Adhyaya 132

Verse 1

- जौके आकारकी बनी हुई काठकी मोटी गुल्लीको “बीटा” कहते हैं। एकत्रिशदाधिकशततमो< ध्याय: द्रोणाचार्यद्वारा राजकुमारोंकी शिक्षा

Vaiśampāyana nói: Bấy giờ Droṇa, bậc ưu tú giữa loài người, được Bhīṣma tôn kính tiếp đãi trọn vẹn, rồi vị thầy rạng ngời ấy nghỉ lại trong tư dinh nhà Kuru. Tại đó, ông được kính trọng và trọng đãi hết mực.

Verse 2

विश्रान्तेडथ गुरौ तस्मिन्‌ पौत्रानादाय कौरवान्‌ | शिष्यत्वेन ददौ भीष्मो वसूनि विविधानि च

Vaiśampāyana nói: Khi vị đạo sư ấy đã nghỉ ngơi, Bhīṣma liền dẫn các cháu trai dòng Kuru đến và long trọng phó thác họ cho ông làm môn đồ; đồng thời cũng dâng tặng nhiều loại của cải khác nhau.

Verse 3

गृहं च सुपरिच्छन्नं धनधान्यसमाकुलम्‌ । भारद्वाजाय सुप्रीत: प्रत्यपादयत प्रभु:

Vaiśampāyana nói: Vị chúa tể quyền uy, hết sức hoan hỷ, đã ban cho Bhāradvāja một ngôi nhà được sửa soạn chu tất, trang bị đầy đủ, chất chứa của cải và lương thực.

Verse 4

स ताज्थशिष्यान्‌ महेष्वास: प्रतिजग्राह कौरवान्‌ | पाण्डवान्‌ धार्तराष्ट्रांश् द्रोणो मुदितमानस:,महाधनुर्धर आचार्य द्रोणने प्रसन्नचित्त होकर उन धुृतराष्ट्र-पुत्रों तथा पाण्डवोंको शिष्यरूपमें ग्रहण किया

Vaiśampāyana nói: Droṇa, bậc đại cung thủ, lòng đầy hoan hỷ, đã nhận các vương tử ấy làm môn sinh—cả Kaurava (con của Dhṛtarāṣṭra) lẫn Pāṇḍava—chính thức gánh lấy trách nhiệm rèn luyện và kỷ luật họ.

Verse 5

प्रतिगृह्य च तान्‌ सर्वान्‌ द्रोणो वचनमत्रवीत्‌ | रहस्येक: प्रतीतात्मा कृतोपसदनांस्तथा

Sau khi nhận tất cả họ làm môn sinh, Droṇa liền cất lời. Về sau, trong một lúc riêng tư—một mình, lòng đã vững tin, và sau khi nghi lễ nhập môn cùng việc cư trú học trò đã hoàn tất—ông gọi các đệ tử ngồi gần bên và nói với họ một điều kín đáo.

Verse 6

द्रोण उदाच कार्य मे काड्क्षितं किंचिद्धृदि सम्परिवर्तते | कृतास्त्रैस्तत्‌ प्रदेयं मे तदेतद्‌ वदतानघा:

Droṇa nói: “Hỡi các vương tử vô tội, trong lòng ta có một việc hằng day dứt. Khi các con đã tinh thông binh khí, các con phải đáp cho ta lời thỉnh cầu ấy. Hãy nói cho ta biết, các con nghĩ thế nào?”

Verse 7

वैशम्पायन उवाच 8 त्वा कौरवेयास्ते तृष्णीमासन्‌ विशाम्पते । अजनसत ततः सर्व प्रतिजज्ञे परंतप

Vaiśampāyana nói: “Hỡi bậc chúa tể của muôn dân! Khi ấy các vương tử Kaurava đều lặng thinh trước mặt ngài. Rồi Arjuna—kẻ thiêu đốt quân thù—đã phát nguyện sẽ hoàn thành trọn vẹn mọi việc ấy.”

Verse 8

ततोरर्जुनं तदा मूर्थ्नि समाप्राय पुन: पुन: । प्रीतिपूर्व परिष्वज्य प्ररुरोद मुदा तदा,तब आचार्यने बारंबार अर्जुनका मस्तक सूँघा और उन्हें प्रेमपूर्वक हृदयसे लगाकर वे हर्षके आवेशमें रो पड़े

Rồi vị thầy lại nhiều lần cúi sát đến đỉnh đầu Arjuna, âu yếm ngửi như để nhận biết. Ôm chàng trong tình thương, thầy bật khóc—nước mắt tuôn ra vì niềm hoan hỷ dâng trào.

Verse 9

ततो द्रोण: पाण्डुपुत्रानस्त्राणि विविधानि च । ग्राहयामास दिव्यानि मानुषाणि च वीर्यवान्‌

Bấy giờ Droṇa, bậc dũng mãnh, bắt đầu truyền dạy cho các con của Pāṇḍu (cùng những môn đồ khác) đủ loại binh khí và thuật phóng xạ—cả thần khí lẫn nhân khí.

Verse 10

राजपुत्रास्तथा चान्ये समेत्य भरतर्षभ । अभिजममुस्ततो द्रोणमस्त्रार्थे द्विजसत्तमम्‌,भरतश्रेष्ठ] उस समय दूसरे-दूसरे राजकुमार भी अस्त्रविद्याकी शिक्षा लेनेके लिये द्विजश्रेष्ठ द्रोणके पास आने लगे

Vaiśampāyana nói: “Hỡi bậc tráng kiệt trong dòng Bharata! Khi ấy các vương tử khác cũng tụ hội, tìm đến Droṇa—bậc tối thượng trong hàng Bà-la-môn—để cầu học khoa binh khí.”

Verse 11

वृष्णयश्चान्धकाश्रैव नानादेश्याश्न पार्थिवा: | सूतपुत्रश्न राधेयो गुरु द्रोणमियात्‌ तदा

Vaiśampāyana nói: Dòng Vṛṣṇi và Andhaka, cùng các vương tử từ nhiều xứ sở, và cả Rādheya—Karna, con của người đánh xe—bấy giờ đều đến gần thầy Droṇa để thọ học khoa binh khí.

Verse 12

स्पर्थमानस्तु पार्थेन सूतपुत्रो5त्यमर्षण: । दुर्योधनं समाश्रित्य सोडवमन्यत पाण्डवान्‌

Vaiśampāyana nói: Bừng bừng ganh đua với Pārtha (Arjuna), Karṇa—con của người đánh xe, nóng nảy và không chịu nổi sự xúc phạm—nương tựa vào thế lực của Duryodhana, rồi dựa vào đó mà nhiều lần sỉ nhục các Pāṇḍava.

Verse 13

अभ्ययात्‌ स ततो द्रोणं धनुर्वेदचिकीर्षया । शिक्षाभुजबलोेथ्योगैस्तेषु सर्वेषु पाण्डव: । अस्त्रविद्यानुरागाच्च विशिष्टो5भवदर्जुन:

Vaiśaṃpāyana nói: Rồi Arjuna, con của Pāṇḍu, đến gặp Droṇa với chí nguyện tinh thông khoa cung thuật. Nhờ rèn luyện nghiêm cẩn, sức mạnh cánh tay và sự chuyên cần không mệt mỏi, chàng trở nên nổi trội giữa mọi môn sinh, xứng đáng được sánh với chính thầy mình. Và bởi lòng say mê sâu sắc đối với binh khí học, chàng vượt hẳn người khác trong việc vận dụng vũ khí một cách thuần thục và mau lẹ.

Verse 14

तुल्येष्वस्त्रप्रयोगेषु लाघवे सौष्ठवेषु च । सर्वेषामेव शिष्याणां बभूवाभ्यधिको<र्जुन:

Vaiśampāyana nói: Trong việc vận dụng binh khí—khi các bài tập ngang nhau—cả về sự mau lẹ lẫn độ tinh xảo, Arjuna, con của Pāṇḍu, đều tỏ ra vượt trội hơn mọi môn sinh. Nhờ luyện tập không ngừng và khát vọng tinh thông binh khí học, chàng vươn lên trên bạn đồng môn, đến mức xứng đáng sánh tài cùng chính thầy mình.

Verse 15

ऐन्द्रिमप्रतिमं द्रोण उपदेशेष्वमन्यत । एवं सर्वकुमाराणामिष्वस्त्रं प्रत्यपादयत्‌

Vaiśampāyana nói: Trong việc tiếp thụ lời dạy, Droṇa xem Arjuna có trí sáng vô song, tựa như Indra. Vì thế, thầy Droṇa vẫn tiếp tục truyền dạy khoa cung thuật và binh khí học cho tất cả các vương tử.

Verse 16

कमण्डलुं च सर्वेषां प्रायच्छच्चिरकारणात्‌ । पुत्राय च ददौ कुम्भमविलम्बनकारणात्‌

Vaiśampāyana nói: Với ý định khiến họ chậm trễ, thầy đưa cho các môn sinh khác chiếc bình nước nhỏ (kamandalu) để đi lấy nước nên về muộn; còn với con trai mình, Aśvatthāmā, thầy trao chiếc vò lớn (kumbha) để khỏi chậm. Vì thế Aśvatthāmā luôn trở về trước với nước, và trong lúc chờ các học trò khác đến, thầy kín đáo dạy con mình những phép luyện vũ khí cao diệu hơn. Arjuna đã biết rõ việc ấy.

Verse 17

यावत्‌ ते नोपगच्छन्ति तावदस्मै परां क्रियाम्‌ द्रोण आचष्ट पुत्राय तत्‌ कर्म जिष्णुरौहत

Vaiśampāyana nói: Chừng nào các môn sinh khác còn chưa trở về, Droṇa liền dạy riêng cho con trai mình, Aśvatthāmā, những kỹ pháp luyện vũ khí cao diệu và tinh vi hơn. Arjuna (Jiṣṇu) đã nhận ra điều ấy—rằng vị thầy, bằng cách sắp đặt để người khác bị chậm trễ, đã dành phần giáo huấn ưu ái cho Aśvatthāmā. Câu chuyện nêu bật sự căng thẳng đạo lý giữa bổn phận công bằng của bậc đạo sư và sức kéo của tình thân thiên vị, đồng thời trở thành động lực khiến Arjuna quyết chí vượt trội dù không được tiếp cận ngang bằng.

Verse 18

ततः स वारुणास्त्रेण पूरयित्वा कमण्डलुम्‌ । सममाचार्यपुत्रेण गुरुम भ्येति फाल्गुन:

Rồi Phālguna (Arjuna) dùng Varuṇa-astra lập tức làm đầy bình nước của mình và đến ngay bên thầy, sánh kịp bước với con trai của đạo sư. Vì thế, chàng không hề thua kém con của ācārya trong bất cứ thành tựu hay sự tăng trưởng kỹ nghệ nào. Bởi vậy Arjuna, người trí tuệ, chẳng kém Aśvatthāmā ở điều gì: chàng trở thành bậc nhất trong hàng những người tinh thông vũ khí; và nhờ tận lực phụng sự, kính lễ guru, cùng sự chuyên cần luyện tập, chàng trở nên đặc biệt được Droṇa yêu mến.

Verse 19

आचार्य पुत्रात्‌ तस्मात्‌ तु विशेषोपचयेडपृथक्‌ । न व्यहीयत मेधावी पार्थो5प्यस्त्रविदां वर:

Vaiśampāyana nói: Vì thế, trong việc tiến bộ đặc biệt và sự trau chuốt tinh vi, Pārtha (Arjuna)—dẫu là người sáng trí và bậc nhất trong hàng kẻ tinh thông vũ khí—vẫn không hề tách khỏi hay tụt lại sau con trai của đạo sư. Nhờ chuyên cần không ngơi và tận tâm phụng sự guru, Arjuna theo kịp Aśvatthāman trong mọi phương diện và trở nên đặc biệt được Droṇa yêu mến.

Verse 20

अर्जुन: परमं यत्नमातिष्ठद्‌ गुरुपूजने । अस्त्रे च परम॑ योगं प्रियो द्रोणस्प चाभवत्‌

Vaiśampāyana nói: Arjuna dốc hết nỗ lực để kính lễ và phụng sự thầy. Chàng cũng theo đuổi kỷ luật tối thượng trong việc luyện vũ khí; bởi vậy chàng trở nên đặc biệt được Droṇa yêu mến. Câu chuyện nhấn mạnh rằng sự xuất sắc trong học đạo phải đi đôi với lòng khiêm cung và sự tận tụy đối với bậc sư trưởng, và chính nếp sống kỷ luật ấy tự nhiên khiến thầy đặt niềm tin và ban ân sủng.

Verse 21

त॑ं दृष्टवा नित्यमुद्युक्तमिष्वस्त्रं प्रति फाल्गुनम्‌ । आहूय वचन द्रोणो रह: सूदमभाषत

Vaiśampāyana nói: Thấy Phālguna (Arjuna) luôn chuyên chú luyện cung tên, Droṇa gọi người đầu bếp đến chỗ kín và dặn rằng: “Chớ bao giờ dọn bữa cho Arjuna trong bóng tối, và cũng đừng bao giờ nói với Arjuna rằng đó là lệnh của ta.” Câu chuyện cho thấy Droṇa cố ý uốn nắn kỷ luật của Arjuna—dùng những điều kiện được kiểm soát để tăng sự tỉnh giác và quyền năng—đồng thời cũng gợi lên sự căng thẳng đạo lý về tính bí mật và sự thiên lệch trong sự chỉ dạy của một bậc thầy.

Verse 22

अन्धकारेअर्जुनायान्नं न देयं ते कदाचन । न चाख्येयमिदं चापि मद्वाक्यं विजये त्वया

Vaiśampāyana nói: “Ngươi tuyệt đối không được dọn thức ăn cho Arjuna trong bóng tối. Và cũng không được tiết lộ lời dặn này của ta cho Arjuna.” Trong mạch truyện, Droṇācārya—thấy Arjuna miệt mài luyện cung tên không ngơi—đã kín đáo gọi người đầu bếp đến mà truyền lệnh, đặt ra một kỷ luật nhằm thử thách và mài sắc sự tỉnh giác cùng khả năng tự chế của Arjuna; đồng thời giấu kín phương pháp để việc rèn luyện giữ được hiệu lực và hướng về sự xuất sắc chân chính, chứ không nuôi dưỡng hư danh.

Verse 23

ततः कदाचिद्‌ भुज्जाने प्रववौ वायुरज्ुने । तेन तत्र प्रदीप: स दीप्यमानो विलोपित:,तदनन्तर एक दिन जब अर्जुन भोजन कर रहे थे, बड़े जोरसे हवा चलने लगी; उससे वहाँका जलता हुआ दीपक बुझ गया

Vaiśampāyana nói: Một lần, khi Arjuna đang dùng bữa, một cơn gió mạnh bỗng thổi tới. Vì thế, ngọn đèn đang cháy ở đó bị tắt phụt—một sự gián đoạn bình thường nhưng mở màn cho điều sẽ xảy ra tiếp theo.

Verse 24

भुड्ुक्त एव तु कौन्तेयो नास्यादन्यत्र वर्तते । हस्तस्तेजस्विनस्तस्य अनुग्रहणकारणात्‌

Nhưng Arjuna, con của Kuntī, vẫn tiếp tục ăn không hề ngừng lại. Với vị anh hùng rạng rỡ ấy, bàn tay—được rèn bởi luyện tập không ngơi—không hề lạc hướng; ngay trong bóng tối, nó vẫn tìm đúng đến miệng, như được dẫn dắt bởi kỷ luật đã thấm vào thân tâm.

Verse 25

तदभ्यासकृतं मत्वा रात्रावपि स पाण्डव: । योग्यां चक्रे महाबाहुर्धनुषा पाण्डुनन्दन:,उसे अभ्यासका ही चमत्कार मानकर महाबाहु पाण्डुनन्दन अर्जुन रातमें भी धनुर्विद्याका अभ्यास करने लगे

Cho rằng đó chỉ là kỳ diệu của sự luyện tập, người con trai tay mạnh của Pāṇḍu—Arjuna, bậc Pāṇḍava—bắt đầu rèn cung thuật cả vào ban đêm, quyết làm cho mình đạt đến sự thuần thục trọn vẹn. Câu kệ nêu bật rằng nỗ lực có kỷ luật và tự tu dưỡng là nền tảng đạo đức của sự xuất sắc, chứ không phải may rủi hay thiên bẩm đơn thuần.

Verse 26

तस्य ज्यातलनिर्घोषं द्रोण: शुश्राव भारत । उपेत्य चैनमुत्थाय परिष्वज्येदमब्रवीत्‌,भारत! उनके धनुषकी प्रत्यंचाका टंकार द्रोणने सोते समय सुना। तब वे उठकर उनके पास गये और उन्हें हृदयसे लगाकर बोले

Vaiśaṃpāyana nói: Hỡi Bhārata, Droṇa nghe tiếng dây cung bật vang của chàng, dù đang nằm ngủ. Ông lập tức đứng dậy, đến bên Arjuna, ôm chàng thật chặt rồi nói những lời sau đây—dấu hiệu của sự tán thưởng và sự thừa nhận đầy ân tình đối với sự sẵn sàng võ nghệ của người học trò.

Verse 27

द्रोण उदाच प्रयतिष्ये तथा कर्तु यथा नान्यो धरनुर्धर: । त्वत्समो भविता लोके सत्यमेतद्‌ ब्रवीमि ते

Droṇa nói: “Ta sẽ dốc sức rèn luyện con sao cho trong cõi đời này không còn cung thủ nào sánh bằng con. Đó là lời chân thật ta nói với con.”

Verse 28

वैशम्पायन उवाच ततो द्रोणो<र्जुनं भूयो हयेषु च गजेषु च । रथेषु भूमावपि च रणशिक्षामशिक्षयत्‌

Vaiśampāyana thưa: Sau đó, Droṇa lại rèn luyện Arjuna trong mọi phép tắc chiến trận—giao chiến trên lưng ngựa, trên lưng voi, trên chiến xa, và cả khi đánh bộ trên mặt đất.

Verse 29

गदायुद्धे$सिचर्यायां तोमरप्रासशक्तिषु । द्रोण: संकीर्णयुद्धे च शिक्षयामास कौरवान्‌

Vaiśampāyana thưa: Droṇa dạy các Kaurava đấu chùy, sử kiếm, cùng cách dùng lao, giáo và vũ khí śakti; lại còn truyền cho họ phép cận chiến hỗn hợp—biết thay đổi nhiều loại binh khí liên tiếp, và biết một mình đối địch với nhiều kẻ thù.

Verse 30

तस्य तत्‌ कौशल श्रुत्वा धनुर्वेदजिघृक्षव: । राजानो राजपुत्राश्न समाजग्मु: सहस्रश:,द्रोणाचार्यका वह अस्त्रकौशल सुनकर सहस्रों राजा और राजकुमार धरनुर्वेदकी शिक्षा लेनेके लिये वहाँ एकत्रित हो गये

Vaiśampāyana thưa: Nghe danh tài nghệ binh khí xuất chúng của Droṇa, các vua chúa và vương tử—khát khao tinh thông khoa cung thuật—đã tụ hội về đó hàng nghìn người để xin thọ giáo.

Verse 31

ततो निषादराजस्य हिरण्यधनुष: सुतः । एकलव्यो महाराज द्रोणमभ्याजगाम ह,महाराज! तदनन्तर निषादराज हिरण्यधनुका पुत्र एकलव्य द्रोणके पास आया

Rồi Ekalavya, con trai của Hiraṇyadhanus, vua tộc Niṣāda, đến yết kiến Droṇa.

Verse 32

नसतं प्रतिजग्राह नैषादिरिति चिन्तयन्‌ | शिष्यं धनुषि धर्मज्ञस्तेषामेवान्ववेक्षया

Vaiśampāyana nói: Nghĩ rằng “Hắn là con của người Niṣāda”, vị thầy hiểu đạo không nhận hắn làm môn đồ đúng phép trong khoa cung tiễn. Chỉ chăm chăm nhìn vào lợi ích của nhà Kaurava, thầy đã hành xử như vậy.

Verse 33

स तु द्रोणस्य शिरसा पादौ गृहा[ परंतप: । अरण्यमनुसम्प्राप्य कृत्वा द्रोणं महीमयम्‌

Vaiśampāyana nói: Nhưng Ekalavya, kẻ làm quân thù khiếp đảm, đã cúi đầu đặt nơi chân Droṇa mà đảnh lễ. Rồi trở về rừng, chàng nặn một tượng Droṇa bằng đất, giữ thầy ở ngôi tôn kính tối thượng trong lòng, và bắt đầu luyện cung tiễn một cách nghiêm cẩn—sống theo những giới hạnh khắt khe. Câu chuyện nêu bật lòng sùng kính và sự tự rèn luyện, đồng thời báo trước mối căng thẳng đạo lý giữa chí thành làm môn đồ và sự loại trừ do thân phận.

Verse 34

तस्मिन्नाचार्यवृत्ति च परमामास्थितस्तदा । इष्वस्त्रे योगमातस्थे परं॑ नियममास्थित:

Bấy giờ, giữ trọn đạo hạnh tối thượng của người môn đồ đối với thầy, chàng chuyên tâm vào kỷ luật của cung thuật và các loại phi tiễn. Nương theo những lời thệ nguyện nghiêm khắc và sự tự chế, Ekalavya—một lòng tôn kính Droṇa—đã đảnh lễ dưới chân thầy, trở về rừng, nặn tượng vị ācārya bằng đất sét, rồi bắt đầu luyện cung, coi sự hiện diện của thầy là tối thượng trong tâm trí mình.

Verse 35

परया श्रद्धयोपेतो योगेन परमेण च । विमोक्षादानसंधाने लघुत्वं परमाप सः

Vaiśampāyana nói: Được trang bị lòng tin tối thượng và nâng đỡ bởi sự tu luyện kỷ luật bậc nhất, chàng đạt đến sự lanh lẹ phi thường trong các nghệ thuật: phóng tên, thu tên, và ngắm bắn trúng đích—cho thấy lòng tôn sư chí thành cùng khổ luyện nghiêm ngặt có thể gọt giũa kỹ năng thành bậc tinh thông.

Verse 36

अथ द्रोणाभ्यनुज्ञाता: कदाचित्‌ कुरुपाण्डवा: | रथैरविनिर्ययु: सर्वे मृगयामरिमर्दन

Vaiśampāyana nói: Có một lần, được Droṇa cho phép, toàn thể nhà Kuru và các Pāṇḍava cùng lên xe chiến đi săn.

Verse 37

तत्रोपकरणं गृहा नरः कश्चिद्‌ यद्च्छया । राजन्ननुजगामैक: श्वानमादाय पाण्डवान्‌

Tâu Đại vương, khi ấy có một người đàn ông, sau khi gom đủ những dụng cụ cần thiết từ nhà mình, tình cờ đi theo sau các Pāṇḍava—một mình lặng lẽ bước phía sau và dắt theo một con chó.

Verse 38

तेषां विचरतां तत्र तत्तत्कर्मचिकीर्षया । ध्वा चरन्‌ स वने मूढो नैषादिं प्रति जग्मिवान्‌

Vaiśampāyana nói: Khi họ lang thang trong khu rừng ấy, ai nấy đều chăm chú vào việc riêng cần hoàn thành, thì con chó ngu ngơ của họ cứ lẩn quẩn giữa cây rừng và đi về phía chàng trai Niṣāda Ekalavya.

Verse 39

स कृष्णं मलदिग्धाड़ंं कृष्णाजिनजटाधरम्‌ | नैषादिं श्वा समालक्ष्य भषंस्तस्थौ तदन्तिके

Vaiśampāyana nói: Con chó thấy chàng trai Niṣāda—da đen sẫm, tay chân lấm bùn đất, khoác da linh dương đen và để tóc bện rối—liền sủa vang và đứng sát bên chàng.

Verse 40

तदा तस्याथ भषत: शुनः सप्त शरान्‌ मुखे । लाघवं दर्शयन्नस्त्रे मुमोच युगपद्‌ यथा,यह देख भीलने अपने अस्त्रलाघवका परिचय देते हुए उस भूकनेवाले कुत्तेके मुखमें मानो एक ही साथ सात बाण मारे

Vaiśampāyana nói: Khi con chó còn đang sủa, chàng liền bắn bảy mũi tên vào miệng nó, phô bày sự nhẹ nhanh và thuần thục của tài bắn cung, như thể các mũi tên được phóng ra cùng một lúc.

Verse 41

सतु श्वा शरपूर्णास्य: पाण्डवानाजगाम ह । त॑ दृष्टवा पाण्डवा वीरा: परं विस्मयमागता:,उसका मुँह बाणोंसे भर गया और वह उसी अवस्थामें पाण्डवोंके पास आया। उसे देखकर पाण्डव वीर बड़े विस्मयमें पड़े

Con chó ấy, miệng đầy mũi tên, vẫn trong tình trạng đó chạy về phía các Pāṇḍava. Thấy nó như vậy, những dũng sĩ Pāṇḍava vô cùng kinh ngạc.

Verse 42

पक ५ एज 72 ञट 8 3002: 0 / न्ड 9७८ फ़्णू हा # प्रफ्प्र 205 58७ «६६ ३७/::2७ २ //%0८ 3026-5० के के. “जी लाघवं शब्दवेधित्वं दृष्टवा तत्‌ परमं तदा । प्रेक्ष्य तं व्रीडिताश्वासन्‌ प्रशशंसुश्च सर्वश:

Vaiśampāyana nói: Khi ấy, thấy sự nhẹ nhàng tuyệt đỉnh của bàn tay và tài nghệ phi thường bắn trúng mục tiêu chỉ nhờ nghe âm thanh, các vương tử quay nhìn về phía chàng; hổ thẹn nên lặng im. Rồi từ mọi phía, họ đều ca ngợi người cung thủ.

Verse 43

त॑ ततो<न्वेषमाणास्ते वने वननिवासिनम्‌ | ददृशु: पाण्डवा राजन्नस्यन्तमनिशं शरान्‌,राजन! तत्पश्चात्‌ पाण्डवोंने उस वनवासी वीरकी वनमें खोज करते हुए उसे निरन्तर बाण चलाते हुए देखा

Rồi, khi họ tiếp tục dò tìm trong rừng người cư trú nơi hoang lâm ấy, các Pāṇḍava—tâu Đại vương—đã trông thấy chàng ở đó, không ngừng bắn tên.

Verse 44

न चैनमभ्यजानंस्ते तदा विकृतदर्शनम्‌ | अथीैनं परिपप्रच्छु: को भवान्‌ कस्य वेत्युत,उस समय उसका रूप बदल गया था। पाण्डव उसे पहचान न सके; अतः पूछने लगे --“तुम कौन हो, किसके पुत्र हो?”

Vaiśampāyana nói: Bấy giờ họ không nhận ra chàng, vì dung mạo đã đổi khác. Bởi thế họ hỏi kỹ: “Ngươi là ai, con của ai?”

Verse 45

एकलव्य उवाच निषादाधिपतेवीरा हिरण्यधनुष: सुतम्‌ । द्रोणशिष्यं च मां वित्त धनुर्वेदकृतश्रमम्‌

Ekalavya nói: “Hỡi các bậc anh hùng, hãy biết ta là con của Hiraṇyadhanuṣ, chúa tể người Niṣāda, và cũng là đệ tử của Droṇa. Ta đã chuyên cần khổ luyện trong khoa cung tiễn.”

Verse 46

वैशम्पायन उवाच ते तमाज्ञाय तत्त्वेन पुनरागम्य पाण्डवा: | यथावृत्तं वने सर्व द्रोणायाचख्युरद्भुतम्‌

Vaiśampāyana nói: Khi đã hiểu rõ thân phận thật của người Niṣāda ấy, các Pāṇḍava trở về. Rồi họ thuật lại cho Droṇa tường tận sự việc kỳ diệu đã xảy ra trong rừng, đúng như đã diễn ra, không hề che giấu hay bóp méo.

Verse 47

कौन्तेयस्त्वर्जुनो राजन्नेकलव्यमनुस्मरन्‌ । रहो द्रोणं समासाद्य प्रणयादिदमब्रवीत्‌,जनमेजय! कुन्तीनन्दन अर्जुन बार-बार एकलव्यका स्मरण करते हुए एकान्तमें द्रोणसे मिलकर प्रेमपूर्वक यों बोले

Vaiśampāyana thưa: Tâu Đại vương Janamejaya, Arjuna—con của Kuntī—cứ mãi nhớ đến Ekalavya; rồi tìm đến Droṇa nơi kín đáo, với lòng kính mến, mà nói những lời này.

Verse 48

अजुन उवाच तदाहं परिरभ्यैक: प्रीतिपूर्वमिदं वच: । भवतोक्तो न मे शिष्यस्त्वद्धिशिष्टो भविष्यति

Arjuna nói: “Bạch thầy! Hôm ấy thầy đã ôm riêng con, lòng tràn hoan hỷ, và nói rằng: ‘Trong các đệ tử của ta, sẽ không ai vượt con.’”

Verse 49

अथ कस्मान्मद्विशिष्टो लोकादपि च वीर्यवान्‌ । अन्यो<5स्ति भवत: शिष्यो निषादाधिपते: सुत:

Arjuna nói: “Vậy cớ sao lại có một đệ tử khác của thầy—con trai thủ lĩnh Niṣāda—vượt con về nghệ thuật binh khí, lại còn có uy lực như thể hơn cả thiên hạ? Điều ấy xảy ra thế nào?”

Verse 50

वैशम्पायन उवाच मुहूर्तमिव त॑ द्रोणश्चिन्तयित्वा विनिश्वयम्‌ सव्यसाचिनमादाय नैषादिं प्रति जग्मिवान्‌

Vaiśampāyana thưa: Tâu Đại vương Janamejaya, Droṇa như trầm ngâm trong chốc lát; rồi quyết định dứt khoát. Ngài dẫn Arjuna, người được gọi là Savyasācin, đi đến chàng trai Niṣāda ấy.

Verse 51

ददर्श मलदिग्धाड़ं जटिलं चीरवाससम्‌ । एकलव्यं धनुष्याणिमस्यन्तमनिशं शरान्‌

Đến nơi, họ thấy Ekalavya: thân mình lấm bùn đất, tóc bện thành búi jata, khoác những mảnh vải rách thay áo quần; tay cầm cung, không ngừng bắn tên như mưa.

Verse 52

एकलव्यस्तु तं दृष्टवा द्रोणमायान्तमन्तिकात्‌ | अभिगम्योपसंगृहा जगाम शिरसा महीम्‌,इधर एकलव्यने आचार्य द्रोणको समीप आते देख आगे बढ़कर उनकी अगवानी की और उनके दोनों चरण पकड़कर पृथ्वीपर माथा टेक दिया

Vaiśampāyana nói: Thấy Droṇa tiến lại gần, Ekalavya bước ra đón, cung kính nắm lấy đôi chân thầy và cúi đầu chạm đất—một cử chỉ phơi bày sự khiêm hạ của người đệ tử và sức nặng của mối dây thầy–trò, vốn chẳng bao lâu nữa sẽ bị thử thách bởi những câu hỏi về bổn phận và lẽ công bằng.

Verse 53

पूजयित्वा ततो द्रोणं विधिवत्‌ स निषादज: । निवेद्य शिष्यमात्मानं तस्थौ प्राउ्जलिरग्रत:

Vaiśampāyana nói: Rồi con trai của người Niṣāda kính lễ Droṇa đúng theo nghi thức. Dâng chính mình làm đệ tử, chàng đứng trước thầy chắp tay—một hình ảnh của sự khiêm cung và chí cầu học có kỷ luật, nơi lòng tận tụy với tri thức được bày tỏ bằng cung cách tôn kính đối với bậc đạo sư.

Verse 54

ततो द्रोणो<5ब्रवीद्‌ राजन्नेकलव्यमिदं वच: । यदि शिष्योडसि मे वीर वेतनं दीयतां मम

Bấy giờ Droṇa nói với Ekalavya: “Tâu Đại vương, xin nghe lời này: nếu ngươi thật là đệ tử của ta, hỡi dũng sĩ, thì hãy dâng cho ta lễ ‘guru-dakṣiṇā’.” Trong mạch truyện, lời đòi ấy được đặt như quyền chính đáng của bậc thầy, nhưng đồng thời cũng thử ranh giới của công bằng và quyền lực—khi uy quyền có thể buộc người ta phải hy sinh, và lòng tận tụy bị yêu cầu chứng minh bằng một lễ vật đắt giá.

Verse 55

एकलव्य उवाच कि प्रयच्छामि भगवन्नाज्ञापयतु मां गुरु:

Ekalavya thưa: “Bạch bậc đáng tôn kính, con phải dâng gì? Xin thầy truyền lệnh cho con.” Trong khoảnh khắc ấy, Ekalavya đặt mình dưới uy quyền của đạo sư, bày tỏ sẵn lòng hiến dâng bất cứ điều gì được hỏi, như một bổn phận của người đệ tử.

Verse 56

वैशम्पायन उवाच तमब्रवीत्‌ त्वयादुष्ठो दक्षिणो दीयतामिति,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! तब द्रोणाचार्यने उससे कहा--“तुम मुझे दाहिने हाथका आँगूठा दे दो”

Vaiśampāyana nói: Rồi thầy bảo chàng: “Ngươi phải dâng cho ta ngón cái tay phải làm guru-dakṣiṇā.” Trong thế căng thẳng đạo lý của câu chuyện, đòi hỏi ấy trở thành một thứ “lễ thầy” nghiệt ngã, thử thách sự phục tùng và phơi bày cách quyền uy có thể được dùng để kìm hãm tài năng của kẻ ở ngoài vòng thế lực.

Verse 57

एकलव्यस्तु तच्छुत्वा वचो द्रोणस्य दारुणम्‌ | प्रतिज्ञामात्मनो रक्षन्‌ सत्ये च नियत: सदा

Vaiśampāyana nói: Nghe lời đòi hỏi nghiệt ngã của Droṇa, Ekalavya—kẻ luôn kiên định với chân lý—đã giữ trọn lời thệ nguyện của mình. Không chút do dự, với thần sắc điềm nhiên và tấm lòng rộng rãi, chàng tự chặt ngón cái tay phải rồi dâng lên Droṇa, lấy sự trung tín với lời đã hứa làm trọng hơn mọi tổn thất của bản thân.

Verse 58

तथैव हृष्टवदनस्तथैवादीनमानस: । छित्त्वाविचार्य तं प्रादाद्‌ द्रोणायाड्गुछ्ठमात्मन:

Vaiśampāyana nói: Cũng như thế, với gương mặt vẫn rạng rỡ và tấm lòng vẫn rộng mở, Ekalavya—không dừng lại để cân nhắc—đã chặt ngón cái của mình và trao cho Droṇa. Nhờ vậy, chàng giữ trọn lời thề, đặt sự trung tín với lời đã hứa và lòng tôn kính bậc thầy lên trên mọi mất mát của bản thân.

Verse 59

228 8 2022 (आय 6 (स सत्यसंध॑ नैषादिं दृष्टवा प्रीतो5ब्रवीदिदम्‌ । एवं कर्तव्यमिति वा एकलव्यमभाषत ।।

Vaiśampāyana nói: Thấy chàng trai Niṣāda kiên định với lời thề, Droṇa—lấy làm hài lòng—đã nói với Ekalavya, như thể ra dấu: “Phải làm như vậy.” Từ đó, người con Niṣāda kéo dây và đặt tên bằng chính các ngón tay. Nhưng, hỡi đại vương, chàng không còn bắn nhanh như thuở trước nữa.

Verse 60

ततोअ्र्जुन: प्रीतमना बभूव विगतज्वर: । द्रोणश्न॒ सत्यवागासीन्नान्योडभिभवितार्जुनम्‌

Bấy giờ Arjuna vui mừng trong lòng, cơn sốt lo âu tan biến. Và lời tuyên bố trước kia của Droṇa đã ứng nghiệm: không một ai có thể khuất phục Arjuna.

Verse 61

द्रोणस्य तु तदा शिष्यौ गदायोग्यौ बभूवतु: । दुर्योधनश्न भीमश्न सदा संरब्धमानसौ

Vaiśampāyana nói: Khi ấy, Droṇa có hai đệ tử đặc biệt thích hợp với chiến đấu bằng chùy—Duryodhana và Bhīmasena. Tâm trí họ luôn bừng bừng, mỗi người ôm mối giận dữ và ganh đua với người kia, một thù hằn về sau sẽ nuôi lớn cuộc đại chiến.

Verse 62

अश्वत्थामा रहस्येषु सर्वेष्वभ्यधिको5भवत्‌ | तथाति पुरुषानन्यान्‌ त्सारुकौ यमजावुभौ

Vaiśampāyana nói: Aśvatthāmā trở nên xuất chúng nhất trong mọi giáo pháp bí truyền (những kỹ thuật đặc biệt) của cung thuật. Cũng vậy, hai anh em song sinh Nakula và Sahadeva—lão luyện trong cận chiến với chuôi kiếm—đã vượt trội các nam nhân khác trong môn võ ấy. Đoạn văn nêu rõ rằng mỗi chiến sĩ đều tinh thông một kỷ luật riêng; và khi được rèn luyện đúng đắn, bản lĩnh trở thành dấu ấn định hình trong những bổn phận đang mở ra của đời sống kṣatriya.

Verse 63

युधिष्ठिरो रथश्रेष्ठ: सर्वत्र तु धनंजय: । प्रथित: सागरान्तायां रथयूथपयूथप:

Yudhiṣṭhira là bậc tối ưu trong chiến trận trên chiến xa; còn Dhanañjaya (Arjuna) thì trứ danh ở mọi phép võ. Danh tiếng của chàng vang khắp cõi đất đến tận bờ biển, như vị thủ lĩnh của các thủ lĩnh chiến xa.

Verse 64

बुद्धियोगबलोत्साहै: सर्वास्त्रिषु च निष्ठित: । अस्त्रे गुर्वनुरागे च विशिष्टो5भवदर्जुन:

Nhờ trí tuệ, sự chuyên chú của tâm, sức mạnh và nhiệt huyết, Arjuna đã tinh thông mọi khoa học về binh khí. Trong việc luyện tập vũ khí và trong lòng kính mến đối với thầy, Arjuna cũng đứng ở địa vị cao nhất.

Verse 65

तुल्येष्वस्त्रोपदेशेषु सौष्ठवेन च वीर्यवान्‌ । एक: सर्वकुमाराणां बभूवातिरथो<र्जुन:

Vaiśampāyana nói: Dẫu khoa học về binh khí được truyền dạy đồng đều cho tất cả các vương tử, Arjuna dũng mãnh—nhờ sự xuất sắc vượt trội của mình—một mình trở thành bậc atiratha giữa toàn thể các hoàng tử. Đoạn văn cho thấy cơ hội ngang nhau không tất yếu cho kết quả ngang nhau; kỷ luật, thiên tư và nội lực đưa một người lên đến bậc tinh thông phi thường.

Verse 66

प्राणाधिकं भीमसेनं कृतविद्यं धनंजयम्‌ । धार्तराष्ट्रा दुरात्मानो नामृष्यन्त परस्परम्‌

Vaiśampāyana nói: Các con trai của Dhṛtarāṣṭra vốn lòng dạ hiểm ác. Thấy Bhīmasena vượt trội người khác về sức lực sinh mệnh, và thấy Dhanañjaya (Arjuna) đã thành tựu trong các khoa học về binh khí, họ không thể chịu đựng; lòng đố kỵ và ganh đua bừng cháy trong họ đối với các Pāṇḍava.

Verse 67

तांस्तु सर्वान्‌ समानीय सर्वविद्यास्त्रशिक्षितान्‌ । द्रोण: प्रहरणज्ञाने जिज्ञासु: पुरुषर्षभ:

Vaiśampāyana nói: Khi tất cả các vương tử đã được huấn luyện trọn vẹn trong mọi ngành học và trong khoa học về binh khí, Droṇa—bậc nhất trong hàng nam tử—liền tập hợp họ lại, mong muốn khảo nghiệm và xác định năng lực chân thực của họ trong tri thức và cách vận dụng vũ khí.

Verse 68

कृत्रिमं भासमारोप्य वृक्षाग्रे शिल्पिभि: कृतम्‌ । अविज्ञातं कुमाराणां लक्ष्यभूतमुपादिशत्‌

Vaiśampāyana nói: Ông cho thợ thủ công làm một con kền kền giả rồi đặt trên ngọn cây. Các vương tử không hề hay biết đó chỉ là mồi nhử. Vị đạo sư liền chỉ chính con chim ấy làm mục tiêu phải xuyên trúng.

Verse 69

द्रोण उदाच शीघ्र भवन्त: सर्वेडपि धनूंष्यादाय सर्वश: । भासमेतं समुद्दिश्य तिष्ठ ध्वं संधितेषव:,द्रोण बोले--तुम सब लोग इस गीधको बींधनेके लिये शीघ्र ही धनुष लेकर उसपर बाण चढ़ाकर खड़े हो जाओ

Vaiśampāyana nói: Droṇa cất lời: “Mau lên—tất cả các con—hãy cầm cung ngay. Hãy đứng sẵn với mũi tên đã đặt lên dây, nhắm vào con chim này.”

Verse 70

मद्वाक्यसमकालं तु शिरो<स्य विनिपात्यताम्‌ | एकैकशो नियोक्ष्यामि तथा कुरुत पुत्रका:

Vaiśaṃpāyana nói: “Ngay khoảnh khắc ta ra lệnh, hãy chém rơi đầu nó xuống. Ta sẽ giao việc này cho từng người, lần lượt; hỡi các con, hãy làm đúng như ta chỉ dạy.”

Verse 71

वैशम्पायन उवाच ततो युधिष्ठिरं पूर्वमुवाचाज्धिरसां वर: । संधत्स्व बाणं दुर्धर्ष मद्वाक्यान्ते विमुडच तम्‌

Vaiśampāyana nói: Rồi Droṇa—bậc tối thượng trong dòng dõi Aṅgiras—trước hết gọi Yudhiṣṭhira và bảo: “Hỡi dũng sĩ khó bề khuất phục, hãy đặt mũi tên lên cung; và khi lời lệnh của ta dứt, hãy buông nó.”

Verse 72

ततो युधिष्ठिर: पूर्व धनुर्ग.ह्य परंतप: । तस्थौ भासं समुद्दिश्य गुरुवाक्यप्रचोदित:

Bấy giờ Yudhiṣṭhira, kẻ thiêu đốt quân thù, là người đầu tiên cầm lấy cây cung, đứng vững, nhắm thẳng vào con kền kền, được thúc giục bởi mệnh lệnh của bậc thầy.

Verse 73

ततो विततथन्‍्वानं द्रोणस्तं कुरुनन्दनम्‌ । स मुहूर्तादुवाचेदं वचन भरतर्षभ,भरतश्रेष्ठ] तब धनुष तानकर खड़े हुए कुरुनन्दन युधिष्ठिरसे दो घड़ी बाद आचार्य द्रोणने इस प्रकार कहा--

Bấy giờ Droṇa, thấy vị vương tử nhà Kuru đứng đó với cung đã giương căng, sau một lát mới cất lời nói rằng: “Hỡi bậc tráng kiệt trong dòng Bharata.”

Verse 74

पश्यैन॑ त॑ ट्रुमाग्रस्थं भासं नरवरात्मज । पश्यामीत्येवमाचार्य प्रत्युवाच युधिष्ठिर:,“राजकुमार! वृक्षकी शिखापर बैठे हुए इस गीधको देखो।” तब युधिष्ठिरने आचार्यको उत्तर दिया--“भगवन्‌! मैं देख रहा हूँ

Vaiśampāyana nói: “Hỡi vương tử, hãy nhìn con kền kền đang đậu trên ngọn cây kia.” Được thầy bảo vậy, Yudhiṣṭhira đáp: “Bạch tôn sư, con thấy.”

Verse 75

स मुहूर्तादिव पुनद्रोंणस्तं प्रत्यभाषत । मानो दो घड़ी और बिताकर द्रोणाचार्य फिर उनसे बोले || ७४ $ ।।

Sau một lát nữa, Droṇa lại nói với chàng: “Con có thấy cây này, hay thấy ta, hay cả các huynh đệ của con nữa chăng?”

Verse 76

तमुवाच स कौन्तेय: पश्याम्येनं वनस्पतिम्‌ । भवन्तं च तथा भ्रातृन्‌ भासं चेति पुनः पुनः

Yudhiṣṭhira, con của Kuntī, đáp: “Vâng—con thấy cây này; con cũng thấy thầy; lại thấy các huynh đệ của con, và cả con kền kền nữa, hết lần này đến lần khác.”

Verse 77

तमुवाचापसर्पेति द्रोणो5प्रीतमना इव । नैतच्छक्यं त्वया वेद्धुं लक्ष्यमित्येव कुत्सयन्‌

Vaiśampāyana nói: Drona, như thể trong lòng không vui, đã quở trách chàng và bảo: “Tránh ra! Ngươi không đủ sức xuyên thủng mục tiêu này.” Trong khoảnh khắc ấy, lời phán của bậc thầy không phải để khích lệ mà là một sự gạt bỏ sắc lạnh, phơi bày căng thẳng giữa tài năng, kỳ vọng và đạo lý sư phạm trong môi trường võ học cạnh tranh.

Verse 78

ततो दुर्योधनादींसस्‍्तान्‌ धार्तराष्ट्रानू महायशा: । तेनैव क्रमयोगेन जिज्ञासु: पर्यपृच्छत

Rồi vị thầy lừng danh ấy triệu Duryodhana và các con trai của Dhṛtarāṣṭra theo đúng thứ tự như trước. Muốn thử họ, ông cũng hỏi theo cùng một cách. Cảnh này nhấn mạnh rằng việc dạy dỗ và khảo hạch phải được áp dụng công bằng, dẫu tính nết học trò và những lựa chọn về sau đối với dharma sẽ rẽ theo những ngả khác nhau.

Verse 79

अन्‍्यांश्व शिष्यान्‌ भीमादीन्‌ राज्ञश्वैवान्यदेशजान्‌ | तथा च सर्वे तत्‌ सर्व पश्याम इति कुत्सिता:

Vaiśampāyana nói: Rồi ông cũng hỏi câu ấy với các môn sinh khác—Bhīma và những người còn lại—và cả các vua từ xứ khác đang theo học ở đó. Khi tất cả đều đáp: “Chúng tôi thấy mọi thứ,” vị thầy cho rằng câu trả lời ấy đáng chê trách, liền quở và cho lui. Đoạn này nhấn mạnh rằng chỉ tự nhận mình nhìn thấy hay có năng lực thì chưa đủ; kỷ luật học đạo đòi hỏi sự phân biệt tinh tế, lòng khiêm cung, và lời đáp hợp với phép thử mà thầy chủ ý đặt ra.

Verse 131

इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि सम्भवपर्वणि द्रोणशिष्यपरीक्षायामेकत्रिंशदाधिकशततमो< ध्याय:

Vaiśampāyana nói: Như vậy, trong Śrī Mahābhārata, thuộc Ādi Parva—cụ thể là Sambhava Parva—chương thứ một trăm ba mươi mốt kết thúc, thuật lại cuộc khảo hạch các môn đồ của Droṇa. Công thức kết đoạn này đánh dấu sự hoàn tất của phần ấy và đặt câu chuyện như một phép thử khai mở về phẩm hạnh và năng lực, nơi kỹ nghệ được cân cùng kỷ luật và ý hướng—những điều về sau sẽ định hình các xung đột đạo lý và binh đao của sử thi.

Verse 543

एकलव्यस्तु तच्छुत्वा प्रीयमाणो<ब्रवीदिदम्‌ । राजन! तब द्रोणाचार्यने एकलव्यसे यह बात कही--“वीर! यदि तुम मेरे शिष्य हो तो मुझे गुरुदक्षिणा दो'। यह सुनकर एकलव्य बहुत प्रसन्न हुआ और इस प्रकार बोला

Vaiśampāyana nói: Nghe những lời ấy, Ekalavya tràn đầy hoan hỷ, liền cất lời như sau, hướng về nhà vua. Khoảnh khắc này khắc họa sự tiếp nhận nồng nhiệt mối dây thầy–trò và sự sẵn lòng dâng guru-dakṣiṇā, làm nổi bật lòng tận tín cùng sức nặng đạo lý của việc vâng phục vị thầy mà mình đã chọn.

Verse 556

न हि किंचिददेयं मे गुरवे ब्रह्म॒वित्तम | एकलव्यने कहा--भगवन्‌! मैं आपको क्‍या दूँ? स्वयं गुरुदेव ही मुझे इसके लिये आज्ञा दें। ब्रह्मवेत्ताओंमें श्रेष्ठ आचार्य! मेरे पास कोई ऐसी वस्तु नहीं

Ekalavya thưa: “Đối với thầy của con, không có gì là con không thể dâng. Ôi bậc tối thượng trong những người biết Phạm (Brahman), trong những gì con sở hữu, không có vật nào con sẽ giữ lại mà không hiến cho guru.”