Adhyaya 8

Verse 1

कश्यप उवाच । स गर्भे व्याकुलो जातः खिद्यमानो दिने दिने । दुःखाक्रांतो हि धर्मात्मा सर्वपीडाभिपीडितः

Caśyapa nói: Ngay trong bào thai, chàng đã bấn loạn, ngày qua ngày càng khổ sở. Bậc có tâm dharma ấy bị sầu não trùm lấp, bị mọi thứ thống khổ đè nén.

Verse 2

अधोमुखस्तु गर्भस्थो मोहजालेन बंधितः । आधिव्याधिसमाक्रांतो हाहाभूतो विचेतनः

Trong bụng mẹ, bào thai quay mặt xuống, bị trói buộc bởi lưới mê vọng. Bị khổ não tinh thần và bệnh tật thân xác bủa vây, nó kêu “than ôi, than ôi”, bất lực rồi rơi vào hôn mê.

Verse 3

दुःखेन महताविष्टो ज्ञानमाह प्रपीडितः । आत्मोवाच । तव वाक्यं महाप्राज्ञ न कृतं तु मया तदा

Bị nỗi khổ lớn bao trùm và bị ưu não đè nén, Jñāna cất lời. Ātman nói: “Hỡi bậc hiền triết đại trí, khi ấy ta đã không làm theo lời ngài.”

Verse 4

ध्यानेन वार्यमाणोपि पतितो मोहसंकटे । तस्माद्रक्ष महाप्राज्ञ गर्भवासात्सुदारुणात्

Dẫu bị ngăn giữ bởi thiền định, người ta vẫn có thể sa vào hiểm nạn của mê vọng. Vì thế, ôi bậc đại trí, xin che chở con khỏi cảnh trú trong thai mẹ vô cùng kinh khiếp.

Verse 5

ज्ञानमुवाच । मया त्वं वारितो ह्यात्मन्कृतं वाक्यं न चैव मे । पंचात्मकैर्महाक्रूरैः पातितो गर्भसंकटे

Jñāna nói: “Hỡi người thân yêu, ta đã ngăn con rồi, nhưng lời ta chẳng được nghe theo. Bởi những lực năm phần vô cùng tàn bạo, con đã bị quăng vào hiểm nạn của thai tạng.”

Verse 6

इदानीं गच्छ त्वं ध्यानं तस्मात्संप्राप्स्यसे सुखम् । गर्भवासाद्भविष्यस्ते मोक्ष एव न संशयः

Giờ đây hãy đi vào thiền định; từ đó con sẽ đạt an lạc. Và nhờ (kinh nghiệm thanh lọc của) việc trú trong thai, chính giải thoát sẽ đến với con—không chút nghi ngờ.

Verse 7

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ज्ञात्वा ज्ञानस्य तत्त्वताम् । ध्यानमाहूय प्रोवाच श्रूयतां वचनं मम

Nghe lời ấy và thấu hiểu chân lý của Jñāna, người ấy liền triệu thỉnh Dhyāna và nói: “Xin hãy lắng nghe lời ta.”

Verse 8

त्वामहं शरणं प्राप्तो ध्यान मां रक्ष नित्यशः । एवमस्तु महाप्राज्ञ ध्यानमाह महामतिम्

“Con đến nương tựa nơi Ngài; ôi Dhyāna, xin gìn giữ con luôn luôn.” “Như vậy sẽ thành, hỡi bậc đại trí,” Dhyāna nói với người có tâm chí cao quý ấy.

Verse 9

एतद्वाक्यं ततः श्रुत्वा आत्मा वै ध्यानमागतः । ध्यानेन हि समं गर्भे संस्थितो मोहवर्जितः

Nghe lời ấy, tự ngã (Ātman) liền nhập vào thiền định; nhờ sức thiền, an trụ vững vàng trong bào thai và trở nên lìa mọi mê vọng (moha).

Verse 10

यदा ध्यानं गतो ह्यात्मा विस्मृतं गर्भजं भयम् । स द्वाभ्यां सहितस्तत्र आत्मा मोह विना कृतः

Khi Ātman nhập thiền, nỗi sợ do thân phận trong bào thai liền bị quên lãng; rồi tại đó, cùng với hai vị ấy, Ātman được khiến trở nên vô mê (không moha).

Verse 11

चिंतयन्नेव वै नित्यमात्मकं सुखमेव हि । इतो निष्क्रांतमात्रस्तु त्यजे पंचात्मकं वपुः

Hằng ngày chỉ quán niệm niềm an lạc duy nhất là Ātman; người vừa rời khỏi nơi này liền xả bỏ thân thể cấu thành bởi năm đại.

Verse 12

एवं चिंतयते नित्यं गर्भवासगतः प्रभुः । सूतिकाले तु संप्राप्ते प्राजापत्ये वरानने

Như vậy, Đấng Chúa tể an trụ trong bào thai luôn luôn quán tưởng. Và khi đến kỳ sinh nở, hỡi người mặt đẹp, mọi sự diễn ra theo sắc lệnh của Prajāpati.

Verse 13

वायुना चलितो गर्भः प्राणेनापि बलीयसा । योनिर्विकासमायाति चतुर्विंशांगुलं तदा

Do vāyu—luồng gió sinh lực còn mạnh hơn cả prāṇa—thúc động, thai nhi chuyển động; khi ấy cửa sinh mở ra và nở rộng đến hai mươi bốn đốt ngón tay.

Verse 14

पंचविंशांगुलो गर्भस्तेन पीडा विजायते । एवं संपीड्यमानस्तु मूर्च्छया मूर्च्छितः प्रिये

Khi bào thai dài đến hai mươi lăm đốt ngón tay, cơn đau dữ dội liền khởi lên. Bị ép chặt và co rút như thế, hỡi người yêu dấu, nó ngất lịm vì choáng váng.

Verse 15

पतितो भूमिभागे तु ज्ञानध्यानसमन्वितः । प्राजापत्येन दिव्येन वायुना स पृथक्कृतः

Dẫu rơi xuống một khoảng đất, người ấy vẫn có tri thức và thiền định. Nhờ luồng gió thiêng sinh từ Prajāpati, người ấy được tách rời (khỏi phần còn lại).

Verse 16

भूमिसंस्पर्शमात्रेण ज्ञानध्याने तु विस्मृते । संसारबंधसंदिग्ध आत्मा प्रियतया स्थितः

Chỉ do chạm đất mà tri thức và thiền định liền bị quên lãng. Tự ngã, ngờ vực và vướng trong dây trói luân hồi, vẫn cố định trong luyến ái và quyến mến.

Verse 17

गुणदोषसमाक्रांतो महामोहसमन्वितः । खाद्यं पानादिकं सर्वमिच्छत्येव दिनेदिने

Bị lấn át bởi cả đức lẫn lỗi, lại bị đại mê hoặc chi phối, người ấy ngày qua ngày thèm muốn mọi thứ: thức ăn, đồ uống và các thứ khác.

Verse 18

एवं संपुष्यमाणस्तु आत्मा पंचात्मकैः सह । व्यापितो हींद्रियैः सर्वैर्विषयैः पापकारिभिः

Vì thế, khi được nuôi dưỡng liên tục, tự ngã—cùng với năm thành phần—bị thấm khắp bởi mọi căn và các cảnh của chúng, những thứ dẫn đến tội lỗi.

Verse 19

बांधवानां समोहेन भार्यादीनां तथैव च । आकुलव्याकुलो देवि जायते च दिनेदिने

Hỡi Nữ Thần, do sức ép của đám đông thân quyến—cũng như của vợ và các kẻ nương tựa khác—con người ngày qua ngày càng thêm bồn chồn, rối loạn và bất an.

Verse 20

महामोहेन संदिग्धो मोहजालगतः प्रभुः । कैवर्तेन यथा बद्धः शकुलो जालबंधनैः

Bị đại mê hoặc làm cho nghi hoặc, bậc chủ tể rơi vào lưới si tình—như con cá bị trói chặt trong mắt lưới của người chài.

Verse 21

चलितुं नैव शक्तोस्ति तथात्मासीत्प्रबंधितः । मोहजालैस्तु तैः सर्वैर्दृढबंधैस्तु बंधितः

Ông hoàn toàn không thể cử động; chính bản ngã như bị kìm giữ. Bị mắc trong mọi lưới mê ấy, ông bị trói chặt bởi những dây ràng buộc kiên cố từ bốn phía.

Verse 22

एवमादिप्रपंचेन व्यापितो व्यापकेन हि । ज्ञानविज्ञानविभ्रष्टो रागद्वेषादिभिर्हतः

Vì thế, bị bao phủ bởi muôn vẻ phô bày này—trong đó Đấng Chúa Tể hằng thấm khắp mọi nơi—con người đánh mất tri thức chân thật và tuệ giác chứng ngộ, rồi bị quật ngã bởi tham luyến, sân ghét và các thứ ấy.

Verse 23

कामेन पीड्यमानस्तु क्रोधेनैव तथैव वा । प्रकृत्या कर्मणाबद्धो महामूढो व्यजायत

Bị dục vọng hành hạ—hoặc cũng vậy bởi cơn giận—bị trói buộc bởi prakṛti và bởi nghiệp của chính mình, kẻ đại si ấy lại phải thọ sinh (lần nữa).

Verse 24

सूत उवाच । एवं मूढो यदात्मासौ कामक्रोधवशंगतः । लोभरागादिभिः सर्वैर्व्यापृतस्तैर्दुरात्मभिः

Sūta thưa: Khi một người mê muội, rơi vào quyền lực của dục vọng và sân hận, thì toàn thân tâm bị các khuynh hướng ác—tham lam, luyến ái và những thứ khác—chi phối, khiến kẻ ấy bận rộn như một tâm địa bất thiện.

Verse 25

इयं भार्या ह्ययं पुत्र इदं मित्रमिदं गृहम् । एवं संसारजालेन महामोहेन बंधितः

“Đây là vợ ta, đây là con ta, đây là bạn ta, đây là nhà ta”—như thế, bởi đại mê (mahāmohā), người ta bị trói buộc trong lưới saṁsāra của cõi đời.

Verse 26

पुत्रशोकादिभिर्दुःखैर्विविधैराकुलस्तदा । जरयाव्याधिभिश्चैव संग्रस्तश्चाधिभिस्तथा

Rồi người ấy rối bời bởi nhiều nỗi khổ—như nỗi sầu vì con—lại bị tuổi già và bệnh tật hành hạ, và còn bị vây bủa bởi muôn thứ thống khổ trong tâm.

Verse 27

एवमात्मा संप्रतप्तो दुःखमोहैः सुदारुणैः । अभिमानैर्मानभंगैर्नानादुःखैश्च खंडितः

Như vậy, tự ngã (ātman) bị thiêu đốt bởi nỗi khổ và mê lầm vô cùng tàn khốc; lại bị nghiền nát bởi ngã mạn, bởi sự sụp đổ danh dự, và bởi muôn thứ khổ đau.

Verse 28

वृद्धत्वेन तथा देवि शबलत्वेन पीडितः । दुःखं चिंतयते नित्यं हाहाभूतो विचेतनः

Ôi Nữ Thần, bị tuổi già và sự suy nhược bức bách, người ấy luôn nghĩ về khổ đau; miệng kêu “than ôi, than ôi,” rồi trở nên như kẻ mê mờ, mất cả tỉnh thức.

Verse 29

रात्रौ स्वप्नान्प्रपश्येत दिवा चैतन्यवर्जितः । वैकल्येन तथांगानां व्याप्तो देवि दिनेदिने

Ban đêm người ấy chỉ thấy những giấc mộng, ban ngày thì mất hẳn sự tỉnh giác; ôi Nữ Thần, từng ngày từng ngày sự suy nhược sẽ lan khắp các chi thể của người ấy.

Verse 30

संसारे भ्रममाणेन वैराग्यं तत्र दर्शितम् । निःशंकं बंधुहीनं च प्रशांतं तुष्टमेव च

Với kẻ lang thang trong cõi luân hồi, nơi ấy bày lộ tâm ly tham: không sợ hãi, không nương tựa quyến thuộc, an tịnh và quả thật tri túc.

Verse 31

तमुवाच तदात्मा वै कामक्रोधविवर्जितम् । को भवान्नग्नरूपेण कथं मित्रैर्न लज्जसे

Bấy giờ người tự chế, lìa dục và lìa sân, nói với ông ta: “Ngươi là ai trong hình dạng trần truồng này—và sao trước bạn hữu mà chẳng biết hổ thẹn?”

Verse 32

यत्र लोकाः स्त्रियो वृद्धा युवत्यो मातरस्तथा । एतासां हि गतो मध्ये न बिभेषि अनावृतः

Nơi có người—phụ nữ, người già, thiếu nữ và các bà mẹ—ngươi bước thẳng vào giữa họ mà vẫn chẳng sợ, dù thân không che đậy.

Verse 33

वीतराग उवाच । को ह्यत्र नग्नो दृश्येत न नग्नोस्मीति वै कदा । सुसंबद्धस्त्वमेवापि परिधान समन्वितः

Vītarāga nói: “Ở đây ai có thể bị thấy là trần truồng? Và khi nào người ta thật sự có thể nói: ‘Ta không trần truồng’? Chính ngươi cũng bị ràng buộc chặt chẽ—đầy đủ mọi lớp y phục che phủ.”

Verse 34

न नग्नोस्मि कदा दिव्यभवान्नग्नः प्रदृश्यते । इंद्रियार्थवशेवर्ती मर्यादापरिवर्जितः

Ta chưa từng trần truồng; chính ngươi, dẫu là bậc thiêng liêng, lại bị thấy như trần truồng—bị các đối tượng của giác quan lôi kéo, gạt bỏ mọi khuôn phép và tự chế.

Verse 35

आत्मोवाच । पुरुषस्य का हि मर्यादा तामाचक्ष्व च सुव्रत । विस्तरेण महाप्राज्ञ यदि जानासि निश्चितम्

Ātman nói: “Đối với con người, ranh giới đúng mực (quy tắc hạnh kiểm) là gì? Hỡi người giữ giới lành, hãy nói cho ta. Hỡi bậc đại trí, nếu ngươi biết chắc, hãy giảng giải tường tận.”

Verse 36

वीतरागो महाप्राज्ञस्तमुवाच महामतिः । सुस्थैर्यं भजते चित्तं सुखदुःखेषु नित्यदा

Bậc ly tham, đại trí ấy nói với ông: “Giữa vui và khổ, tâm luôn đạt được sự vững chãi kiên định.”

Verse 37

क्लेशितं सर्वभावैश्च तेषुतेषु परित्यजेत् । अथ लज्जां प्रवक्ष्यामि मनो या निर्विशत्यलम्

Những trạng thái tâm bị mọi thứ khổ não bức bách, nên bỏ đi hết lần này đến lần khác. Nay ta sẽ nói về ‘lajjā’—đức thẹn thùng đoan nghiêm, thấm sâu và lan khắp tâm ý.

Verse 38

मयाद्यैवं न कर्तव्यं नग्नः स्थानविवर्जितः । पश्चात्तापे सुसंलीनः सा लज्जा परिकथ्यते

“Từ hôm nay, ta không được làm điều ấy nữa—đứng trần truồng, không đúng chỗ. Về sau, nếu chìm sâu trong sự hối hận, đó chính là ‘lajjā’, tức nỗi thẹn.”

Verse 39

कस्य लज्जा प्रकर्तव्या द्वितीयो नास्ति सर्वदा । एकश्च पुरुषो दिव्यः कस्य किंचिन्न नाशयेत्

Phải hổ thẹn vì ai? Vì kỳ thực chẳng bao giờ có ‘kẻ thứ hai’. Chỉ có một Đấng Nhân Vị Thiêng Liêng—có điều gì của ai mà Ngài không thể tiêu dung, khiến đến hồi tận diệt?

Verse 40

अथ लोकान्प्रवक्ष्यामि ये त्वया परिकीर्तिताः । यथा कुलालकश्चक्रे मृत्पिंडं च निधापयेत्

Nay ta sẽ giảng về các thế giới mà ngươi đã xưng kể; như người thợ gốm đặt một khối đất sét lên bàn xoay.

Verse 41

भ्रामयित्वा तु सूत्रेण नानाभेदान्प्रकाशयेत् । भांडानां तु सहस्राणि स्वेच्छया मतिसंस्थितः

Khi khiến nó quay bằng sợi dây, người ấy phô bày muôn vẻ sai khác; tâm trí an trụ, tùy ý mà làm, liền tạo nên hàng ngàn đồ gốm.

Verse 42

तथायं सृजते धाता नानारूपाणि नान्यथा । पश्चाद्विनाशमायांति येनकेनापि हेतुना

Cũng vậy, Đấng Dhātā, bậc Tạo Hóa, sinh ra muôn hình vạn trạng—chẳng theo cách nào khác; rồi về sau, vì nhân duyên nào đó, chúng đi vào hoại diệt.

Verse 43

सर्वदैव स्थिता ये च ये लोकाश्च सनातनाः । तेषां लज्जा प्रकर्तव्या नावर्तंते हि ते भुवि

Những thế giới luôn thường trụ, những cõi vĩnh hằng ấy, nên được chiêm ngưỡng bằng lòng kính sợ đầy tín tâm; vì chúng chẳng trở lại nơi trần địa nữa.

Verse 44

आकाशवायुतेजांसि पृथ्वी चापश्च पंचमः । अमी लोकाः प्रकाशंते ये च सर्वत्र संस्थिताः

Hư không, gió và tejas (lửa); đất và nước làm yếu tố thứ năm—năm cõi/ngũ đại ấy rạng ngời, và an lập khắp mọi nơi.

Verse 45

सत्त्वानामंगदेशेषु पंचैतेषु सुसंस्थिताः । सर्वत्रैव च वर्तंते कस्य लज्जा विधीयते

Trong các miền của thân thể chúng sinh, năm thứ ấy đều an trụ vững bền. Vì chúng vận hành khắp nơi, vậy sự hổ thẹn còn có thể quy định cho ai?

Verse 46

स्त्रीणां रूपं प्रवक्ष्यामि श्रूयतां तात सांप्रतम् । यथाघटसहस्रेषुसोदकेषुविराजते

Này con hiền, hãy lắng nghe: nay ta nói về bản tính vẻ đẹp của người nữ—như nước rạng ngời trong muôn ngàn chiếc vò.

Verse 47

एकश्चंद्रो हि सर्वत्र भवांस्तद्वद्विराजते । गतो जंतुसहस्रेषु मोहचक्रे महात्मवान्

Như chỉ một vầng trăng mà chiếu sáng khắp nơi, ngài cũng rạng ngời như thế. Nhưng bậc đại hồn ấy đã lang thang giữa muôn ngàn loài hữu tình, mắc trong bánh xe xoay vần của mê vọng.

Verse 48

स्थावरेषु च सर्वेषु जंगमेषु तथा भवान् । योनिद्वारेण पापेन मायामोहमयेन वै

Ngài hiện hữu trong mọi loài bất động và cũng trong mọi loài hữu động; đi vào qua cửa ngõ yoni (cửa sinh), bởi quyền lực māyā tội lỗi, đầy dẫy mê si.

Verse 49

कुचाभ्यां च नितंबाभ्यां वयसा च विराजते । हृन्मांसस्याधिका वृद्धिर्दृष्टा चात्र न संशयः

Nàng rạng ngời bởi bầu ngực và hông, lại bởi tuổi xuân tươi thắm; và tại đây quả thật thấy sự tăng trưởng vượt hơn của phần thịt nơi trái tim—không chút nghi ngờ.

Verse 50

पतनाय च लोकानां मोहरूपं विदर्शितम् । नभवत्येव सा नारी या त्वया परिकीर्तिता

Vì sự sa đọa của chúng sinh, một hình tướng mê hoặc (moha) đã được phô bày. Quả thật, người nữ như điều ngươi ca tụng ấy hoàn toàn không hề có.

Verse 51

लीलया कुरुते धाता विनोदाय सदात्मनः । यथा नार्यास्तथा पुंसो जीवः सर्वत्र संस्थितः

Đấng Tạo Hóa (Dhātā) hành động như một cuộc lila, để làm vui lòng Tự Ngã thường trụ. Như trong người nữ, cũng vậy trong người nam—linh hồn cá thể (jīva) an trụ khắp nơi.

Verse 52

कुचयोनिविहीना ये जीवन्मुक्ताः सदैव हि । नरस्तु पुरुषः प्रोक्तो नारी प्रकृतिरुच्यते

Những ai lìa bỏ các niệm tưởng về ‘bầu ngực’ và ‘tử cung’—thường hằng giải thoát ngay khi còn sống (jīvanmukta)—mới thật là người tự do. ‘Nam’ được tuyên là Puruṣa, còn ‘nữ’ được gọi là Prakṛti.

Verse 53

रमते तेन वै सार्द्धं न मुक्ता हि कदाचन । भवान्प्रकृतिसंयुक्तः पुरुषेषु प्रदृश्यते

Nàng (Prakṛti) vui hưởng cùng điều ấy và chẳng bao giờ, trong bất cứ lúc nào, được giải thoát. Còn ngươi, do kết hợp với Prakṛti, được thấy giữa các hữu tình mang thân như là jīva.

Verse 54

कः कस्य कुरुते लज्जामेवं ज्ञात्वा सुखं व्रज । वृद्धां स्त्रियं प्रवक्ष्यामि सदावृद्धां वरानने

Ai phải hổ thẹn trước ai? Biết vậy rồi, hãy đi trong an lạc. Hỡi người có dung nhan mỹ lệ, ta sẽ nói về một bà lão—một người luôn luôn già nua.

Verse 55

त्वचा जर्जरतां याता यस्याप्यंगे वरानने । श्वेतैश्चैव तथाकेशैः पलितैश्च समाकुला

Hỡi người mặt đẹp, ngay cả người ấy cũng mang dấu ấn tuổi già trên thân thể; da trở nên nhăn nheo, tóc trắng và tóc bạc phủ đầy.

Verse 56

बलहीनाथ दीनापि व्यापिता वलिना तदा । नेयं वृद्धा भवेन्नारी परं वृद्धा च कथ्यते

Bạch Chúa tể, dẫu nàng yếu đuối và khốn cùng, khi thân bị phủ đầy nếp nhăn, cũng không vì thế mà gọi là bà lão; cái “già” chân thật được nói theo một nghĩa khác, cao hơn.

Verse 57

एतस्या लक्षणं प्रोक्तं युवतीं प्रवदाम्यहम् । ज्ञानेन वर्द्धते नित्यं जीवपार्श्वे समाश्रिता

Tướng trạng của nàng đã được nói; nay ta sẽ nói về thiếu nữ. Nhờ tri thức mà nàng luôn tăng trưởng, và nương ở kề bên jīva, sinh linh.

Verse 58

सुमतिर्नाम संप्रोक्ता सा वृद्धा युवतीति च । नारी पुरुषलोकेषु सर्वदैव प्रतिष्ठिता

Nàng được tuyên xưng mang danh Sumati; nàng được nói là vừa là bà lão vừa là thiếu nữ. Nguyên lý nữ tính này luôn an lập giữa các cõi của loài người.

Verse 59

लज्जा तस्याः प्रकर्तव्या अन्यच्चैव वदाम्यहम् । मातरं वै प्रवक्ष्यामि या त्वया परिकीर्तिता

Sự thẹn thùng và đức hạnh của nàng quả thật phải được gìn giữ. Và ta sẽ nói thêm điều nữa: nay ta sẽ giảng về Người Mẹ mà ngươi đã nhắc đến.

Verse 60

प्राणिनामंगदेशेषु सदैव चेतना स्थिता । परज्ञानप्रदा या च सा प्रज्ञा परिकथ्यते

Trong các cơ quan thân thể của muôn loài, thức (chaitanya) luôn hiện hữu; và điều ban cho tri kiến cao thượng (siêu việt) được gọi là ‘prajñā’—trí tuệ chân thật.

Verse 61

प्रज्ञा माता समाख्याता प्राणिनां पालनाय सा । संस्थिता सर्वलोकेषु पोषणाय हिताय वा

Prajñā được gọi là Mẹ, vì Người che chở muôn loài. Người an trụ trong mọi cõi, nuôi dưỡng và hành tác vì lợi ích an lành.

Verse 62

सुमतिर्नाम या प्रोक्ता सा माता परिकथ्यते । संसारद्वारमार्गाणि यानि रूपाणि नित्यशः

Đấng được tuyên xưng mang danh Sumati cũng được mô tả là Mẹ; và những hình thái luôn là con đường dẫn đến ‘cánh cửa’ của saṃsāra (luân hồi) cũng được nói đến.

Verse 63

भवंति मातरो ह्येता बहुदुःखप्रदर्शिकाः । मातृरूपं समाख्यातमन्यत्किं ते वदाम्यहम्

Quả thật, những điều ấy cũng trở thành ‘các bà mẹ’, nhưng lại phơi bày muôn nỗi khổ đau. Ta đã giảng rõ hình tướng của tình mẫu tử; nay còn biết nói gì thêm với ngươi?

Verse 64

आत्मोवाच । भवान्को हि समायातो मम संतापनाशकः । विस्तरेण समाख्याहि स्वरूपमात्मनः स्वयम्

Tự Ngã (Ātman) phán: “Ngươi là ai, đến đây như kẻ dập tắt nỗi khổ não của ta? Hãy tự mình thuật rõ, tường tận chân tánh—hình tướng—của chính ngươi.”

Verse 65

वीतराग उवाच । यस्मात्कामानि वर्तंते निराशाः सर्व एव ते । यं दुष्टत्वान्न पश्यंति कर्माण्येतानि नान्यथा

Vītarāga nói: “Vì dục vọng cứ khởi lên, nên hết thảy họ thật sự không có niềm hy vọng chân chánh. Do ác tâm mà chẳng thấy chân lý; ấy là nghiệp hành đưa đến, không thể khác.”

Verse 66

यत्समीपं हि नायाति आशा चैव कदाचन । क्रोधो लोभस्तथा मोहो यद्भयात्प्रलयं गताः

Bên Ngài, ngay cả vọng cầu cũng chẳng bao giờ dám đến gần; vì sợ Ngài mà sân hận, tham lam và si mê đều tiêu vong.

Verse 67

वीतरागोस्मि भद्रं ते विवेको मम बांधवः । आत्मोवाच । कीदृशोऽसौ तव भ्राता विवेको नाम नामतः

“Ta là Vītarāga, kẻ lìa mọi chấp trước—nguyện phúc lành đến với ngươi. Viveka (trí phân biệt) là người thân của ta.” Tự Ngã hỏi: “Người anh em của ngươi, kẻ mang danh ‘Viveka’, có dáng vẻ thế nào?”

Verse 68

तस्य त्वं लक्षणं ब्रूहि भ्रातुरात्मन एव च । वीतराग उवाच । तस्यैव लक्षणं रूपं न वदामि तवाग्रतः

“Hãy nói cho ta những dấu hiệu của người ấy—của huynh đệ ngươi, và cả tự tánh của người ấy nữa.” Vītarāga đáp: “Ngay trước mặt ngươi, ta sẽ không nói về đặc tướng và hình tướng của người ấy.”

Verse 69

भ्रातुस्तस्य महाभाग आह्वानं च करोम्यहम् । भोभो विवेक मे भ्रातरावयोस्त्वं वचः शृणु

Hỡi bậc cao quý, ta cũng sẽ gọi người huynh đệ ấy. Này Viveka, em huynh của ta, hãy lắng nghe lời của cả hai chúng ta.

Verse 70

एह्येहि सुमहाभाग मम स्नेहान्महामते । कश्यप उवाच । शांतिक्षमाभ्यां संयुक्तो भार्याभ्यां च समागतः

“Hãy đến, hãy đến, hỡi bậc phúc đức lớn—vì tình thương của ta, ô hiền triết đại tâm.” Kaśyapa nói: “Cùng hai phu nhân là Śānti và Kṣamā, ngài đã đến nơi.”

Verse 71

सर्वदृक्सर्वगो व्यापी सर्वतत्त्वपरायणः । संदेहानां च सर्वेषां यो रिपुर्ज्ञानवत्सलः

Ngài là Đấng thấy khắp, Đấng trùm khắp—hiện diện mọi nơi—chuyên chú nơi chân lý tối thượng; là kẻ thù của mọi nghi hoặc, nhưng trìu mến với trí tuệ chân thật.

Verse 72

धारणा धीश्च द्वे पुत्र्यौ तस्यैव हि महात्मनः । तस्य योगः सुतो ज्येष्ठो मोक्षो यस्य महागुरुः

Dhāraṇā và Dhī chính là hai ái nữ của bậc đại hồn ấy. Trưởng nam của ngài là Yoga, và bậc đại sư của ngài là Mokṣa (Giải thoát).

Verse 73

निर्मलो निरहंकारो निराशो निष्परिग्रहः । सर्ववेलाप्रसन्नात्मा गतद्वंद्वो महामतिः

Ngài thanh tịnh không tỳ vết, không ngã mạn; không ham cầu, không chấp thủ. Mọi thời tâm nội tại an nhiên; vượt ngoài nhị nguyên, thật là bậc đại trí.

Verse 74

स विवेकः समायातो गुणरत्नैर्विभूषितः । यस्यामात्यौ महात्मानौ धर्मसत्यौ महामती

Bậc Viveka trí tuệ và phân minh đã đến, trang nghiêm bằng những bảo châu của đức hạnh; và trong cõi ấy có hai vị đại thần đại tâm—kiên định nơi dharma và chân thật, trí lự cao vời.

Verse 75

क्षमाशांतिसमायुक्तः स विवेकः समागतः । वीतरागमुवाचेदमाहूतोहं समागतः

Viveka, đầy lòng nhẫn nhục và an tịnh nội tâm, đã đến. Khi ấy Vītarāga nói: “Được triệu thỉnh, ta đã đến đây.”

Verse 76

तद्भ्रातः कारणं सर्वं कथ्यतां हि ममाग्रतः । यमाश्रित्य त्वयाद्यैव कृतमाह्वानमेव मे

Vậy nên, hỡi hiền huynh, xin nói rõ trước mặt ta toàn bộ nguyên do—nương vào điều gì mà hôm nay chính huynh đã triệu gọi ta.

Verse 77

वीतराग उवाच । पुमान्स्थितो यः पुरतो महापाशैर्नियंत्रितः । मोहस्य बाणैः संभ्रांतः संसारस्य च बंधनैः

Vītarāga nói: “Có một người đứng trước mặt, bị những thòng lọng lớn trói buộc; rối loạn bởi mũi tên của mê vọng, và bị xiềng xích của saṃsāra giam cầm.”

Verse 78

सर्वस्य व्यापकः स्वामी अयमात्मा ममैव च । पंचतत्त्वैः समाविष्टो ज्ञानध्यानविवर्जितः

Tự Ngã này là Đấng Chủ Tể thấm khắp của muôn loài—và cũng chính là Tự Ngã của ta; nhưng bị bao bọc bởi năm đại, nên thiếu vắng trí tri và thiền định.

Verse 79

पृच्छतामेनमात्मानं भवांस्तत्त्वेषु पंडितः । वीतरागवचः श्रुत्वा विवेको वाक्यमब्रवीत्

Ngài vốn thông tuệ các chân lý tattva, hãy tự hỏi chính Ātman này. Nghe lời của bậc ly tham, Viveka liền cất lời đáp lại.

Verse 80

विवेक उवाच । सुखेन स्थीयते देव भवता विश्वनायक । आगते त्वयि संसारे किं किं भुक्तं सुखं स्वयम्

Viveka thưa: “Bạch Thiên Chủ, bậc dẫn dắt vũ trụ—khi Ngài bước vào cõi luân hồi này và an trú thong dong, chính Ngài đã thọ hưởng những lạc thú nào, và bằng cách nào?”

Verse 81

आत्मोवाच । गर्भवासो महद्दुःखमसह्यं दारुणं मया । भुक्तमेव महाप्राज्ञ ज्ञानहीनेन वै सदा

Ātman nói: “Hỡi bậc đại trí, trú trong thai mẹ là khổ lớn—không sao chịu nổi, thật ghê gớm—ta quả đã từng chịu đựng, luôn trong cảnh thiếu vắng chân tri.”

Verse 82

देहेपि ज्ञानविभ्रष्टः सोहं जातो ह्यनेकधा । बाल्यावस्थां गतेनाथ कृत्याकृत्यं कृतं मया

Ngay trong thân này, ta cũng lạc mất chân tri, nên sinh ra nhiều lần theo nhiều cách. Bạch Chúa Tể, khi bước vào tuổi thơ, ta đã làm cả điều nên làm lẫn điều không nên làm.

Verse 83

तारुण्येन कृता क्रीडा भुक्ता भार्या ह्यनेकशः । वार्धकं प्राप्य संतप्तः पुत्रशोकादिभिस्तथा

Thuở thanh xuân, người ấy vui chơi trong dục lạc; hưởng thụ người vợ hết lần này đến lần khác. Nhưng khi tuổi già đến, người ấy đau đớn—lại thêm sầu khổ vì con và bao nỗi khổ khác.

Verse 84

भार्यादीनां वियोगैस्तु दग्धोस्म्यहमहर्निशम् । दुःखैरनेकसंवर्णैः संतप्तोस्मि दिनेदिने

Vì lìa xa người vợ và những người thân khác, ta bị thiêu đốt suốt ngày đêm. Bị muôn nỗi sầu khổ bủa vây, ta chịu dày vò hết ngày này sang ngày khác.

Verse 85

दिवारात्रौ महाप्राज्ञ न विंदामि सुखं क्वचित् । एवं दुःखै सुसंतप्तः किं करोमि महामते

Ôi bậc đại trí, ngày đêm ta chẳng tìm thấy niềm vui ở bất cứ nơi đâu. Bị khổ đau thiêu đốt như vậy, ôi bậc hiền giả đại tâm, ta phải làm gì đây?

Verse 86

तमुपायं वदस्वैव सुखं विंदामि येन वै । अस्मात्संसारजालौघान्मोचयाद्य सुबंधनात्

Xin hãy nói cho ta chính phương tiện ấy, nhờ đó ta thật sự đạt được an lạc. Xin giải thoát ta ngay hôm nay khỏi dòng lũ mênh mông của lưới saṃsāra này—khỏi xiềng xích trói buộc này.

Verse 87

विवेक उवाच । भवाञ्छुद्धोसि निर्द्वन्द्वो ह्यपापोसि जगत्पते । एनं गच्छ महात्मानं वीतरागं सुखप्रदम्

Viveka nói: “Hỡi Đấng Chúa Tể của thế gian, Ngài thanh tịnh, vượt ngoài mọi nhị nguyên và không vướng tội. Hãy đến với bậc Đại Ngã ấy, người đã lìa mọi chấp trước và ban cho an lạc.”

Verse 88

निःसंशयं त्वया दृष्टं नग्नमाचारवर्जितम् । सुखप्रदर्शको ह्येष सर्वसंतापनाशकः

Không nghi ngờ gì, Ngài đã thấy một người trần truồng và dường như không giữ đúng phép hạnh. Thế nhưng chính người ấy chỉ bày con đường an lạc và diệt trừ mọi nỗi bức bách khổ não.

Verse 89

एवमाकर्ण्य शुद्धात्मा वीतरागं गतः पुनः । तमुवाच श्वसन्दीनः श्रूयतां वचनं मम

Nghe như vậy, bậc tâm hồn thanh tịnh lại trở nên vô chấp. Khi ấy Śvasandīna nói với người ấy: “Hãy lắng nghe lời ta.”

Verse 90

सुखं विंदामि येनाहं तं मार्गं मम दर्शय । एवमस्तु महाप्राज्ञ करिष्ये वचनं तव

Xin chỉ cho ta con đường nhờ đó ta đạt được an lạc. “Xin được như vậy, hỡi bậc đại trí; ta sẽ làm theo lời ngài.”

Verse 91

पुनर्गच्छ विवेकं हि सुखवार्ता कृता त्वया । सुखमार्गस्य वै वक्ता तव एष भविष्यति

Hãy trở về lần nữa, hỡi Viveka; ngươi đã truyền đạt tin lành về an ổn. Quả thật, chính người ấy sẽ là bậc chỉ dạy ngươi về con đường an lạc.

Verse 92

वीतरागेण पुण्येन प्रेषितो गतवान्प्रभुः । तमुवाच महात्मानं विवेकं शुद्धसत्तमम्

Được sai đi bởi công đức của bậc vô chấp, Đức Chúa (Prabhu) liền lên đường. Rồi Ngài ngỏ lời với bậc đại hồn ấy—Viveka, người thanh tịnh tối thượng trong sattva.

Verse 93

सुखं मे दर्शय त्वं हि वीतरागेण प्रेषितः । भवच्छरणमापन्नो रक्ष संसारदारुणात्

Xin chỉ cho ta con đường an lạc, vì ngươi được bậc vô chấp sai đến. Ta đã nương tựa nơi ngươi—xin cứu hộ ta khỏi vòng luân hồi đáng sợ của saṃsāra.

Verse 94

विवेक उवाच । ज्ञानं गच्छमहाप्राज्ञ स ते सर्वं वदिष्यति । आत्मा तथोक्तः संप्राप्तो यत्र ज्ञानं प्रतिष्ठितम्

Viveka nói: “Hỡi bậc đại trí, hãy đến với Jñāna; Ngài sẽ nói cho ông mọi điều. Được chỉ dạy như thế, Tự Ngã đã đến nơi mà tri kiến được an lập vững bền.”

Verse 95

भोभो ज्ञान महातेजः सर्वभावप्रदर्शक । शरणं त्वामहं प्राप्तः सुखमार्गं प्रदर्शय

“Hỡi Jñāna, bậc đại quang minh, đấng hiển lộ mọi thực tại! Con đã đến nương tựa nơi Ngài; xin chỉ bày con đường an lạc và phúc thiện.”

Verse 96

ज्ञानमुवाच । भृत्योहं तव लोकेश त्वं मां वेत्सि न सुव्रत । मया ध्यानेन वै पूर्वं वारितस्त्वं पुनःपुनः

Jñāna nói: “Hỡi Chúa tể các cõi, ta là kẻ phụng sự của Ngài; thế mà, hỡi bậc giữ giới nguyện cao quý, Ngài lại không nhận ra ta. Thuở trước, nhờ sức thiền định, ta đã nhiều lần ngăn giữ Ngài.”

Verse 97

पंचात्मकानां संगेन आपदं प्राप्तवान्भवान् । ध्यानं गच्छ महाप्राज्ञ स ते दाता सुखस्य च

Do kết giao với năm uẩn, ông đã rơi vào tai ách. Hỡi bậc đại trí, hãy đến với thiền định; chính thiền định ấy cũng sẽ ban cho ông an lạc.

Verse 98

ज्ञानेन प्रेषितो ह्यात्मा ध्यानमाश्रित्य संस्थितः । सुखमत्यंतसिद्धं च ध्यानं मे दर्शयस्व ह

Quả thật, Tự Ngã—được tri kiến thúc đẩy—an trụ bằng cách nương tựa thiền định. Xin chỉ cho tôi thiền định ấy, thiền định tối thượng, viên mãn và tràn đầy hỷ lạc.

Verse 99

भवच्छरणमायातं मामेवं परिरक्षय । एवं संभाषितं तस्य ध्यानमाकर्ण्य तद्वचः

Con đã đến nương tựa nơi chân Ngài—xin che chở con như vậy. Được thưa bạch như thế, Ngài lắng nghe lời ấy chăm chú và đem tâm đặt vào sự quán niệm.

Verse 100

समुवाच पुनश्चापि तमात्मानं प्रहृष्टवान् । नैव त्याज्योस्म्यहं तात सर्वकर्मसुनिश्चितः

Hoan hỷ, Ngài lại tự nhủ với chính mình: “Này người thân, ta tuyệt chẳng nên bị bỏ rơi; trong mọi hành động ta vẫn kiên định, quyết tâm vững bền.”

Verse 101

त्वयैव वीतरागेण विवेकेन सदैव हि । ध्यानयुक्तो भवस्व त्वमात्मानमवलोकय

Chính nhờ tâm ly tham của con và sự phân biệt sáng suốt luôn thường hằng, hãy vững bền trong thiền định; hãy nhìn và quán xét chính Tự Ngã (Ātman) của mình.

Verse 102

आत्मवांस्त्वं स्थिरो भूत्वा निरातंको विकल्पितः । यथा दीपो निवातस्थः कज्जलं वमते स्थिरः

Hãy tự chủ, trở nên vững vàng, không lo âu và không dao động phân vân. Như ngọn đèn đặt nơi không gió, khi đứng yên thì nhả muội đen; cũng vậy, sự vững chãi xua sạch cấu uế nội tâm.

Verse 103

तथा दोषान्प्रज्वलित्वा निर्वाणं हि प्रयास्यति । एकांतस्थो निराहारो मिताशी भव सर्वदा

Như vậy, khi đã nhóm lửa thiêu đốt các lỗi lầm, người ấy quả thật đạt đến niết-bàn (nirvāṇa). Hãy ở nơi thanh vắng, thực hành nhịn ăn (nirāhāra), và luôn tiết độ trong việc ăn uống.

Verse 104

निर्द्वंद्वः शब्दसंहीनो निश्चलो ह्यासने स्थितः । आत्मानमात्मना ध्यायन्ममैव स्थिरबुद्धिना

Không còn vướng đôi đối đãi, lìa khỏi âm thanh, bất động và an trụ vững trong tư thế; với trí tuệ kiên định, chỉ hướng về Ta, người ấy quán niệm Chân Ngã bằng chính Chân Ngã.

Verse 105

प्राप्स्यसे परमं स्थानं तद्विष्णोः परमं पदम्

Ngươi sẽ đạt đến cảnh giới tối thượng—chính là Paramapada, địa vị cao nhất của đức Viṣṇu.