Adhyaya 84

Verse 1

है ० बक। ] अतडि्शशाड< चतुरशीतितमो< ध्याय: धृतराष्ट्रके दस पुत्रोंका वध, कर्णका भय और शल्यका समझाना तथा नकुल और वृषसेनका युद्ध संजय उवाच दुःशासने तु निहते तव पुत्रा महारथा: । महाक्रोधविषा वीरा: समरेष्वपलायिन:,इति श्रीमहा भारते कर्णपर्वणि वृषसेनयुद्धे नकुलपराजये चतुरशीतितमो<ध्याय: ।। ८४ ।। इस प्रकार श्रीमह्याभारत कर्णपर्वनें वृषसेनका युद्ध और नकुलकी पराजयविषयक चौरासीवाँ अध्याय प्रा हुआ ॥/ ८४ ॥। अपन का छा | अत पजञ्चाशीतितमो< ध्याय: कौरववीरोंद्वारा कुलिन्दराजके पुत्रों और हाथियोंका संहार तथा अर्जुनद्वारा वृषसेनका वध संजय उवाच नकुलमथ विदित्वा छिन्नबाणासनासिं विरथमरिशरार्त कर्णपुत्रास्त्रभग्नम्‌ । पवनधुतपताकाह्वादिनो वल्गिताश्वा वरपुरुषनियुक्तास्ते रथै: शीघ्रमीयु:

Sanjaya nói: Khi Duḥśāsana đã bị giết, các con trai của bệ hạ—những đại xa chiến—bừng lên cơn giận dữ dữ dội như chất độc. Những anh hùng ấy, vốn không quen lùi bước, vẫn đứng vững giữa các trận chiến. Câu kệ nhấn mạnh rằng tang thương và phẫn nộ có thể hóa thành quyết tâm hủy diệt, trói buộc chiến binh chặt hơn vào vòng xoáy bạo lực, ngay cả khi sự thận trọng đáng lẽ phải khuyên họ dừng lại.

Verse 2

दश राजन्‌ महावीर्या भीम॑ प्राच्छादयन्‌ शरै: । संजय कहते हैं--राजन! दुःशासनके मारे जानेपर युद्धसे कभी पीठ न दिखानेवाले और महान्‌ क्रोधरूपी विषसे भरे हुए आपके दस महारथी महापराक्रमी वीर पुत्रोंने आकर भीमसेनको अपने बाणोंद्वारा आच्छादित कर दिया ।। निषज्गी कवची पाशी दण्डधारो भनुग्ग्रह:

Sanjaya nói: Tâu Đại vương, sau khi Duhshasana ngã xuống, mười đại dũng sĩ của bệ hạ—những kẻ không bao giờ quay lưng trước chiến trận, lòng đầy “độc” của cơn giận—đã xông lên và trút mưa tên phủ kín Bhīma.

Verse 3

अलोलुप: शल: सन्धो वातवेगसुवर्चसौ । एते समेत्य सहिता भ्रातृव्यसनकर्शिता:

Sanjaya nói: Alolupa, Śala, Sandha, cùng hai người—Vātavega và Suvarcas—đã tụ lại thành một toán thống nhất, bị thúc đẩy và bào mòn bởi tai ương do kẻ thù gieo xuống. Trong bầu không khí đạo lý u ám của chiến tranh, sự tụ hội ấy báo hiệu rằng thù hận và mất mát ép các chiến binh kết liên minh và lao vào bạo lực thêm lần nữa.

Verse 4

भीमसेनं महाबाहुं मार्गणै: समवारयन्‌ । निषंगी, कवची, पाशी, दण्डधार, धनु्ग्रह (धनुग्रह), अलोलुप, शल, सन्ध (सत्यसन्ध), वातवेग और सुवर्चा (सुवर्चस)--ये एक साथ आकर भाईकी मृत्युसे दुःखी हो महाबाहु भीमसेनको अपने बाणोंद्वारा रोकने लगे ।। स वार्यमाणो विशिखै: समन्तात्‌ तैर्महारथै:

Sanjaya nói: Những chiến binh ấy—Niṣaṅgī, Kavacī, Pāśī, Daṇḍadhāra, Dhanugraha, Alolupa, Śala, Sandha, Satyasandha, Vātavega và Suvarcas—đã cùng kéo đến, đau xót vì cái chết của người anh em, rồi dùng tên bắn để ngăn chặn Bhīmasena, bậc đại lực, từ mọi phía. Bị những đại xa chiến ấy vây bủa bằng mũi tên, Bhīma như bị chống đối từ khắp bốn phương.

Verse 5

तांस्तु भल्लैमहावेगैर्दशभिर्दश भारतान्‌

Sañjaya nói: Với mười mũi tên đầu rộng, lao đi với tốc lực khủng khiếp, hắn đã quật ngã mười chiến sĩ Bhārata—một hình ảnh của chiến địa vận hành bằng sự chính xác lạnh lùng, nơi võ nghệ được triển khai không ngừng nghỉ và sinh mạng bị rút gọn thành những con số trong cỗ máy chiến tranh.

Verse 6

हतेषु तेषु वीरेषु प्रदुद्राव बलं तव

Sañjaya nói: Khi những anh hùng ấy đã bị giết, quân đội của ngài tan vỡ và tháo chạy—lòng can đảm sụp đổ trước cảnh tàn phá ấy.

Verse 7

ततः कर्णो महाराज प्रविवेश महद्‌ भयम्‌

Sañjaya nói: Rồi Karṇa, ô đại vương, rơi vào một nỗi sợ hãi dữ dội—một bước ngoặt nội tâm giữa sức ép chiến trường, nơi ngay cả một dũng sĩ lừng danh cũng phải đối diện với gánh nặng đạo lý và tâm lý của chiến tranh.

Verse 8

तस्य त्वाकारभावज्ञ: शल्य: समितिशोभन:

Sañjaya nói: Nhưng Śalya—người tinh tường trong việc đọc những dấu hiệu bên ngoài và khí chất bên trong, lại lẫy lừng giữa cuộc giao tranh của các đạo quân—đã hiểu rõ tình trạng và dáng vẻ của chàng. Câu này nhấn mạnh rằng giữa chiến tranh, khả năng nhận ra tâm thế của kẻ khác có thể chi phối lời khuyên, mưu lược, và cả sức nặng đạo lý của lời nói.

Verse 9

मा व्यथां कुरु राधेय नैवं त्वय्युपपद्यते,'राधानन्दन! तुम खेद न करो, तुम्हें यह शोभा नहीं देता है। ये राजालोग भीमसेनके भयसे पीड़ित हो भागे जा रहे हैं। अपने भाइयोंकी मृत्युसे दु:खित हो राजा दुर्योधन भी किंकर्तव्यविमूढ़ हो गया है

Sañjaya nói: “Đừng để nỗi buồn khổ chi phối, hỡi con của Rādhā; sự chán nản ấy không xứng với ngươi. Ngay cả các vua chúa này, bị nỗi sợ Bhīmasena dày vò, cũng đang bỏ chạy. Vua Duryodhana nữa, đau đớn vì cái chết của các em mình, đã trở nên bối rối, không biết phải làm gì.”

Verse 10

एते द्रवन्ति राजानो भीमसेनभयार्दिता: । दुर्योधनश्व सम्मूढो भ्रातृव्यसनकर्शित:,'राधानन्दन! तुम खेद न करो, तुम्हें यह शोभा नहीं देता है। ये राजालोग भीमसेनके भयसे पीड़ित हो भागे जा रहे हैं। अपने भाइयोंकी मृत्युसे दु:खित हो राजा दुर्योधन भी किंकर्तव्यविमूढ़ हो गया है

“Hỡi con của Radha! Chớ phiền muộn; điều ấy chẳng xứng với ngươi. Kìa, các vua chúa ấy đang tháo chạy, bị nỗi sợ Bhimasena dày vò. Còn vua Duryodhana, đau đớn vì cái chết của anh em, cũng đã rối trí, không biết phải làm gì.”

Verse 12

दुर्योधनमुपासन्ते परिवार्य समन्तत: । कृपप्रभृतयश्चैते हतशेषा: सहोदरा:

Sanjaya nói: “Vây quanh Duryodhana tứ phía, những chiến binh còn sót lại—đứng đầu là Kripa—đều đứng sát bên để hộ vệ và hầu cận. Họ là những huynh đệ chiến hữu sống sót sau cuộc tàn sát, tụ lại quanh thủ lĩnh khi chiến cuộc thu hẹp đến phần tàn khốc cuối cùng.”

Verse 13

दुःशासनस्य रुधिरे पीयमाने महात्मना | व्यापन्नचेतसश्रैव शोकोपहतचेतस:,“महामना भीमसेन जब दुःशासनका रक्त पी रहे थे, तभीसे ये कृपाचार्य आदि वीर तथा मरनेसे बचे हुए सब भाई कौरव विपन्न और शोकाकुलचित्त होकर दुर्योधनको सब ओरसे घेरकर उसके पास खड़े हैं ।। पाण्डवा लब्धलक्ष्याश्वन॒ धनंजयपुरोगमा: । त्वामेवाभिमुखा: शूरा युद्धाय समुपस्थिता: “अर्जुन आदि पाण्डववीर अपना लक्ष्य सिद्ध कर चुके हैं और अब युद्धके लिये तुम्हारे ही सामने उपस्थित हो रहे हैं

Sanjaya nói: “Từ khi Bhimasena, bậc đại hồn, uống máu Duhshasana, các dũng sĩ như Kripacharya cùng những người còn sống sót—các huynh đệ Kaurava—đều bàng hoàng, tâm trí rối loạn, bị sầu thảm đè nặng; họ vây quanh Duryodhana tứ phía và đứng kề bên vua. Còn các anh hùng Pandava, do Dhananjaya (Arjuna) dẫn đầu, đã đạt được mục tiêu, nay trực diện trước ngươi, sẵn sàng giao chiến.”

Verse 14

स त्वं पुरुषशार्टूल पौरुषेण समास्थित: । क्षत्रधर्म पुरस्कृत्य प्रत्युद्याहि धनंजयम्‌

Sanjaya nói: “Vì vậy, hỡi hổ tướng giữa loài người, hãy đứng vững trong khí phách của mình. Lấy bổn phận chiến sĩ làm đầu, hãy tiến ra nghênh chiến Dhananjaya (Arjuna).”

Verse 15

'पुरुषसिंह! ऐसी अवस्थामें तुम पुरुषार्थका भरोसा करके क्षत्रिय-धर्मको सामने रखते हुए अर्जुनपर चढ़ाई करो ।। भारो हि धार्तराष्ट्रेण त्वयि सर्व: समाहित: । तमुद्गरह महाबाहो यथाशक्ति यथाबलम्‌,“महाबाहो! धृतराष्ट्रपुत्र दुर्योधनने सारा भार तुम्हींपर रख छोड़ा है। तुम अपने बल और शक्तिके अनुसार उस भारका वहन करो

Sanjaya nói: “Hỡi sư tử giữa loài người, trong cơn nguy biến này, hãy nương vào sức lực và nỗ lực của chính mình, đặt bổn phận kshatriya lên trước, mà xông thẳng vào Arjuna. Bởi Duryodhana, con của Dhritarashtra, đã giao trọn gánh nặng cho ngươi; vậy, hỡi bậc tay mạnh, hãy nhấc lấy gánh ấy và gánh vác theo sức và theo lực của ngươi.”

Verse 16

जये स्याद्‌ विपुला कीर्तिर्धुव: स्वर्ग: पराजये । वृषसेनश्व राधेय संक्रुद्धस्तनयस्तव

Sañjaya nói: “Nếu thắng, sẽ có danh tiếng rực rỡ; nếu bại, thiên giới chắc chắn được bảo đảm. Và Vṛṣasena nữa—con trai của ngài—cùng với Rādheya (Karna) cũng đã bừng bừng phẫn nộ.”

Verse 17

त्वयि मोहं समापन्ने पाण्डवानभिधावति । “यदि विजय हुई तो तुम्हारी बहुत बड़ी कीर्ति फैलेगी और पराजय होनेपर अक्षय स्वर्गकी प्राप्ति निश्चित है। राधानन्दन! तुम्हारे मोहग्रस्त हो जानेके कारण तुम्हारा पुत्र वृषसेन अत्यन्त कुपित हो पाण्डवोंपर धावा कर रहा है” ।। एतच्छुत्वा तु वचनं शल्यस्यामिततेजस: । हृदि चावश्यकं भावं चक्रे युद्धाय सुस्थिरम्‌,अमिततेजस्वी शल्यकी यह बात सुनकर कर्णने अपने हृदयमें युद्धके लिये आवश्यक भाव (उत्साह, अमर्ष आदि)-को दृढ़ किया

Sañjaya nói: “Khi ngài đã rơi vào mê muội, các Pāṇḍava đang xông tới. Nếu thắng, danh tiếng lớn lao của ngài sẽ vang xa; nếu bại, việc đạt đến thiên giới bất hoại là điều chắc chắn. Hỡi con của Rādhā, vì ngài bị màn mê che phủ, con trai ngài là Vṛṣasena—bừng bừng giận dữ—đã lao vào tấn công các Pāṇḍava.” Nghe lời ấy của Śalya, bậc đại hùng, Karṇa liền làm cứng lòng mình và tự khắc sâu quyết tâm cần có cho chiến trận—nhiệt huyết, phẫn khí, và sự vững bền không lay chuyển.

Verse 18

ततः क्रुद्धो वृषसेनो5भ्यधाव- दवस्थितं प्रमुखे पाण्डवं तम्‌ वृकोदरं कालमिवात्तदण्डं गदाहस्तं योधयन्तं त्वदीयान्‌,तत्पश्चात्‌ क्रोधमें भरे हुए वृषसेनने सामने खड़े हुए पाण्डुपुत्र भीमसेनपर धावा किया, जो दण्डधारी कालके समान हाथमें गदा लिये आपके सैनिकोंके साथ युद्ध कर रहे थे

Sañjaya nói: Rồi, bừng bừng giận dữ, Vṛṣasena lao thẳng vào Pāṇḍava đứng nơi tuyến đầu—Vṛkodara (Bhīma)—kẻ cầm chùy, như Thần Chết mang gậy, đang giao chiến với quân của ngài.

Verse 19

तमभ्यधावन्नकुल: प्रवीरो रोषादमित्र प्रदुदन्‌ पृषत्कै: । कर्णस्य पुत्र समरे प्रहृष्टं पुरा जिघांसुर्मघवेव जम्भम्‌,यह देख प्रमुख वीर नकुलने अपने शत्रु कर्णपुत्र वृषसेनको, जो समरांगणमें बड़े हर्षके साथ युद्ध कर रहा था, बाणोंद्वारा पीड़ित करते हुए उसपर रोषपूर्वक चढ़ाई कर दी। ठीक उसी तरह, जैसे पूर्वकालमें इन्द्रने 'जम्भ” नामक दैत्यपर आक्रमण किया था

Sañjaya nói: Bấy giờ, Nakula—dũng sĩ kiệt xuất—bừng bừng phẫn nộ, lao thẳng tới, dày vò kẻ địch bằng mưa tên. Chàng xông vào con trai của Karṇa là Vṛṣasena, kẻ đang chiến đấu trên chiến địa với vẻ hân hoan tự đắc, quyết giết hắn—như Indra thuở xưa từng đánh quỷ Jambha.

Verse 20

ततो ध्वजं स्फाटिकचित्रकज्चुकं चिच्छेद वीरो नकुल: क्षुरेण । कर्णात्मजस्थेष्वसनं च चित्र भल्लेन जाम्बूनदचित्रनद्धम्‌,तदनन्तर वीर नकुलने एक क्षुरद्वारा कर्णपुत्रके उस ध्वजको काट डाला, जिसे स्फटिकमणिसे जटित विचित्र कंचुक (चोला) पहनाया गया था। साथ ही एक भल्लके द्वारा उसके सुवर्णजटित विचित्र धनुषको भी खण्डित कर दिया

Rồi, Nakula dũng mãnh dùng mũi tên sắc như dao cắt phăng lá cờ của con trai Karṇa, vốn được phủ một tấm trang sức kỳ diệu nạm pha lê. Ngay sau đó, bằng mũi tên đầu rộng, chàng cũng đập gãy cây cung lộng lẫy của hắn, được bọc và trang trí bằng vàng Jāmbūnada.

Verse 21

तब कर्णपुत्र वृषसेनने तुरंत ही दूसरा धनुष हाथमें लेकर पाण्डुकुमार नकुलको बींध डाला। कर्णका पुत्र अस्त्रविद्याका ज्ञाता था, इसलिये वह नकुलपर दिव्यास्त्रोंकी वर्षा करने लगा

Sanjaya thưa: Khi ấy, Vṛṣasena—con trai của Karṇa—lập tức cầm lấy cây cung thứ hai trong tay và bắn xuyên Nakula, con của Pāṇḍu. Tinh thông khoa học binh khí, con trai Karṇa liền trút xuống Nakula một trận mưa vũ khí thần diệu, không hề ngơi nghỉ.

Verse 22

शराभिघाताच्च रुषा च राजन्‌ स्वया च भासास्त्रसमीरणाच्च । जज्वाल कर्णस्य सुतो$तिमात्र- मिद्धो यथा5<5ज्याहुतिभि्ुताश:,राजन! जैसे घीकी आहुति पड़नेसे अग्नि अत्यन्त प्रज्वलित हो उठती है, उसी प्रकार कर्णका पुत्र बाणोंके प्रहारसे अपनी प्रभासे, अस्त्रोंके प्रयोगसे और रोषसे जल उठा। उसने नकुलके सब घोड़ोंको, जो वनायु देशमें उत्पन्न, श्वेतवर्ण, तीव्रगामी और सोनेकी जालीसे आच्छादित थे, अपने अस्त्रोंद्वारा काट डाला

Sanjaya thưa: Tâu Đại vương, bị những loạt tên dồn dập đánh trúng và bốc cháy bởi cơn thịnh nộ—lại càng được quạt lên bởi hào quang của chính mình và sức thúc đẩy của các thần chú vũ khí—con trai Karṇa bùng lên dữ dội như ngọn lửa được nuôi cao bằng lễ rưới bơ tinh khiết.

Verse 23

कर्णस्य पुत्रो नकुलस्थ राजन्‌ सर्वनश्वानक्षिणोदुत्तमास्त्रै: । वनायुजान्‌ वै नकुलस्य शुभ्रा- नुदग्रगान्‌ हेमजालावनद्धान्‌,राजन! जैसे घीकी आहुति पड़नेसे अग्नि अत्यन्त प्रज्वलित हो उठती है, उसी प्रकार कर्णका पुत्र बाणोंके प्रहारसे अपनी प्रभासे, अस्त्रोंके प्रयोगसे और रोषसे जल उठा। उसने नकुलके सब घोड़ोंको, जो वनायु देशमें उत्पन्न, श्वेतवर्ण, तीव्रगामी और सोनेकी जालीसे आच्छादित थे, अपने अस्त्रोंद्वारा काट डाला

Sanjaya thưa: Tâu Đại vương, con trai Karṇa, đứng đối diện Nakula, đã dùng những phi tiễn thượng hạng chém ngã toàn bộ chiến mã của Nakula—những con ngựa sinh ở xứ Vanāyu, lông trắng, lao nhanh, và được phủ lưới vàng.

Verse 24

ततो हताश्वादवरुह् याना- दादाय चर्मामलरुक्मचन्द्रम्‌ । आकाशसंकाशमसिं प्रगृहम दोधूयमान: खगवच्चचार,तत्पश्चात्‌ अश्वहीन रथसे उतरकर स्वर्णमय निर्मल चन्द्राकार चिह्नोंसे युक्त ढाल और आकाशके समान स्वच्छ तलवार ले उसे घुमाते हुए नकुल एक पक्षीके समान विचरने लगे

Sanjaya thưa: Rồi khi chiến mã đã bị giết, chàng rời khỏi chiến xa. Cầm tấm khiên tinh sạch có dấu trăng vàng, nắm thanh kiếm sáng trong như bầu trời, chàng vừa xoay kiếm vừa di chuyển, lượn đi như một cánh chim.

Verse 25

ततोडन्तरिक्षे च रथाश्चनागं चिच्छेद तूर्ण नकुलश्रित्रयोधी । ते प्रापतन्नसिना गां विशस्ता यथाश्वमेधे पशव: शमित्रा,फिर विचित्र रीतिसे युद्ध करनेवाले नकुलने बड़े-बड़े रथियों, सवारोंसहित घोड़ों और हाथियोंको तुरंत ही आकाशमें तलवार घुमाकर काट डाला। वे अश्वमेध-यज्ञमें शामित्र कर्म करनेवाले पुरुषके द्वारा मारे गये पशुओंके समान तलवारसे कटकर पृथ्वीपर गिर पड़े

Sanjaya thưa: Rồi Nakula—nhanh như chớp và tinh luyện trong việc dùng binh khí sắc bén—liền vung kiếm như chém giữa không trung, mau chóng hạ gục nhiều chiến xa, lại cả một con voi. Bị lưỡi kiếm sát phạt, chúng ngã xuống đất như những con vật tế bị vị tư tế śamitṛ kết liễu trong nghi lễ Aśvamedha.

Verse 26

द्विसाहस््रा: पातिता युद्धशौण्डा नानादेश्या: सुभृता: सत्यसंधा: । एकेन संख्ये नकुलेन कृत्ता जयेप्सुनानुत्तमचन्दनाड़्ा:

Sañjaya nói: Hai nghìn chiến binh dạn dày trận mạc—đến từ nhiều xứ, được trả công và nuôi dưỡng chu đáo, giữ trọn lời thề—đã bị Nakula một mình chém ngã giữa vòng giao chiến. Dẫu khát khao chiến thắng và thân thể xức thứ đàn hương thượng hạng, họ vẫn gục trước uy lực của chàng.

Verse 27

युद्धस्थलमें विजयकी इच्छा रखनेवाले एकमात्र वीर नकुलके द्वारा उत्तम चन्दनसे चर्चित अंगोंवाले, नाना देशोंमें उत्पन्न, युद्धकुशल, सत्यप्रतिज्ञ और अच्छी तरह पाले-पोसे गये दो हजार योद्धा काट डाले गये ।। तमापतन्तं नकुलं सो5भिपत्य समनन्‍्तत: सायकै: प्रत्यविद्धत्‌ | स तुद्यमानो नकुल:ः पृषत्कै- विंव्याध वीर॑ स चुकोप विद्ध:

Sañjaya nói: Khi Nakula xông tới, một dũng sĩ đối phương lao ra nghênh chiến và bắn tên xuyên chàng từ mọi phía. Dẫu bị những mũi tên quấy nhiễu và đâm trúng, Nakula—bị thương mà không khuất—liền bắn trả lại vị anh hùng ấy; và vì đau đớn bởi các vết trúng tên, chàng bừng bừng nổi giận.

Verse 28

अपने ऊपर आक्रमण करनेवाले नकुलके पास पहुँचकर वृषसेनने अपने सायकोंद्वारा उन्हें सब ओरसे बींध डाला। बाणोंसे पीड़ित हुए नकुल अत्यन्त कुपित हो उठे और स्वयं घायल होकर उन्होंने वीर वृषसेनको भी बींध डाला ।। महाभये रक्ष्यमाणो महात्मा भ्रात्रा भीमेनाकरोत्‌ तत्र भीमम्‌ | त॑ं कर्णपुत्रो विधमन्तमेकं नराश्वमातड्ररथाननेकान्‌

Sañjaya nói: Vṛṣasena áp sát Nakula—kẻ đang tấn công mình—và dùng tên bắn xuyên chàng từ mọi phía. Bị mũi tên hành hạ, Nakula nổi giận dữ dội; dù bản thân bị thương, chàng cũng bắn xuyên lại dũng sĩ Vṛṣasena. Trong cơn hiểm nguy lớn ấy, Nakula cao thượng—được anh là Bhīma che chở—đứng vững và phô bày uy lực dữ dằn. Rồi con trai Karṇa (Vṛṣasena) một mình đánh đổ nhiều chiến xa cùng người và ngựa, khi quật phá kẻ độc chiến đang chém rẽ đội hình.

Verse 29

क्रीडन्तमष्टादशभि: पृषत्कै- विंव्याध वीरं नकुलं सरोष: । उस महान्‌ भयके अवसरपर अपने भाई भीमसे सुरक्षित हो महामना नकुलने वहाँ भयंकर पराक्रम प्रकट किया। अकेले ही बहुत-से पैदल मनुष्यों, घोड़ों, हाथियों और रथोंका संहार करते एवं खेलते हुए-से वीर नकुलको रोषमें भरे हुए कर्णपुत्रने अठारह बाणोंद्वारा घायल कर दिया ।। २८ $ ।। स तेन विद्धो5तिभृशं तरस्वी महाहवे वृषसेनेन राजन्‌

Sañjaya nói: Trong cơn thịnh nộ, con trai Karṇa bắn mười tám mũi tên làm bị thương dũng sĩ Nakula—người như đang đùa chơi giữa cuộc tàn sát. Trong thời khắc hiểm nguy ấy, Nakula cao thượng—được Bhīma che chở—phô bày dũng lực ghê gớm, một mình chém giết vô số bộ binh, ngựa, voi và chiến xa. Nhưng trong đại chiến, chàng đã bị Vṛṣasena gây thương tích nặng nề.

Verse 30

क्रुद्धेन धावन्‌ समरे जिधघांसु: कर्णात्मजं पाण्डुसुतो नृवीर: । राजन्‌! उस महासमरमें कुपित हुए वृषसेनके द्वारा अत्यन्त घायल किये गये वेगवान्‌ वीर पाण्डुपुत्र नकुल कर्णके पुत्रको मार डालनेकी इच्छासे उसकी ओर दौड़े ।। वितत्य पक्षौ सहसा पतन्तं श्येनं यथैवामिषलुब्धमाजौ

Sañjaya nói: Tâu Đại vương, trong trận đại chiến ấy, Nakula—con của Pāṇḍu, dũng sĩ nhanh như gió—bị Vṛṣasena đang nổi giận gây thương tích nặng, liền bừng bừng phẫn nộ và lao thẳng về phía con trai Karṇa với ý định giết chết hắn. Chàng bổ nhào xuống như chim ưng dang cánh giữa chiến trường, đột ngột lao xuống, khát mồi.

Verse 31

स तान्‌ मोघांस्तस्य कुर्वन्‌ शरौघां- श्वचार मार्गान्‌ नकुलश्षित्ररूपान्‌,नकुल उसके उन बाणसमूहोंको व्यर्थ करते हुए विचित्र मार्गोंसे विचरने लगे (युद्धके अद्भुत पैंतरे दिखाने लगे)। नरेन्द्र! तलवारके विचित्र हाथ दिखाते हुए शीचघ्रतापूर्वक विचरनेवाले नकुलकी सहस्र तारोंके चिह्नवाली ढालको कर्णके पुत्रने उस महायुद्धमें अपने विशाल बाणोंद्वारा नष्ट कर दिया

Sañjaya nói: Nakula khiến những loạt tên bắn vào mình trở nên vô hiệu, rồi di chuyển theo những lộ trình kỳ dị—phô bày những thế biến hóa kinh ngạc nơi chiến địa. Tâu Đại vương, khi Nakula lướt đi mau lẹ, biểu diễn kiếm pháp tinh vi, thì con trai của Karṇa, trong trận đại chiến ấy, đã dùng những mũi tên to lớn của mình phá nát tấm khiên của Nakula, tấm khiên mang dấu hiệu như một nghìn vì sao.

Verse 32

अथास्य तूर्ण चरतो नरेन्द्र खड्गेन चित्र नकुलस्य तस्य । महेषुभिव््यधमत्‌ कर्णपूुत्रो महाहवे चर्म सहस्रतारम्‌,नकुल उसके उन बाणसमूहोंको व्यर्थ करते हुए विचित्र मार्गोंसे विचरने लगे (युद्धके अद्भुत पैंतरे दिखाने लगे)। नरेन्द्र! तलवारके विचित्र हाथ दिखाते हुए शीचघ्रतापूर्वक विचरनेवाले नकुलकी सहस्र तारोंके चिह्नवाली ढालको कर्णके पुत्रने उस महायुद्धमें अपने विशाल बाणोंद्वारा नष्ट कर दिया

Sañjaya nói: Tâu Đại vương, khi Nakula lướt đi mau lẹ, phô bày kiếm pháp kỳ diệu, thì con trai của Karṇa, trong trận đại chiến ấy, đã dùng những mũi tên hùng mạnh phá nát tấm khiên của Nakula, tấm khiên đóng một nghìn đinh. Cảnh ấy cho thấy tài nghệ và sự liều lĩnh nơi chiến trường luôn gặp sức phản kích không ngừng của vũ khí tầm xa; bản lĩnh bị thử thách không phút nghỉ giữa đạo lý khắc nghiệt của chiến tranh.

Verse 33

त॑ चायसं निशितं तीक्ष्णधारं विकोशमुग्रं गुरुभारसाहम्‌ । द्विषच्छरीरान्तकरं सुघोर- माधुन्वत: सर्पमिवोग्ररूपम्‌,इसके बाद शत्रुओंका सामना करनेमें समर्थ वृषसेनने अत्यन्त वेगशाली और तीखी धारवाले छ: बाणोंद्वारा तलवार घुमाते हुए नकुलकी उस तलवारके भी शीघ्रतापूर्वक टुकड़े- टुकड़े कर डाले। वह तलवार लोहेकी बनी हुई, तेजधारवाली तीखी, भारी भार सहन करनेमें समर्थ, म्यानसे बाहर निकली हुई, भयंकर, सर्पके समान उग्र रूपधारी, अत्यन्त घोर और शत्रुओंके शरीरोंका अन्त कर देनेवाली थी। तलवार काटनेके पश्चात्‌ उसने पुनः प्रज्वलित एवं पैने बाणोंद्वारा नकुलकी छातीमें गहरी चोट पहुँचायी

Sañjaya nói: Nakula đang vung một thanh kiếm sắt—sắc bén, lưỡi mỏng như dao cạo, rút khỏi vỏ, đáng sợ, chịu được va chạm nặng—trông ghê gớm như con rắn dữ đang quẫy, có thể kết liễu thân xác kẻ thù. Thế nhưng Vṛṣasena, người đủ sức đối diện địch thủ, đã mau chóng dùng sáu mũi tên cực nhanh và nhọn sắc làm thanh kiếm ấy vỡ vụn; rồi sau khi chặt gãy vũ khí, hắn lại bắn những mũi tên rực lửa, xuyên thấu, cắm sâu vào ngực Nakula, gây một vết thương nặng.

Verse 34

क्षिप्रं शरै: पड़भिरमित्रसाह- श्र॒कर्त खड्ग॑ निशितै: सुवेगै: । पुनश्च दीप्तैर्निशितै: पृषत्कै: स्तनान्तरे गाढमथाभ्यविद्धात्‌,इसके बाद शत्रुओंका सामना करनेमें समर्थ वृषसेनने अत्यन्त वेगशाली और तीखी धारवाले छ: बाणोंद्वारा तलवार घुमाते हुए नकुलकी उस तलवारके भी शीघ्रतापूर्वक टुकड़े- टुकड़े कर डाले। वह तलवार लोहेकी बनी हुई, तेजधारवाली तीखी, भारी भार सहन करनेमें समर्थ, म्यानसे बाहर निकली हुई, भयंकर, सर्पके समान उग्र रूपधारी, अत्यन्त घोर और शत्रुओंके शरीरोंका अन्त कर देनेवाली थी। तलवार काटनेके पश्चात्‌ उसने पुनः प्रज्वलित एवं पैने बाणोंद्वारा नकुलकी छातीमें गहरी चोट पहुँचायी

Sañjaya nói: Vṛṣasena, kiên định khi đối mặt kẻ thù, đã mau chóng dùng sáu mũi tên sắc như dao, lao vun vút, làm thanh kiếm của Nakula vỡ vụn. Rồi với những mũi tên rực lửa, nhọn sắc, hắn đâm xuyên sâu vào ngực Nakula.

Verse 35

कृत्वा तु तद्‌ दुष्करमार्यजुष्ट- मन्यैन्नरै: कर्म रणे महात्मा । ययौ रथं भीमसेनस्य राजन्‌ शराभितप्तो नकुलस्त्वरावान्‌,राजन! महामना नकुल रणभूमिमें अन्य मनुष्योंके लिये दुष्कर तथा सज्जन पुरुषोंद्वारा सेवित उत्तम कर्म करके वृषसेनके बाणोंसे संतप्त हो बड़ी उतावलीके साथ भीमसेनके रथपर जा चढ़े

Sañjaya nói: Tâu Đại vương, sau khi lập nên giữa chiến trường một hành động cao quý—điều người khác khó làm và xứng với đạo hạnh của bậc ārya—Nakula, bậc đại hồn, bị tên bắn rát bỏng, liền vội vã leo lên chiến xa của Bhīmasena.

Verse 36

स भीमसेनस्य रथं हताश्वो माद्रीसुत: कर्णसुताभितप्त: । आपुप्लुवे सिंह इवाचलाग्रं सम्प्रेक्षमाणस्य धनंजयस्य,अपने घोड़ोंके मारे जानेपर कर्णपुत्रके बाणोंसे पीड़ित हुए माद्रीकुमार नकुल अर्जुनके देखते-देखते पर्वतके शिखरपर उछलकर चढ़नेवाले सिंहके समान छलाँग मारकर भीमसेनके रथपर आरूढ़ हो गये

Sanjaya nói: Nakula, con của Madri, khi ngựa đã bị giết và thân mình bị những mũi tên của con trai Karna thiêu đốt, đã nhảy lên chiến xa của Bhimasena—như sư tử vọt lên đỉnh núi—trong lúc Arjuna đứng nhìn.

Verse 37

ततः क्रुद्धो वृषसेनो महात्मा ववर्ष ताविषुजालेन वीर: । महारथावेकरथे समेतौ शरै: प्रभिन्दन्निव पाण्डवेयौ,इससे महामनस्वी वीर वृषसेनको बड़ा क्रोध हुआ। वह एक रथपर एकत्र हुए उन महारथी पाण्डुकुमारोंको बाणोंद्वारा विदीर्ण करता हुआ उन दोनोंपर बाणसमूहोंकी वर्षा करने लगा

Sanjaya nói: Bấy giờ Vṛṣasena, vị anh hùng đại tâm, nổi giận, trút xuống hai hoàng tử Pāṇḍava một lưới tên dày đặc. Dẫu hai dũng tướng ấy cùng đứng trên một chiến xa, chàng vẫn phóng những mũi tên như muốn bổ tách họ ra.

Verse 38

तस्मिन्‌ रथे निहते पाण्डवस्य क्षिप्रं च खड्गे विशिखैरनिकित्ते । अन्ये च संहत्य कुरुप्रवीरा- स्ततो न्यघ्नन्‌ शरवर्षैरुपेत्य,जब पाण्डुपुत्र नकुलका वह रथ नष्ट हो गया और बाणोंद्वारा उनकी तलवार शीघ्रतापूर्वक काट दी गयी, तब दूसरे कौरववीर भी संगठित हो निकट आकर उन दोनोंको बाणोंकी वर्षासे चोट पहुँचाने लगे

Sanjaya nói: Khi chiến xa của người con Pāṇḍava bị phá hủy, và thanh kiếm của chàng cũng bị tên bắn trúng, nhanh chóng trở nên vô dụng, các dũng sĩ ưu tú của nhà Kuru liền tụ lại, áp sát và rồi tấn công chàng bằng một cơn mưa tên.

Verse 39

तौ पाण्डवेयौ परित: समेतान्‌ संहूयमानाविव हव्यवाहौ । भीमार्जुनौ वृषसेनाय क्रुद्धौ ववर्षतु: शरवर्ष सुघोरम्‌,तब वृषसेनपर कुपित हुए पाण्डुपुत्र भीमसेन और अर्जुन घीकी आहुति पाकर प्रज्वलित हुए दो अग्नियोंके समान प्रकाशित होने लगे। उन दोनोंने अपने आस-पास एकत्र हुए कौरव-सैनिकोंपर अत्यन्त घोर बाण-वर्षा प्रारम्भ कर दी

Sanjaya nói: Hai con của Pāṇḍu—Bhīma và Arjuna—giận dữ trước Vṛṣasena, bừng sáng như hai ngọn lửa tế lễ được nuôi bằng bơ cúng. Rồi họ bắt đầu trút xuống quân Kaurava đang vây quanh một trận mưa tên vô cùng khủng khiếp.

Verse 40

अथाब्रवीन्मारुति: फाल्गुनं च पश्यस्वैनं नकुलं पीड्यमानम्‌ । अयं च नो बाधते कर्णपुत्र- स्तस्माद्‌ भवान प्रत्युपयातु कार्णिम्‌,तदनन्तर वायुपुत्र भीमसेनने अर्जुनसे कहा--'देखो, यह नकुल वृषसेनसे पीड़ित हो गया है। कर्णका यह पुत्र हमें बहुत सता रहा है, अतः तुम इस कर्णपुत्रपर आक्रमण करो”

Sanjaya nói: Rồi Māruti (Bhimasena, con của thần Gió) bảo Phālguna (Arjuna): “Hãy nhìn—Nakula đang bị dồn ép. Đứa con của Karna này đang quấy nhiễu chúng ta; vì thế, ngươi hãy tiến lên đối đầu với Kārṇi (con trai Karna) ấy.”

Verse 41

स तन्निशम्यैव वच: किरीटी रथं समासाद्य वृकोदरस्य । अथाब्रवीन्नकुलो वीक्ष्य वीर- मुपागतं शातय शीघ्रमेनम्‌

Sañjaya nói: Nghe những lời ấy, Arjuna—người đội mũ miện—lập tức thúc xe đến sát chiến xa của Bhīma. Rồi Nakula, thấy dũng sĩ đang tiến lại gần, liền nói: “Hạ hắn ngay—mau lên!”

Verse 42

भीमसेनके रथके समीप आकर जब किरीटथधारी अर्जुन उनकी बात सुनकर जाने लगे, तब नकुलने भी पास आये हुए वीर अर्जुनकी ओर देखकर उनसे कहा--'भैया! आप इस वृषसेनको शीघ्र मार डालिये' ।। इत्येवमुक्त: सहसा किरीटी भ्रात्रा समक्ष नकुलेन संख्ये । कपिध्वजं केशवसंगृहीतं प्रैषीदुदग्रो वृषसेनाय वाहम्‌,युद्धमें सामने आये हुए भाई नकुलके ऐसा कहनेपर किरीटथारी अर्जुनने भगवान्‌ श्रीकृष्णके द्वारा काबूमें किये हुए कपिध्वज रथको सहसा वृषसेनकी ओर तीव्र वेगसे हाँक दिया

Sañjaya nói: Được em trai Nakula gọi thẳng giữa chiến địa như vậy, Arjuna—người đội mũ miện—lập tức dốc lòng quyết liệt, thúc chiến xa mang cờ khỉ, dưới tay điều khiển vững vàng của Keśava (Kṛṣṇa), lao thẳng về phía Vṛṣasena với tốc độ dữ dội.

Verse 46

भीम: क्रोधाग्निरक्ताक्ष: क्रुद्धः काल इवाबभौ | उन महारथियोंके चलाये हुए बाणोंद्वारा चारों ओरसे रोके जानेपर भीमसेनकी आँखें क्रोधसे लाल हो गयीं और वे कुपित हुए कालके समान प्रतीत होने लगे

Sañjaya nói: Bhīma, đôi mắt đỏ rực như bốc lửa giận, bùng lên trong cơn thịnh nộ và hiện ra như Thời Gian (Tử Thần) vậy. Dẫu bị mưa tên của các đại xa chiến binh vây chặn bốn phía, cơn cuồng nộ của chàng chỉ càng dữ dội, khiến chàng như hiện thân của sự hủy diệt không thể tránh.

Verse 53

रुक्माड्दान्‌ रुक्मपुड्खै: पार्थो निन्ये यमक्षयम्‌ | कुन्तीकुमार भीमने सोनेके पंखवाले महान्‌ वेगशाली दस भललोंद्वारा सुवर्णमय अंगदोंसे विभूषित उन दसों भरतवंशी राजकुमारोंको यमलोक पहुँचा दिया

Sañjaya nói: Với những mũi tên bằng vàng, với cán tên lông và mũi bọc vàng, Pārtha (Arjuna) đã tiễn họ đến cõi của Yama. Được Bhīma, con của Kuntī, trợ lực, chàng bắn mười mũi bhalla lớn, nhanh như gió, lông dày, khiến mười vương tử dòng Bharata—đeo những vòng tay vàng—phải đến thế giới của Yama.

Verse 66

पश्यत: सूतपुत्रस्य पाण्डवस्य भयार्दितम्‌ | उन वीरोंके मारे जानेपर पाण्डुपुत्र भीमसेनके भयसे पीड़ित हो आपकी सारी सेना सूतपुत्रके देखते-देखते भाग चली

Sañjaya nói: “Ngay trước mắt con trai người đánh xe, toàn quân của ngài—run sợ trước Bhīmasena, người con của Pāṇḍu—đã tháo chạy khi những dũng sĩ ấy bị giết.”

Verse 73

दृष्टवा भीमस्य विक्रान्तमन्तकस्य प्रजास्विव । महाराज! जैसे प्रजावर्गपर यमराजका बल काम करता है, उसी प्रकार भीमसेनका वह पराक्रम देखकर कर्णके मनमें महान्‌ भय समा गया

Sañjaya thưa: Tâu Đại vương, khi Karṇa trông thấy uy lực dữ dội của Bhīma—tựa quyền năng của Antaka/Yama, Thần Chết, vốn không thể tránh khỏi đối với muôn loài—một nỗi kinh hãi lớn liền tràn vào lòng chàng.

Verse 83

इस प्रकार श्रीमह्माभारत कर्णपर्वमें दुःशासनवधविषयक तिरासीवाँ अध्याय पूरा हुआ,उवाच वचन कर्ण प्राप्तकालमरिंदमम्‌ | युद्धमें शोभा पानेवाले शल्य कर्णकी आकृति देखकर ही उसके मनका भाव समझ गये; अतः शत्रुदमन कर्णसे यह समयोचित वचन बोले--

Sañjaya thưa: Như vậy, trong Śrī Mahābhārata, phần Karṇa Parva, chương thứ tám mươi ba—nói về việc Duḥśāsana bị giết—đã kết thúc. Khi ấy, Śalya, người rạng rỡ giữa chiến trường, chỉ nhìn dáng vẻ Karṇa đã hiểu rõ tâm trạng bên trong của chàng. Vì thế, Śalya liền nói với Karṇa, kẻ khuất phục quân thù, những lời hợp thời—

Verse 231

अथान्यदादाय धनु: स शीघ्र कर्णात्मज: पाण्डवमभ्यविध्यत्‌ । दिव्यैरस्त्रैर भ्यवर्षच्च सो 5पि कर्णस्य पुत्रो नकुलं कृतास्त्र:

Sañjaya thưa: Rồi chàng con của Karṇa mau chóng cầm lấy một cây cung khác và bắn vào vị Pāṇḍava. Tinh thông binh khí, con trai Karṇa cũng trút xuống những vũ khí thần diệu như mưa, dồn mũi nhọn về phía Nakula.

Verse 303

अवाकिरद्‌ वृषसेनस्ततस्तं शितै: शरैर्नकुलमुदारवीर्यम्‌ । जैसे बाज मांसके लोभसे पंख फैलाकर सहसा टूट पड़ता है, उसी प्रकार युद्धस्थलमें वेगपूर्वक आक्रमण करनेवाले उदार पराक्रमी नकुलको वृषसेनने अपने पैने बाणोंसे ढक दिया

Sañjaya thưa: Bấy giờ Vṛṣasena trút xuống Nakula, vị dũng sĩ cao quý, một trận mưa tên sắc bén. Như chim ưng dang cánh rồi bất thần bổ nhào vì thèm thịt, Vṛṣasena lao tới trên chiến địa và phủ kín Nakula bằng những mũi tên nhọn dày đặc.