Adhyaya 33

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे युगप्रजालक्षणमृषिप्रवरवर्णनं च नाम द्वात्रिंशत्तमो ऽध्यायः सूत उवाच ऋषिकाणां सुताश्चापि विज्ञेया ऋषिपुत्रकाः / ब्राह्यणानां प्रवक्तारो नामतश्च निबोधत

Như vậy, trong Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, phần trước do Vāyu thuyết, ở Anuṣaṅgapāda thứ hai, là chương thứ ba mươi hai mang tên ‘Tướng trạng các Yuga và chúng sinh, cùng sự mô tả các pravara của ṛṣi’. Sūta nói: Con trai của các ṛṣi cũng nên được biết là ‘ṛṣiputraka’; hãy nghe và nhận biết các vị truyền giảng trong hàng Bà-la-môn theo danh xưng.

Verse 2

सप्रधानाः प्रवक्ष्यन्ते समासाच्च श्रुतर्षयः / बह्वृचो भार्गवः पैलः सांकृत्यो जाजलिस्तथा

Nay sẽ nói vắn tắt các bậc ṛṣi śruta chủ yếu: Bahvṛca, Bhārgava, Paila, Sāṃkṛtya và Jājali.

Verse 3

संध्यास्तिर्माठरश्चैव याज्ञवल्क्यः पराशरः / उपमन्युरिन्द्रप्रमतिर्माडूकिः शाकलिश्च सः

Lại có Sandhyāsti, Māṭhara, Yājñavalkya, Parāśara, Upamanyu, Indrapramati, Māḍūki và Śākali.

Verse 4

बाष्कलिः शोकपाणिश्च नैलः पैलो ऽलकस्तथा / पन्नगाः पक्षगन्ताश्च षडशीतिः श्रुतर्षयः

Bāṣkali, Śokapāṇi, Naila, Paila và Alaka; cùng Pannaga và Pakṣaganta—tất cả hợp thành tám mươi sáu bậc Thánh hiền Śruti.

Verse 5

एते द्विजातयो मुख्या बह्वृचानां श्रुतर्षयः / वैशंपायनलौहित्यौ कण्ठकालावशावधः

Đây là những dvija ưu tú, các bậc hiền thánh Śruti của truyền Bahvṛca: Vaiśaṃpāyana, Lauhitya, Kaṇṭha, Kāla và Avaśāvadha.

Verse 6

श्यामापतिः पलाडुश्च आलंबिः कमलापतिः / तेषां शिष्याः प्रशिष्याश्च षडशीति श्रुतर्षयः

Śyāmāpati, Palāḍu, Ālaṃbi và Kamalāpati; các đệ tử và truyền đệ tử của họ hợp thành tám mươi sáu bậc hiền thánh Śruti.

Verse 7

एते द्विजर्षयः प्रोक्ताश्चरकाध्वर्यवो द्विजाः / चैमिनिः सभरद्वाजः काव्यः पौष्यञ्जिरेव च

Những vị dvijarṣi này được gọi là các Carakādhvaryu: Caimini, Sabharadvāja, Kāvya và Pauṣyañji.

Verse 8

हिरण्यनाभः कौशिल्यो लौगाक्षिः कुसुमिस्तथा / लङ्गली शालिहोत्रश्च शक्तिराजश्च भार्गवः

Hiraṇyanābha, Kauśilya, Laugākṣi và Kusumi; cùng Laṅgalī, Śālihotra và Śaktirāja thuộc dòng Bhārgava.

Verse 9

सामगानामथाचार्य ऐलो राजा पुरूरवाः / षट्चत्वारिंशदन्ये वै तेषां शिष्याः श्रुतर्षयः

Bậc thầy của các khúc tụng Sāma là vua Purūrava thuộc dòng Aila; lại có bốn mươi sáu đệ tử khác, đều là các ṛṣi tinh thông Thánh điển Śruti.

Verse 10

कौशीतिः कङ्कमुद्गश्च कुण्डकः सपराशरः / लोभालोभश्च धर्मात्मा तथा ब्रह्म बलश्च सः

Kauśīti, Kaṅkamudga, Kuṇḍaka cùng với Parāśara, Lobhālōbha đầy tâm đức, lại có Brahma và Bala—đều là những vị ấy.

Verse 11

क्रन्थलो ऽथो मदगलो मार्कण्डेयो ऽथ धर्मवित् / इत्येते नवतिर्ज्ञेया होत्रवद्ब्रह्मचारिणः

Kranthala, Madagala, Mārkaṇḍeya và Dharmavit—như thế phải biết tổng cộng là chín mươi vị, những brahmacārin như các hotṛ.

Verse 12

चरकाध्वर्यवश्चापि ह्यनुमंन्त्रं तु ब्राह्मणम् / चलूभिः सुमतिश्चैव तथा देववरश्च यः

Carakādhvaryava, Anumantra vị Bà-la-môn; cùng Calūbhi, Sumati và Devavara—những danh vị ấy cũng được kể đến.

Verse 13

अनुकृष्णस्तथायुश्च अनुभूमिस्तथैव च / तथाप्रीतः कृशाश्वश्व सुमूलिर्बाष्कलिस्तथा

Anukṛṣṇa và Āyu, cùng Anubhūmi; lại có Prīta, Kṛśāśva, Sumūli và Bāṣkali—đều được nêu danh.

Verse 14

चरकाध्वर्यकाध्वर्युनमस्युर्ब्रह्मचारिणः / वैयासकिः शुको विद्वांल्लौकिर्भूरिश्रवास्तथा

Caraka và các vị Adhvaryu cùng những Adhvaryu khác—những bậc phạm hạnh ấy đều đảnh lễ; Śuka, con của Vyāsa, bậc hiền trí, cùng Lauki và Bhūriśrava cũng hiện diện.

Verse 15

सोमाविरतुनान्तक्यस्तथा धौम्यश्च काश्यपः / आरण्या इलकश्चैव उपमन्युर्विदस्तथा

Somāviratunāntakya, cùng Dhaumya và Kāśyapa; Āraṇya, Ilaka, Upamanyu và Vida cũng đều có mặt nơi ấy.

Verse 16

भार्गवो मधुकः पिङ्गः श्वेत केतुस्तथैव च / प्रजादर्पः कहोडश्च याज्ञवल्क्यो ऽथ शौनकः

Bhārgava, Madhuka, Piṅga và Śvetaketu; Prajādarpa, Kahoḍa, Yājñavalkya, rồi Śaunaka cũng (có mặt).

Verse 17

अनङ्गो निरतालश्च मध्यमाध्वर्यवस्तुते / अदितिर्देवमाता च जलापा चैव मानवी

Anaṅga và Niratāla, cùng Madhyamādhvaryavastute; Aditi—mẹ của chư thiên—và Jalāpā, người nữ nhân gian, cũng (hiện diện).

Verse 18

उर्वशी विश्वयोषा च ह्यप्सरःप्रवरे शुभे / मुद्गला चातुजीवैव तारा चैव यशस्विनी

Urvāśī và Viśvayoṣā—những apsarā tối thượng, cát tường; cùng Mudgalā, Cātujīvā và Tārā rạng danh cũng (hiện diện).

Verse 19

प्रातिमेधी च मार्गा च सुजाता च महातपा / लोपामुद्रा च धर्मज्ञा या च कोशीतिका स्मृता

Prātimedhī, Mārgā, Sujātā và Mahātapā; cùng Lopāmudrā am tường chánh pháp, và vị được ghi nhớ với danh Kośītikā.

Verse 20

एताश्च ब्रह्मवादिन्य अप्सरो रूपंसमताः / इत्येता मुख्यशः प्रोक्ता मया च ऋषिपुत्रकाः

Tất cả đều là các Apsara thuyết giảng về Brahman, dung sắc tương đồng; hỡi các con của bậc ṛṣi, ta đã nêu họ như những vị chính yếu như vậy.

Verse 21

वैदशाखाप्रणयनास्ततस्ते ऋषयः स्मृताः / ईश्वरा मन्त्रवक्तार ऋषयो ह्यृषिकास्तथा

Vì đã trước tác các chi phái của Veda, họ được ghi nhớ là các ṛṣi; họ như bậc Īśvara, là người tuyên thuyết mantra—cả ṛṣi lẫn ṛṣikā.

Verse 22

ऋषिपुत्राः प्रवक्तरः कल्पानां ब्राह्मणस्य तु / ईश्वराणामृषीणां च ऋषिकाणां सहात्मजैः

Các con của ṛṣi là những vị thuyết giảng về các kalpa và phần Brāhmaṇa; cũng thuyết về các ṛṣi và ṛṣikā mang phẩm tính như Īśvara, cùng với con cháu của họ.

Verse 23

तथा वाक्यानि जनीष्व यथैषां मन्त्रदृष्टयः / तत्राज्ञायुक्तमद्वैतं दीप्तं गंभीरशब्दवत्

Hãy tạo nên lời nói đúng như linh kiến mantra của họ; nơi ấy, advaita gắn liền với mệnh lệnh tỏa sáng như âm thanh trầm hùng sâu thẳm.

Verse 24

अत्यन्तमपरोक्षं च लिङ्गं नाम तथैव च / सर्वभूतान्यभूतं च परिदानं च यद्भवेत्

Linga hết sức hiển hiện, và danh xưng cũng như vậy; Đấng bao trùm mọi hữu tình mà vẫn là “abhūta” (không sinh), lại mang tánh “paridāna” (hiến dâng/ban phát) — ấy chính là điều được nói.

Verse 25

क्वचिन्निरुक्तप्रोक्तार्थं वाक्यं स्वायंभुवं विदुः / यत्किञ्चिन्मन्त्रसंयुक्तं तत्र नामविभक्तिभिः

Ở nơi nào, câu nói có nghĩa được Nirukta giải thích thì được biết là “svāyaṃbhuva”; và bất cứ điều gì kết hợp với thần chú, tại đó ý nghĩa được nhận ra nhờ danh từ và các vibhakti (cách ngữ pháp).

Verse 26

प्रत्यक्षाभिहितं चैवमृषीणां वचनं मतम् / नैगमैर्विविधैः शब्दैर्निपातैर्बहुलं च यत्

Như vậy, lời của các ṛṣi được xem là lời nói trực tiếp, hiển nhiên; và nó phong phú bởi nhiều từ ngữ naigama (Veda) cùng các nipāta (tiểu từ) đa dạng.

Verse 27

यच्चाप्यस्ति महद्वाक्यमृषीकाणां वचः स्मृतम् / अविस्पष्टपदं यच्च यच्च स्याद्बहुसंशयम्

Lại có “đại ngữ” (mahāvākya) của các ṛṣi được truyền nhớ; lời lẽ không rõ ràng, và khiến nảy sinh nhiều nghi vấn.

Verse 28

ऋषिपुत्रवचस्तद्वै सर्वाश्च परिदेवताः / हेतुदृष्टान्त बहुलं चित्रशब्दमपार्थकम्

Đó là lời của các con ṛṣi, và cũng liên hệ đến mọi “paridevatā” (chư thần phụ thuộc); đầy lý do và thí dụ, dệt bằng lời lạ đẹp, nhưng rốt cuộc vô nghĩa.

Verse 29

सर्वास्तु तमशक्तं च वाक्यमेतत्तु मानुषम् / मिश्रा इति समाख्याताः प्रभावादृषितां गाताः

Lời này tuy thuộc về loài người, nhưng cũng mang sức mạnh của tính tối (tamas). Nhờ uy lực ấy, họ đạt địa vị hiền triết và được gọi là ‘Miśra’.

Verse 30

समुत्कर्षाय कर्षाभ्यां जातिव्यत्याससंभवाः / भूतभव्यभवज्ज्ञान जन्मदुःखचिकित्सनम्

Do thăng tiến và suy thoái mà phát sinh sự đổi thay giai tầng. Tri kiến về quá khứ–hiện tại–vị lai chính là phương thuốc chữa nỗi khổ sinh ra.

Verse 31

मिश्राणां तद्भवेद्वाक्यं गुरोर्बलप्रवर्त्तनम् / धर्मशास्त्रप्रणेतारो महिम्ना सर्वगाश्च वै

Lời của các Miśra làm cho sức mạnh của bậc thầy được vận hành. Họ là những người soạn Dharmaśāstra và nhờ uy danh mà đi khắp mọi nơi.

Verse 32

तपःप्रकर्षः सुमहान्येषां ते ऋषयः स्मृताः / बृहस्पतिश्च शुक्रश्च व्यासः सारस्वतस्तथा

Công phu khổ hạnh của họ vô cùng lớn; vì thế họ được nhớ là các hiền triết: Bṛhaspati, Śukra, Vyāsa và Sārasvata.

Verse 33

व्यासाः शास्त्रप्रणयना वेदव्यास इति स्मृताः / यस्मादवारजाः संतः पूर्वेभ्यो मेधयाधिकाः

Những Vyāsa soạn thảo kinh luận được nhớ là ‘Veda-Vyāsa’, vì tuy sinh sau nhưng trí tuệ vượt hơn các bậc tiền nhân.

Verse 34

ऐश्वर्येण च संपन्नास्ततस्ते ऋषयः स्मृताः / यस्मिन्कालो न चं वयः प्रमाणमृषिभावने

Vì đầy đủ uy lực thiêng liêng, họ được ghi nhớ là các ṛṣi; trong phẩm hạnh ṛṣi, thời gian và tuổi tác không làm thước đo.

Verse 35

दृश्यते हि पुमान्कश्चित्कश्चिज्ज्येष्ठतमो धिया / यस्माद्बुद्ध्या च वर्षीयान्बलो ऽपि श्रुतवानृषिः

Có người được thấy là bậc trưởng thượng nhờ trí tuệ; vì bởi buddhi, dù là trẻ nhỏ cũng có thể thành ṛṣi thông suốt thánh điển.

Verse 36

यः कश्चित्पादवान्मध्ये प्रयुक्तो ऽक्षर संपदा / विनियुक्तावसानां तु तामृचं परिचक्षते

Bài chú nào có các pāda, được đặt đúng ở phần giữa với sự viên mãn của âm tự, và có kết thúc theo quy định—được gọi là ‘Ṛk’.

Verse 37

यः कश्चित्करणैर्मन्त्रो न च पादक्षरैर्मितः / अतियुक्तावसानं च तद्यजुर्वै प्रचक्षते

Bài chú nào được cấu thành bởi các karaṇa (nghi thức hành trì), không bị đo bằng pāda và âm tự, và có phần kết nối kết thúc kéo dài—được gọi là ‘Yajus’.

Verse 38

ह्रीङ्कारः प्रणवो गीतः प्रस्तावश्च चतुर्थकम् / पञ्चमः प्रतिहोत्रश्च षष्ठमाहुरुपद्रवम्

Hrīṅkāra, praṇava, gīta và prastāva—đó là phần thứ tư; phần thứ năm là pratihotra, và phần thứ sáu được gọi là upadrava.

Verse 39

निधनं सप्तमं साम्नः सप्तविन्ध्य मिदं स्मृतम् / पञ्चविन्ध्य इति प्रोक्तं ह्रीङ्कारः प्रणवादृते

‘Nidhana’ thứ bảy của Sāman được ghi nhớ là ‘Saptavindhya’. Còn ‘Pañcavindhya’ là âm Hrīṅkāra phát ra không kèm Praṇava (Om).

Verse 40

ब्रह्मणे धर्ममत्युक्तौ यत्तदा ज्ञाप्यतेर्ऽथतः / आशास्तिस्तु प्रसंख्याता विलापः परिदेवना

Trong lời nói hợp với dharma, điều được trình bày cho Brahmā theo đúng ý nghĩa khi ấy được gọi là ‘Āśāsti’; còn ‘Vilāpa’ chính là ‘Paridevanā’ (than khóc).

Verse 41

क्रोधाद्वा द्वेषणाच्चैव प्रश्राख्यानं तथैव च / एतत्तु सर्वविद्यानां विहितं मन्त्रलक्षणम्

Dù do sân hận hay do oán ghét, cũng như do câu hỏi và lời thuật chuyện—đó đều là tướng trạng của thần chú được quy định trong mọi vidyā.

Verse 42

मन्त्रा नवविधाः प्रोक्ता ऋग्यजुः सामलक्षणाः / मूर्तिर्निन्दा प्रशंसा चाक्रोशस्तोषस्तथैव च

Các mantra mang đặc tính của Ṛg, Yajus và Sāman được nói là có chín loại: mūrti, chê trách, tán dương, quở mắng, và làm thỏa mãn, v.v.

Verse 43

प्रश्रानुज्ञास्तथाख्यानमाशास्मतिविधयो मताः / मन्त्रभेदांश्च वक्ष्यामि चतुर्विशतिलक्षणान्

Câu hỏi, sự cho phép, lời thuật chuyện, niềm hy vọng và ký ức—được xem là các phép thức. Nay ta sẽ nói về các sai biệt của mantra với hai mươi bốn đặc tướng.

Verse 44

प्रशंसा स्तुतिराक्रोशो निन्दा च परिदेवना / अभिशापो विशापश्च प्रश्नः प्रतिवचस्तथा

Lời tán dương, lời tụng ca, tiếng quở trách, sự chê bai và than khóc; cùng lời nguyền, nguyền đáp, câu hỏi và lời đáp nữa.

Verse 45

आशीर्यज्ञस्तथाक्षेप अर्थाख्यानं च संकथा / वियोगा ह्यभियोगाश्च कथा संस्था वरश्च वै

Lễ tế cầu phúc, lời mỉa trách, sự giảng giải ý nghĩa và đối thoại; chia ly và cáo buộc; truyện kể, sự thiết lập và ân ban nữa.

Verse 46

प्रतिषेधोप देशौ च नमस्कारः स्पृहा तथा / विलापश्चेति मन्त्राणां चतुर्विंशतिरुद्धृताः

Sự ngăn cấm và lời chỉ dạy, lễ đảnh lễ, niềm khao khát và tiếng than khóc—đó là hai mươi bốn loại của thần chú được nêu ra.

Verse 47

ऋषिभिर्यज्ञतत्त्वज्ञैर्विहितं ब्रह्मणं पुरा / हेतु र्निर्वचनं निन्दा प्रशस्तिः संशयो निधिः

Các hiền triết am tường chân lý của yajña xưa kia đã thiết lập phần Brāhmaṇa; trong đó có nguyên do, giải nghĩa, chê trách, tán dương, nghi vấn và ‘nidhi’ (kho tàng).

Verse 48

पुराकृतिपुराकल्पौ व्यवधारणकल्पना / उपमा च दशैते वै विधयो ब्राह्मणस्य तु

Purākṛti, purākalpa, sự phân định, sự tưởng tượng và phép so sánh—mười phương thức ấy chính là các quy thức của phần Brāhmaṇa.

Verse 49

लक्षणं ब्राह्मणस्यैनद्विहितं सर्वशाखिनाम / हेतुर्हन्तेः स्मृतो धातोर्यन्निहन्त्युदितं परैः

Đây là đặc tướng của Bà-la-môn được quy định trong mọi truyền thống. Từ căn ‘han’ ghi nhớ chữ ‘hetu’; kẻ khác giải rằng ‘nihanti’ là “tiêu diệt”.

Verse 50

अथवार्थे परिप्राप्ते हिनो तेर्गतिकर्मणा / तथा निर्वचनं ब्रूयाद्वाक्यार्थस्यावधारणम्

Hoặc khi ý nghĩa đã được nắm rõ, hãy hiểu căn ‘hin’ theo nghĩa hành động chuyển động. Cũng vậy, hãy nói lời giải thích (nirvacana) để xác định nghĩa của câu.

Verse 51

निन्दां तामाहुरायार्या यद्दोषे निन्दनं वचः / प्रपूर्वाच्छंसतेर्धातोः प्रशंसागुणवत्तया

Bậc Arya gọi ‘nindā’ là lời nói chê trách điều lỗi. Còn từ căn ‘śaṃs’ với tiền tố ‘pra’ sinh ra ‘praśaṃsā’, tức lời tán thán đầy đức hạnh.

Verse 52

इदं त्विदमिदं नैदमित्यनिश्चित्य संशयम् / इदमेवं विधातव्यमित्ययं विधिरुच्यते

Khi không thể quyết định: “đây là điều ấy” hay “đây không phải”, thì sinh nghi. Còn lời rằng: “điều này phải làm như thế,” được gọi là vidhi—quy định.

Verse 53

अन्यस्यान्यस्य चौक्तिर्या बुधैः सोक्ता पुराकृतिः / यो ह्यत्यन्तपरोक्षार्थः स पुराकल्प उच्यते

Lời nói về điều này mà mượn điều khác, như các bậc trí đã dạy, gọi là purākṛti. Còn điều có ý nghĩa cực kỳ gián ẩn thì gọi là purākalpa.

Verse 54

पुरातिक्रान्तवाचित्वात्पुराकल्पस्य कल्प नाम् / मन्त्रब्राह्मणकल्पैश्च निगमैः शुद्धविस्तरैः

Vì lời cổ xưa đã vượt qua thời đại, nên purākalpa ấy được gọi là “kalpa”; và trong các Nigama thanh tịnh, rộng lớn, điều ấy được triển khai qua mantra, brāhmaṇa và các kalpa.

Verse 55

अनिश्चित्य कृतामाहुर्व्यवधारणकल्पनाम् / यथा हीदं तथा तद्वै इदं चैव तथैव तत्

Điều được tạo lập mà chưa xác quyết gọi là “vyavadhāraṇa-kalpanā”; như thế nào là đây thì cũng như thế ấy là kia—đây cũng vậy, kia cũng vậy.

Verse 56

इत्येवमेषा ह्युपमा दशमो ब्राह्मणस्य तु / इत्येतद्ब्रह्मणस्यादौ विहितं रक्षणं बुधैः

Như vậy, ví dụ này được kể là điều thứ mười trong phần Brāhmaṇa; và ngay từ khởi đầu của Brahmavidyā, các bậc hiền trí đã đặt ra phép hộ trì như thế.

Verse 57

तस्य तद्विद्भिरुद्दिष्टा व्याख्याम्यनुपदं द्विजैः / मन्त्राणां कल्पना चैव विधिदृष्टिषु कर्मसु

Lời giải thích do các bậc am tường chỉ dạy, hỡi các dvija, ta sẽ giảng từng bước; và cả sự sắp đặt các mantra trong những nghi lễ được thấy theo vidhi.

Verse 58

मन्त्रो मन्त्रयतेर्द्धातोर्ब्राह्मणो ब्राह्मणेन तु / अल्पाक्षरमसंदिग्धं सारवद्विश्वतोमुखम् / अस्तोभमनवद्यं च सूत्रं सूत्रविदो विदुः

Từ “mantra” phát xuất từ căn “mantrayate”, còn “brāhmaṇa” do các bậc brāhmaṇa truyền dạy. Điều gì ít âm tiết, không nghi hoặc, đầy tinh yếu, ứng hợp mọi phương, không lời thừa, không tì vết—các bậc thông sūtra biết đó chính là “sūtra”.