Adhyaya 21

Verse 1

अत---#क+ एकविशोड< ध्याय: गान्धारीके द्वारा कर्णको देखकर उसके शौर्य तथा उसकी स्त्रीके विलापका श्रीकृष्णके सम्मुख वर्णन गान्धायुवाच एष वैकर्तन: शेते महेष्वासो महारथ: । ज्वलितानलवत्‌ संख्ये संशान्त: पार्थतेजसा,वह बेचारी कर्णकी पत्नी पृथ्वीपर गिरकर उठी और उठकर पुनः गिर पड़ी। कर्णका मुख सूँघती हुई यह नारी अपने पुत्रके वधसे संतप्त हो फ़ूट-फ़ूटकर रो रही है ।। इति श्रीमहा भारते स्त्रीपर्वणि स्त्रीविलापपर्वणि कर्णदर्शनो नामैकविंशो5ध्याय: ।। २१३१ ॥। इस प्रकार श्रीमहाभारत स्त्रीपर्वके अन्तर्गत स्रीविलापपर्वमें कर्णका दर्शनविषयक इक्कीसवाँ अध्याय प्रा हुआ ॥/ २९ ॥। अपन का छा | अर द्ाविशोद्ध्याय: अपनी-अपनी स्त्रियोंसे घिरे हुए अवन्ती-नरेश और जयद्रथको देखकर तथा दुःशलापर दृष्टिपात करके गान्धारीका श्रीकृष्णके सम्मुख विलाप गान्धायुवाच आवन्त्यं भीमसेनेन भक्षयन्ति निपातितम्‌ । गृध्रगोमायव: शूरं बहुबन्धुमबन्धुवत्‌

Vaiśampāyana nói: “Đây là Vaikartana (Karna) đang nằm đó—một đại cung thủ, bậc nhất trong hàng chiến xa. Giữa chiến trận, chàng từng rực cháy như ngọn lửa hồng; nay đã lặng tắt—bị dập yên bởi hào quang và uy lực của Pārtha (Arjuna).”

Verse 2

गान्धारी बोलीं--श्रीकृष्ण! देखो, यह महाधनुर्धर महारथी वैकर्तन कर्ण कुन्तीकुमार अर्जुनके तेजसे बुझी हुई प्रजवलित आगके समान युद्धस्थलमें शान्त होकर सो रहा है ।। पश्य वैकर्तनं कर्ण निहत्यातिरथान्‌ बहून्‌ । शोणितौघपरीताडूं शयानं पतितं भुवि,माधव! देखो, वैकर्तन कर्ण बहुत-से अतिरथी वीरोंका संहार करके स्वयं भी खूनसे लथपथ होकर पृथ्वीपर सोया पड़ा है

Gāndhārī nói: “Hỡi Mādhava (Kṛṣṇa), hãy nhìn Vaikartana Karṇa! Sau khi hạ sát bao dũng tướng atiratha, nay chàng ngã nằm trên đất, thân mình bị những dòng máu cuồn cuộn phủ vây—cuối cùng lặng yên sau ngọn lửa chiến trường.”

Verse 3

अमर्षी दीर्घरोषश्न महेष्वासो महाबल: । रणे विनिहत: शेते शूरो गाण्डीवधन्चना,शूरवीर कर्ण महान्‌ बलवान्‌ और महाधनुर्धर था। यह दीर्घकालतक रोषमें भरा रहनेवाला और अमर्षशील था, परंतु गाण्डीवधारी अर्जुनके हाथसे मारा जाकर यह वीर रणभूमिमें सो गया है

Vaiśampāyana nói: “Dũng sĩ ấy—không chịu nổi sự xúc phạm, ôm giữ cơn giận dài lâu, đại cung thủ, sức mạnh phi thường—nay nằm trên chiến địa, bị hạ trong giao tranh bởi người mang cung Gāṇḍīva (Arjuna).”

Verse 4

यं सम पाण्डवसंत्रासान्मम पुत्रा महारथा: । प्रायुध्यन्त पुरस्कृत्य मातज्रा इव यूथपम्‌,पाणए्डुपुत्र अर्जुनके डरसे मेरे महारथी पुत्र जिसे आगे करके यूथयतिको आगे रखकर लड़नेवाले हाथियोंके समान पाण्डव-सेनाके साथ युद्ध करते थे, उसी वीरको सव्यसाची अर्जुनने समरांगणमें उसी तरह मार डाला है, जैसे एक सिंहने दूसरे सिंहको तथा एक मतवाले हाथीने दूसरे मदोन्मत्त गजराजको मार गिराया हो

Vaiśaṃpāyana nói: “Chính dũng sĩ mà các con ta—những maharatha—thường đặt lên hàng đầu rồi chiến đấu phía sau, như đàn voi tụ quanh voi đầu đàn; và chỉ bởi sự hiện diện của chàng mà quân Pāṇḍava khiếp sợ—dũng sĩ ấy đã bị Savyasācī Arjuna giết trên chiến địa, như sư tử quật ngã sư tử, hay voi đực đang kỳ musth hạ gục một chúa voi đối địch.”

Verse 5

शार्टूलमिव सिंहेन समरे सव्यसाचिना । मातड़मिव मत्तेन मातड्रेन निपातितम्‌,पाणए्डुपुत्र अर्जुनके डरसे मेरे महारथी पुत्र जिसे आगे करके यूथयतिको आगे रखकर लड़नेवाले हाथियोंके समान पाण्डव-सेनाके साथ युद्ध करते थे, उसी वीरको सव्यसाची अर्जुनने समरांगणमें उसी तरह मार डाला है, जैसे एक सिंहने दूसरे सिंहको तथा एक मतवाले हाथीने दूसरे मदोन्मत्त गजराजको मार गिराया हो

Vaiśampāyana nói: Trong trận chiến, Savyasācin Arjuna đã đánh gục vị dũng sĩ ấy như sư tử quật ngã hổ, hoặc như voi đực đang vào kỳ động dục hạ gục một con voi hùng mạnh khác. Hình ảnh ấy nhấn mạnh sự đối xứng khủng khiếp của chiến tranh: bậc đại chiến binh gặp bậc đại chiến binh, và võ công trở thành thước đo của cái chết nơi chiến địa.

Verse 6

समेता: पुरुषव्याप्र निहतं शूरमाहवे | प्रकीर्णमूर्धजा: पत्न्यो रुदत्य: पर्युपासते,पुरुषसिंह! रणभूमिमें मारे गये इस शूरवीरके पास आकर इसकी पत्नियाँ सिरके बाल बिखेरे बैठी हुई रो रही हैं

Vaiśampāyana nói: “Hỡi bậc hổ giữa loài người, các người vợ—tụ họp quanh vị dũng sĩ đã ngã xuống nơi chiến địa—ngồi sát bên chàng, tóc rối bời, khóc than.” Cảnh ấy phơi bày cái giá nhân sinh của chiến tranh: sau khi người can trường gục ngã, lập tức là nỗi đau và sự mong manh của những kẻ gắn bó với chàng bằng bổn phận và tình yêu.

Verse 7

उद्विग्न: सततं यस्माद्‌ धर्मराजो युधिष्ठिर: । त्रयोदश समा निद्रां चिन्तयन्‌ नाध्यगच्छत,माधव! जिससे निरन्तर उद्विग्न रहनेके कारण धर्मराज युधिष्ठिरको चिन्ताके मारे तेरह वर्षोतक नींद नहीं आयी, जो युद्धस्थलमें इन्द्रके समान शत्रुओंके लिये अजेय था, प्रलयंकर अग्निके समान तेजस्वी और हिमालयके समान निश्चल था, वही वीर कर्ण धृतराष्ट्रपुत्र दुर्योधनके लिये शरणदाता हो मारा जाकर आँधीसे टूटकर पड़े हुए वृक्षके समान धराशायी हो गया है

Vaiśampāyana nói: “Hỡi Mādhava, vì Dharmarāja Yudhiṣṭhira luôn bị xao động, bị những suy tư lo lắng thiêu đốt, nên suốt mười ba năm chàng không sao tìm được giấc ngủ.”

Verse 8

अनाधुृष्य: परैर्युद्धे शत्रुभिर्मघवानिव । युगान्ताग्निरिवार्चिष्मान्‌ हिमवानिव निश्चल:ः,माधव! जिससे निरन्तर उद्विग्न रहनेके कारण धर्मराज युधिष्ठिरको चिन्ताके मारे तेरह वर्षोतक नींद नहीं आयी, जो युद्धस्थलमें इन्द्रके समान शत्रुओंके लिये अजेय था, प्रलयंकर अग्निके समान तेजस्वी और हिमालयके समान निश्चल था, वही वीर कर्ण धृतराष्ट्रपुत्र दुर्योधनके लिये शरणदाता हो मारा जाकर आँधीसे टूटकर पड़े हुए वृक्षके समान धराशायी हो गया है

Vaiśampāyana nói: Trong chiến trận, chàng không ai có thể khuất phục, như Maghavān (Indra) trước kẻ thù; rực cháy như ngọn lửa tận kiếp; và bất động như Himavān (dãy Himalaya). Ấy là Karṇa—người từng là nơi nương tựa của Duryodhana, con trai Dhṛtarāṣṭra—nay nằm chết trên đất, như cây bị bão quật gãy. Đoạn này nhấn mạnh sự đảo nghịch bi thảm của chiến tranh: ngay cả bậc hộ vệ hùng cường, kiên định và rạng ngời, cũng bị hạ gục, để lại tang thương, sự phán xét đạo lý, và tính vô thường của quyền lực thế gian.

Verse 9

स भूत्वा शरणं वीरो धार्तराष्ट्रस्य माधव । भूमौ विनिहत: शेते वातभग्न इव द्रुम:,माधव! जिससे निरन्तर उद्विग्न रहनेके कारण धर्मराज युधिष्ठिरको चिन्ताके मारे तेरह वर्षोतक नींद नहीं आयी, जो युद्धस्थलमें इन्द्रके समान शत्रुओंके लिये अजेय था, प्रलयंकर अग्निके समान तेजस्वी और हिमालयके समान निश्चल था, वही वीर कर्ण धृतराष्ट्रपुत्र दुर्योधनके लिये शरणदाता हो मारा जाकर आँधीसे टूटकर पड़े हुए वृक्षके समान धराशायी हो गया है

Vaiśampāyana nói: “Hỡi Mādhava, vị anh hùng ấy—từng là nơi nương tựa và che chở cho con trai Dhṛtarāṣṭra—nay nằm chết trên mặt đất, như cây bị gió dữ quật gãy.” Câu kệ nhấn mạnh sự đảo nghịch bi thảm của chiến tranh: ngay cả kẻ hùng mạnh nhất, từng làm tấm khiên cho người khác, cũng bị đưa về sự bất động, nhắc người nghe về tính mong manh của quyền lực và sự hoang tàn theo sau tham vọng bị adharma dẫn dắt.

Verse 10

पश्य कर्णस्य पत्नीं त्वं वृषसेनस्य मातरम्‌ । लालप्यमानां करुणं रुदतीं पतितां भुवि,देखो, कर्णकी पत्नी एवं वृषसेनकी माता पृथ्वीपर गिरकर रोती हुई कैसा करुणाजनक विलाप कर रही है?

Vaiśampāyana nói: “Hãy nhìn kìa—hãy nhìn vợ của Karṇa, mẹ của Vṛṣasena. Ngã sấp xuống đất, nàng khóc than và ai oán thảm thiết, xé lòng người.”

Verse 11

आचार्यशापो<नुगतो ध्रुवं त्वां यदग्रसच्चक्रमिदं धरित्री । तत: शरेणापहतं शिरस्ते धनंजयेनाहवशोभिना युधि

Vaiśampāyana nói: “Hẳn nhiên lời nguyền của bậc thầy đã ứng vào ngươi, bởi bánh xe ấy bị đất mẹ nuốt chặt. Vì thế, giữa chiến địa, đầu ngươi đã bị mũi tên của Dhanañjaya (Arjuna)—kẻ làm rạng rỡ chiến trường—đánh gục.”

Verse 12

'प्राणनाथ! निश्चय ही तुमपर आचार्यका दिया हुआ शाप लागू हो गया, जिससे इस पृथ्वीने तुम्हारे रथके पहियेको ग्रस लिया, तभी युद्धमें शोभा पानेवाले अर्जुनने रणभूमिमें अपने बाणसे तुम्हारा सिर काट लिया” ।। हाहा धिगेषा पतिता विसंज्ञा समीक्ष्य जाम्बूनदबद्धकक्षम्‌ कर्ण महाबाहुमदीनसत्त्वं सुषेणमाता रुदती भृशार्ता,हाय! हाय! मुझे धिक्कार है। सुवर्ण-कवचधारी उदार हृदय महाबाहु कर्णको इस अवस्थामें देखकर अत्यन्त आतुर हो रोती हुई सुषेणकी माता मूर्च्छिंत होकर गिर पड़ी

Vaiśampāyana nói: “Ôi chúa tể của sinh mệnh ta! Quả thật lời nguyền của bậc thầy đã ứng vào chàng: đất mẹ đã nuốt chặt bánh xe chiến xa của chàng, rồi Arjuna—rạng rỡ giữa chiến trận—đã dùng mũi tên chém đứt đầu chàng ngay trên chiến địa.” Thấy Karṇa, bậc đại hùng tay dài, khí phách không suy, ngang lưng đeo trang sức vàng, mẹ của Suṣeṇa gào khóc trong đau đớn tột cùng: “Than ôi, than ôi—nhục cho ta!” Rồi vì sầu khổ dồn dập, bà ngã quỵ bất tỉnh xuống đất.

Verse 13

अल्पावशेषो<पि कृतो महात्मा शरीरभक्षै: परिभक्षयद्धिः । द्रष्ट न नः प्रीतिकर: शशीव कृष्णस्य पक्षस्य चतुर्दशाहे,मानव-शरीरका भ्क्षण करनेवाले जन्तुओंने खा-खाकर महामना कर्णके शरीरको थोड़ा-सा ही शेष रहने दिया है। उसका यह अल्पावशेष शरीर कृष्णपक्षकी चतुर्दशीके चन्द्रमाकी भाँति देखनेपर हमलोगोंको प्रसन्नता नहीं प्रदान करता है

Vaiśampāyana nói: “Dẫu chỉ còn lại một phần nhỏ của bậc đại hồn ấy—thân xác bị loài ăn xác rỉa xé nhiều lần—điều chúng ta thấy cũng chẳng đem lại niềm vui. Như vầng trăng đêm mười bốn của nửa tháng tối, hình hài hao mòn ấy, khi nhìn vào, không thể khiến lòng ta hân hoan.”

Verse 14

सा वर्तमाना पतिता पृथिव्या- मुत्थाय दीना पुनरेव चैषा | कर्णस्य वक्‍त्र॑ परिजिपम्रमाणा रोख्यते पुत्रवधाभितप्ता

Nàng loạng choạng đi lại rồi ngã xuống đất. Gượng dậy trong khốn khổ, nàng lại than khóc nữa—mặt méo mó, lưỡi líu lại—bừng bừng đau đớn vì con trai bị sát hại.