Adhyaya 7

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षटसाहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे षष्ठो ऽध्यायः श्रीकूर्म उवाच सृष्टिं चिन्तयतस्तस्य कल्पादिषु यथा पुरा / अबुद्धिपूर्वकः सर्गः प्रादुर्भूतस्तमोमयः

Như vậy, trong Śrī Kūrma Purāṇa, thuộc Ṣaṭsāhasrī Saṃhitā, phần Pūrva-bhāga, chương thứ sáu kết thúc. Śrī Kūrma phán: Khi Ngài quán niệm về sự sáng tạo—như thuở trước vào đầu các kiếp kalpa—một cuộc tạo hóa trước tiên hiện khởi, chưa có ánh sáng của trí phân biệt, thuần bằng tamas (bóng tối, che lấp).

Verse 2

तमो मोहो महामोहस्तामिस्त्रश्चान्धसंज्ञितः / अविद्या पञ्चपर्वैषा प्रादुर्भूता महात्मनः

Bóng tối (tamas), mê lầm (moha), đại mê lầm (mahāmoha), màn u ám làm mù gọi là Tāmisra, và trạng thái mang tên Andhasa—đó là Avidyā với năm “mấu/đốt”, phát sinh trong hữu thân, hỡi bậc đại tâm.

Verse 3

पञ्चधावस्थितः सर्गो ध्यायतः सो ऽभिमानिनः / संवृतस्तमसा चैव बीजकम्भुवनावृतः

Cuộc tạo hóa, an trụ trong năm trạng thái, đã hiện khởi đối với nguyên lý tự đồng nhất “ta” (abhimānin) khi nó “quán tưởng”; nhưng vẫn bị tamas che phủ, khép kín như hạt giống, khiến các thế giới còn bị bao trùm.

Verse 4

वर्हिरन्तश्चाप्रकाशः स्तब्धो निः संज्ञ एव च / मुक्या नगा इति प्रोक्ता मुख्यसर्गस्तु स स्मृतः

Chúng được mô tả như có sự “mọc như cỏ” nhưng hướng vào trong, không ánh sáng, trơ lì bất động, như thể không có tri giác. Chúng được gọi là “mukhyā nagāḥ” (những hữu thể bất động nguyên sơ); và cuộc tạo hóa ấy được ghi nhớ là “mukhya-sarga” (sáng tạo перв перв).

Verse 5

तं दृष्ट्वासाधकं सर्गममन्यदपरं प्रभुः / तस्याभिध्यायतः सर्गस्तिर्यक्स्त्रोतो ऽभ्यवर्तत

Thấy cuộc tạo hóa ấy không thích hợp cho mục đích, Đấng Chúa Tể liền nghĩ đến một cuộc tạo hóa khác. Khi Ngài quán niệm, liền phát sinh “tiryak-srotas”—loài hữu tình có dòng sinh lực chảy ngang, tức cảnh giới súc sinh.

Verse 6

यस्मात् तिर्यक् प्रवृत्तः स तिर्यक्स्त्रोतस्ततः स्मृतः / पश्वादयस्ते विख्याता उत्पथग्राहिणो द्विजाः

Vì dòng vận hành của chúng đi theo lối xiên lệch, nên được ghi nhớ là “tiryak-srotas” — những hữu tình có dòng chảy chạy ngang. Chúng được biết rõ là loài thú và các loại tương tự, hỡi các bậc nhị sinh, vì chúng nương theo con đường lệch lạc.

Verse 7

तमप्यसाधकं ज्ञात्वा सर्गमन्यं ससर्ज ह / ऊर्ध्वस्त्रोत इति प्रोक्तो देवसर्गस्तु सात्त्विकः

Biết rằng sự sáng tạo ấy cũng không thích hợp với mục đích đã định, Ngài lại tạo ra một sự sáng tạo khác. Đó được gọi là “ūrdhva-strota” — dòng chảy hướng thượng; chính là sự sáng tạo của chư Thiên (deva-sarga), lấy tính sāttvika làm chủ đạo.

Verse 8

ते सुखप्रतिबहुला बहिरन्तश्च नावृताः / प्रकाशा बहिरन्तश्च स्वभावाद् देवसंज्ञिताः

Họ tràn đầy an lạc; không bị ngăn che cả bên ngoài lẫn bên trong. Tự tánh vốn sáng rỡ trong ngoài, nên vì thế được gọi là chư Thiên (Deva).

Verse 9

ततो ऽबिधायायतस्तस्य सत्याभिध्यायिनस्तदा / प्रादुरासीत् तदाव्यक्तादर्वाक्स्त्रोतस्तु साधकः

Rồi khi Ngài tiến hành, quán niệm về Chân Lý, thì ngay lúc ấy, từ Vô Hiển (avyakta) hiện ra bậc sādhaka được gọi là “arvāk-srotas” — dòng chảy hướng hạ.

Verse 10

ते च प्रकाशबहुलास्तमोद्रिक्ता रजोधिकाः / दुः खोत्कटाः सत्त्वयुता मनुष्याः परिकीर्तिता

Con người được mô tả là dồi dào ánh sáng và sự sáng tỏ, nhưng vẫn còn bị bóng tối (tamas) chạm đến; rajas trội hơn nên dễ chịu khổ đau dữ dội, tuy vẫn còn được ban cho một phần sattva.

Verse 11

तं दृष्ट्वा चापरं सर्गममन्यद् भगवानजः / तस्याभिध्यायतः सर्गं सर्गो भूतादिको ऽभवत्

Thấy sự sáng tạo trước đó, Đấng Chúa Vô Sinh (Aja) liền khởi niệm một lối phát xuất khác. Khi Ngài quán tưởng về sự sáng tạo ấy, liền sinh ra ‘Bhūtādi-sarga’—sự xuất hiện của các đại nguyên tố sơ khai cùng những nguyên lý vi tế của chúng.

Verse 12

ते ऽपरिग्राहिणः सर्वे संविभागरताः पुनः / खादनाश्चाप्यशीलाश्च भूताद्याः परिकीर्तिताः / इत्येते पञ्च कथिताः सर्गा वै द्विजपुङ्गवाः

Tất cả đều không chấp thủ, lại vui trong sự phân chia và chia sẻ lẫn nhau; nhưng cũng ham nuốt ăn và thiếu nề nếp—những loài khởi từ các bhūta được mô tả như vậy. Do đó, hỡi bậc tối thượng trong hàng nhị sinh, năm sự sáng tạo (sarga) này đã được tuyên thuyết.

Verse 13

प्रथमो महतः सर्गो विज्ञेयो ब्रह्मणस्तु सः / तन्मात्राणां द्वितीयस्तु भूतसर्गो हि स स्मृतः

Hãy biết rằng sự sáng tạo thứ nhất là sự xuất hiện của Mahat (đại trí vũ trụ), thuộc về Brahman (nguyên lý vũ trụ). Sự sáng tạo thứ hai là của các tanmātra (các yếu tố vi tế); theo truyền thống, đó được ghi nhớ là bhūta-sarga—sự sáng tạo của các hữu thể/đại nguyên tố.

Verse 14

वैकारिकस्तृतीयस्तु सर्ग ऐन्द्रियकः स्मृतः / इत्येष प्राकृतः सर्गः संभूतो ऽबुद्धिपूर्वकः

Sự phát xuất thứ ba được gọi là vaikārika (sáng tạo biến hóa), được biết như aindriyaka—sự phát sinh của các căn (indriya). Như vậy, đây là sự sáng tạo thuộc Prakṛti (prākṛta), phát khởi không do trí suy tính, mà tự nhiên tuôn trào từ bản tính nguyên sơ.

Verse 15

मुख्यसर्गश्चतुर्थस्तु मुख्या वै स्थावराः स्मृताः / तिर्यक्स्त्रोतस्तु यः प्रोक्तस्तिर्यग्योन्यः स पञ्चमः

Sự sáng tạo thứ tư được gọi là mukhya-sarga, tức Sáng Tạo Chính; trong đó, các loài chủ yếu là những dạng bất động (sthāvara) như cây cỏ. Sự sáng tạo thứ năm, được nói là tiryak-srotas—dòng chảy ngang—chính là sự sáng tạo của những loài sinh làm thú vật (tiryag-yoni).

Verse 16

तथोर्ध्वस्त्रोतसां षष्ठो देवसर्गस्तु स स्मृतः / ततोर्ऽवाक्स्त्रोतसां सर्गः सप्तमः स तु मानुषः

Như vậy, trong các loài có dòng sinh lực hướng thượng, sự sáng tạo thứ sáu được ghi nhớ là sự sáng tạo của chư thiên. Rồi trong các loài có dòng sinh lực hướng hạ, sự sáng tạo thứ bảy chính là loài người.

Verse 17

अष्टमो भौतिकः सर्गो भूतादीनां प्रकीर्तितः / नवमश्चैव कौमारः प्राकृता वैकृतास्त्विमे

Sự sáng tạo thứ tám được tuyên xưng là “hữu chất” (bhāutika): sự hiển lộ của các loài bắt đầu từ những đại nguyên tố thô. Sự sáng tạo thứ chín chính là “Kaumāra”. Các sự sáng tạo này được nói là vừa Prākṛta (phát sinh từ Prakṛti nguyên sơ) vừa Vaikṛta (phát sinh do biến hóa).

Verse 18

प्राकृतास्तु त्रयः पूर्वे सर्गास्ते ऽबुद्धिपूर्वकाः / बुद्धिपूर्वं प्रवर्तन्ते मुख्याद्या मुनिपुङ्गवाः

Hỡi bậc hiền thánh tối thượng, ba sự sáng tạo trước là Prākṛta, vận hành không do trí tuệ dẫn trước. Còn các sự sáng tạo bắt đầu từ những bậc “Mukhya” thì khởi hành với trí tuệ làm tiền đạo.

Verse 19

अग्रे ससर्ज वै ब्रह्मा मानसानात्मनः समान् / सनकं सनातनं चैव तथैव च सनन्दनम् / ऋभुं सनात्कुमारं च पूर्वमेव प्रजापतिः

Thuở ban sơ, Prajāpati Brahmā trước hết đã sinh ra từ chính tâm ý mình—những hữu thể giống như Ngài—các bậc hiền triết sinh từ tâm: Sanaka, Sanātana, Sanandana, Ṛbhu và Sanatkumāra.

Verse 20

पञ्चैते योगिनो विप्राः परं वैराग्यमास्थिताः / ईश्वरासक्तमनसो न सृष्टौ दधिरे मतिम्

Năm vị Bà-la-môn du-già này an trú trong ly tham tối thượng; tâm họ hoàn toàn gắn bó nơi Īśvara, nên không đặt ý niệm vào việc tạo tác thế gian (sự trở thành).

Verse 21

तेष्वेवं निरपेक्षेषु लोकसृष्टौ प्रजापतिः / मुमोह मायया सद्यो मायिनः परमेष्ठिनः

Khi các thế giới ấy đang tự nhiên được phóng hiện như vậy, Prajāpati liền bị Māyā làm cho mê muội—chính là quyền lực huyễn hóa thuộc về Đấng Tối Thượng, Parameṣṭhin, bậc Đại Huyễn Sư.

Verse 22

तं बोधयामास सुतं जगन्मायो महामुनिः / नारायणो महायोगी योगिचित्तानुरञ्जनः

Bấy giờ Nārāyaṇa—bậc Đại Thánh, Mahāyogin, quyền năng kỳ diệu của Māyā vũ trụ—đã đánh thức và chỉ dạy người con của mình, làm hoan hỷ tâm trí các hành giả du-già.

Verse 23

बोधितस्तेन विश्वात्मा तताप परमं तपः / स तप्यमानो भगवान् न किञ्चित् प्रतिपद्यत

Được Ngài ấy đánh thức, Đấng Viśvātmā (Chúa ngự trong muôn loài) liền thực hành khổ hạnh tối thượng; nhưng dù Bhagavān đang tinh tấn như vậy, Ngài vẫn chẳng đạt được gì—không một dấu hiệu thành tựu hiển lộ.

Verse 24

ततो दीर्घेण कालेन दुखात् क्रोधो व्यजायत / क्रोधाविष्टस्य नेत्राभ्यां प्रापतन्नश्रु बिन्दवः

Rồi sau một thời gian dài, từ nỗi sầu khổ phát sinh cơn phẫn nộ; và nơi kẻ bị giận dữ xâm chiếm, những giọt lệ rơi xuống từ đôi mắt.

Verse 25

भ्रुकुटीकुटिलात् तस्य ललाटात् परमेश्वरः / समुत्पन्नो महादेवः शरण्यो नीललोहितः

Từ trán Ngài, nơi đôi mày cau lại thành nếp, Đấng Parameśvara liền hiện khởi—Mahādeva, bậc ban nơi nương tựa, Nīlalohita (Rudra sắc xanh-đỏ).

Verse 26

स एव भगवानीशस्तेजोराशिः सनातनः / यं प्रपश्यन्ति विद्वांसः स्वात्मस्थं परमेश्वरम्

Chỉ một mình Ngài là Bhagavān Īśa, Đấng Tự Tại vĩnh hằng—khối quang minh thần thánh bất diệt; bậc hiền trí trực kiến Đấng Tối Thượng ngự trong chính tự ngã của mình.

Verse 27

ओङ्कारं समनुस्मृत्य प्रणम्य च कृताञ्जलिः / ताम भगवान् ब्रह्मा सृजेमा विविधाः प्रजाः

Sau khi chí thành tưởng niệm âm tiết thiêng Oṁ và cúi lạy với hai tay chắp kính, Đức Bhagavān Brahmā liền khởi sự sáng tạo muôn loài, muôn dạng chúng sinh.

Verse 28

निशम्य भगवान् वाक्यं शङ्करो धर्मवाहनः / स्वात्मना सद्शान् रुद्रान् ससर्ज मनसा शिवः / कपर्दिनो निरातङ्कांस्त्रिनेत्रान् नीललोहितान्

Nghe lời ấy, Đức Bhagavān Śaṅkara—Đấng lấy Dharma làm cỗ xe—Śiva, bằng uy lực của chính Tự Ngã, liền dùng tâm mà hóa hiện những Rudra đồng dạng với mình: tóc bện, vô úy, ba mắt, sắc xanh-đỏ.

Verse 29

तं प्राह भगवान् ब्रह्मा जन्ममृत्युयुताः प्रजाः / सृजेति सो ऽब्रवीदीशो नाहं मृत्युजरान्विताः / प्रजाः स्त्रक्ष्ये जगन्नाथ सृज त्वमशुभाः प्रजाः

Bhagavān Brahmā nói với Ngài: “Hãy tạo ra chúng sinh bị ràng buộc bởi sinh và tử.” Nhưng Đấng Tự Tại đáp: “Ôi Jagannātha, ta sẽ không tạo ra dòng giống chịu khổ vì chết và già; chính ngươi hãy tạo những loài bất tường (hữu tử) ấy.”

Verse 30

निवार्य च तदा रुद्रं ससर्ज कमलोद्भवः / स्थानाभिमानिनः सर्वान् गदतस्तान् निबोधत

Bấy giờ, sau khi ngăn Rudra, Đấng Sinh từ Hoa Sen (Brahmā) đã tạo ra tất cả các quyền năng chủ quản, những vị đồng nhất mình với từng địa vị; hãy lắng nghe lời Ngài tuyên thuyết về họ.

Verse 31

अपो ऽग्निरन्तरिक्षं च द्यौर्वायुः पृथिवी तथा / नद्यः समुद्राः शैलाश्च वृक्षा वीरुध एव च

Nước, lửa, khoảng trung giới (khí quyển), trời cao, gió và cả đất; sông ngòi, biển cả, núi non, cây cối, cùng dây leo và thảo dược—tất thảy đều thuộc về trật tự hiển lộ của tạo hóa.

Verse 32

लवाः काष्ठाः कलाश्चैव मुहूर्ता दिवसाः क्षपाः / अर्धमासाश्च मासाश्च अयनाब्दयुगादयः

Lava, kāṣṭhā, kalā và muhūrta; ngày và đêm; nửa tháng và tháng; lại có ayana (nửa năm), năm, yuga và các phần khác—đó là những phân chia nối tiếp của Thời gian.

Verse 33

स्थानाबिमानिनः सृष्ट्वा साधकानसृजत् पुनः / मरीचिभृग्वङ्गिरसं पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् / दक्षमत्रिं वसिष्ठं च धर्मं संकल्पमेव च

Sau khi tạo ra các vị chủ tể trấn giữ từng cõi, tự hào về địa vị của mình, Ngài lại sinh ra các bậc Tổ phụ thành tựu—Marīci, Bhṛgu, Aṅgiras, Pulastya, Pulaha, Kratu, Dakṣa, Atri, Vasiṣṭha, cùng Dharma và Saṅkalpa.

Verse 34

प्राणाद् ब्रह्मासृजद् दक्षं चक्षुषश्च मरीचिनम् / शिरसो ऽङ्गिरसं देवो हृदयाद् भृगुमेव च

Từ hơi thở sinh mệnh, Brahmā tạo ra Dakṣa; từ con mắt, Ngài sinh Marīci. Từ đỉnh đầu, vị Thần sinh Aṅgiras; và từ trái tim, Ngài cũng sinh Bhṛgu.

Verse 35

श्रोत्राभ्यामत्रिनामानं धर्मं च व्यवसायतः / संकल्पं चैव संकल्पात् सर्वलोकपितामहः

Ông Tổ của muôn cõi (Brahmā) từ đôi tai sinh ra hiền thánh mang tên Atri; từ ý chí kiên định, Ngài hiển lộ Dharma; và từ Saṅkalpa (ý nguyện sáng tạo), Ngài lại sinh ra chính Saṅkalpa.

Verse 36

पुलस्त्यं च तथोदानाद् व्यनाच्च पुलहं मुनिम् / अपानात् क्रतुमव्यग्रं समानाच्च वसिष्ठकम्

Từ Udāna sinh ra Pulastya; từ Vyāna sinh ra hiền giả Pulaha; từ Apāna sinh ra Kratu—không mệt mỏi, không xao lãng; và từ Samāna sinh ra Vasiṣṭha.

Verse 37

इत्येते ब्रह्मणा सृष्टाः साधका गृहमेधिनः / आस्थाय मानवं रूपं धर्मस्तैः संप्रवर्तितः

Như vậy, những gia chủ—các hành giả tu tập—được Brahmā tạo ra; và Dharma, mang hình người, được khởi động và vận hành nhờ chính họ.

Verse 38

ततो देवासुरपितृन् मनुष्यांश्च चतुष्टयम् / सिसृक्षुरम्भांस्येतानि स्वमात्मानमयूयुजत्

Rồi Ngài, muốn sinh ra bốn hạng: chư thiên, a-tu-la, tổ tiên và loài người, đã phóng chiếu chính Tự Ngã của mình vào những thủy nguyên sơ ấy làm nền tảng cho tạo hóa.

Verse 39

युक्तात्मनस्तमोमात्रा उद्रिक्ताभूत् प्रजापतेः / ततो ऽस्य जघनात् पूर्वमसुरा जज्ञिरे सुताः

Đối với Prajāpati, tuy tâm đã được hợp nhất và an định, yếu tố tối tăm (tāmas) lại trở nên trội hơn. Bấy giờ, từ phần trước nơi mông của Ngài, các A-tu-la sinh ra làm con trai.

Verse 40

उत्ससर्जासुरान् सृष्ट्वा तां तनुं पुरुषोत्तमः / सा चोत्सृष्टा तनुस्तेन सद्यो रात्रिरजायत / सा तमोबहुला यस्मात् प्रजास्तस्यांस्वपन्त्यतः

Sau khi phóng sinh các A-tu-la, Đấng Tối Thượng liền bỏ thân ấy; ngay khi thân ấy được Ngài rũ bỏ, Đêm liền sinh khởi. Vì Đêm dày đặc bóng tối, nên muôn loài chìm vào giấc ngủ trong đó.

Verse 41

सत्त्वमात्रत्मिकां देवस्तनुमन्यामगृह्णत / ततो ऽस्य मुखतो देवा दीव्यतः संप्रजज्ञिरे

Đức Chúa Tối Thượng lại thọ nhận một thân khác, chỉ thuần chất sattva—ánh sáng thanh tịnh. Từ miệng Ngài, khi Ngài rực chiếu trong quang huy thần thánh, các chư thiên liền được hiển lộ ra đời.

Verse 42

त्यक्ता सापि तनुस्तेन सत्त्वप्रायमभूद् दिनम् / तस्मादहो धर्मयुक्ता देवताः समुपासते

Ngay cả thân ấy, khi Ngài buông bỏ, cũng khiến ban ngày trở nên phần nhiều sāttvika—thanh tịnh và rực sáng. Vì thế—thật kỳ diệu—các chư thiên thuận theo Dharma tôn kính phụng thờ trạng thái/ban ngày ấy.

Verse 43

सत्त्वमात्रात्मिकामेव ततो ऽन्यां जगृहे तनुम् / पितृवन्मन्यमानस्य पितरः संप्रजज्ञिरे

Rồi Ngài lại thọ nhận một thân khác, chỉ thuần sattva—ánh sáng thanh tịnh. Và khi Ngài tự xem mình như bậc Cha, các Pitṛ—những Tổ phụ—liền được sinh khởi đúng pháp.

Verse 44

उत्ससर्ज पितृन् सृष्ट्वा ततस्तामपि विश्वसृक् / सापविद्धा तनुस्तेन सद्यः सन्ध्या व्यजायत

Sau khi tạo ra các Pitṛ, Đấng Sáng Tạo muôn loài cũng đặt sang một bên thân ấy. Từ hình thể bị bỏ lại đó, Sandhyā—thời khắc Hoàng hôn linh thiêng—liền sinh ra tức thì.

Verse 45

तस्मादहर्देवतानां रात्रिः स्याद् देवविद्विषाम् / तयोर्मध्ये पितॄणां तु मूर्तिः सन्ध्या गरीयसी

Vì thế, điều là ‘ngày’ đối với chư thiên lại thành ‘đêm’ đối với kẻ thù nghịch chư thiên. Và giữa hai điều ấy, hình tướng tôn quý nhất thuộc về các Pitṛ chính là Sandhyā—khoảnh khắc giao hội thiêng liêng của hoàng hôn.

Verse 46

तस्माद् देवासुराः सर्वे मनवो मानवास्तथा / उपासते तदा युक्ता रात्र्यह्नोर्मध्यमां तनुम्

Vì thế, chư thiên và a-tu-la, các Manu và loài người nữa—khi đã tự điều phục đúng pháp—đều lễ bái vào lúc ấy “thân trung gian” (madhyamā tanu) nằm giữa đêm và ngày.

Verse 47

रजोमात्रात्मिकां ब्रह्मा तनुमन्यामगृह्णत / ततो ऽस्य जज्ञिरे पुत्रा मनुष्या रजसावृताः

Bấy giờ, Phạm Thiên (Brahmā) lại thọ nhận một thân khác chỉ thuần tính rajas. Từ thân ấy của Ngài sinh ra loài người—con cháu của Ngài—bị rajas che phủ và thúc đẩy.

Verse 48

तामप्याशु स तत्याज तनुं सद्यः प्रजापतिः / ज्योत्स्त्रा सा चाभवद्विप्राः प्राक्सन्ध्या याबिधीयते

Rồi Prajāpati lập tức xả bỏ thân ấy nữa; và nàng trở thành Jyotsnā—ánh quang huy. Hỡi các bà-la-môn, đó chính là điều được gọi là minh triều, prāk-sandhyā (chạng vạng ban mai).

Verse 49

ततः स भगवान् ब्रह्मा संप्राप्य द्विजपुङ्गवाः / मूर्ति तमोरजः प्रायां पुनरेवाभ्ययूयुजत्

Bấy giờ, đấng Thế Tôn Phạm Thiên—hỡi các bậc tối thượng trong hàng nhị sinh—đến gần các ngươi rồi lại tự kết hợp với một hình thể nghiêng về tamas và rajas, để công cuộc hiển lộ tiếp tục vận hành.

Verse 50

अन्धकारे क्षुधाविष्टा राक्षसास्तस्य जज्ञिरे / पुत्रास्तमोरजः प्राया बलिनस्ते निशाचराः

Trong bóng tối, các rākṣasa—bị cơn đói chi phối—được sinh ra từ Ngài. Những kẻ du hành trong đêm ấy, phần nhiều phát xuất từ tính tamas, trở thành dòng con mạnh mẽ của Ngài.

Verse 51

सर्पा यक्षास्तथा बूता गन्धर्वाः संप्रजज्ञिरे / रजस्तमोभ्यामाविष्टांस्ततो ऽन्यानसृजत् प्रभुः

Rồi các loài rắn, Dạ-xoa (Yakṣa), Bhūta và Càn-thát-bà (Gandharva) được sinh ra. Sau đó, Đấng Chủ Tể (Prabhu) lại thúc động những hữu tình khác bị rajas và tamas chi phối mà tạo tác thêm nữa.

Verse 52

वयांसि वयसः सृष्ट्वा अवयो वक्षसो ऽसृजत् / मुखतो ऽजान् ससर्जान्यान् उदराद्गाश्चनिर्ममे

Ngài tạo ra chim muông từ dòng trôi của thời gian (năm tháng), rồi từ ngực Ngài sinh ra loài cừu. Từ miệng, Ngài phát sinh dê và các loài khác; từ bụng, Ngài nắn tạo cả loài bò nữa.

Verse 53

पद्भ्याञ्चाश्वान् समातङ्गान् रासभान् गवयान् मृगान् / उष्ट्रानश्वतरांश्चैव न्यङ्कूनन्यांश्व जातयः / औपध्यः फलमूलिन्यो रोमभ्यस्तस्य जज्ञिरे

Từ đôi chân Ngài phát sinh ngựa, voi, lừa, bò rừng (gavaya) và nai; lại có lạc đà, la (mule), loài linh dương gọi là nyaṅku cùng các giống khác. Và từ lông trên thân Ngài sinh ra giới thực vật—những loài mang quả và rễ.

Verse 54

गायत्रं च ऋचं चैव त्रिवृत्साम रथन्तरम् / अग्निष्टोमं च यज्ञानां निर्ममे प्रथमान्मुखात्

Từ miệng thứ nhất, Ngài tạo tác nhịp Gāyatrī và câu Ṛk, điệu Trivṛt Sāman và khúc tụng Rathantara, cùng lễ Agniṣṭoma—bậc nhất trong các tế lễ (yajña).

Verse 55

यजूंषि त्रैष्टुभं छन्दः स्तोमं पञ्चदशं तथा / बृहत्साम तथोक्थं च दक्षिणादसृजन्मुखात्

Từ miệng phía Nam, Ngài phát sinh các công thức Yajus, nhịp Triṣṭubh, stoma mười lăm, điệu Bṛhat Sāman và phần tụng Uktha.

Verse 56

सामानि जागतं छन्दस्तोमं सप्तदशं तथा / वैरूपमतिरात्रं च पश्चिमादसृजन्मुखात्

Từ miệng phía tây (của Đấng Tối Thượng), Ngài khai sinh các thánh ca Sāman, thể thơ Jagatī, nghi lễ Chandastoma mười bảy (stotra), và cả các tế lễ Soma Vairūpa cùng Atirātra.

Verse 57

एकविशमथर्वाणमाप्तोर्यामाणमेव च / अनुष्टुभं सवैराजमुत्तरादसृजन्मुखात्

Từ miệng phía bắc, Ngài khai sinh Atharva Veda như bộ thứ hai mươi mốt, cùng với nghi lễ Āptoryāma; và Ngài cũng hiển lộ thể Anuṣṭubh kèm theo Vairāja.

Verse 58

उच्चावचानि भूतानि गात्रेभ्यस्तस्य जज्ञिरे / ब्रह्मणो हि प्रजासर्गं सृजतस्तु प्रजापतेः

Từ các chi thể của Prajāpati Brahmā, khi Ngài bắt đầu công cuộc tạo dựng muôn loài, các hữu tình sai biệt—bậc cao và bậc thấp—đều lần lượt xuất hiện.

Verse 59

सृष्ट्वा चतुष्टयं सर्गं देवर्षिपितृमानुषम् / ततो ऽसृजच्च भूतानि स्थावराणि चराणि च

Sau khi tạo dựng bốn hạng sáng thế—chư Thiên, các bậc Ṛṣi, tổ tiên (Pitṛ) và loài người—rồi, Ngài lại sinh ra muôn loài hữu tình: kẻ bất động và kẻ chuyển động.

Verse 60

यक्षान् पिशाचान् गन्धर्वांस्तथैवाप्सरसः शुभाः / नरकिन्नररक्षांसि वयः पुशुमृगोरगान् / अव्ययं च व्ययं चैव द्वयं स्थावरजङ्गमम्

Yakṣa, Piśāca, Gandharva, cùng các Apsaras cát tường; Naras, Kinnara và Rākṣasa; chim muông, gia súc, thú rừng và loài rắn—như vậy thế giới được trình bày thành hai mặt: bất hoại và hoại diệt, bất động và động vật (sáng tạo đứng yên và chuyển động).

Verse 61

तेषां ये यानि कर्माणि प्राक्सृष्टौ प्रतिपेदिरे / तान्येव ते प्रपद्यन्ते सृज्यमानाः पुनः पुनः

Những hành nghiệp nào các hữu tình đã nhận lấy trong lần tạo hóa trước—chính những hành nghiệp ấy họ lại tiếp tục nương theo, khi được sinh thành trở lại, hết lần này đến lần khác.

Verse 62

हिंस्त्राहिंस्त्रे मृदुक्रूरे धर्माधर्मावृतानृते / तद्भाविताः प्रपद्यन्ते तस्मात् तत् तस्य रोचते

Dù là bạo lực hay bất bạo lực, hiền nhu hay tàn nhẫn, dharma hay adharma, chân thật hay dối trá—chúng sinh hướng về điều mà khuynh hướng nội tâm đã hun đúc; vì thế chính điều ấy trở nên đáng ưa đối với họ.

Verse 63

महाभूतेषु नानात्वमिन्द्रियार्थेषु मूर्तिषु / विनियोगं च भूतानां धातैव विदधात् स्वयम्

Sự sai biệt nơi các đại nguyên tố, nơi các đối tượng của giác quan, nơi các hình tướng hữu thân—và cả sự phân định công năng cho muôn loài—đều do Dhātṛ, Đấng Định Lập vũ trụ, tự mình an bài.

Verse 64

नामरूपं च भूतानां कृत्यानां च प्रपञ्चनम् / वेदशब्देभ्य एवादौ निर्ममे स महेश्वरः

Ngay từ thuở ban sơ, Maheśvara đã tạo dựng cõi hiển lộ—cả danh và sắc của muôn loài, cùng sự phân bày của các hành vi và nghi lễ—quả thật chỉ từ âm thanh của Veda mà thôi.

Verse 65

आर्षाणि चैव नामानि याश्च वेदेषु दृष्टयः / शर्वर्यन्ते प्रसूतानां तान्येवैभ्यो ददात्यजः

Và những danh xưng được các ṛṣi chuẩn nhận—cũng là những danh xưng thấy trong Veda—đến đúng thời sau khi trẻ chào đời, Ajā, Đấng Vô Sinh, ban trao chính những tên ấy cho họ.

Verse 66

यथर्तावृतुलिङ्गानि नानारूपाणि पर्यये / दृश्यन्ते तानि तान्येव तथा भावा युगादिषु

Như những dấu hiệu riêng của các mùa hiện ra dưới nhiều hình tướng khi vòng tuần hoàn chuyển vận—nhưng vẫn chính là những dấu ấn của mùa ấy—cũng vậy, các trạng thái của hữu thể lại tái diễn trong các yuga và những phân kỳ thời gian khác.