च निबोधमे । श्वापदो द्विखुरो हस्ती वानरः पञ्चमः खगः

Những loài ấy được gọi là thú nuôi trong làng; nay hãy nghe ta nói về loài hoang dã nơi rừng: thú dữ săn mồi, loài móng chẻ, voi, khỉ, và thứ năm—chim.

Verse 110

उष्ट्रकाः पशवष्षष्ठास्सप्तमास्तु सरीसृपाः । गायत्रं च ऋचश्चैव त्रिवृत्सोमं रथन्तरम्

Lạc đà là loài thứ sáu trong các thú, và loài bò sát là thứ bảy; cũng vậy có Gāyatra (Sāman), các câu Ṛc, stotra Soma Trivṛt, và Rathantara (Sāman).

Verse 111

अग्निष्टोमं च यज्ञानां निर्ममे प्रथमान्मुखात् । यजूंषि त्रैष्टुभं छन्दः स्तोमं पञ्चदशं तथा

Từ miệng tối thượng của Ngài, Ngài tạo tác lễ tế Agniṣṭoma đứng đầu các yajña; lại sinh ra các công thức Yajus, thể thơ Triṣṭubh, và stoma mười lăm phần (khuôn thức tụng ca).

Verse 112

बृहत्साम तथोक्थं च दक्षिणादसृजन्मुखात् । सामानि जगतीच्छन्दः स्तोमं सप्तदशं तथा

Từ miệng phương Nam, Ngài phát sinh Bṛhat-sāman và Uktha; cùng các khúc tụng Sāman, thể Jagatī, và stoma mười bảy phần.

Verse 113

वैरूपमतिरात्रं च पश्चिमादसृजन्मुखात् । एकविंशमथर्वाणमप्तोर्यामाणमेव च

Từ miệng phương Tây, Ngài tạo lập nghi lễ Vairūpa Atirātra; và cả Ekaviṃśa (hai mươi mốt phần) nghi thức Atharva—quả thật, nghi lễ Aptoryāma nữa.

Verse 114

आनुष्टुभं सवैराजमुत्तरादसृजन्मुखात् । उच्चावचानि भूतानि गात्रेभ्यस्तस्य जज्ञिरे

Từ miệng phía bắc của Ngài, Ngài tạo ra thể thơ Anuṣṭubh cùng thánh tụng Vairāja; và từ các chi thể của Ngài sinh ra muôn loài hữu tình, kẻ cao người thấp, sai khác vô cùng.

Verse 115

सुरासुरपितॄन्सृष्ट्वा मनुष्यांश्च प्रजापतिः । ततः पुनः ससर्जासौ स कल्पादौ पितामहः

Sau khi tạo dựng chư Thiên, A-tu-la, các Pitṛ (tổ tiên) và cả loài người, Prajāpati—đấng Pitāmaha nơi khởi đầu kiếp kalpa—lại tiếp tục khai mở thêm sự sáng tạo.

Verse 116

यक्षान्पिशाचान्गंधर्वांस्तथैवाप्सरसां गणान् । सिद्धकिन्नररक्षांसि सिंहान्पक्षिमृगोरगान्

Nào Yakṣa, Piśāca, Gandharva, cùng đoàn Apsaras; nào Siddha, Kinnara và Rākṣasa; lại có sư tử, chim muông, thú rừng và loài rắn.

Verse 117

अव्ययं च व्ययं चैव यदिदं स्थाणुजंगमम् । तत्ससर्ज तदा ब्रह्मा भगवानादिकृद्विभुः

Bấy giờ Brahmā—Đấng Bhagavān, bậc trùm khắp, vị Tạo Hóa nguyên sơ—đã khai sinh toàn thể thế gian này: cái bất hoại và cái hoại diệt, cái bất động và cái động chuyển.

Verse 118

तेषां ये यानि कर्माणि प्राक्सृष्ट्यां प्रतिपेदिरे । तान्येव प्रतिपद्यंते सृज्यमानाः पुनः पुनः

Những nghiệp hạnh nào họ đã thọ trì trong cuộc sáng tạo trước, thì khi được tạo sinh hết lần này đến lần khác, họ lại tiếp tục thọ trì chính những nghiệp hạnh ấy.

Verse 119

हिंस्राहिंस्रे मृदुक्रूरे धर्माधर्मावृतानृते । तद्भाविताः प्रपद्यंते तस्मात्तत्तस्य रोचते

Trong bạo lực và bất bạo lực, trong nhu hòa và tàn nhẫn, trong dharma và adharma, trong chân thật và dối trá—con người hướng về điều mà bản tính mình đã nuôi dưỡng; vì thế chính điều ấy trở nên đáng ưa đối với họ.

Verse 120

इंद्रियार्थेषु भूतेषु शरीरेषु च स प्रभुः । नानात्त्वं विनियोगं च धातैव व्यसृजत्स्वयं

Chính Đấng Chúa Tể ấy, với tư cách Dhātṛ—Đấng Nâng Đỡ, đã tự mình tạo ra sự đa dạng và sự phân định công năng—trong các đối tượng của giác quan, trong các đại chủng, và trong những thân thể hữu hình.

Verse 121

नामरूपं च भूतानां कृत्यानां च प्रपंचनम् । वेदशब्देभ्य एवादौ देवादीनां चकार सः

Thuở ban đầu, chính từ những lời của Veda, Ngài tạo tác danh và sắc của muôn loài, cùng sự sắp đặt tỉ mỉ các công việc và nghi lễ; nhờ vậy Ngài làm hiển lộ chư thiên và các bậc khác.

Verse 122

ऋषीणां नामधेयानि यथा वेदे श्रुतानि वै । यथानियोगं योग्यानि अन्येषामपि सोकरोत्

Ngài ấn định danh xưng của các ṛṣi đúng như đã được nghe trong Veda; và tùy theo sự bổ nhiệm của mỗi vị, Ngài cũng sắp đặt điều thích hợp cho những người khác nữa.

Verse 123

यथर्तावृतुलिंगानि नानारूपाणि पर्यये । दृश्यंते तानितान्येव तथा भावा युगादिषु

Như những dấu hiệu của các mùa hiện ra muôn dạng khi vòng tuần hoàn chuyển đổi—chính những dấu hiệu ấy lại trở về—cũng vậy, các trạng thái tồn tại lặp lại qua các thời đại, khởi từ những yuga.

Verse 124

करोत्येवंविधां सृष्टिं कल्पादौ स पुनःपुनः । सिसृक्षुश्शक्तियुक्तोसौ सृज्य शक्तिप्रचोदितः

Vào lúc khởi đầu mỗi kiếp (kalpa), Ngài nhiều lần khai mở sự sáng tạo đúng như thế này. Với ý muốn tạo tác, Ngài được trang nghiêm bởi Śakti; và với tư cách Đấng Sáng Tạo, Ngài được chính Śakti ấy thúc đẩy mà kiến lập vạn hữu.

Verse 125

भीष्म उवाच । अर्वाक्स्रोतास्तु कथितो भवता यस्तु मानुषः । ब्रह्मन्विस्तरतो ब्रूहि ब्रह्मा तमसृजद्यथा

Bhīṣma thưa: Ngài đã nói con người là ‘arvāk-srotas’, kẻ có dòng chảy hướng xuống. Kính bạch Bà-la-môn, xin giảng giải tường tận Brahmā đã tạo dựng người ấy như thế nào.

Verse 126

यथा सवर्णानसृजद्गुणांश्च स महामुने । यच्च तेषां स्मृतं कर्म विप्रादीनां तदुच्यताम्

Bạch Đại Thánh hiền, xin nói rõ Ngài đã tạo lập các varṇa cùng với các guṇa của họ ra sao. Và xin tuyên thuyết những bổn phận được truyền thống ghi nhớ cho họ—bắt đầu từ các Brāhmaṇa trở đi.

Verse 127

पुलस्त्य उवाच । सत्वाभिध्यायिनः पूर्वं सिसृक्षोर्ब्रह्मणः प्रजाः । अजायंत कुरुश्रेष्ठ सत्वोद्रिक्ता मुखात्प्रजाः

Pulastya nói: Hỡi bậc tối thắng trong dòng Kuru, khi Brahmā khởi ý tạo dựng lần đầu, các loài Ngài sinh ra trước hết đều nghiêng về sattva; dòng con cháu trội về sattva đã sinh từ miệng của Ngài.

Verse 128

वक्षसो रजसोद्रिक्तास्तथान्या ब्रह्मणोभवन् । रजसस्तमसश्चैव समुद्रिक्तास्तथोरुतः

Từ ngực của Brahmā phát sinh những loài khác, nơi đó rajas trội hơn; và từ đùi của Ngài sinh ra những loài trong đó rajas và tamas hòa lẫn mạnh mẽ.

Verse 129

पद्भ्यामन्याः प्रजा ब्रह्मा ससर्ज कुरुसत्तम । तमःप्रधानास्ताः सर्वाश्चातुर्वर्ण्यमिदं ततः

Hỡi bậc ưu tú của dòng Kuru! Từ đôi chân của Ngài, Phạm Thiên (Brahmā) tạo ra các loài chúng sinh khác. Tất cả đều thiên về tamas; từ đó phát sinh trật tự bốn varṇa này.

Verse 130

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्च नृपसत्तम । पादोरुवक्षस्थलतो मुखतश्च समुद्गताः

Hỡi bậc vương giả tối thượng! Brāhmaṇa, Kṣatriya, Vaiśya và Śūdra lần lượt phát sinh từ miệng, ngực, đùi và chân.

Verse 131

यज्ञनिष्पत्तये सर्वमेतद्ब्रह्मा चकार ह । चातुर्वर्ण्यं महाराज यज्ञसाधनमुत्तमम्

Để yajña được thành tựu viên mãn, Phạm Thiên quả thật đã thiết lập tất cả điều này. Hỡi đại vương, trật tự bốn varṇa là phương tiện tối thượng để hoàn thành nghi lễ tế tự.

Verse 132

यज्ञेनाप्यायिता देवा वृष्ट्युत्सर्गेण मानवाः । आप्यायंते धर्मयज्ञा यतः कल्याणहेतवः

Nhờ yajña, chư thiên được nuôi dưỡng; nhờ mưa tuôn rơi, loài người được duy trì. Vì thế các yajña đúng theo dharma được vun bồi, bởi chúng là nguyên nhân của an lạc và cát tường.

Verse 133

निष्पद्यंते नरैस्ते तु सुकर्मनिरतैः सदा । विरुद्धाचरणापेतैः सद्भिः सन्मार्गगामिभिः

Những quả báo ấy quả thật được đạt bởi con người luôn chuyên tâm vào thiện hạnh—bởi bậc hiền đức đã lìa bỏ hành vi trái đạo và bước đi trên con đường chân chính.

Verse 134

स्वर्गापवर्गं मानुष्यात्प्राप्नुवंति नरा नृप । यच्चाभिरुचितं स्थानं तद्यांति मनुजा विभो

Hỡi đức vua, nhờ kiếp người mà con người đạt được thiên giới hoặc apavarga (giải thoát); và hỡi Đấng Tối Thượng, chúng sinh đi đến cõi mà chính họ tha thiết ưa muốn nhất.

Verse 135

प्रजास्ता ब्रह्मणा सृष्टाश्चातुर्वर्ण्यव्यवस्थितौ । सम्यक्शुद्धाः समाचारा चरणा नृपसत्तम

Những chúng sinh ấy do Phạm Thiên (Brahmā) tạo dựng và an bài đúng theo trật tự bốn varṇa; họ hoàn toàn thanh tịnh, hạnh kiểm đoan chính, và an trú trong nếp hành trì chân chánh, hỡi bậc vua tối thượng.

Verse 136

यथेच्छावासनिरताः सर्वबाधाविवर्जिताः । शुद्धांतःकरणाः शुद्धा धर्मानुष्ठाननिर्मलाः

Dẫu đắm trong dục nguyện theo ý mình, họ vẫn lìa mọi chướng nạn; nội tâm thanh tịnh, tự thân được tẩy sạch, và nhờ hành trì dharma mà trở nên trong sạch không tì vết.

Verse 137

शुद्धे च तासां मनसि शुद्धांतःसंस्थिते हरौ । शुद्धज्ञानं प्रपश्यंति ब्रह्माख्यं येन तत्पदं

Và khi tâm họ được thanh lọc, với Hari an trụ trong nội thể thanh tịnh, họ chiêm kiến tri kiến thuần tịnh—gọi là Brahman—nhờ đó đạt đến cảnh giới tối thượng.

Verse 138

ततः कालात्मको योसौ विरिंचा वा स उच्यते । संसारपातमत्यर्थं घोरमल्पाल्पसारवत्

Sau đó, Đấng có tự tánh là Thời gian ấy cũng được gọi là Viriñca (Brahmā). Sự rơi vào vòng saṃsāra thật vô cùng kinh hãi, như vật chỉ còn chút ít tinh túy.

Verse 139

अधर्मबीजभूतं तत्तमोलोभसमुद्गतम् । प्रजासु तासु राजेंद्र रागादिक्रमसाधनम्

Xung lực ấy, vốn là hạt giống của phi pháp (adharma), phát sinh từ u tối (tamas) và lòng tham; hỡi bậc vương giả, giữa muôn dân nó trở thành phương tiện khiến ái nhiễm (rāga) cùng các dục vọng kế tiếp lần lượt khởi hành.

Verse 140

ततः सा सहजासिद्धिस्तेषां नातीव जायते । राजन्वश्यादयश्चान्याः सिद्धयोष्टौ भवंति याः

Vì thế, nơi họ sự thành tựu tự nhiên (sahaja-siddhi) không sinh khởi mạnh mẽ. Hỡi đức vua, còn có những siddhi khác như vaśya v.v.; ấy là tám thần thông (aṣṭa-siddhi) được truyền dạy.

Verse 141

तासु क्षीणास्वशेषासु वर्द्धमाने च पातके । द्वंद्वाभिभवदुःखार्तास्ता भवंति ततः प्रजाः

Khi những điều kiện thiện lành ấy bị tiêu mòn hoàn toàn và tội lỗi tăng trưởng, thì chúng sinh sinh ra—khổ não vì bị các cặp đối đãi (dvandva) lấn át.

Verse 142

ततो दुर्गाणि ताश्चक्रुर्वार्क्षं पार्वतमौदकम् । धान्वनं च तथा दुर्गं पुरं खार्वटकादि यत्

Rồi họ dựng các thành lũy kiên cố—thành trong rừng, thành trên núi, thành giữa nước, và thành nơi sa mạc; lại lập các đô thị như Khārvaṭaka v.v.

Verse 143

गृहाणि च यथान्यायं तेषु चक्रुः पुरादिषु । शीततापादिबाधानां प्रशमाय महामते

Và họ đúng phép dựng nhà cửa trong các thành thị và nơi cư trú ấy, hỡi bậc đại trí, để làm dịu những khổ não như lạnh và nóng v.v.

Verse 144

प्रतिहारमिमं कृत्वा शीतादेस्ताः प्रजाः पुनः । वार्तोपायं ततश्चक्रुर्हस्तसिद्धिं च कर्मजाम्

Sau khi sắp đặt sự che chở khỏi giá lạnh và những điều tương tự, các hữu tình ấy lại bày ra phương kế mưu sinh, đồng thời thành tựu các kỹ nghệ thủ công phát sinh từ lao tác.

Verse 145

व्रीहयश्च यवाश्चैव गोधूमा अणवस्तिलाः । प्रियंगुकोविदाराश्च कोरदूषाः सचीनकाः

Lúa gạo và lúa mạch, cùng lúa mì, kê và mè; lại có hạt priyaṅgu, kovidāra, koradūṣa và sacīnaka—đó là những loại ngũ cốc được nêu danh.

Verse 146

माषा मुद्गा मसूराश्च निष्पावाः सकुलत्थकाः । अढकाश्चणकाश्चैव शणास्सप्तदश स्मृताः

Đậu đen (māṣa), đậu xanh (mudga), đậu lăng (masūra), đậu dẹt (niṣpāva) và đậu ngựa (kulattha); lại có adhakā, đậu gà (caṇaka) và hạt gai/dầu lanh (śaṇā)—được ghi nhớ là mười bảy loại.

Verse 147

इत्येता ओषधीनां तु ग्राम्याणां जातयो नृप । ओषध्यो यज्ञियाश्चैव ग्राम्यावन्याश्चतुर्दश

Tâu Đại vương, như vậy là các hạng dược thảo được canh tác. Những thảo mộc thích hợp cho tế lễ yajña, cùng loại trồng và loại hoang dã, tổng cộng là mười bốn.

Verse 148

व्रीहयः सयवा माषा गोधूमा अणवस्तिलाः । प्रियंगुसप्तमा ह्येता अष्टमास्तु कुलुत्थकाः

Lúa gạo, lúa mạch, đậu đen (māṣa), lúa mì, kê và mè—trong đó priyaṅgu là thứ bảy; và thứ tám là kuluttha (đậu ngựa).

Verse 149

श्यामाकस्त्वथ नीवारो वर्तुलस्स गवेधुकः । अथ वेणुयवाः प्रोक्तास्तद्वन्मर्कटका नृप

Śyāmāka, rồi nīvāra; vartula và gavedhuka; rồi đến veṇuyava—tất cả đã được nêu rõ; cũng vậy còn có markaṭaka (ngũ cốc), hỡi đức vua.

Verse 150

ग्राम्या वन्याः स्मृता ह्येता ओषध्यश्च चतुर्दश । यज्ञनिष्पत्तये तद्वत्तथासां हेतुरुत्तमः

Những dược thảo này được ghi nhớ là loại trồng trong làng và loại mọc hoang—tổng cộng mười bốn. Cũng vậy, chính chúng là nhân duyên thù thắng giúp lễ tế (yajña) được thành tựu viên mãn.

Verse 151

एताश्च सहयज्ञेन प्रजानां कारणं परम् । परापरविदः प्राज्ञास्ततो यज्ञान्वितन्वते

Những điều ấy cùng với yajña là nhân tối thượng khiến chúng sinh có con cháu. Vì vậy, bậc trí—người thấu triệt cả chân lý cao và thấp—thực hành và mở rộng các nghi lễ tế tự.

Verse 152

अहन्यहन्यनुष्ठानं यज्ञानां पार्थिवोत्तम । उपकारकरं पुंसां क्रियमाणं फलार्थिनाम्

Hỡi bậc vương giả tối thượng, việc cử hành yajña hằng ngày đem lại lợi ích cho con người, nhất là khi do những ai cầu quả báo của hành nghiệp thực hiện.

Verse 153

येषां चकालसृष्टोसौ पपाबिंदुर्महामते । मर्यादां स्थापयामास यथास्थानं यथागुणम्

Hỡi bậc đại trí, đối với các loài được Ngài tạo dựng theo đúng thời vận, vị Prajāpati đáng tôn kính ấy đã thiết lập khuôn phép và trật tự—tùy theo chỗ đứng và tùy theo phẩm tính của mỗi loài.

Verse 154

वर्णानामाश्रमाणां च धर्मान्धर्मभृतांवर । लोकांश्च सर्ववर्णानां सम्यग्धर्मानुपालिनाम्

Hỡi bậc tối thượng trong hàng người gìn giữ Dharma, ta sẽ trình bày bổn phận của các varṇa và các āśrama, cùng những cõi giới mà người thuộc mọi varṇa, khi giữ gìn chánh pháp đúng đắn, sẽ đạt đến.

Verse 155

प्राजापत्यं ब्राह्मणानां स्मृतं स्थानं तु पार्थिव । स्थानमैंद्रं क्षत्रियाणां सङ्ग्रामेष्वनिवर्तिनाम्

Hỡi đức vua, cõi Prajāpatya được truyền dạy là phần của các Brāhmaṇa; còn cõi Aindra—thuộc về Indra—là phần của các Kṣatriya không lùi bước trong chiến trận.

Verse 156

वैश्यानाम्मारुतं स्थानं स्वधर्ममनुवर्तिनाम् । गान्धर्वं शूद्रजातीनां परिचर्या सुवर्तिनाम्

Đối với các Vaiśya noi theo svadharma đã định, cõi Māruta—thuộc thần Vāyu—là nơi đến; còn các cộng đồng Śūdra sống đúng hạnh, nhờ phụng sự mà đạt cõi Gandharva.

Verse 157

अष्टाशीतिसहस्राणां यतीनामूर्द्ध्वरेतसाम् । स्मृतं तेषां तु यत्स्थानं तदेव गुरुवासिनाम्

Cõi giới được ghi nhớ dành cho tám mươi tám nghìn vị yati giữ gìn phạm hạnh thanh cao, cũng chính là cõi ấy của những người ở gần và phụng sự bậc Đạo sư.

Verse 158

सप्तर्षीणां च यत्स्थानं स्मृतं तद्वै वनौकसाम् । प्राजापत्यं गृहस्थानां न्यासिनां ब्राह्मसंज्ञितम्

Cõi giới được ghi nhớ là của Bảy Ṛṣi, chính là cõi của những người ở rừng; với người gia chủ (gṛhastha) gọi là Prajāpatya, còn với bậc xuất ly (nyāsin) thì được biết là cõi Brahma.

Verse 159

योगिनाममृतं स्थानं ब्रह्मणः परमं पदं । एकांतिनः सदोद्युक्ता ध्यायिनो योगिनो हि ये

Đây là trú xứ bất tử của các hành giả yoga—cảnh giới tối thượng của Phạm (Brahman)—được những người nhất tâm, luôn tinh cần, các thiền giả và yogin, chứng đạt.

Verse 160

तेषां तत्परमं स्थानं यत्तत्पश्यंति सूरयः । गतागतानि वर्त्तंते चंद्रादित्यादयो ग्रहाः

Đó chính là cảnh giới tối thượng của họ—cõi mà bậc hiền trí chiêm kiến. Nơi ấy, trăng, mặt trời và các thiên thể vẫn vận hành theo quỹ đạo, đi đến rồi lại đi qua.

Verse 161

अद्यापि न निवर्तंते नारायणपरायणाः । तामिस्रमंधतामिस्रं महारौरव रौरवम्

Ngay cả nay, những ai chỉ một lòng nương tựa Nārāyaṇa cũng không trở lại—không rơi vào Tāmisra, Andhatāmisra, Mahāraurava hay Raurava.

Verse 162

असिपत्रवनं घोरं कालसूत्रमवीचिमत् । विनिंदकानां वेदस्य यज्ञव्याघातकारिणाम्

Đối với kẻ phỉ báng Veda và ngăn trở tế lễ yajña, có những địa ngục ghê rợn: Asipatravana, Kālasūtra và Avīci.

Verse 163

स्थानमेतत्समाख्यातं स्वधर्मत्यागिनश्च ये । ततोभिध्यायतस्तस्य जज्ञिरे मानसाः प्रजाः

Nơi này đã được tuyên rõ là chốn đến của những kẻ từ bỏ svadharma (bổn phận riêng). Rồi khi Ngài thiền định, từ Ngài đã sinh ra các loài hữu tình do tâm hóa sinh.

Verse 164

तच्छरीरसमुत्पन्नैः कायस्थैः करणैः सह । क्षेत्रज्ञाः समवर्त्तंत गात्रेभ्यस्तस्य धीमतः

Cùng với các căn và các cơ quan thân thể sinh từ chính thân Ngài và an trụ trong đó, từ các chi thể của bậc trí ấy đã hiện khởi các kṣetrajña—những linh hồn biết, chủ thể ý thức—phát sinh từ từng bộ phận thân thể.

Verse 165

ते सर्वे समवर्तंत ये मया प्रागुदाहृताः । देवाद्याः स्थावरां ताश्च त्रैगुण्यविषयेस्थिताः

Tất cả những điều ta đã nói trước đó đều hiện ra—khởi từ chư thiên, và cả các loài bất động—đều an trú trong cảnh giới của tam guṇa (traiguṇya).

Verse 166

एवं भूतानि सृष्टानि स्थावराणि चराणि च । यदास्य ताः प्रजाः सर्वानव्यवर्द्धंतधीमतः

Như vậy, các loài hữu tình được tạo dựng—cả bất động lẫn động. Rồi khi ấy, toàn thể con cháu của bậc trí kia lại không tăng trưởng, không sinh sôi thêm.

Verse 167

अथान्यान्मानसान्पुत्रान्सदृशानात्मनोऽसृजत् । भृगुं मां पुलहं चैव क्रतुमंगिरसं तथा

Rồi Ngài tạo ra những người con khác sinh từ ý niệm (mānasaputra), giống như chính Ngài—Bhṛgu, Marīci, Pulaha, Kratu, và cả Aṅgiras.

Verse 168

मरीचिं दक्षमत्रिं चवसिष्ठंचैवमानसान् । नवब्रह्माण इत्येतेपुराणे निश्चयं गताः

Marīci, Dakṣa, Atri, Vasiṣṭha và các Mānasas—trong các Purāṇa, quả quyết rằng chính các vị ấy được biết là chín Brahmā, những bậc tổ tiên nguyên sơ.

Verse 169

सनंदनादयो ये च पूर्वं सृष्टास्तु वेधसा । न ते लोकेष्वसज्जंत निरपेक्षाः प्रजासुते

Hỡi con của Đấng Chúa tể muôn loài, những bậc khởi đầu như Sanandana, vốn được Đấng Tạo Hóa Brahmā tạo dựng từ trước, chẳng hề vướng mắc vào các cõi; không nương tựa, các ngài vẫn an trụ trong ly tham, lìa chấp.

Verse 170

सर्वे ह्यागतविज्ञाना वीतरागा विमत्सराः । तेष्वेवं निरपेक्षेषु लोकसृष्टौ महात्मनः

Tất cả đều đã đạt tri kiến chân thật; lìa dục, không ganh ghét. Khi những bậc đại hồn như thế, không nương tựa và không chấp trước, hiện hữu, thì bậc Đại Tâm liền tiến hành việc tạo dựng các thế giới.

Verse 171

ब्रह्मणोभून्महान्क्रोधस्त्रैलोक्यदहन क्षमः । तस्य क्रोधात्समुद्भूतं ज्वालामालावदीपितम्

Bấy giờ nơi Brahmā dấy lên cơn thịnh nộ lớn, đủ sức thiêu đốt cả tam giới; từ cơn giận ấy phát sinh một thể rực cháy, như được quấn quanh bởi những tràng hoa lửa.

Verse 172

ब्रह्मणस्तु तदा ज्योतिस्त्रैलोक्यमखिलं दहत् । भ्रकुटी कुटिलात्तस्य ललाटात्क्रोधदीपितात्

Khi ấy, quang minh của Brahmā bừng cháy, thiêu đốt trọn vẹn tam giới; do cơn giận bốc lửa, từ trán Ngài—khi đôi mày nhíu lại thành nét cau cong—phóng ra luồng hỏa quang ấy.

Verse 173

समुत्पन्नस्तदा रुद्रो मध्याह्नार्कसमप्रभः । अर्द्धनारीनरवपुः प्रचण्डोति शरीरवान्

Rồi Rudra xuất hiện, rực rỡ như mặt trời giữa trưa; thân tướng nửa nữ nửa nam, uy mãnh dữ dội, với thân thể hùng tráng phi thường.

Verse 174

विभजात्मानमित्युक्त्वा तं ब्रह्मांतर्दधेः ततः । तथोक्तोसौ द्विधा स्त्रीत्वं पुरुषत्वं तथाकरोत्

Nói rằng: “Hãy tự phân chia chính mình,” rồi Phạm Thiên liền ẩn mất. Theo lời chỉ dạy ấy, Ngài hóa thành hai: mang hình tướng nữ tính và nam tính.

Verse 175

बिभेद पुरुषत्वं च दशधा चैकधा च सः । सौम्यासौम्यैस्तथा रूपैः शांतैः स्त्रीत्वं च स प्रभुः

Đấng Chúa Tể phân biệt nam tính—thành mười phần và cũng thành một thể. Cũng vậy, bằng những hình tướng hiền hòa và không hiền hòa nhưng vẫn tịch tĩnh, Ngài phân biệt cả nữ tính.

Verse 176

बिभेद बहुधा चैव स्वरूपैरसितैः सितैः । ततो ब्रह्मा स्वयंभूतं पूर्वं स्वायंभुवं प्रभुम्

Ngài đa dạng hóa tạo hóa theo nhiều cách, mang những hình tướng tối và sáng. Rồi Phạm Thiên làm hiển lộ Đấng Tự Sinh—trước hết là Svāyambhuva Manu, bậc quân vương nguyên thủy.

Verse 177

आत्मानमेव कृतवान्प्रजापत्ये मनुं नृप । शतरूपां च तां नारीं तपोनिर्द्धूतकल्मषाम्

Hỡi đức vua, Đấng Tạo Hóa đã tạo từ chính mình Prajāpati Manu, và cũng tạo người nữ Śatarūpā ấy, bậc đã thiêu sạch mọi cấu uế nhờ khổ hạnh.

Verse 178

स्वायंभुवो मनुर्नाम पत्नीत्वे जगृहे प्रभुः । तस्माच्च पुरुषाद्देवी शतरूपा व्यजायत

Svāyambhuva Manu, mang danh như thế, đã nhận Đấng Chúa Tể làm hiền thê. Và từ người nam ấy, Nữ Thần Śatarūpā đã ra đời.

Verse 179

प्रियव्रतोत्तातनपाद प्रसूत्याकूति संज्ञितम् । ददौ प्रसूतिं दक्षाय आकूतिं रुचये पुरा

Từ dòng dõi Priyavrata và Uttānapāda sinh ra hai ái nữ tên Prasūti và Ākūti; thuở xưa, ngài gả Prasūti cho Dakṣa và gả Ākūti cho Ruci.

Verse 180

प्रजापतिः स जग्राह तयोर्जज्ञे स दक्षिणः । पुत्रो यज्ञो महाभाग दंपत्योर्मिथुनं ततः

Vị Prajāpati ấy nhận nàng làm hiền thê; từ hai người sinh ra Dakṣiṇā. Hỡi bậc đại phúc, về sau đôi vợ chồng ấy lại sinh một người con trai tên Yajña.

Verse 181

यज्ञस्य दक्षिणायां तु पुत्रा द्वादश जज्ञिरे । यामा इति समाख्याता देवाः स्वायंभुवे मनौ

Từ Dakṣiṇā, hiền phối của Yajña, sinh ra mười hai người con trai. Vào thời Svāyambhuva Manu, họ được biết đến là các vị thần mang danh Yāma.

Verse 182

प्रसूत्यां च तथा दक्षश्चतस्रो विंशतिं तथा । ससर्ज कन्यास्तासां तु सम्यङ्नामानि मे शृणु

Cũng vậy, nhờ Prasūti mà Dakṣa sinh ra hai mươi bốn ái nữ. Nay hãy nghe ta xướng danh các nàng theo đúng thứ tự.

Verse 183

श्रद्धा लक्ष्सीर्धृतिः पुष्टिस्तुष्टिर्मेधा क्रिया तथा । बुद्धिर्लज्जावपुः शांतिरृद्धिः कीर्तिस्त्रयोदशी

Śraddhā (niềm tin), Lakṣmī (phú quý), Dhṛti (kiên định), Puṣṭi (bồi dưỡng), Tuṣṭi (tri túc), Medhā (trí tuệ) và Kriyā (chánh hạnh); cùng Buddhi (minh triết), Lajjā (khiêm nhu), Vapu (dáng vẻ đoan nghiêm), Śānti (an hòa), Ṛddhi (thịnh vượng) và Kīrti (danh thơm)—đó là mười ba phẩm tính.

Verse 184

पत्न्यर्थं प्रतिजग्राह धर्मो दाक्षायिणीः प्रभुः । ताभ्यः शिष्टा यवीयस्य एकादश सुलोचनाः

Vì mục đích có hiền thê, đấng Dharma đã tiếp nhận các ái nữ của Dakṣa; từ các vị ấy sinh ra mười một người còn lại—những thiếu nữ mắt đẹp—thuộc về người em út.

Verse 185

ख्यातिः सत्यथ संभूतिः स्मृतिः प्रीतिः क्षमा तथा । सन्नतिश्चानसूया च ऊर्ज्जा स्वाहा स्वधा तथा

Khyāti, Satya, Sambhūti, Smṛti, Prīti và Kṣamā; lại có Sannati và Anasūyā; cũng như Ūrjā, Svāhā và Svadhā.

Verse 186

भृगुर्भवो मरीचिश्च तथा चैवांगिरा मुनिः । अहं च पुलहश्चैव क्रतुर्मुनिवरस्तथा

Bhṛgu, Bhava, Marīci và hiền triết Aṅgirā; cùng với ta, Pulaha, và bậc thánh hiền tối thượng Kratu nữa—đều được xưng danh.

Verse 187

अत्रिर्वसिष्ठो वह्निश्च पितरश्च यथाक्रमम् । ख्यात्याद्या जगृहुः कन्या मुनयो राजसत्तम

Atri, Vasiṣṭha, Agni và các Pitṛ, theo đúng thứ tự, đã cưới các thiếu nữ bắt đầu từ Khyāti, hỡi bậc vương thượng.

Verse 188

श्रद्धा कामं बलं लक्ष्मीर्नियमं धृतिरात्मजम् । संतोषं च तथा तुष्टिर्लोभं पुष्टिरसूयत

Bà sinh ra các người con: Śraddhā (Đức Tin), Kāma (Dục vọng), Bala (Sức mạnh), Lakṣmī (Phú quý), Niyama (Tự chế) và Dhṛti (Kiên nhẫn); lại còn Santoṣa (Tri túc), Tuṣṭi (Mãn nguyện), Lobha (Tham lam) và Puṣṭi (Dưỡng nuôi).

Verse 189

मेधा श्रुतं क्रिया दण्डं नयं विनयमवे च । बोधं बुद्धिस्तथा लज्जा विनयं वपुरात्मजम्

Trí tuệ, học vấn do nghe thánh giáo, hành vi chánh đáng, kỷ luật và hình phạt, đường lối đúng đắn và đức khiêm cung; lại có sự giác ngộ, năng lực phân biệt, lòng thẹn hổ và hạnh kiểm tốt—đó đều là những người con chân thật sinh từ chính phẩm hạnh và thân tâm mình.

Verse 190

व्यवसायं प्रजज्ञे वै क्षेमं शान्तिरसूयत । सुखमृद्धिर्यशः कीर्तिरित्येते धर्मसूनवः

Quả thật, từ Dharma sinh ra tinh thần doanh tiến; từ Śānti sinh ra kṣema, tức sự an ổn. Hạnh phúc, phú túc, danh vọng và tiếng thơm—đều được nói là những người con của Dharma.

Verse 191

कामान्नंदी सुतं हर्षं धर्मपौत्रमसूयत । हिंसा भार्यात्वधर्मस्य तस्य जज्ञे तदानृतं

Từ Kāma, Nandī sinh ra một người con tên Harṣa, là cháu của Dharma. Còn Hiṃsā, vợ của Adharma, bấy giờ sinh ra Anṛta, tức sự dối trá.

Verse 192

कन्या च निकृतिस्ताभ्यां भयं नरक एव च । माया च वेदना चैव मिथुनं द्वंद्वमेव च

Và rồi xuất hiện Thiếu nữ cùng Nikṛti, tức sự gian trá; từ hai điều ấy sinh ra Nỗi sợ và cả Địa ngục. Lại có Māyā và Vedanā (đau đớn), cùng với Mithuna (kết đôi) và chính nguyên lý Dvandva (nhị nguyên).

Verse 193

तयोर्जज्ञेथ वै माया मृत्युं भूतापहारिणम् । वेदनायास्ततश्चापि दुःखं जज्ञेथ रौरवात्

Từ hai điều ấy quả thật sinh ra Māyā và Mṛtyu—tử thần cướp đi sinh mạng muôn loài; và từ Vedanā lại sinh ra Duḥkha, nỗi khổ phát xuất từ Raurava.

Verse 194

मृत्योर्व्याधिजराशोक तृष्णाक्रोधाश्च जज्ञिरे । दुःखोत्तराः स्मृता ह्येते सर्वे चाधर्मलक्षणाः

Từ Thần Chết sinh ra bệnh tật, tuổi già và sầu muộn; lại còn dục vọng khát ái và sân hận. Tất cả đều được ghi nhớ là dẫn đến khổ đau, và đều là dấu hiệu của adharma (phi chánh).

Verse 195

नैषां भार्यास्ति पुत्रो वा ते सर्वे ह्यूर्द्ध्वरेतसः । रौद्राण्येतानि रूपाणि ब्रह्मणो नृवरात्मज

Họ không có vợ cũng chẳng có con; vì tất cả đều là ūrdhvareta, những bậc phạm hạnh, với tinh lực hướng thượng. Hỡi con của bậc nam nhân tối thượng, đó chính là những hình tướng raudra (mãnh liệt) của Brahmā.

Verse 196

नित्यं प्रलयहेतुत्वं जगतोस्य प्रयांति वै । रुद्रसर्गं प्रवक्ष्यामि यथा ब्रह्मा चकार हा

Quả thật, họ nói rằng thế gian này luôn nghiêng về nguyên nhân của pralaya (đại hủy). Nay ta sẽ thuật về sự sáng tạo—dòng phát sinh của Rudra—đúng như Brahmā đã thực hiện.

Verse 197

कल्पादावात्मनस्तुल्यं सुतं प्रध्यायतस्ततः । प्रादुरासीत्प्रभोरंके कुमारो नीललोहितः

Vào buổi đầu của kalpa, khi Đấng Chúa Tể thiền tưởng về một người con ngang bằng với chính mình, thì trên lòng Ngài hiện ra một người con trẻ—Nīlalohita.

Verse 198

रुदन्वै सुस्वरं सोथ द्रवंश्च नृपसत्तम । किं रोदिषीति तं देवो रुदंतं प्रत्युवाच ह

Rồi, hỡi bậc vua tối thượng, cậu khóc lớn bằng giọng trong sáng và còn run rẩy; vị thần bèn hỏi cậu đang khóc: “Vì sao con khóc?”

Verse 199

नामधेहीति तं सोथ प्रत्युवाच प्रजापतिम् । रोदनाद्रुद्रनामासि मा रोदीर्धैर्यमावह

Khi (ngài) thưa: “Xin ban cho con một danh xưng,” thì Prajāpati đáp: “Vì tiếng khóc của con nên con mang danh Rudra; chớ khóc nữa—hãy gom giữ sự vững tâm (dũng khí).”

Verse 200

एवमुक्तः पुनस्सोथ सप्तकृत्वो रुरोद ह । ततोन्यानि ददौ तस्मै सप्तनामानि वै प्रभुः

Được dạy như thế, ngài lại khóc bảy lần; rồi Đức Chúa ban cho ngài thêm bảy danh hiệu khác.