Adhyaya 8

Verse 1

इति श्रीब्रह्मांडे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषंगपादे लोकज्ञान वर्णनं नाम सप्तमो ऽध्यायः सूत उवाच ततोभिध्यायतस्तस्य मानस्यो जज्ञिरे प्रजाः / तच्छरीरसमुत्पन्नैः कार्यैस्तैः कारणैः सह

Như vậy, trong Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa do Vāyu thuyết, phần trước, Anuṣaṅgapāda thứ hai, chương bảy mang tên “Mô tả tri thức về thế giới”. Sūta nói: Khi Ngài quán niệm, các loài sinh từ ý; cùng với các tác dụng và nguyên nhân phát sinh từ thân Ngài.

Verse 2

क्षेत्रज्ञाः समवर्त्तन्त क्षेत्रस्यैतस्य धीमतः / ततो देवासुरपितॄन्मनुष्यांश्च चतुषृयम्

Trong ‘kṣetra’ của bậc trí ấy, các kṣetrajña đã hiện khởi; rồi bốn loại được lập thành: chư Thiên, A-tu-la, các Pitṛ và loài người.

Verse 3

सिसृक्षुरयुतातानि स चात्मानमयूयुजत् / युक्तात्मनस्ततस्तस्य तमोमात्रासमुद्भवः

Muốn tạo dựng vô lượng thế giới, Ngài tự kết nối mình trong yoga; khi tâm đã hợp nhất, từ Ngài phát sinh ‘tamomātrā’—phần tinh chất của tăm tối (tamas).

Verse 4

तदाभिध्यायतः सर्गं प्रयत्नो ऽभूत्प्रजापतेः / ततो ऽस्य जघ नात्पूर्वमसुरा जज्ञिर सुताः

Bấy giờ, khi Prajāpati quán niệm về sự sáng tạo, nơi Ngài khởi lên nỗ lực lớn để khai sinh vũ trụ. Rồi từ phần hông của Ngài, trước hết các con trai Asura ra đời.

Verse 5

असुः प्राणः स्मृतो विज्ञैस्तज्जन्मानस्ततो ऽसुराः / सृष्टा यया सुरास्तन्वा तां तनुं स व्यपोहत

Các bậc hiền triết gọi ‘asu’ là prāṇa, hơi thở sinh mệnh; vì sinh từ đó nên họ được gọi là Asura. Thân thể dùng để tạo ra chư Deva, Prajāpati đã gạt bỏ đi.

Verse 6

सापविद्धा तनुस्तेन सद्यो रात्रिरजायत / सा तमोबहुला यस्मात्ततो रात्रिस्त्रियामिका

Thân thể bị Ngài gạt bỏ ấy lập tức hóa thành ‘Rātri’—đêm. Vì đêm đầy dày bóng tối, nên được gọi là ‘Triyāmikā’.

Verse 7

आवृतास्तमसा रात्रौ प्रजा स्तस्मात्स्वयं पुनः / सृष्ट्वासुरांस्ततः सो ऽथ तनुमन्यामपद्यत

Trong đêm bị bóng tối che phủ, các loài hữu tình từ đó tự mình lại hiện khởi. Sau khi tạo ra các Asura, Prajāpati liền thọ nhận một thân khác.

Verse 8

अव्यक्तां सत्त्वबहुलां ततस्तां सो ऽभ्ययुञ्जत / ततस्तां युञ्ज मानस्य प्रियमासीत्प्रभोः किल

Rồi Ngài thọ nhận thân thể ‘avyakta’, vô hiển, tràn đầy sattva. Khi đang hòa nhập với thân ấy, tâm của Đấng Chúa Tể được cho là rất hoan hỷ.

Verse 9

ततो मुखात्समुत्पन्ना दीव्यतस्तस्य देवताः / यतो ऽस्य दीव्यतो जातास्तेन देवाः प्रकीर्त्तिताः

Bấy giờ các chư thiên sinh ra từ dung nhan rực sáng của Ngài; vì họ sinh từ quang huy thần thánh ấy nên được gọi là “deva”.

Verse 10

धातुर्दिव्येति यः प्रोक्तः क्रीडायां स विभाव्यते / तस्मात्तन्वास्तु दिव्याया जज्ञिरे तेन देवताः

Đấng được gọi là “Dhātā thiêng liêng” hiển lộ trong cuộc lila; từ thân thể thần thánh ấy mà chư thiên được sinh ra.

Verse 11

देवान् सृष्ट्वा ततः सो ऽथ तनुं दिव्यामपोहत / उत्सृष्टा सा तनुस्तेन अहः समभवत्तदा

Sau khi tạo ra chư thiên, Ngài rũ bỏ thân thể thần thánh; thân bị buông bỏ ấy liền trở thành ‘ahaḥ’, tức ban ngày.

Verse 12

तस्मादहःकर्मयुक्ता देवताः समुपासते / देवान्सृष्ट्वा ततः सो ऽथ तनुमन्यामपद्यत

Vì thế chư thiên, gắn với các công việc ban ngày, đều phụng thờ Ngài; sau khi tạo ra các deva, Ngài lại nhận lấy một thân khác.

Verse 13

सत्त्वमात्रात्मिकामेव ततो ऽन्यामभ्ययुङ्क्त वै / पितेव मन्यमानस्तान्पुत्रान्प्रध्याय स प्रभुः

Rồi Ngài khoác lấy một thân khác, thuần bản tính sattva; Đấng Tối Thượng xem họ như những người con và quán niệm như một người cha.

Verse 14

पितरो ह्यभवंस्तस्या सध्ये रात्र्यहयोः पृथक् / तस्मात्ते पितरो देवाः पितृत्वं तेषु तत्स्मृतम्

Từ Sandhyā ấy, đêm và ngày được phân biệt, các Pitṛ sinh ra. Vì vậy họ được gọi là các Pitṛ-deva, và tính phụ tổ nơi họ được ghi nhớ trong Smṛti.

Verse 15

ययासृष्टास्तु पितरस्तां तनुं स व्यपोहत / सापविद्धा तनुस्तेन सद्यः संध्या व्यजायत

Thân thể dùng để tạo ra các Pitṛ, Ngài đã gạt bỏ. Thân ấy bị bỏ đi liền tức khắc sinh thành Sandhyā.

Verse 16

तस्मादहर्देवतानां रात्रिर्या साऽसुरी स्मृता / तयोर्मध्ये तु वै पैत्री या तनुः सा गरीयसी

Vì thế, ban ngày thuộc về chư Thiên, còn ban đêm được nhớ là thuộc về Asura. Giữa hai điều ấy, thân thể mang tính Pitṛ là cao quý hơn cả.

Verse 17

तस्माद्देवासुराश्चैव ऋषयो मानवास्तथा / युक्तास्तनुमुपासंते उषाव्युष्ट्योर्यदन्तरम्

Vì thế, chư Thiên, Asura, các Ṛṣi và loài người, với tâm điều phục, đều thờ phụng hình thể ở giữa Uṣā và Vyusṭi.

Verse 18

तस्माद्रात्र्यहयोः संधिमुपासंते तथा द्विजाः / ततो ऽन्यस्यां पुनर्ब्रह्मा स्वतन्वामुपपद्यत

Vì thế các bậc Dvija cũng thờ phụng điểm giao giữa đêm và ngày. Rồi sau đó, Brahmā lại thọ nhận một thân khác.

Verse 19

रजोमात्रात्मिका या तु मनसा सो ऽसृजत्प्रभुः / मनसा तु सुतास्तस्य प्रजनाज्जज्ञिरे प्रजाः

Sự sáng tạo mang bản tính rajas ấy, Đấng Tối Thượng đã tạo ra bằng tâm ý. Từ những người con sinh bởi tâm của Ngài, nhờ sự sinh sản mà muôn loài chúng sinh phát sinh.

Verse 20

मननाच्च मनुषयास्ते प्रजनात्प्रथिताः प्रजाः / सृष्ट्वा पुनः प्रजाः सो ऽथ स्वां तनुं स व्यपोहत

Do sự tư duy nên họ được gọi là “con người”, và do sinh sản nên họ nổi danh là các prajā. Sau khi lại tạo ra muôn loài, Ngài liền gạt bỏ thân mình.

Verse 21

सापविद्धा तनुस्तेन ज्योत्स्ना सद्यस्त्वजायत / तस्माद्भवन्ति संहृष्टा ज्योत्स्नाया उद्भवे प्रजाः

Từ thân thể bị Ngài gạt bỏ, lập tức sinh ra Jyotsnā—ánh trăng. Vì thế, khi Jyotsnā xuất hiện, muôn loài chúng sinh đều hân hoan.

Verse 22

इत्येतास्तनवस्तेन ह्यपविद्धा महात्मना / सद्यो रात्र्यहनी चैवसंध्या ज्योत्स्ना च जज्ञिरे

Như vậy, từ những thân thể mà bậc Đại Ngã đã gạt bỏ, lập tức sinh ra đêm và ngày, cùng hoàng hôn và ánh trăng.

Verse 23

ज्योत्स्ना संध्याहनी चैव सत्त्वमात्रात्मकं त्रयम् / तमोमात्रात्मिका रात्रिः सा वै तस्मान्नियामिका

Jyotsnā, hoàng hôn và ban ngày—ba điều ấy mang bản tính sattva. Còn đêm mang bản tính tamas; vì thế đêm chính là yếu tố điều nhiếp, chế ngự.

Verse 24

तस्माद्देवा दिव्यतन्वा तुष्ट्या सृष्टा सुखात्तु वै / यस्मात्तेषां दिवा जन्म बलिनस्तेन ते दिवा

Vì thế, chư Thiên với thân thể thần diệu được tạo dựng trong sự mãn nguyện và an lạc. Do họ sinh vào ban ngày và đầy uy lực, nên được gọi là ‘divā’.

Verse 25

तन्वा यदसुरान्रत्र्या जघनादसृजत्प्रभुः / प्राणेभ्यो रात्रिजन्मानो ह्यजेया निशि तेन ते

Khi Đấng Chủ Tể vào ban đêm dùng chính thân mình diệt trừ các Asura, thì cũng ngay lúc ấy Ngài tạo ra họ. Họ sinh từ prāṇa, là kẻ sinh trong đêm và bất khả chiến bại về đêm; vì thế họ được gọi như vậy.

Verse 26

एतान्येव भविष्याणां देवानामसुरैः सह / पितॄणां मानुषाणां च अतीताना गतेषु वै

Chính những điều này là các điềm báo cho chư Thiên trong tương lai cùng với các Asura; và cũng cho các Pitṛ cùng loài người, ngay cả trong những thời đã qua.

Verse 27

मन्वन्तरेषु सर्वेषु निमित्तानि भवन्ति हि / ज्योत्स्ना रात्र्यहनी संध्या चत्वार्येतानि तानि वा

Trong mọi manvantara đều có các điềm: ánh trăng (jyotsnā), đêm, ngày và hoàng hôn (saṃdhyā)—chính bốn điều ấy.

Verse 28

भान्ति यस्मात्ततो भाति भाशब्दो व्याप्तिदीप्तिषु / अंभांस्येतानि सृष्ट्वा तु देवदानवमानुषान्

Vì chúng tỏa sáng nên từ ‘bhā’ mang nghĩa lan tỏa và rực chiếu. Sau khi tạo ra những ‘ambhāṃsi’ này, (Đấng Chủ Tể) sinh ra chư Thiên, Dānava và loài người.

Verse 29

पितॄंश्चैव तथा चान्यान्विविधान्व्य सृजत्प्रजाः / तामुत्सृज्य ततो च्योत्स्नां ततो ऽन्यां प्राप्य स प्रभुः

Đấng Chúa Tể đã tạo ra các Pitṛ (tổ linh) cùng muôn loài chúng sinh khác nhau. Rồi Ngài rời bỏ sự tạo tác ấy, đạt đến jyotsnā (ánh quang), và sau đó hướng sang một cuộc sáng tạo khác.

Verse 30

मूर्त्तिं रजस्तमोद्रिक्तां ततस्तां सो ऽभ्ययुञ्जत / ततो ऽन्याः सोंऽधकारे च क्षुधाविष्टाः प्रजाः सृजन्

Rồi Ngài mang lấy hình tướng trội về rajas và tamas. Trong bóng tối, Ngài tạo ra các chúng sinh bị cơn đói chi phối.

Verse 31

ताः सृष्टास्तु क्षुधाविष्टा अम्भांस्यादातुमुद्यताः / अम्भांस्येतानि रक्षाम उक्तवन्तस्तु तेषु ये

Những chúng sinh vừa được tạo ra, bị cơn đói chi phối, toan chiếm lấy các dòng nước. Trong số họ có kẻ nói: “Chúng ta hãy bảo hộ những dòng nước này.”

Verse 32

राक्षसास्ते स्मृतास्तस्मात्क्षुधात्मानो निशाचराः / ये ऽब्रुवन् क्षिणुमो ऽम्भांसि तेषां त्दृष्टाः परस्परम्

Vì đã nói “chúng ta bảo hộ”, họ được gọi là Rākṣasa—kẻ lấy đói khát làm bản tính, kẻ đi trong đêm. Còn những kẻ nói “ta sẽ làm cạn kiệt nước”, thì nhìn nhau chằm chằm.

Verse 33

तेन ते कर्मणा यक्षा गुह्यकाः क्रूरकर्मिणः / रक्षेति पालने चापि धातुरेष विभाव्यते

Do hành vi ấy, họ được gọi là Yakṣa và Guhyaka, những kẻ làm việc dữ dằn. Ở đây, căn ‘rakṣ’ cũng được hiểu là “gìn giữ, hộ trì”.

Verse 34

य एष क्षीतिधातुर्वै क्षपणे स निरुच्यते / रक्षणाद्रक्ष इत्युक्तं क्षपणाद्यक्ष उच्यत

Đây là ‘kṣiti-dhātu’, được giải thích như vậy do ‘kṣapaṇa’ (sự tiêu hoại). Do sự hộ trì gọi là ‘rakṣa’, và do kṣapaṇa nên gọi là ‘yakṣa’.

Verse 35

तान्दृष्ट्वा त्वप्रियेणास्य केशाः शीर्णाश्च धीमतः / ते शीर्णा व्युत्थिता ह्यूर्द्धमारो हन्तः पुनः पुनः

Thấy họ với niềm bất thuận, tóc của bậc trí giả ấy rụng xuống. Những sợi tóc rụng ấy lại nhiều lần dựng vọt lên, như sẵn sàng giáng đòn.

Verse 36

हीना ये शिरसो बालाः पन्नाश्चैवापसर्पिणः / बालात्मना स्मृता व्याला हीनत्वादहयः स्मृताः

Những kẻ không có đầu được gọi là ‘bāla’; còn những kẻ ngã rồi bò trườn lẩn đi được gọi là ‘panna’. Do tính bāla họ được nhớ là ‘vyāla’, và do sự kém hèn họ được gọi là ‘ahaya’.

Verse 37

पन्नत्वात्पन्नगाश्चापि व्यपसर्पाच्च सर्प्पता / तेषां लयः पृथिव्यां यः सूर्याचन्द्रमसौ घनाः

Vì là ‘panna’ nên họ cũng được gọi ‘pannaga’; và vì trườn lẩn đi nên gọi là ‘sarpa’. Sự quy tụ của họ trong lòng đất ấy hiển lộ thành ánh quang dày đặc của Mặt Trời và Mặt Trăng.

Verse 38

तस्य क्रोधोद्भवो यो ऽसावग्निगर्भः सुदारुणः / स तान्सर्प्पान् सहोत्पन्नानाविवेश विषात्मकः

Từ cơn phẫn nộ của Ngài phát sinh ‘Agnigarbha’ vô cùng dữ dội; nó mang bản tính độc tố, liền thấm nhập vào những loài rắn sinh ra cùng lúc ấy.

Verse 39

सर्प्पान्सृष्ट्वा ततः क्रोधात् क्रोधात्मानो विनिर्मिताः / वर्णेन कपिशेनोग्रास्ते भूताः पिशिताशनाः

Sau khi tạo ra loài rắn, từ cơn phẫn nộ Ngài sinh ra những bhūta dữ tợn mang bản tính sân hận; chúng có màu nâu vàng và ăn thịt.

Verse 40

भूतत्वात्ते रमृता भूताः पिशाचा पिशिताशनात् / गायतो गां ततस्तस्य गन्धर्वा जज्ञिरे सुताः

Vì mang tính bhūta nên chúng được gọi là “bhūta”, và vì ăn thịt nên gọi là “piśāca”; rồi khi Ngài cất tiếng ca, các con là gandharva liền sinh ra.

Verse 41

धयेति धातुः कविभिः पानार्थे परिपठ्यते / पिबतो जज्ञिरे वाचं गन्धर्वास्तेन ते स्मृताः

Các thi nhân giảng căn “dhaye” theo nghĩa “uống”; khi đang uống thì vāc (lời thiêng) sinh khởi, vì thế họ được gọi là gandharva.

Verse 42

अष्टास्वेतासु सृष्टासु देवयोनिषु स प्रभुः / छन्दतश्चैव छन्दासि वयांसि वयसासृजत्

Sau khi tạo ra tám devayoni, Đấng Chúa Tể tạo các thể chandas theo nhịp điệu của chandas, và tạo loài chim theo từng độ tuổi.

Verse 43

पक्षिणस्तु स सृष्ट्वा वै ततः पशुगणान्सृजन् / मुखतोजाः सृजन्सो ऽथ वक्षसश्चाप्यवीः सृजन्

Ngài trước hết tạo loài chim; rồi tạo các bầy thú. Sau đó từ miệng Ngài sinh ra dê, và từ ngực Ngài sinh ra cừu.

Verse 44

गावश्चैवोदराद्ब्रह्मा पाश्वीभ्यां च विनिर्ममे / पादतो ऽश्वान्समातङ्गान् रासभान् गवयान्मृगान्

Phạm Thiên tạo ra bò từ bụng mình và dựng nên các loài khác từ hai bên sườn; từ bàn chân Ngài sinh ra ngựa, voi, lừa, gavaya và các loài nai.

Verse 45

उष्ट्रांश्चैव वराहांश्च शुनो ऽन्यांश्चैव जातयः / ओषध्यः फल मूलिन्यो रोमभ्यस्तस्य जज्ञिरे

Lạc đà, lợn rừng, chó và các giống loài khác cũng sinh ra; từ lông của Ngài mọc lên các dược thảo có quả và có rễ.

Verse 46

एवं पञ्चौषधीः सृष्ट्वा व्ययुञ्जत्सो ऽध्वरेषु वै / अस्य त्वादौ तु कल्पस्य त्रेतायुगमुखेपुरा

Như vậy, sau khi tạo ra năm loại dược thảo, chúng quả thật được dùng trong các lễ tế yajña; vào thuở đầu của kiếp này, xưa kia, nơi ngưỡng cửa của thời Tretā-yuga.

Verse 47

गौरजः पुरुषो ऽथाविरश्वाश्वतरगर्दभाः / एते ग्राम्याः समृताः सप्त आरण्याः सप्त चापरे

Gauraja, người (puruṣa), avira, ngựa, la (aśvatara) và lừa—được kể là bảy loài gia súc; và lại còn bảy loài khác được gọi là thú rừng.

Verse 48

श्वापदो द्वीपिनो हस्ती वानरः पक्षिपञ्चमः / औदकाः पशवः षष्ठाः सप्तमास्तु सरीसृपाः

Thú dữ (śvāpada), hổ và loài tương tự (dvīpin), voi, khỉ—loại thứ năm là chim; loại thứ sáu là các loài sống dưới nước; và loại thứ bảy là loài bò sát, trườn bò.

Verse 49

महिषा गवयोष्ट्राश्च द्विखुराः शरभो द्विषः / मर्कटः सप्तमो ह्येषां चारण्याः पशवस्तु ते

Trâu rừng, gavaya, lạc đà, loài móng chẻ, śarabha, dviṣa và con khỉ là thứ bảy—đó là các thú nơi rừng thẳm.

Verse 50

गायत्रीं च ऋचं चैव त्रिवृत्सतोमरथन्तरे / अग्निष्टोमं च यज्ञानां निर्ममे प्रथमान्मुखात्

Từ miệng thứ nhất, Ngài tạo ra Gāyatrī, Ṛk, trivṛt-stoma, rathantara và Agniṣṭoma trong các tế lễ.

Verse 51

यजूंषि त्रैष्टुभं छन्दः स्तोमं पञ्चदशं तथा / बृहत्साम तथोक्तं च दक्षिणात्सो ऽसृजन्मुखात्

Từ miệng phía Nam, Ngài tạo ra Yajus, thể thơ traiṣṭubha, stoma thứ mười lăm, và cả Bṛhat-sāman được xưng tụng.

Verse 52

सामानि जगतीं चैव स्तोमं सप्तदशं तथा / वैरूप्यमतिरात्रं च पश्चिमात्सो ऽसृजन्मखात्

Từ miệng phía Tây, Ngài tạo ra các Sāman, thể thơ jagatī, stoma thứ mười bảy, vairūpya và tế lễ Atirātra.

Verse 53

एकविंशमथर्वाणमाप्तोर्यामं तथैव च / अनुष्टुभं सवैराजं चतुर्थादसृजन्मुखात्

Từ miệng thứ tư, Ngài tạo ra stoma ekaviṃśa, Atharvaveda, āptoryāma, thể thơ anuṣṭubh và cả vairāja.

Verse 54

विद्युतो ऽशनिमेघांश्व रोहितेद्रधनूंषि च / सृष्ट्वासौ भगवान्देवः पर्जन्यमितिविश्रुतम्

Đấng Bhagavān Thần linh đã tạo ra tia chớp, sấm sét, mây và cầu vồng đỏ rực; vì thế Ngài được tôn xưng là “Parjanya”.

Verse 55

ऋचो यजूंषि सामानि निर्ममे यज्ञसिद्धये / उच्चावचानि भूतानि गात्रेभ्यस्तस्य जज्ञिरे

Để thành tựu tế lễ (yajña), Ngài tạo lập các thánh tụng Ṛk, Yajus và Sāma; và từ các chi thể của Ngài sinh ra muôn loài hữu tình.

Verse 56

ब्रह्मणास्तु प्रजासर्गं सृजतो हि प्रजापतेः / सृष्ट्वा चतुष्टयं पूर्वं देवर्षिपितृमानवान्

Khi Prajāpati Brahmā tiến hành tạo dựng muôn loài, trước hết Ngài tạo ra bốn hạng: chư thiên, các ṛṣi, các tổ tiên (pitṛ) và loài người.

Verse 57

ततो ऽसृजत भूतानि चराणि स्थावराणि च / सृष्ट्वा यक्षपिशाचांश्च गन्धर्वप्सरसस्तदा

Rồi Ngài tạo ra các loài động và tĩnh; đồng thời tạo ra yakṣa, piśāca, gandharva và các apsarā.

Verse 58

नरकिन्नररक्षांसि वयःपशुमृगोरगान् / अव्ययं च व्ययं चैव द्वयं स्थावरजङ्गमम्

Ngài tạo ra loài người, kinnara, rākṣasa, chim muông, gia súc, thú rừng và loài rắn; đồng thời an lập đôi mặt “bất hoại” và “hoại diệt” trong các loài tĩnh và động.

Verse 59

तेषां ये यानि कर्माणि प्राक् सृष्टानि प्रपेदिरे / तान्येव प्रतिपद्यन्ते सृज्यमानाः पुनःपुनः

Những nghiệp nào đã được định cho họ từ cuộc tạo hóa trước, khi được sinh ra hết lần này đến lần khác, họ lại tiếp nhận chính những nghiệp ấy.

Verse 60

हिंस्राहिंस्रे सृजन् क्रूरे धर्माधर्मावृतानृते / तद्भाविताः प्रपद्यन्ते तस्मात्तत्तस्य रोचते

Ngài tạo ra bạo lực và bất bạo lực, sự tàn khốc, cùng chân-ngụy bị che phủ bởi dharma và adharma; chúng sinh được hun đúc bởi trạng thái ấy thì hướng theo nó, nên điều ấy trở thành điều họ ưa thích.

Verse 61

महाभूतेषु नानात्वमिन्द्रियार्तेषु मूर्तिषु / विनियोगं च भूतानां धातैव व्यदधात्स्वयम्

Sự sai khác nơi các đại chủng, sự khác biệt trong các hình thể có giác quan, và sự phân bổ các yếu tố—chính Đấng Dhātā tự mình an bài.

Verse 62

केचित्पुरुषकारं तु प्राहुः कर्म च मानवाः / दैवमित्यपरे विप्राः स्वभावं भूतचिन्तकाः

Có người nói nguyên nhân là nỗ lực của con người và nghiệp; các vị Bà-la-môn khác gọi đó là thiên mệnh; còn những người quán xét các yếu tố cho đó là tự tính.

Verse 63

पौरुषं कर्म दैवं च फलवृत्तिस्वभावतः / न चैव तु पृथग्भावमधिकेन ततो विदुः

Theo tự tính của dòng vận hành quả báo, nỗ lực con người, nghiệp và thiên mệnh đều cùng tác động; bậc trí không tách rời để cho rằng cái nào vượt trội hơn.

Verse 64

एतदेवं च नैवं च न चोभे नानुभे न च / स्वकर्मविषयं ब्रूयुः सत्त्वस्थाः समदर्शिनः

Họ không nói “chỉ như thế”, cũng không nói “không như thế”; không phải cả hai, cũng không phải không‑cả‑hai. Những bậc đồng kiến, an trụ trong sattva, chỉ nói về phạm vi nghiệp của chính mình.

Verse 65

नानारूपं च भूतानां कृतानां च प्रपञ्चनम् / वेदशब्देभ्य एवादौ निर्ममे स महेश्वरः

Thuở ban đầu, chính Mahēśvara đã từ lời Veda mà tạo nên muôn hình của chúng sinh và sự phô bày rộng lớn của thế giới đã được dựng lập.

Verse 66

आर्षाणि चैव नामानि याश्च देवेषु दृष्टयः / शर्वर्यन्ते प्रसूतानां पुनस्तेभ्यो दधात्यजः

Những danh xưng do các ṛṣi ban và những kiến giải thấy nơi chư thiên—vào cuối đêm, đối với các loài vừa sinh khởi, Aja (Phạm Thiên) lại ban đặt chúng từ chính nguồn ấy.