Adhyaya 61

Verse 1

(दाक्षिणात्य अधिक पाठके ८६३ “लोक मिलाकर कुल ५६३ श्लोक हैं।) फल रत () आज अत+- एकषेष्टितमो< ध्याय: पाण्डव-सैनिकोंद्वारा भीमकी स्तुति

Dhṛtarāṣṭra nói: “Sañjaya, khi Duryodhana đã bị Bhīmasena giết trong trận chiến, thì các Pāṇḍava và người Sṛñjaya đã làm gì?”

Verse 2

संजय उवाच हतं दुर्योधन दृष्टवा भीमसेनेन संयुगे । सिंहेनेव महाराज मत्तं वनगजं यथा

Sañjaya thưa: “Tâu đại vương, thấy Duryodhana bị Bhīmasena giết giữa trận mạc—như sư tử quật ngã con voi rừng đang cuồng nộ vì động dục—thần xin tâu lại như vậy.”

Verse 3

पज्चाला सृज्जयाश्वैव निहते कुरुनन्दने,कुरुनन्दन दुर्योधनके मारे जानेपर पांचाल और सूंजय तो अपने दुपट्टे उछालने और सिंहनाद करने लगे। हर्षमें भरे हुए इन पाण्डववीरोंका भार यह पृथ्वी सहन नहीं कर पाती थी

Sañjaya thưa: Khi vị vương tử nhà Kuru bị giết, và khi người ta hay tin Duryodhana—hậu duệ dòng Kuru—đã ngã xuống, quân Panchala và Sṛñjaya bùng lên hoan hỷ, tung áo choàng và gầm vang như sư tử. Niềm vui của các dũng sĩ Pāṇḍava dâng trào đến nỗi mặt đất như không sao gánh nổi sức nặng của họ.

Verse 4

आविद्धयन्ुत्तरीयाणि सिंहनादांश्व नेदिरे नैतान्‌ हर्षसमाविष्टानियं सेहे वसुन्धरा

Sañjaya thưa: “Họ tung áo choàng lên cao và gầm vang như sư tử. Những chiến binh ấy tràn ngập hoan hỷ đến nỗi chính mặt đất cũng như khó lòng gánh nổi sức nặng của họ.”

Verse 5

ध्नुंष्यन्ये व्याक्षिपन्त ज्याश्वाप्यन्ये तथाक्षिपन्‌ दध्मुरन्ये महाशड्खानन्ये जषघ्नुश्न दुन्दुभीन्‌ ५ ।।

Sañjaya thưa: Có chiến binh búng dây cung cho vang; kẻ khác kéo rồi thả dây cung. Có người thổi những tù và lớn, còn nhiều người khác thì đánh trống trận, làm dậy lên tiếng ồn ào của binh đao.

Verse 6

चिक्रीडुश्व तथैवान्ये जहसुश्न॒ तवाहिता: । अन्र॒ुवंश्षासकृद्‌ वीरा भीमसेनमिदं वच:,आपके बहुत-से शत्रु भाँति-भाँतिके खेल खेलने और हास-परिहास करने लगे। कितने ही वीर भीमसेनके पास जाकर इस प्रकार कहने लगे--

Sañjaya nói: “Những kẻ khác nữa—các đối thủ của ngài—cũng bắt đầu bày trò đủ kiểu và cười nhạo chế giễu. Hết lần này đến lần khác, vài chiến sĩ tiến đến gần Bhīmasena và nói với chàng những lời như sau.”

Verse 7

दुष्करं भवता कर्म रणेडद्य सुमहत्‌ कृतम्‌ कौरवेन्द्र रणे हत्वा गदयातिकृतश्रमम्‌

Sañjaya nói: “Hỡi chúa tể nhà Kuru, hôm nay trên chiến địa ngài đã làm nên một việc vừa vô cùng vĩ đại vừa cực kỳ khó khăn. Bởi khi giết Duryodhana trong giao chiến—kẻ đã dốc cạn sức lực trong trận đấu chùy—ngài đã phô bày một uy lực ghê gớm, khó ai đạt được.”

Verse 8

इन्द्रेणेव हि वृत्रस्य वध॑ परमसंयुगे । त्वया कृतममन्यन्त शत्रोर्वधमिमं जना:

Sañjaya nói: “Trong cuộc giao tranh tối thượng ấy, người đời đã xem việc ngài hạ sát kẻ thù như Indra giết Vṛtra—thấy trong sự diệt vong này không chỉ là chiến thắng, mà là một hành động phi thường, gần như mang tầm vóc vũ trụ.”

Verse 9

चरन्तं विविधान्‌ मार्गान्‌ मण्डलानि च सर्वशः । दुर्योधनमिमं शूरं को5न्यो हन्याद्‌ वृकोदरात्‌

Sañjaya nói: “Khi hắn di chuyển theo muôn lối giao đấu—xoay vòng khắp nơi với những thế trận như vành tròn—ngoài Bhīma (Vṛkodara) ra, còn ai có thể giết được Duryodhana anh dũng này?”

Verse 10

वैरस्य च गतः पार त्वमिहान्यै: सुदुर्गमम्‌ । अशक्यमेतदन्येन सम्पादयितुमीदूशम्‌

Sañjaya nói: “Quả thật ngài đã vượt qua thù hận và đến được bờ xa; tại đây ngài đã làm nên điều vô cùng khó đối với kẻ khác. Một chiến công như thế này, không ai khác có thể hoàn tất.”

Verse 11

“आप वैरके समुद्रसे पार हो गये, जहाँ पहुँचना दूसरे लोगोंके लिये अत्यन्त कठिन है। दूसरे किसीके लिये ऐसा पराक्रम कर दिखाना सर्वथा असम्भव है ।।

Sañjaya nói: “Ngươi đã vượt qua biển thù hận và đến được bờ bến mà kẻ khác khó lòng chạm tới. Với bất kỳ ai khác, phô bày dũng lực như thế là điều hoàn toàn không thể. Hỡi dũng sĩ—như chúa voi say cuồng—ngay nơi tuyến đầu chiến trận, nhờ phúc phần, ngươi đã giẫm nát đầu Duryodhana dưới gót chân mình.”

Verse 12

सिंहेन महिषस्येव कृत्वा सड्भरमुत्तमम्‌ | दुःशासनस्य रुधिरं दिष्ट्या पीतं त्वयानघ

Sañjaya nói: “Sau khi tung một đòn xung kích rực rỡ và mãnh liệt—như sư tử vồ trâu—nhờ phúc phần, ngươi đã uống máu của Duḥśāsana, hỡi người vô tội.”

Verse 13

“अनघ! जैसे सिंहने भैंसेका खून पी लिया हो, उसी प्रकार आपने महान्‌ युद्ध ठानकर दुःशासनके रक्तका पान किया है, यह भी सौभाग्यकी ही बात है ।।

Sañjaya nói: “Hỡi người vô tội! Như sư tử uống máu trâu, ngươi—đã quyết chí bước vào đại chiến—đã uống máu của Duḥśāsana; điều ấy cũng là một điềm phúc. Những kẻ đã xúc phạm đức vua Yudhiṣṭhira chính trực—trên đầu tất cả bọn chúng, ngươi đã đặt gót chân bằng chính dũng lực của mình; bởi định mệnh và bởi hành nghiệp của ngươi, ấy thật là cớ để hoan hỷ.”

Verse 14

अमित्राणामधिष्ठानाद्‌ वधाद्‌ दुर्योधनस्य च । भीम दिष्टया पृथिव्यां ते प्रथितं सुमहद्‌ यश:

Sañjaya nói: “Hỡi Bhīma, nhờ thiết lập uy quyền trên kẻ thù và nhờ giết Duryodhana, bởi phúc phần, danh tiếng vĩ đại của ngươi đã lan khắp cõi đất.”

Verse 15

एवं नूनं हते वृत्रे शक्रं नन्दन्ति वन्दिन: । तथा त्वां निहतामित्रं वयं नन्दाम भारत

Sañjaya nói: “Hẳn vậy, khi Vṛtra bị giết, các thi nhân đã hân hoan và tung hô Śakra (Indra). Cũng thế, hỡi Bhārata, chúng ta hân hoan và tán dương ngươi—kẻ đã quật ngã quân thù của mình.”

Verse 16

दुर्योधनवधे यानि रोमाणि हृषितानि न: । अद्यापि न विकृष्यन्ते तानि तद्‌ विद्धि भारत

Sañjaya nói: “Hỡi Bhārata, những sợi lông trên thân ta đã dựng đứng khi Duryodhana bị hạ sát, đến nay vẫn chưa lắng xuống. Hãy biết điều ấy là thật.”

Verse 17

इत्यब्रुवन्‌ भीमसेनं वातिकास्तत्र सड़ता: । तान्‌ हृष्टान्‌ पुरुषव्याप्रान्‌ पज्चालान्‌ पाण्डवै: सह

Sañjaya nói: Thế rồi những sứ giả tụ họp tại đó đã nói với Bhīmasena. Họ thuật lại rằng người Pāñcāla—những dũng sĩ như hổ, lòng đầy hân hoan—đang đứng cùng các Pāṇḍava.

Verse 18

ब्रुवतो5सदृशं तत्र प्रोवाच मधुसूदन: । प्रशंसा करनेवाले वीरगण वहाँ एकत्र होकर भीमसेनसे उपर्युक्त बातें कह रहे थे। भगवान्‌ श्रीकृष्णने जब देखा कि पुरुषसिंह पांचाल और पाण्डव अयोग्य बातें कह रहे हैं, तब वे वहाँ उन सबसे बोले-- ।।

Sañjaya nói: Khi các dũng sĩ đang cất lời tán dương nơi ấy, Madhusūdana (Śrī Kṛṣṇa) liền lên tiếng. Thấy những “sư tử giữa loài người” là Pāñcāla và Pāṇḍava nói điều không phải lẽ, Ngài bảo tất cả: “Không hợp đạo, hỡi các bậc quân vương, lại giết kẻ thù đã bị hạ rồi…”

Verse 19

तदैवैष हत: पापो यदैव निरपत्रप:

Sañjaya nói: “Kẻ tội lỗi ấy bị đánh gục ngay chính khoảnh khắc đó—đúng vào lúc hắn trở nên trơ trẽn, không còn biết hổ thẹn.”

Verse 20

बहुशो विदुरद्रोणकृपगाज्रेयसृज्जयै:

Sañjaya nói: “Hết lần này đến lần khác, bởi Vidura, Droṇa, Kṛpa và các Sṛñjaya—những bậc ai cũng biết—…”

Verse 21

नैष योग्योउ्द्य मित्र वा शत्रुर्वा पुरुषाधम:

Sañjaya nói: “Kẻ hèn mạt nhất này không xứng—dù là bạn hay là thù—để tham dự bất cứ cuộc giao tranh nào đáng giá.”

Verse 22

किमनेनाति भुग्नेन वाग्भि: काष्ठसधर्मणा । रथेष्वारोहत क्षिप्रं गच्छामो वसुधाधिपा:

Sañjaya nói: “Những lời lẽ gãy vụn, khô cứng như gỗ ấy thì có ích gì? Hãy mau lên xe chiến, hỡi các chúa tể của cõi đất; chúng ta đi.”

Verse 23

दिष्टया हतो<यं पापात्मा सामात्यज्ञातिबान्धव: । “यह नराधम अब किसी योग्य नहीं है। न यह किसीका मित्र है और न शत्रु। राजाओ! यह तो सूखे काठके समान कठोर है। इसे कटुवचनोंद्वारा अधिक झुकानेकी चेष्टा करनेसे क्या लाभ? अब शीघ्र अपने रथोंपर बैठो। हम सब लोग छावनीकी ओर चलें। सौभाग्यसे यह पापात्मा अपने मन्त्री

Sañjaya nói: “Thật may mắn, kẻ tội lỗi ấy đã bị giết—cùng với các đại thần, bà con và đồng minh của hắn.” Nghe lời chế nhạo, quở trách ấy từ Kṛṣṇa, vua Duryodhana…

Verse 24

अमर्षवशमापतन्न उदतिष्ठद्‌ विशाम्पते । स्फिग्देशेनोपविष्ट: स दोर्भ्या विष्टभ्य मेदिनीम्‌

Sañjaya nói: Bị một cơn giận không sao chịu nổi lấn át, chúa tể của dân chúng không đứng dậy. Trái lại, ông nặng nề ngồi sụp xuống trên hông, chống cả hai tay xuống đất.

Verse 25

प्रजानाथ! श्रीकृष्णके मुखसे यह आक्षेपयुक्त वचन सुन राजा दुर्योधन अमर्षके वशीभूत होकर उठा और दोनों हाथ पृथ्वीपर टेककर चूतड़के सहारे बैठ गया ।।

Hỡi chúa tể loài người! Nghe từ miệng Śrī Kṛṣṇa những lời quở trách, buộc tội ấy, vua Duryodhana bị cơn giận không sao chịu nổi chế ngự. Ông bật dậy, rồi chống cả hai tay xuống đất, lại ngồi sụp xuống, tựa trên hông. Nhíu chặt mày, ông trừng mắt nhìn Vāsudeva; thân vua vẫn nửa chừng nhấc lên, như đứng giữa kìm nén và bùng nổ—dấu hiệu của kiêu hãnh bị đạo lý quở phạt.

Verse 26

प्रहृष्मनसस्तत्र कृष्णेन सह पाण्डवा: । संजयने कहा--महाराज! जैसे कोई मतवाला जंगली हाथी सिंहके द्वारा मारा गया हो

Sanjaya nói: Ở đó, các Pandava cùng với Krishna vui mừng thầm kín khi thấy Duryodhana bị Bhimasena giết trên chiến địa—như một con voi rừng cuồng nộ bị sư tử quật ngã—và họ chẳng màng nghĩ đến cả nỗi đau ghê gớm, kết liễu sinh mạng.

Verse 27

कंसदासस्य दायाद न ते लज्जास्त्यनेन वै

Sanjaya nói: “Hỡi kẻ thừa tự của Kamsadasa, ngươi thật sự không biết hổ thẹn vì điều này sao?”

Verse 28

ऊरू भिन्धीति भीमस्य स्मृतिं मिथ्या प्रयच्छता

Sanjaya nói: Bởi kẻ đã gian trá gieo vào Bhima một “ký ức” giả—xúi giục rằng: “Hãy đánh vào đùi!”—mà thế trận giao tranh bị lái theo sự đánh lạc hướng.

Verse 29

घातयित्वा महीपालानूजुयुद्धानू सहस्रश:

Sanjaya nói: Sau khi khiến hàng nghìn vị vua—những người giao chiến đường đường chính chính, mặt đối mặt—phải bỏ mạng, (hắn/họ vẫn tiếp tục).

Verse 30

जिह्नौरुपायैर्बहुभिर्न ते लज्जा न ते घृणा । “सरलतासे धर्मानुकूल युद्ध करनेवाले सहस्रों भूमिपालोंको बहुत-से कुटिल उपायोंद्वारा मरवाकर न तुम्हें लज्जा आती है और न इस बुरे कर्मसे घृणा ही होती है ।।

Sanjaya nói: “Ngươi chẳng biết hổ thẹn, cũng chẳng thấy ghê sợ sao? Bằng bao mưu kế gian tà, ngươi đã khiến hàng nghìn vị vua—những người giao chiến ngay thẳng, hợp với dharma—phải chết; vậy mà ngươi không xấu hổ, cũng không rùng mình trước ác nghiệp này. Ngày qua ngày, ngươi vẫn gây nên cuộc tàn sát lớn đối với các dũng sĩ.”

Verse 31

अश्वत्थाम्न: सनामान हत्वा नागं सुदुर्मते

Sañjaya nói: Sau khi giết con voi mang tên Aśvatthāman, hỡi kẻ tâm địa hiểm ác, họ đã loan báo điều ấy, lợi dụng sự trùng tên để đánh lừa—một hành vi làm hoen mờ sự minh bạch của đạo lý trong khoảnh khắc ấy, dẫu giữa sức ép khốc liệt của chiến tranh.

Verse 32

स चानेन नृशंसेन धृष्टद्युम्नेन वीर्यवान्‌

Sañjaya nói: Và vị dũng sĩ hùng mạnh ấy đã bị Dhṛṣṭadyumna tàn nhẫn công kích—một việc cho thấy trong cơn cuồng nộ của chiến tranh, ý chí sắt đá có thể lấn át những ràng buộc mềm mại của lễ nghĩa.

Verse 33

वधार्थ पाण्डुपुत्रस्य याचितां शक्तिमेव च

Sañjaya nói: “Để giết con trai của Pāṇḍu, hắn cũng xin chính ngọn śakti (vũ khí thần linh) ấy.”

Verse 34

छिन्नहस्त: प्रायगतस्तथा भूरिश्रवा बली

Sañjaya nói: “Cũng vậy, dũng sĩ Bhūriśravā hùng mạnh, bị chặt đứt tay, đã đi đến tận số—ngã vào cái chết sau khi bị tàn phế giữa chiến địa.”

Verse 35

त्वयाभिसृष्टेन हतः शैनेयेन महात्मना । “बलवान भूरिश्रवाका हाथ कट गया था और वे आमरण अनशनका व्रत लेकर बैठे हुए थे। उस दशामें तुमसे ही प्रेरित होकर महामना सात्यकिने उनका वध किया ।।

Sañjaya nói: Do lời xúi giục của ngươi, bậc đại hồn Śaineya (Sātyaki) đã giết ông ấy. Lời ấy nhấn mạnh rằng lời khuyên và sự kích động có thể khiến một người trở nên đồng lõa về mặt đạo lý trong cái chết do kẻ khác gây ra, nhất là khi nạn nhân đang ở thế yếu và bị ràng buộc bởi lời thệ nguyện.

Verse 36

व्यंसनेनाश्वसेनस्य पन्नगेन्द्रस्थ वै पुन: । पुनश्न पतिते चक्रे व्यसनार्त: पराजित:

Sañjaya nói: Lại một lần nữa, khi Aśvasena—cưỡi trên chúa tể loài rắn—bị đánh ngã, và khi chiếc đĩa thần (cakra) cũng rơi khỏi tay thêm lần nữa, hắn bị tai ương đè nặng và đứng đó trong thất bại.

Verse 37

यदि मां चापि कर्ण च भीष्मद्रोणौ च संयुतौ

Sañjaya nói: “Dẫu họ có phải đối mặt cả với ta nữa—cùng với Karṇa—và Bhīṣma cùng Droṇa hợp lực…”

Verse 38

त्वया पुनरनार्येण जिद्ममार्गेण पार्थिवा:

Sañjaya nói: “Nhưng chính ngươi—hành xử hèn kém, bất xứng, theo con đường quanh co—đã khiến các vua chúa bị lừa dối/đi lạc như thế.”

Verse 39

वायुदेव उवाच हतस्त्वमसि गान्धारे सभ्रातृसुतबान्धव:

Vāyudeva nói: “Hỡi phu quân của Gāndhārī, ngươi đã bị giết—cùng với anh em, con trai và thân tộc của ngươi.”

Verse 40

सगण: ससुद्दच्चैव पाप॑ मार्गमनुष्ित: । तवैव दुष्कृतैर्वीरी भीष्मद्रोणी निपातितौ

“Cùng với bè đảng của ngươi, và với ý chí lạnh lùng, ngươi đã theo đuổi con đường tội lỗi. Chính bởi ác nghiệp của ngươi, hỡi dũng sĩ, Bhīṣma và Droṇa đã bị quật ngã.”

Verse 41

कर्णश्र निहतः संख्ये तव शीलानुवर्तक: । भगवान्‌ श्रीकृष्ण बोले--गान्धारीनन्दन! तुमने पापके रास्तेपर पैर रखा था; इसीलिये तुम भाई

Thần Vāyu nói: “Karna cũng đã bị giết trên chiến địa, vì y đi theo đúng bản tính của ngươi. Còn ngươi—kẻ mê muội—dẫu ta đã khẩn cầu, vẫn không chịu trao phần gia sản của cha đáng lẽ phải được.”

Verse 42

विषं ते भीमसेनाय दत्तं सर्वे च पाण्डवा:

Thần Vāyu nói: “Các ngươi đã cho Bhīmasena uống độc; và vì thế toàn thể các Pāṇḍava đều lâm nguy.”

Verse 43

प्रदीपिता जतुगृहे मात्रा सह सुदुर्मते । सभायां याज्ञसेनी च कृष्टा द्यूते रजस्वला

Thần Vāyu nói: “Hỡi kẻ lầm lạc tột cùng, các ngươi đã châm lửa đốt ngôi nhà sơn để thiêu cả mẹ của họ; và ngay giữa triều đường, Yājñasenī (Draupadī) cũng bị lôi kéo trong ván xúc xắc, dù nàng đang trong kỳ nguyệt sự.”

Verse 44

तदैव तावद्‌ दुष्टात्मन्‌ वध्यस्त्वं निरपत्रप । सुदुर्मते! तुमने जब भीमसेनको विष दिया, समस्त पाण्डवोंको उनकी माताके साथ लाक्षागृहमें जला डालनेका प्रयत्न किया और निर्लज्ज! दुष्टात्मन्‌! द्यूतक्रीड़ाके समय भरी सभामें रजस्वला द्रौपदीको जब तुमलोग घसीट लाये, तभी तुम वधके योग्य हो गये थे ।।

Thần Vāyu nói: “Hỡi kẻ lòng dạ đen tối, đồ không biết hổ thẹn! Ngay khi ngươi cho Bhīmasena uống độc, toan thiêu sống toàn thể Pāṇḍava cùng mẹ họ trong ngôi nhà sơn, và lúc cuộc xúc xắc diễn ra đã lôi Draupadī đang kỳ nguyệt sự ra giữa đại hội—ngay khi ấy ngươi đã đáng bị xử tử.”

Verse 45

निकृत्या यत्‌ पराजैषीस्तस्मादसि हतो रणे | तुमने द्यूतक्रीड़ाके जानकार सुबलपुत्र शकुनिके द्वारा उस कलाको न जाननेवाले धर्मज्ञ युधिष्ठिरको, जो छलसे पराजित किया था, उसी पापसे तुम रणभूमिमें मारे गये हो ।।

Thần Vāyu nói: “Vì ngươi dùng mưu trá để đánh bại người khác, nên ngươi đã bị giết trên chiến địa. Và vì tên tội lỗi Jayadratha đã hành hạ Kṛṣṇā (Draupadī) trong rừng; và vì chính lỗi của ngươi mà việc sát hại Abhimanyu—một tội ác—đã xảy ra; nên hôm nay ngươi cũng bị quật ngã nơi chiến trường.”

Verse 46

यातेषु मृगयां चैव तृणबिन्दोरथाश्रमम्‌ | अभिमन्युश्व यद्‌ बाल एको बहुभिराहवे

Vāyu nói: “Khi họ đã đi săn rồi đến ẩn thất của Tṛṇabindu, hãy nhớ rằng Abhimanyu—vẫn chỉ là một thiếu niên—đã một mình đứng vững giữa chiến địa, đối mặt với muôn người.”

Verse 47

(कुर्वाणं कर्म समरे पाण्डवानर्थकाड्क्षिणम्‌ । यच्छिखण्ड्यवधीद्‌ भीष्म मित्रार्थे न व्यतिक्रम: ।।

Ngươi cứ luôn miệng nói: “Những việc sai trái ấy là do chúng ta đã làm.”

Verse 48

बृहस्पतेरुशनसो नोपदेश: श्रुतस्त्वया

Vāyu nói: “Ngươi đã không lắng nghe lời khuyên dạy của Bṛhaspati và Uśanas (Śukra).”

Verse 49

वृद्धा नोपासिताश्वैव हित॑ वाक्‍्यं न ते श्रुतम्‌ तुमने बृहस्पति और शुक्राचार्यके नीतिसम्बन्धी उपदेशको नहीं सुना है, बड़े-बूढ़ोंकी उपासना नहीं की है और उनके हितकर वचन भी नहीं सुने हैं ।।

Vāyu nói: “Ngươi đã không phụng sự bậc trưởng thượng, cũng chẳng lắng nghe lời khuyên lành của họ. Ngươi không để tâm đến những lời dạy về phép trị nước và đạo hạnh do Bṛhaspati và Śukrācārya truyền giảng. Bị lòng tham quá độ khuất phục và bị dục vọng thúc đẩy, ngươi đã rơi vào vòng khống chế của chúng.”

Verse 50

दुर्योधन उवाच अधीतं विधिवद्‌ दत्तं भू: प्रशास्ता ससागरा

Duryodhana nói: “Ta đã học hành đúng phép; ta đã bố thí đúng nghi; và cõi đất này—cùng với biển cả—đã do ta cai trị.”

Verse 51

यदि क्षत्रबन्धूनां स्वधर्ममनुपश्यताम्‌

Duryodhana nói: “Nếu những kẻ chỉ là bà con của hàng kṣatriya—dẫu tự xưng đứng ở địa vị chiến binh—mà lại không thật sự chăm chú vào bổn phận riêng của mình (svadharma)… ”

Verse 52

देवाह्ा मानुषा भोगा: प्राप्ता असुलभा नृपै:

Duryodhana tuyên bố rằng mình đã đạt được những lạc thú xứng với cả chư thiên lẫn loài người—những hưởng thụ mà ngay cả các bậc quân vương cũng hiếm khi có được—qua đó bộc lộ niềm kiêu hãnh về thành công thế tục và sự bám víu vào phần thưởng vô thường giữa lúc đạo lý của chiến tranh đang sụp đổ.

Verse 53

ससुहत्‌ सानुगश्नैव स्वर्ग गन्ताहमच्युत

Duryodhana, với sự quả quyết thách thức, tuyên bố rằng mình sẽ lên cõi trời cùng bạn bè và thuộc hạ. Gọi Acyuta (Kṛṣṇa), hắn xem cái chết sắp đến nơi chiến địa không phải là thất bại mà là cái kết do một kṣatriya tự chọn, tìm sự minh oan đạo lý qua lý tưởng vinh quang chiến sĩ và phần thưởng thiên giới dành cho kẻ ngã xuống khi giao chiến.

Verse 54

यूयं निहतसंकल्पा: शोचन्तो वर्तयिष्यथ । अच्युत! मैं सुहदों और सेवकोंसहित स्वर्गलोकमें जाऊँगा और तुमलोग भग्नमनोरथ होकर शोचनीय जीवन बिताते रहोगे || ५३ ह ।।

Sañjaya nói: “Các ngươi sẽ còn sống, nhưng chí nguyện tan vỡ, ngày tháng trôi qua trong sầu não. Hỡi Acyuta, ta sẽ đến cõi trời cùng bạn hữu và kẻ hầu cận, còn các ngươi—mộng ước tiêu tan—sẽ kéo lê một đời đáng thương.” (Rồi hắn nói thêm:) “Ta chẳng buồn vì Bhīma đã dùng chân giẫm lên đầu ta; bởi chỉ trong khoảnh khắc nữa thôi, quạ, diều hâu và kền kền cũng sẽ đặt chân lên thân xác này.” Sañjaya tiếp lời: Khi những lời ấy của vị vua Kuru trí tuệ vừa dứt…

Verse 55

अवादयन्त गन्धर्वा वादित्र॑ं सुमनोहरम्‌

Sañjaya nói: Các Gandharva tấu lên một nhạc khí vô cùng mê hoặc, khiến khung cảnh tràn ngập âm thanh quyến rũ—một khúc đệm cát tường, siêu phàm giữa những biến cố nghiêm trọng của thiên truyện chiến tranh.

Verse 56

जगुश्नाप्सरसो राज्ञो यश:सम्बद्धमेव च | गन्धर्वगण अत्यन्त मनोहर बाजे बजाने लगे और अप्सराएँ राजा दुर्योधनके सुयशसम्बधी गीत गाने लगीं ।।

Sañjaya nói: Các tiên nữ apsara bắt đầu cất tiếng hát những khúc ca gắn với danh vọng của nhà vua, còn đoàn gandharva thì nổi lên khúc nhạc vô cùng mê hoặc. Ngay lúc ấy, các bậc siddha đồng thanh reo: “Tuyệt diệu! Tuyệt diệu thay, hỡi Đại vương!” Rồi một làn gió nhẹ, êm dịu, thơm ngát và thanh tẩy thổi đến. Ánh sáng lan khắp bốn phương, và bầu trời rực lên như một viên lam ngọc.

Verse 57

ववौ च सुरभिर्वायु: पुण्यगन्धो मृदुः सुख: । व्यराजंश्व दिश: सर्वा नभो वैदूर्यसंनिभम्‌

Sañjaya nói: Một làn gió thơm thổi đến—hương khí linh thiêng, dịu nhẹ và êm ái. Muôn phương rạng ngời ánh sáng, và bầu trời lấp lánh như vaidūrya (đá lapis-lazuli). Cảnh tượng ấy báo điềm cát tường, như thể trật tự đạo lý của vũ trụ thoáng hiện ra sự an hòa giữa cơn bạo liệt của chiến tranh.

Verse 58

अत्यद्भुतानि ते दृष्टवा वासुदेवपुरोगमा: । दुर्योधनस्य पूजां तु दृष्टवा ब्रीडामुपागमन्‌,श्रीकृष्ण आदि सब लोग ये अद्भुत बातें और दुर्योधनकी यह पूजा देखकर बहुत लज्जित हुए

Sañjaya nói: Chứng kiến những điềm lạ kỳ diệu ấy, tất cả những người đi theo Vāsudeva (Kṛṣṇa) đều tràn ngập hổ thẹn khi thấy Duryodhana được tôn vinh và thờ phụng—một sự kính trọng bề ngoài đối nghịch gay gắt với điều bất chính trong lòng hắn giữa cơn khủng hoảng đạo lý của chiến tranh.

Verse 59

हतांश्चाधर्मतः श्रुत्वा शोकार्ता: शुशुचुर्हि ते । भीष्म द्रोणं तथा कर्ण भूरिश्रवसमेव च,भीष्म, द्रोण, कर्ण और भूरिश्रवाको अधर्मपूर्वक मारा गया सुनकर सब लोग शोकसे व्याकुल हो खेद प्रकट करने लगे

Sañjaya nói: Nghe tin Bhīṣma, Droṇa, Karṇa và Bhūriśravas đã bị giết theo những cách bị xem là trái với dharma, mọi người bàng hoàng trong đau buồn và bật lên tiếng than khóc. Bản tin ấy không chỉ báo tử; nó còn đóng khung cái chết như một vết thương đạo lý, khiến nỗi sầu biến thành nỗi day dứt luân lý.

Verse 60

इस प्रकार श्रीमहाभारत शल्यपर्वके अन्तर्गत गदापर्वनें श्रीकृष्णका बलदेवजीको सान्त्वना देनाविषयक साठवाँ अध्याय पूरा हुआ

Thấy các Pāṇḍava lòng dạ u sầu, chìm trong nỗi lo nghĩ, Kṛṣṇa—giọng trầm vang như mây sấm và tiếng trống trận—đã cất lời nói với họ như sau.

Verse 61

नैष शक्यो5तिशीघ्रास्त्रस्ते च सर्वे महारथा: । ऋजुयुद्धेन विक्रान्ता हन्तुं युष्माभिराहवे,पुरुषप्रवर! तदनन्तर भगवान्‌ श्रीकृष्ण तथा अन्य लोग दुर्योधनको मारा गया देख हर्षमें भरकर अपने-अपने शंख बजाने लगे। श्रीकृष्णने पांचजन्य शंख बजाया ।।

Sañjaya thưa: “Hỡi bậc ưu tú trong loài người! Những chiến binh ấy—bậc tinh thông vũ khí bay nhanh và đều là các đại xa chiến—không thể bị các ngươi giết trong chiến địa bằng lối giao tranh thẳng thắn, vì họ dũng mãnh và lão luyện trong chính chiến trận trực diện.” Rồi sau đó, khi Đức Bhagavān Śrī Kṛṣṇa và những người khác thấy Duryodhana đã ngã xuống, họ tràn đầy hoan hỷ và thổi những tù và của mình. Śrī Kṛṣṇa thổi Pāñcajanya. Arjuna, lòng hân hoan, thổi tù và thượng hạng Devadatta; vua Yudhiṣṭhira, con của Kuntī, thổi Anantavijaya; còn Bhīma Vṛkodara, kẻ có chiến công đáng sợ, thổi đại tù và Pauṇḍra. Nakula và Sahadeva thổi Sughoṣa và Maṇipuṣpaka. Dhṛṣṭadyumna thổi Jaitra, và Sātyaki thổi Nandivardhana. Hỡi bậc tráng kiện nhất trong dòng Bhārata, tiếng gầm vang của những tù và ấy tràn ngập cả bầu trời, khiến mặt đất như rung chuyển. Rồi trong quân Pāṇḍava, tù và, trống lớn, trống tay, chiến cổ và kèn gomukha đều được tấu lên; tiếng hợp lại vang dội như sấm. Nhiều người khác cũng ca tụng các Pāṇḍava bằng thánh ca và lời chúc phúc cát tường.

Verse 62

“यह दुर्योधन अत्यन्त शीघ्रतापूर्वक अस्त्र चलानेवाला था, अतः इसे कोई जीत नहीं सकता था और वे भीष्म, द्रोण आदि महारथी भी बड़े पराक्रमी थे। उन्हें धर्मानुकूल सरलतापूर्वक युद्धके द्वारा आपलोग नहीं मार सकते थे ।।

Sañjaya thưa: “Vị vua này (Duryodhana) không thể, vào bất cứ lúc nào, bị giết bằng những phương cách phù hợp với dharma. Cũng vậy, tất cả các đại xa chiến bắt đầu từ Bhīṣma—những cung thủ hùng mạnh và bậc chiến đấu hàng đầu—đều không thể bị các ngươi hạ gục bằng lối giao tranh thẳng thắn, ràng buộc bởi dharma.”

Verse 63

मयानेकैरुपायैस्तु मायायोगेन चासकृत्‌ | हतास्ते सर्व एवाजी भवतां हितमिच्छता,“आपलोगोंका हित चाहते हुए मैंने ही बारंबार मायाका प्रयोग करके अनेक उपायोंसे युद्धस्थलमें उन सबका वध किया

Sañjaya thưa: “Vì mưu cầu lợi ích cho các ngươi, ta đã nhiều lần vận dụng quyền năng huyễn thuật và vô số mưu kế; bởi thế, trên chiến địa, tất cả bọn họ đã bị giết.”

Verse 64

यदि नैवंविध॑ जातु कुर्या जिह्ममहं रणे । कुतो वो विजयो भूय: कुतो राज्यं कुतो धनम्‌

Sañjaya thưa: “Nếu ta chưa từng, dù chỉ một lần, dùng những mưu kế quanh co như thế trong chiến trận, thì làm sao chiến thắng có thể đến với các ngươi? Làm sao các ngươi giành được vương quốc, và làm sao có thể thu được của cải?”

Verse 65

ते हि सर्वे महात्मानश्वत्वारोडतिरथा भुवि | न शकक्‍्या धर्मतो हन्तुं लोकपालैरपि स्वयम्‌

Sañjaya thưa: “Quả thật, bốn chiến sĩ đại hồn ấy—nổi danh trên cõi đất này là atiratha—không thể bị giết theo cách chính đáng; ngay cả các Lokapāla, những vị hộ thế, cũng không thể hạ sát họ nếu vẫn bị ràng buộc bởi luật dharma trong chiến trận.”

Verse 66

तथैवायं गदापाणिर्धातिराष्ट्री गतक्लम: । न शकक्‍्यो धर्मतो हन्तुं कालेनापीह दण्डिना

Sañjaya nói: “Dẫu vậy, người con của Dhṛtarāṣṭra cầm chùy này, không hề mỏi mệt vì chiến trận, cũng không thể bị giết tại đây bằng bất cứ phương cách chính nghĩa nào—dẫu là bởi chính Thời Gian, kẻ cầm hình phạt.”

Verse 67

न च वो हृदि कर्तव्यं यदयं घातितो रिपु: । मिथ्यावध्यास्तथोपायैर्बहव: शत्रवोदधिका:

“Và các ngươi cũng chớ để trong lòng bận nghĩ rằng: ‘Kẻ thù này đã bị giết.’ Nhiều kẻ thù còn mạnh hơn thế nữa vẫn có thể bị trừ diệt bằng nhiều phương kế và mưu lược.”

Verse 68

पूर्वरनुगतो मार्गों देवैरसुरघातिभि: । सद्धिश्वानुगतः पन्था: स सर्वैरनुगम्यते

Sañjaya nói: “Con đường xưa kia các chư thiên—những bậc diệt trừ A-tu-la—đã đi, nay lại được tiếp nối. Con đường mà bậc cao quý, người thiện lương đã bước qua, chính con đường ấy muôn người noi theo.”

Verse 69

कृतकृत्याश्च सायाह्वे निवासं रोचयामहे । साथ्चनागरथा: सर्वे विश्रमामो नराधिपा:

Sañjaya nói: “Việc trong ngày của chúng ta đã xong; bởi vậy khi chiều xuống, chúng ta muốn vào doanh trại. Hỡi các bậc quân vương, xin tất cả chúng ta—cùng ngựa, voi và chiến xa—hãy nghỉ ngơi.”

Verse 70

वासुदेववच: श्रुत्वा तदानीं पाण्डवै: सह । पज्चाला भृशसंदह्ृष्टा विनेदु: सिंहसंघवत्‌

Sañjaya nói: “Nghe lời Vāsudeva (Śrī Kṛṣṇa) nói khi ấy, các Pāṇḍava cùng toàn thể người Pāñcāla tràn ngập hoan hỷ mãnh liệt và gầm vang như một bầy sư tử.”

Verse 71

ततः प्राध्मापयन्‌ शड्खान्‌ पाउ्चजन्यं च माधव: । ह्ृष्टा दुर्योधन दृष्टवा निहतं पुरुषर्षभ

Sañjaya thưa: Bấy giờ Mādhava (Kṛṣṇa) truyền thổi các tù và ốc, nhất là ốc Pāñcajanya. Thấy Duryodhana—bậc tráng sĩ như hùng ngưu giữa loài người—đã bị hạ sát, các chiến binh hân hoan khôn xiết; bởi sự sụp đổ của kẻ cầm đầu phi pháp báo hiệu gánh nặng chiến tranh sắp chấm dứt và trật tự chính nghĩa sẽ được phục hồi.

Verse 183

असकृद्‌ वाम्भिरुग्राभिनिहतो होष मन्दधी: । “नरेश्वरो! मरे हुए शत्रुको पुनः मारना उचित नहीं है। तुमलोगोंने इस मन्दबुद्धि दुर्योधनको बारंबार कठोर वचनोंद्वारा घायल किया है

Sañjaya thưa: “Dẫu bị những lời lẽ dữ dội đánh trúng hết lần này đến lần khác, kẻ ngu độn ấy vẫn kêu gào. Tâu Đại vương, không nên đánh một kẻ thù đã coi như chết rồi. Các ngài đã nhiều phen làm Duryodhana ngu muội này đau đớn bằng lời nói cay nghiệt.”

Verse 196

लुब्ध: पापसहायश्च सुहदां शासनातिग: । “यह निर्लज्ज पापी तो उसी समय मर चुका था जब लोभमें फँसा और पापियोंको अपना सहायक बनाकर सुहृदोंके शासनसे दूर रहने लगा

Sañjaya thưa: “Tham lam, được bọn tội lỗi trợ giúp, lại vượt ngoài lời chỉ dạy của những người thân thiện—kẻ vô liêm sỉ làm điều phi pháp ấy, kỳ thực đã chết ngay từ lúc bị lòng tham trói buộc, chọn kẻ ác làm bạn, và quay lưng với lời khuyên của bằng hữu.”

Verse 203

पाण्डुभ्य: प्रार्थ्मानो5पि पित्र्यमंशं न दत्तवान्‌ | “विदुर, द्रोणाचार्य, कृपाचार्य, भीष्म तथा सूंजयोंके बारंबार प्रार्थना करनेपर भी इसने पाण्डवोंको उनका पैतृक भाग नहीं दिया

Sañjaya thưa: Dẫu nhiều lần người ta khẩn cầu thay cho các Pāṇḍava, y vẫn không ban cho họ phần gia sản tổ tiên vốn thuộc về họ. Câu ấy phơi bày lỗi trái đạo: cố tình giữ lại quyền thừa kế chính đáng bất chấp lời can gián và thỉnh cầu—một bất công đã đẩy sự việc đến chiến tranh.

Verse 273

अधर्मेण गदायुद्धे यदहं विनिपातित: । '“ओ कंसके दासके बेटे! मैं जो गदायुद्धमें अधर्मसे मारा गया हूँ, इस कुकृत्यके कारण क्या तुम्हें लज्जा नहीं आती है?

Sañjaya thưa: “Ta đã bị đánh gục trong cuộc đấu chùy bằng thủ đoạn phi pháp. Trước việc làm sai trái ấy, trong ngươi chẳng dấy lên chút hổ thẹn nào sao?”

Verse 286

कि न विज्ञातमेतन्मे यदर्जुनमवोच था: । 'भीमसेनको मेरी जाँघें तोड़ डालनेका मिथ्या स्मरण दिलाते हुए तुमने अर्जुनसे जो कुछ कहा था, क्या वह मुझे ज्ञात नहीं है?

Sañjaya nói: “Ở đây có điều gì mà ta không biết sao? Ngươi đã nhắc Arjuna—một cách giả dối—về lời thề của Bhimasena sẽ bẻ gãy đùi ta, rồi vin vào cớ ấy mà nói với Arjuna đủ điều—ngươi tưởng ta không hay biết ư?”

Verse 303

शिखण्डिनं पुरस्कृत्य घातितस्ते पितामह: । “जो प्रतिदिन शूरवीरोंका भारी संहार मचा रहे थे, उन पितामह भीष्मका तुमने शिखण्डीको आगे रखकर वध कराया

Sañjaya nói: “Đặt Śikhaṇḍin lên hàng đầu, ngươi đã khiến bậc tổ phụ của mình bị giết. Chính Bhīṣma ấy—ngày qua ngày gây nên cuộc tàn sát khủng khiếp giữa các dũng sĩ—đã bị quật ngã bởi mưu kế này.”

Verse 316

आचार्यो न्यासित: शस्त्र कि तन्न विदितं मया । “दुर्मते! अश्वत्थामाके सदृश नामवाले एक हाथीको मारकर तुमलोगोंने द्रोणाचार्यके हाथसे शस्त्र नीचे डलवा दिया था, क्या वह मुझे ज्ञात नहीं है?

Sañjaya nói: “Vị Đạo sư đã buông vũ khí—ngươi tưởng ta không biết vì sao ư? Hỡi kẻ lòng dạ đen tối, các ngươi đã giết một con voi mang cùng tên ‘Aśvatthāmā’, rồi khiến Droṇācārya để rơi vũ khí khỏi tay. Chẳng lẽ ta không hay biết?”

Verse 326

पात्यमानस्त्वया दृष्टो न चैनं त्वमवारय: । “इस नृशंस धृष्टद्युम्नने पराक्रमी आचार्यको उस अवस्थामें मार गिराया, जिसे तुमने अपनी आँखों देखा; किंतु मना नहीं किया

Sañjaya nói: “Ngươi đã thấy người ấy bị đánh gục, vậy mà ngươi không ngăn lại.”

Verse 336

घटोत्कचे व्यंसयत: कस्त्वत्त: पापकृत्तम: । 'पाण्डुपुत्र अर्जुनके वधके लिये माँगी हुई इन्द्रकी शक्तिको तुमने घटोत्कचपर छुड़वा दिया। तुमसे बढ़कर महापापी कौन हो सकता है?

Sañjaya nói: “Khi Ghaṭotkaca bị tiêu diệt, ai có thể tội lỗi hơn ngươi? Thần khí—Śakti của Indra—đã xin được để giết Arjuna, con của Pāṇḍu; thế mà ngươi lại khiến nó phóng vào Ghaṭotkaca. Ai có thể là kẻ phạm trọng tội lớn hơn ngươi?”

Verse 363

पातित: समरे कर्णश्षृक्रव्यग्रो$ग्रणी्नणाम्‌ । “मनुष्योंमें अग्रगण्य कर्ण अर्जुनको जीतनेकी इच्छासे उत्तम पराक्रम कर रहा था। उस समय नागराज अश्वसेनको जो कर्णके बाणके साथ अर्जुनके वधके लिये जा रहा था

Sañjaya nói: Trên chiến địa, Karṇa—bậc đứng đầu trong hàng tướng soái, như hổ giữa các chiến binh—đã bị hạ gục. Chàng đã dốc hết dũng lực tinh anh với ý định đánh bại Arjuna; nhưng khi xà vương Aśvasena cưỡi theo mũi tên của Karṇa để giết Arjuna thì bị các ngươi bằng nỗ lực của mình làm cho thất bại; rồi về sau, khi bánh xe chiến xa của Karṇa sa vào rãnh và chàng cuống quýt vật lộn để nhấc lên, các ngươi thấy chàng đang khốn đốn, bị hiểm nạn vây bủa, liền đánh ngã chàng xuống.

Verse 376

ऋजुना प्रतियुध्येथा न ते स्थाद्‌ विजयो ध्रुवम्‌ | “यदि मेरे, कर्णके तथा भीष्म और द्रोणाचार्यके साथ मायारहित सरलभावसे तुम युद्ध करते तो निश्चय ही तुम्हारे पक्षकी विजय नहीं होती

Sañjaya nói: “Nếu các ngươi giao chiến ngay thẳng, không dùng mưu kế, thì chiến thắng của các ngươi hẳn đã không thể chắc chắn.”

Verse 386

स्वधर्ममनुतिष्ठन्तो वयं चान्ये च घातिता: । 'परंतु तुम-जैसे अनार्यने कुटिल मार्गका आश्रय लेकर स्वधर्म-पालनमें लगे हुए हमलोगोंका तथा दूसरे राजाओंका भी वध करवाया है”

Sañjaya nói: “Dẫu chúng ta—và những người khác—vẫn kiên trì thực hành bổn phận chính đáng của mình, rốt cuộc vẫn bị giết.”

Verse 416

पाण्डवेभ्य: स्वराज्यं च लोभाच्छकुनिनिश्चयात्‌ । ओ मूर्ख! तुम शकुनिकी सलाह मानकर मेरे माँगनेपर भी पाण्डवोंको उनकी पैतृक सम्पत्ति, उनका अपना राज्य लोभवश नहीं देना चाहते थे

Vāyu-deva nói: “Vì lòng tham, và vì quyết tâm nghe theo lời khuyên của Śakuni, ngươi đã từ chối trao cho các Pāṇḍava phần thừa kế chính đáng của họ—vương quốc tổ tiên, vương quyền thuộc về họ—dẫu chính ta đã đòi hỏi. Hỡi kẻ ngu! Khi chọn tham dục thay cho công lý, ngươi đã khước từ điều phải trao, và góp phần đẩy bánh xe số phận về phía diệt vong.”

Verse 466

त्वद्योषै्निहत: पाप तस्मादसि हतो रणे । जब पाण्डव शिकारके लिये तृणबिन्दुके आश्रमपर चले गये थे

Vāyu nói: “Hỡi kẻ tội lỗi, chính bởi nghiệp ác của ngươi mà ngươi bị quật ngã; vì thế ngươi đã bị giết trên chiến địa. Khi các Pāṇḍava đi săn đến ẩn thất của Tṛṇabindu, tên Jayadratha độc ác đã khiến Draupadī chịu khổ trong rừng. Và hỡi kẻ lòng dạ đen tối, cũng do lỗi của ngươi mà nhiều chiến binh đã hợp sức giết chàng thiếu niên Abhimanyu đơn độc trên chiến trường. Vì tất cả những lẽ ấy, hôm nay ngươi cũng đã ngã xuống nơi sa trường.”

Verse 473

वैगुण्येन तवात्यर्थ सर्व हि तदनुछितम्‌ । तुम जिन्हें हमारे किये हुए अनुचित कार्य बता रहे हो, वे सब तुम्हारे महान्‌ दोषसे ही किये गये हैं

Vāyu nói: “Chính vì khuyết tật nghiêm trọng của ngươi mà mọi điều ngươi gọi là ‘bất chính’ kỳ thực đều quy về ngươi. Những việc sai trái mà ngươi chỉ trích là ‘do chúng ta làm’ đã phát sinh chỉ từ lỗi lớn của ngươi mà thôi.”

Verse 493

कृतवानस्यकार्याणि विपाकस्तस्य भुज्यताम्‌ | तुमने अत्यन्त प्रबल लोभ और तृष्णाके वशीभूत होकर न करनेयोग्य कार्य किये हैं; अतः उनका परिणाम अब तुम्हीं भोगो

Vāyu nói: “Ngươi đã làm những việc không nên làm; vậy hãy tự mình gánh lấy quả chín của những hành động ấy. Bị lòng tham và khát ái mãnh liệt chế ngự, ngươi đã phạm điều bất đáng; vì thế nay chính ngươi phải thọ nhận kết quả.”

Verse 503

मूर्थ्नि स्थितममित्राणां को नु स्वन्ततरो मया । दुर्योधनने कहा--मैंने विधिपूर्वक अध्ययन किया

Duryodhana nói: “Ta đã đứng với bàn chân đặt trên đầu kẻ thù. Thật vậy, ai có thể gặp một kết cục may mắn hơn ta?”

Verse 513

तदिदं निधन प्राप्त को नु स्वन्ततरो मया । अपने धर्मपर दृष्टि रखनेवाले क्षत्रिय-बन्धुओंको जो अभीष्ट है, वही यह मृत्यु मुझे प्राप्त हुई है; अतः मुझसे अच्छा अन्त और किसका हुआ है?

Duryodhana nói: “Nay khi cái chết này đến với ta, thật vậy ai có thể gặp một kết cục tốt hơn ta? Bởi ta đã đạt đến cái chết mà những thân tộc dòng Kṣatriya—những người luôn hướng mắt vào dharma của mình—hằng mong ước; vậy thì kết cuộc của ai có thể vượt hơn ta?”

Verse 526

ऐश्वर्य चोत्तमं प्राप्त को नु स्वन्ततरो मया । जो दूसरे राजाओंके लिये दुर्लभ हैं

Duryodhana nói: “Ta đã đạt được quyền uy tối thượng—ai có thể có một kết cục may mắn hơn ta? Những hưởng lạc của cõi người mà ngay cả các vua khác cũng khó đạt, đã đến với ta dễ dàng như đến với chư thiên. Ta đã nắm quyền lực và phú quý bậc nhất; vậy thì kết cuộc của ai có thể lớn lao hơn ta?”

Verse 543

अपतत्‌ सुमहद्‌ वर्ष पुष्पाणां पुण्यगन्धिनाम्‌ । संजय कहते हैं--राजन! बुद्धिमान्‌ कुरुराज दुर्योधनकी यह बात पूरी होते ही उसके ऊपर पवित्र सुगंधवाले पुष्पोंकी बड़ी भारी वर्षा होने लगी

Sañjaya thưa: Tâu Đại vương, vừa khi vị vua Kuru khôn ngoan Duryodhana dứt lời ấy, liền có một trận mưa hoa thật lớn, tỏa hương thơm thanh khiết, rơi xuống trên người ông—như một điềm báo và sự tôn vinh, đặt quyết tâm của ông vào giữa thế giằng co đạo lý của cuộc chiến.

Verse 2536

क्ुद्धस्याशीविषस्येव च्छिन्नपुच्छस्य भारत । तत्पश्चात्‌ उसने श्रीकृष्णकी ओर भौंहें टेढ़ी करके देखा

Sañjaya thưa: “Hỡi Bhārata, như con rắn độc đang cuồng nộ bị chặt mất đuôi, rồi đó hắn cau mày vặn vẹo, trừng mắt nhìn về phía Śrī Kṛṣṇa, thân mình chỉ nhấc lên được một nửa. Khi ấy, vua Duryodhana trông như con mãng xà dữ tợn kia—không thể ngóc dậy toàn thân vì đuôi đã đứt, nhưng vẫn gượng dựng nửa mình để nhìn chằm chằm trong oán hận.”

Verse 2636

दुर्योधनो वासुदेवं वाग्भिरुग्राभिरार्दयत्‌ उसे प्राणोंका अन्त कर देनेवाली भयंकर वेदना हो रही थी

Sañjaya thưa: Duryodhana dùng những lời lẽ thô bạo, dữ dằn mà công kích Vāsudeva (Kṛṣṇa). Dẫu chính mình đang bị cơn đau khủng khiếp—có thể đoạt mạng—quằn quại, hắn vẫn mặc kệ, và bắt đầu làm tổn thương con của Vāsudeva, Śrī Kṛṣṇa, bằng lời nói độc địa—bộc lộ một tâm trí bị thù hận dẫn dắt hơn là tự chế và dharma.