Adhyaya 24

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महादृवायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे ध्रुवचर्याकीर्त्तनं नाम त्रयोविंशतितमो ऽध्यायः सूत उवाच एतच्छ्रुत्वा तु सुनयः पुनस्ते संशयान्विताः / पप्रच्छुरुत्तरं भूयस्तदा ते रोमहर्षणम्

Như vậy, trong Śrī Brahmāṇḍa Purāṇa, phần trước, anuṣaṅga-pāda thứ hai, là chương thứ hai mươi ba mang tên “Tán dương hạnh hành của Dhruva”. Sūta nói: nghe xong, các Sunaya còn nghi hoặc lại hỏi Romaharṣaṇa thêm lời đáp.

Verse 2

यदेतदुक्तं भवतागृहाणीत्येव विस्तृतम् / कथं देवगृहाणि स्युः कथं ज्योतींषिवर्णय

Ngài đã nói tường tận rằng ‘hãy thọ nhận các gṛha’; vậy các “nhà của chư thiên” là thế nào, và phải mô tả các quang thể trên trời ra sao?

Verse 3

एतत्सर्वं समाचक्ष्व ज्योतिषां चैव निर्णयम् / वायुरुवाच श्रुत्वा तु वचनं तेषां तदा सूतः समाहितः

Hãy nói rõ tất cả điều ấy, cùng sự quyết định về các quang thể. Vāyu nói: nghe lời họ, khi ấy Sūta liền nhiếp tâm, chuyên chú.

Verse 4

उवाच परमं वाक्यं तेषां संशयनिर्णयम् / अस्मिन्नर्थे माहाप्राज्ञैर्यदुक्तं ज्ञानबुद्धिभिः

Rồi ông nói lời tối thượng để quyết định nghi vấn của họ—đúng như các bậc đại trí đã nói bằng trí tuệ và minh triết.

Verse 5

एतद्वो ऽहं प्रवक्ष्यामि सूर्याचन्द्रमसोर्भवम् / यथा देवगृहाणीह सूर्यचन्द्रग्रहाः स्मृताः

Nay ta sẽ nói cho các ngươi về nguồn gốc của Mặt Trời và Mặt Trăng—và vì sao ở đây hai hành tinh ấy được nhớ như những “ngôi nhà của chư thiên”.

Verse 6

ततः परं च त्रिविधस्याग्नेर्वक्ष्ये समुद्भवम् / दिव्यस्य भौतिकस्याग्नेरब्योनेः पार्थि वस्य तु

Sau đó ta sẽ nói về sự phát sinh của ba loại Agni—Agni thiên giới, Agni vật chất, cùng Agni “không do thai sinh” (abyoni) và Agni thuộc địa giới (pārthiva).

Verse 7

व्युष्टायां तु रजन्यां वै ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः / अव्याकृतमिदं त्वासीन्नैशेन तमसावृतम्

Khi đêm đã qua, vào thời của Phạm Thiên sinh khởi trong trạng thái vô hiển, toàn thể này còn chưa phân định, bị màn tối của đêm bao phủ.

Verse 8

सर्वभूतावशिष्टे ऽस्मिंल्लोके नष्टविशेषणे / स्वयंभूर्भगवांस्तत्र लोकतन्त्रार्थसाधकः

Khi trong thế giới này mọi loài đã tan vào, mọi sai biệt đều tiêu mất, thì Đức Tự Sinh (Svayambhū) hiện ra để thành tựu trật tự của cõi đời.

Verse 9

खद्योतवत्स व्यचरदाविर्भावचिकीर्षया / सो ऽग्निं दृष्ट्वाथ लोकादौ पृथिवीजलसंश्रितम्

Với ý muốn hiển lộ, Ngài du hành như đom đóm; rồi thấy Hỏa (Agni) ở buổi đầu thế giới, nương nơi đất và nước.

Verse 10

संवृत्य तं प्रकाशार्थं त्रिधा व्यमजदीश्वरः / पवनो यस्तु लोके ऽस्मिन्पार्थिवः सो ऽग्निरुच्यते

Vì ánh sáng, Đấng Tối Thượng thu nhiếp nó rồi phân làm ba; và luồng phong mang tính ‘địa’ (thô) trong thế gian này được gọi là Agni.

Verse 11

यश्चासौ तपते सूर्ये शुचिरग्निस्तु स स्मृतः / वैद्युतो ऽब्जस्तु विज्ञेयस्तेषां वक्ष्ये ऽथ लक्षमम्

Điều nung cháy trong mặt trời được gọi là Śuci-Agni; còn thứ mang dạng điện quang, trú trong nước, cũng cần biết—nay ta sẽ nói các tướng trạng của chúng.

Verse 12

वैद्युतो जाठरः सौरो ह्यपां गर्भास्त्रयो ऽग्रयः / तस्मादपः पिबन्सूर्यो गोभिर्दीप्यत्यसौ दिवि

Điện quang, hỏa trong bụng và quang minh của Mặt Trời—là ba thứ thần lực tối thắng sinh từ thai tạng của nước. Vì thế, Thái Dương uống nước và rực sáng trên trời bằng các tia quang của mình.

Verse 13

वैद्युतेन समाविष्टो वार्ष्यो नाद्भिः प्रशाम्यति / मानवा नां च कुक्षिस्थो नाद्भिः शास्यति पावकः

Ngọn lửa bị điện lực thấm nhập, hiện ra như mưa, không bị nước dập tắt. Và Hỏa Thần ngự trong bụng loài người cũng chẳng bị nước chế ngự.

Verse 14

तस्मात्सौरो वैद्युतश्च जाठरश्चप्यनिन्धनः / किञ्चिदप्सु मतं तेजः किञ्चिद्दृष्टमबिं धनम्

Vì thế, quang minh của Mặt Trời, điện quang và hỏa trong bụng—cả ba đều là tejas không cần nhiên liệu. Có tejas được cho là ẩn trong nước, và có tejas được thấy rõ mà không cần nhiên liệu.

Verse 15

काष्ठेन्धनस्तु निर्मथ्यः सो ऽद्भिः शाम्यति पावकः / अर्चिष्मान्पवमानो ऽग्निर्निष्प्रभो जाठरः स्मृतः

Ngọn lửa sinh từ việc cọ xát củi làm nhiên liệu thì bị nước dập tắt. Lửa pavamāna có ngọn rực rỡ, còn lửa jāṭhara được truyền dạy là không phô lộ ánh sáng ra ngoài.

Verse 16

यश्चायं मण्डले शुक्लो निरूष्मा संप्रकाशकः / प्रभा सौरी तु पादेन ह्यस्तं याति देवाकरे

Và ánh sáng trắng trong vòng ấy, không mang nhiệt mà vẫn chiếu soi—đó là quang huy của Thái Dương. Nó lặn vào Devākara (Mặt Trời) chỉ bằng một ‘pāda’.

Verse 17

अग्निमाविशते रात्रौ तस्माद्दूरात्प्रकाशते / उद्यन्तं च पुनः सूर्यमौष्णमयमाग्नेयमाविशत्

Ban đêm, đêm nhập vào lửa nên từ xa vẫn thấy rực sáng. Và khi Mặt Trời lại mọc, sức nóng mang tính hỏa nhập vào Surya.

Verse 18

पादेन पार्थिवस्याग्नेस्तस्मादग्निस्तपत्यसौ / प्राकाश्यं च तथौष्ण्यं च सौराग्नेये तु तेजसी

Nhờ một phần của hỏa tính thuộc địa giới, ngọn lửa này mới bừng nóng. Trong uy quang mang tính mặt trời–hỏa có cả ánh sáng lẫn sức nóng.

Verse 19

परस्परानुप्रवेशादाप्यायेते परस्परम् / उत्तरे चैव भूम्यर्द्धे तथा ह्यग्निश्च दक्षिणे

Do sự thâm nhập lẫn nhau, chúng nuôi dưỡng lẫn nhau. Ở nửa phía bắc của địa cầu (một bên hiện hữu), và ở phía nam thì có Hỏa thần (Agni).

Verse 20

उत्तिष्ठति पुनः सूर्ये रात्रिराविशते ह्यपः / तस्मात्तप्ता भवन्त्यापो दिवारत्रिप्रवेशनात्

Khi Mặt Trời lại trỗi dậy, đêm nhập vào nước. Vì sự nhập vào của ngày và đêm, nước trở nên nóng ấm.

Verse 21

अस्तं याति पुन सूर्ये अहर्वै प्रविशत्यपः / तस्मान्नक्तं पुनः शुक्ला आपो ऽदृश्यन्त भास्वराः

Khi Mặt Trời lại lặn, ngày nhập vào nước. Vì thế ban đêm, nước lại hiện ra trắng trong và rực sáng.

Verse 22

एतेन क्रमयोगेन भूम्यर्द्धे दक्षिणोत्तरे / उदयास्तमने नित्यमहोरात्रं विशत्यपः

Theo trật tự tuần hoàn ấy, nước luôn đi vào nửa Nam và nửa Bắc của địa cầu, theo sự mọc và lặn, suốt ngày đêm không dứt.

Verse 23

यश्चासौ तपते सूर्यः पिबन्नंभो गभस्तिभिः / पार्थिवाग्निविमिश्रो ऽसौ दिव्यः शुचिरिति स्मृतः

Mặt Trời rực cháy ấy uống nước bằng các tia sáng; dù hòa lẫn với lửa trần gian, Ngài vẫn được ghi nhớ là thiêng liêng và thanh tịnh.

Verse 24

सहस्रपादसौ वह्निर्घृतकुंभनिभः शुचिः / आदत्ते स तु नाडीनां सहस्रेण समन्ततः

Ngọn lửa thanh tịnh ấy như có ngàn chân, rực sáng như chum bơ tinh khiết, và thu nhận nước từ mọi phía qua một ngàn mạch dẫn.

Verse 25

नादेयीश्चैव सामुद्रीः कौप्याश्चैव समन्ततः / स्थावरा जङ्गमाश्चैव याश्च कुल्यादिका अपः

Nước sông, nước biển, và nước giếng khắp nơi; nước trong loài bất động và hữu động, cùng nước ở mương rãnh và các dòng dẫn—tất cả đều vậy.

Verse 26

तस्य रश्मिसहस्रं तु शीतवर्षोष्णनिःस्तवम् / तासां चतुःशता नाड्यो वर्षन्ते चित्र मूर्त्तयः

Ngàn tia sáng của Ngài biểu lộ lạnh, mưa và nóng; và trong số ấy, bốn trăm mạch dẫn tuôn mưa xuống với hình tướng muôn vẻ.

Verse 27

चन्दनाश्चैव साध्यश्च कूतनाकूतनास्तथा / अमृता नामतः सर्वा रश्मयो वृष्टिसर्जनाः

Các tia sáng mang danh Chandana, Sādhya và Kūtanā-Akūtanā—tất cả đều gọi là ‘Amṛtā’, tạo sinh mưa xuống.

Verse 28

हिमोद्गताश्च ताभ्यो ऽन्या रश्मयस्त्रिशताः पुनः / दृश्या मेघाश्च याम्यश्च ह्रदिन्यो हिमसर्जनाः

Từ đó lại phát sinh ba trăm tia khác, xuất từ băng tuyết; gọi là Dṛśyā, Meghā, Yāmya và Hradinī, tạo ra tuyết giá.

Verse 29

चन्द्रास्ता नामतः प्रोक्ता मिताभास्तु गभस्तयः / शुक्लाश्च कुहकाश्चैव गावो विश्वभृतस्तथा

Chúng được gọi tên là ‘Candrā’; các tia (gabhasti) của chúng tỏa ánh sáng vừa phải. Lại còn có các danh xưng Śuklā, Kuhakā, Gāvo và Viśvabhṛt.

Verse 30

शुक्लास्ता नामतः सर्वस्त्रिशता धर्मसर्जनाः / समं विभज्य नाडीस्तु मनुष्टपितृदेवताः

Ba trăm tia mang danh ‘Śuklā’ đều là những đấng tạo sinh Dharma; chúng phân chia các mạch (nāḍī) đồng đều cho loài người, tổ tiên (pitṛ) và chư thiên.

Verse 31

मनुष्यानौषधेनेह स्वधया तु पितॄनपि / अमृतेन सुरान्सर्वांस्त्रींस्त्रिभिस्तर्पयत्यसौ

Ngài làm thỏa mãn loài người bằng dược thảo, thỏa mãn các Pitṛ bằng svadhā, và thỏa mãn chư thiên bằng amṛta—ba hạng ấy bằng ba lễ phẩm.

Verse 32

वसंते चैव ग्रीष्मे च शतैः स तपति त्रिभिः / वर्षास्वथो शरदि वै चतुर्भिश्च प्रवर्षति

Vào mùa xuân và mùa hạ, Ngài thiêu đốt bằng ba trăm tia sáng; vào mùa mưa và mùa thu, Ngài tuôn mưa bằng bốn trăm tia sáng.

Verse 33

हेमन्ते शिशिरे चैव हिम मुत्सृजते त्रिभिः / इन्द्रो धाता भगः पूषा मित्रो ऽथ वरुणोर्ऽयमा

Vào tiết hemanta và sisira, Ngài thả tuyết giá bằng ba trăm tia sáng; (trong hình thái Aditya) là Indra, Dhata, Bhaga, Pusha, Mitra, Varuna và Aryama.

Verse 34

अंशुर्विवस्वास्त्वष्टा च सविता विष्णुरेव च / माघमासे तु वरुणः पूषा चैव तु फलाल्गुने

Anshu, Vivasvan, Tvashtri, Savita và Vishnu—đó là (những hình thái Aditya); trong tháng Magha là Varuna, còn tháng Phalguna là Pusha.

Verse 35

चैत्रे मासि तु देतोंशुर्धाता वैशाखतापनः / ज्येष्ठमासे भवेदिन्द्रश्चाषाढे सविता रविः

Trong tháng Chaitra là Detomshu; tháng Vaishakha là Dhata (đấng tỏa nhiệt); tháng Jyeshtha là Indra; và tháng Ashadha là Savita-Ravi.

Verse 36

विवस्वाञ्छ्रावणे मासि प्रोष्ठे मासे भागः स्मृतः / पर्जन्यो ऽश्वयुजे मासि त्वष्टा च कार्तिके रविः

Trong tháng Shravana là Vivasvan; tháng Proshthapada được nhớ là Bhaga; tháng Ashvayuja là Parjanya; và tháng Kartika là Tvashtri cùng Ravi.

Verse 37

मार्गशीर्षे भवेन्मित्रः पौषेविष्णुः सनातनः / पञ्चरश्मिसहस्राणि वरुणस्यार्ककर्मणि

Vào tháng Mārgaśīrṣa, Thái Dương hiện thân là Mitra; đến tháng Pauṣa, Ngài là Viṣṇu vĩnh cửu. Trong công việc của Varuṇa nơi mặt trời, năm nghìn tia sáng vận hành.

Verse 38

षड्भिः सहस्रैः पूषा तु देवो ऽशुसप्तभिस्तथा / धाताष्टभिः सहस्रैस्तु नवभिस्तु शतक्रतुः

Với sáu nghìn tia sáng là thần Pūṣā; với bảy nghìn là Aśu. Với tám nghìn là Dhātā; và với chín nghìn tia sáng là Śatakratu (Indra) vận hành.

Verse 39

सविता दशभिर्याति यात्येकादशभिर्भगः / सप्तभिस्तपते सित्रस्त्वष्टा चैवाष्टभिस्तपेत्

Savitā vận hành với mười (nghìn) tia sáng; Bhaga vận hành với mười một. Sitra tỏa nóng với bảy tia; và Tvaṣṭā cũng tỏa nóng với tám (nghìn) tia.

Verse 40

अर्यमा दशाभिर्याति पर्जन्यो नवभिस्तपेत् / षड्भी रश्मिसहस्रैस्तु विषणुस्तपति मेदिनीम्

Aryamā vận hành với mười (nghìn) tia sáng; Parjanya tỏa nóng với chín. Và Viṣaṇu, với sáu nghìn tia, sưởi ấm Medinī (địa cầu).

Verse 41

वसंते कपिलः सूर्यो ग्रीष्मेर्ऽकः कनकप्रभः / श्वेतवर्णस्तु वर्षासु पाण्डुः शरदि भास्करः

Vào mùa xuân, Surya mang sắc kapila (đỏ ánh vàng); mùa hạ, Arka rực như vàng. Mùa mưa, Ngài hiện sắc trắng; mùa thu, Bhāskara mang sắc nhạt dịu.

Verse 42

हेमन्ते ताम्रवर्णस्तु शैशिरे लोहितो रविः / इति वर्णाः समा ख्याताः सूर्यस्यर्तुसमुद्भवाः

Vào mùa hemanta, mặt trời mang sắc đồng; đến mùa śaiśira, Ravi hiện sắc đỏ. Như vậy, các sắc thái của Thái Dương phát sinh theo mùa được truyền tụng là nổi tiếng.

Verse 43

औषधीषु बलं धत्ते स्वधया च पिदृष्वपि / सूर्यो ऽमरेष्वप्यमृतं त्रयं त्रिषु न यच्छति

Thái Dương đặt sức mạnh vào các dược thảo, và làm no đủ các Pitṛ nhờ lễ vật svadhā. Ngay cả với chư thiên, Ngài là nguyên nhân của amṛta; nhưng ‘ba điều ấy’ không được ban lẫn cho cả ba cõi ấy.

Verse 44

एवं रश्मिसहस्रं तु सौरं लोकार्थसाधकम् / भिद्यते ऋतुमासाद्य जलशीतोष्णनिस्रवम्

Như thế, ngàn tia sáng của Thái Dương—đấng làm lợi ích cho thế gian—khi đến theo mùa liền phân chia, khiến trong nước phát sinh dòng chảy lạnh và nóng.

Verse 45

इत्येतन्मण्डलं शुक्लं भास्वरं सूर्य संज्ञितम् / नक्षत्रग्रहसोमानां प्रतिष्ठा योनिरेव च

Như vậy, vòng quang minh trắng trong và rực rỡ này được gọi là Surya. Chính đây là chỗ nương tựa và là nguồn sinh của các tinh tú, các hành tinh và Soma (Chandra).

Verse 46

चन्द्रऋक्षग्रहाः सर्वे विज्ञेयाः सूर्यसंभवाः / नक्षत्राधिपतिः सोमो ग्रह राजो दिवाकरः

Mặt Trăng, các tinh tú và mọi hành tinh—hãy biết đều do Thái Dương sinh ra. Chúa tể của các tinh tú là Soma, còn vua của các graha là Divākara (Mặt Trời).

Verse 47

शेषाः पञ्च ग्रहा ज्ञेया ईश्वराः कामचारिणः / पठ्यते चाग्निरादित्य उदकं चन्द्रमाः स्मृतः

Năm hành tinh còn lại nên biết là những hình thái của Īśvara, tự do vận hành theo ý muốn. Trong bản tụng nói: Agni được gọi là Āditya, và nước được nhớ như Candra (Mặt Trăng).

Verse 48

शेषाणा प्रकृतीः स्मयग्वर्ण्यमाना निबोधत / सुरसेनापतिः स्कन्दः पठ्यते ऽङ्गारको ग्रहः

Hãy lắng nghe sự tính của các hành tinh còn lại được mô tả đúng đắn. Skanda, vị thống soái của thiên binh, được tụng là graha Aṅgāraka (Hỏa Tinh).

Verse 49

नारायणं बुधं प्राहुर्वेदज्ञानविदो बुधाः / रुद्रो वैवस्वतः साक्षाद्यमो लोकप्रभुः स्वयम्

Các bậc hiền triết am tường tri thức Veda nói rằng graha Budha chính là Nārāyaṇa. Và Rudra ấy là Vaivasvata—chính Yama hiển hiện, chúa tể các cõi.

Verse 50

महाग्रहो द्विजश्रेष्ठो मन्दगामी शनैश्वरः / देवासुरगुरू द्वौ तु भानुमन्तौ महा ग्रहौ

Śanaiśvara là đại hành tinh, bậc tối thắng trong hàng dvija, vận hành chậm rãi. Và hai vị thầy của chư thiên cùng a-tu-la—Śukra và Bṛhaspati—là những đại hành tinh rực sáng.

Verse 51

प्रजापतिसुतावेतावुभौ शुक्रबृहस्पती / आदित्यमूलमखिलं त्रैलोक्यं नात्र संशयः

Cả hai—Śukra và Bṛhaspati—là con của Prajāpati. Toàn thể Tam Giới lấy Āditya làm cội nguồn; điều này không nghi ngờ.

Verse 52

भवत्यस्माज्जगत्कृत्स्नं सदेवासुरमानुषम् / रुद्रोपेन्द्रेन्द्रचन्द्राणां विप्रेन्द्रास्त्रिदिवौकसाम्

Từ Ngài mà toàn thể vũ trụ—gồm chư thiên, a-tu-la và loài người—được sinh khởi; Rudra, Upendra, Indra, Chandra cùng các bậc Bà-la-môn tối thượng nơi cõi trời cũng từ đó mà có.

Verse 53

द्युतिर्द्युतिमतां कृत्स्नं यत्तेजः सार्वलौकिकम् / सर्वात्मा सर्वलोकेशो महादेवः प्रजापतिः

Ngài là ánh huy hoàng trọn vẹn của mọi bậc rực sáng, là tejas lan khắp các cõi; chính Ngài là Tự Ngã của muôn loài, Chúa tể mọi thế giới—Mahadeva, Prajapati.

Verse 54

सूर्य एव त्रिलोकस्य सूलं परमदैवतम् / ततः संजायते सर्वं तत्र चैव प्रलीयते

Chính Surya là thần tối thượng của Tam giới, như ngọn giáo ba mũi; từ Ngài muôn loài sinh khởi, và nơi Ngài muôn loài tan hòa.

Verse 55

भावाभावौ हि लोकानामादित्यान्निःमृतौ पुरा / जगज्ज्ञेयो ग्रहो विप्रा दीप्तिमान्सुप्रभो रविः

Hỡi các bậc vipra! Từ Aditya thuở xưa phát lộ cả hữu và vô của các thế giới; thiên thể để vũ trụ nhận biết chính là Ravi rực sáng, chói lòa.

Verse 56

अत्र गच्छन्ति निधनं जायन्ते च पुनः पुनः / क्षणा मुहूर्त्ता दिवसा निशाः पक्षाश्च कृत्स्नशः

Chính nơi đây, từng sát-na, muhūrta, ngày, đêm và mọi nửa tháng đều sinh ra hết lần này đến lần khác, rồi lại diệt mất hết lần này đến lần khác.

Verse 57

मासाः संवत्सराश्चैव ऋतवो ऽथ युगानि च / तदादित्यादृते ह्येषा कालंसख्या न विद्यते

Tháng, năm, mùa và các yuga—tất cả đều vậy; không có Aditya ấy thì không có sự đếm định của thời gian.

Verse 58

कालादृते न निगमो न दीक्षा नाह्निकक्रमः / ऋतूनामविभागाच्च पुष्पमूलफलं कुतः

Không có thời gian thì không có Nigama, không có lễ thọ giới, không có thứ tự nghi lễ hằng ngày; không phân mùa thì hoa, rễ, quả từ đâu mà có?

Verse 59

कुतः सस्यविनिष्पत्तिस्तृणौषधिगणो ऽपि वा / अभावो व्यवहाराणां जन्तूनां दिवि चैह च

Vậy mùa màng lấy đâu mà thành, hay cỏ cây dược thảo lấy đâu mà có? Mọi sinh linh sẽ mất hết nếp sinh hoạt—cả trên trời lẫn nơi trần thế này.

Verse 60

जगत्प्रतापनमृते भास्करं वारितस्करम् / स एष कालश्चाग्निश्च द्वादशात्मा प्रजापतिः

Nếu không có Bhāskara nung nóng thế gian, ai ngăn được kẻ trộm là bóng tối? Chính Ngài là Thời gian, là Agni—Prajāpati mang mười hai thể.

Verse 61

तपत्येष द्विजश्रेष्ठास्त्रैलोक्यं सचराचरम् / स एष तेचसां राशिस्तमो घ्रन्सार्वलौकिकम्

Hỡi các bậc dvija tối thượng! Ngài nung nóng tam giới cùng mọi loài động và bất động; Ngài là khối quang minh, diệt bóng tối của mọi thế giới.

Verse 62

उत्तमं मार्गमास्थाय वायोर्भाभिरिदं जगत् / पार्श्वमूर्ध्वमधश्चैव तापयत्येष सर्वशः

Nương theo con đường tối thượng, nhờ các luồng quang huy của Vāyu, thế gian này bị nung nóng khắp nơi: bên hông, phía trên và phía dưới.

Verse 63

यथा प्रभाकरो दीपोगृहमध्ये ऽवलंबितः / पार्श्वमूर्ध्वमधश्चैव तमो नाशयते समम्

Như ngọn đèn rực sáng treo giữa nhà, nó xua tan bóng tối đồng đều: hai bên, phía trên và phía dưới.

Verse 64

तद्वत्सहस्रकिरणो ग्रहराजो जगत्पतिः / सूर्यो गोभिर्जगत्सर्वमादीपयति सर्वतः

Cũng vậy, Mặt Trời ngàn tia—vua của các thiên thể, chúa tể thế gian—dùng quang tuyến của mình chiếu sáng toàn thể vũ trụ khắp mọi phương.

Verse 65

रवे रश्मिसहस्रं यत्प्राङ्मया समुदात्दृतम् / तेषां श्रेष्ठाः पुनः सप्त रश्मयो ग्रहयो नयः

Trong ngàn tia sáng của Mặt Trời đã được nói trước đó, lại có bảy tia là thù thắng nhất—những tia dẫn dắt các hành tinh vận hành.

Verse 66

सुषुम्णो हरिकेशश्च विश्वकर्मा तथैव च / विश्वश्रवाः पुनश्चान्यः संपद्वसुरतः परः

Bảy tia ấy là: Suṣumṇā, Harikeśa, Viśvakarmā, Viśvaśravā; và thêm hai nữa—Saṃpad cùng Vasurata—cực kỳ thù thắng.

Verse 67

अर्वावसुः पुनश्चान्यः स्वराडन्यः प्रकीर्त्तितः / सुषुम्णः सूर्यरश्मिस्तु क्षीण शशिनमेधयेत्

Lại có một tia khác gọi là Arvāvasu, và một tia nữa được xưng là Svarāṭ. Suṣumṇā là tia sáng của Mặt Trời, nuôi dưỡng cả Mặt Trăng khi suy yếu.

Verse 68

तिर्यगूर्ध्वप्रचारो ऽसौ सुषुम्णः परिकीर्त्तितः / हरि केशः पुरस्ताद्य ऋक्षयोनिः स कीत्यते

Suṣumṇā được ca tụng là chuyển động vừa ngang vừa hướng thượng. Ở phương Đông, nó được gọi là Harikeśa, cũng được xưng là Ṛkṣayoni.

Verse 69

दक्षिणे विश्वकर्मा तु रश्मिन्वर्द्धयते वुधम् / विश्वश्रवास्तु यः पश्चच्छुक्रयोनिः स्मृतो बुधैः

Ở phương Nam, tia sáng mang tên Viśvakarmā làm tăng trưởng sao Thủy (Budha). Còn ở phương Tây là Viśvaśravā, được các bậc hiền triết nhớ đến như Śukrayoni.

Verse 70

संपद्वसुस्तु यो रश्मिः स योनिर्लोहितस्य तु / षष्ठस्त्वर्व्वावसू रश्मिर्योनिस्तु स बृहस्पतेः

Tia sáng mang tên Saṃpadvasu chính là yoni, tức nguồn phát sinh của Lohita (sao Hỏa). Và tia thứ sáu, Arvāvasu, được nói là yoni của Bṛhaspati.

Verse 71

शनैश्चरंपुन श्चापि रश्मिराप्यायते स्वराट् / एवं सूर्यप्रभावेण ग्रहनक्षत्रतारकाः

Và nhờ tia Svarāṭ, Śanaiścara (sao Thổ) cũng được bồi dưỡng. Như thế, do uy lực của Mặt Trời, các hành tinh, chòm sao và tinh tú đều rực sáng.

Verse 72

वर्त्न्ते दिवि ताः सर्वा विश्वं चैदं पुनर्जगत् / नक्षीयन्ते यतस्तानि तस्मान्नक्षत्रसंज्ञिताः

Tất cả đều vận hành trên trời, và toàn thể thế giới này lại xoay vần mãi; vì chúng không hao mòn nên được gọi là “Nakshatra” (tinh tú).

Verse 73

क्षेत्राण्येतानि वै पूर्वमापतन्ति गभस्तिभिः / तेषां क्षेत्राण्यथादत्ते सूर्यो नक्षत्रकारकाः

Những “khu vực” ấy trước hết hiện ra cùng các tia sáng; rồi Mặt Trời—đấng tạo tác các Nakshatra—tiếp nhận các khu vực ấy đúng theo trật tự.

Verse 74

तीर्णानां सुकृतेनेह सुकृतान्ते ग्रहाश्रयात् / तारणात्तारका ह्येताः शुक्लत्वाच्चैव तारकाः

Những ai vượt qua nhờ công đức, đến khi công đức mãn thì nương tựa nơi các Graha; vì có năng lực “đưa qua” nên gọi là Taraka, và cũng vì ánh sáng trắng trong nên gọi là Taraka.

Verse 75

दिव्यानां पार्थिवानां च नैशानां चैव सर्वशः / आदानान्नित्यमादित्यस्तेजसा तपसामपि

Từ mọi phương diện—thiên giới, trần thế và cả ban đêm—Aditya luôn thâu nhận bằng uy quang của mình, đến cả uy lực của khổ hạnh (tapas) cũng vậy.

Verse 76

स्वनं स्यन्दनार्थे चु धातुरेषु विभाव्यते / स्वनात्तेजसो ऽपां च तेनासौ सविता मतः

Trong các căn từ, ‘svan’ cũng được hiểu theo nghĩa ‘syandana’—làm cho chảy; vì khiến tejas và nước tuôn chảy nên Ngài được gọi là Savitā.

Verse 77

बह्वर्थश्चदिरित्येष ह्लादने धातुरुच्यते / शुक्लत्वे चामृतत्वे च शीतत्वे च विभाव्यते

Căn ‘cadi’ được nói là đa nghĩa và chỉ sự hỷ lạc (hlādana); nó cũng được quán thấy trong tính trắng, tính cam lộ bất tử và sự mát lạnh.

Verse 78

सूर्याचन्द्रमसो र्दिव्ये मण्डले भास्वरे खगे / जलतेचौमये शुक्ले वृत्तकुंभनिभे शुभे

Mạn-đà-la thiêng của Mặt Trời và Mặt Trăng rực sáng giữa hư không; trắng trong, gồm nước và quang lực, tựa chiếc bình tròn, đầy điềm lành.

Verse 79

घनतोयात्मकं तत्र मण्डलं शशिनः स्मृतम् / घनतेजोमयं शुक्लं मण्डलं भास्करस्य तु

Ở đó, mạn-đà-la của Śaśin (Trăng) được ghi nhớ là mang bản chất nước đặc; còn mạn-đà-la trắng của Bhāskara (Mặt Trời) mang bản chất quang lực đặc.

Verse 80

विशन्ति सर्वदेवास्तु स्थानान्येतानि सर्वशः / मन्वन्तरेषु सर्वेषु ऋक्षसूर्यग्रहाश्रयाः

Chư thiên đều đi vào các trú xứ ấy khắp mọi phương; trong mọi manvantara, các vị nương nơi tinh tú, Mặt Trời và các graha (hành tinh).

Verse 81

तानि देवगृहाण्येव तदाख्यास्ते भवन्ति च / सौरं सूर्यो विशेत्स्थानं सौम्यं सोमस्तथैव च

Những nơi ấy chính là nhà của chư thiên và được gọi theo chính danh ấy; Surya vào trú xứ ‘saura’, còn Soma (Trăng) cũng vậy, vào trú xứ ‘saumya’.

Verse 82

शौक्रं शुक्रो विशेत्स्थानं षोड शार्चिः प्रभास्वरम् / जैवं बृहस्पतिश्चैव लौहितं चैव लोहितः

Thần Śukra đi vào vị trí gọi là Śaukra, rực sáng với mười sáu tia quang. Bṛhaspati vào vị trí Jaiva, và Lohita (Hỏa tinh) vào vị trí Lauhita.

Verse 83

शनैश्चरो र्विशेत्स्थानं देवः शानैस्चरं तथा / बौधं बुधो ऽथ स्वर्भानुः स्वर्भानुस्थानमास्थितः

Śanaiścara (Thổ tinh) đi vào vị trí mang tên Śanaiścara; chư thiên cũng như vậy vào Śānaiscara. Rồi Budha vào vị trí Baudha, và Svarbhānu an trụ nơi vị trí của chính Svarbhānu.

Verse 84

नक्षत्राणि च सर्वाणि नक्षत्राणि विशन्त्युत / गृहाण्येतानि सर्वाणि ज्योतींषि सुकृतात्म नाम्

Tất cả các nakṣatra đều đi vào vị trí nakṣatra của mình. Mọi “ngôi nhà” của các hành tinh này trở thành chốn cư ngụ rực sáng cho những linh hồn có công đức.

Verse 85

कल्पादौ संप्रवृत्तानि निर्मितानि स्वयंभुवा / स्थानान्येतानि तिष्ठन्ति यावदात्रूतसंप्लवम्

Vào đầu một kalpa, trật tự này khởi vận và được Svayambhū (Phạm Thiên) tạo dựng. Những vị trí ấy tồn tại cho đến khi đại hồng thủy của pralaya ập đến.

Verse 86

मन्वन्तरेषु सर्वेषु देवस्थानानि तानि वै / अभिमानिनो ऽवतिष्ठन्ते देवस्थानानि वै पुनः

Trong mọi manvantara, các “thánh vị” của chư thiên ấy quả thật vẫn tồn tại. Nơi các thánh vị ấy, những vị thần chủ quản (abhimānī) lại nhiều lần an trụ.

Verse 87

अतीतैस्तु सहातीता भाव्या भाव्यैः सुरैः सह / वर्त्तन्ते वर्त्तमानैश्च स्थानिभिस्तैः सुरैः सह / अस्मिन्मन्वन्तरे चैव ग्रहा वैतानिकाः स्मृताः

Những chư thiên đã qua cùng quá khứ, sẽ đến cùng tương lai, và đang hiện hữu cùng hiện tại—đều là các Surā bền vững. Trong Manvantara này, các Graha được gọi là ‘vaitānika’.

Verse 88

विवस्वानदितेः पुत्रः सूर्यो वैवस्वते ऽन्तरे / त्विषिनामा धर्मसुतः सोमो देवो वसुः स्मृतः

Vivasvān, con của Aditi, chính là Surya trong Manvantara Vaivasvata. Còn thần Soma, mang danh Tviṣi, con của Dharma, được ghi nhớ là một Vasu.

Verse 89

शुक्रो देवस्तु विज्ञेयो भार्गवो ऽसुरयाजकः / बृहत्तेजाः स्मृतो देवो देवाचार्यो ऽगि रस्सुतः

Śukra cần được biết là một vị thần: thuộc dòng Bhārgava và là tư tế tế lễ cho các asura. Còn vị thần mang danh Bṛhattejā, con của Aṅgiras, được ghi nhớ là bậc ācārya của chư thiên.

Verse 90

बुधो मनोहरश्चैव त्विषिपुत्रस्तु स स्मृतः / शनैश्चरो विरूपस्तु संज्ञापुत्रो विवस्वतः

Budha thật mỹ lệ và được ghi nhớ là con của Tviṣi. Còn Śanaiścara, được gọi là Virūpa, là con của Saṃjñā nơi Vivasvān.

Verse 91

अग्नेर्विकेश्यां जज्ञे तु युवासौ लोहिताधिपः / नक्षत्राण्यृक्षनामानो दाक्षायण्यस्तु ताः स्मृताः

Từ Agni, nơi Vikeśyā, sinh ra Yuvā, chúa tể của Lohita. Và các nakṣatra mang danh Ṛkṣa được ghi nhớ là Dākṣāyaṇī, tức các ái nữ của Dakṣa.

Verse 92

स्वर्भानुः सिंहिकापुत्रो भूतसंतापनो ऽसुरः / सोमर्क्षग्रहसूर्येषु कीर्त्तिता ह्यभिमानिनः

Svarbhānu, con của Siṃhikā, là A-tu-la gây khổ cho muôn loài; hắn được kể là kẻ kiêu mạn đối với Soma, tinh tú, các hành tinh và Mặt Trời.

Verse 93

स्थानान्येतानि चोक्तानि स्थानिनश्चाथ देवताः / शुक्लमग्निमयं स्थानं सहस्रांशोर्विवस्वतः

Những nơi chốn ấy và các vị thần ngự tại đó đã được nói rõ; chỗ ở của Vivasvat, Surya ngàn tia, là nơi trắng sáng và mang bản tính lửa.

Verse 94

सहस्रांशोस्त्विषेः स्थानमम्मयं शुक्लमेव च / आप्यं श्यामं मनोज्ञस्य पञ्चरश्मेर्गृहं स्मृतम्

Nơi chốn của ánh huy quang Surya ngàn tia cũng trắng và thuộc thủy tính; còn nhà của Pañcaraśmi mỹ lệ (Chandra) được nhớ là mang thủy tính và sắc sẫm.

Verse 95

शुक्रस्याप्यम्मयं शुक्लं पद्मं षौडःशरश्मिषु / नवरश्मेस्तु भौमस्य लौहितं स्थानमम्मयम्

Chỗ ở của Śukra cũng trắng, thuộc thủy tính, như hoa sen, có mười sáu tia; còn nơi của Bhauma chín tia (Mangala) thuộc thủy tính và mang sắc đỏ.

Verse 96

हरिदाप्यं बृहत्स्थानं द्वादशांशैर्बृहस्पतेः / अषृ रश्मिगृहं प्रोक्तं कृष्णं मन्दस्य चाम्मयम्

Nơi chốn rộng lớn của Bṛhaspati mười hai tia mang sắc xanh và thuộc thủy tính; còn nhà của Manda (Śani) được nói là có tám tia, thuộc thủy tính và màu đen.

Verse 97

स्वर्भानोस्तामसं स्थानं भूतसंतापनालयम् / विज्ञेयास्तारकाः सर्वा अम्मयास्त्त्वे करश्मयः

Nơi tối tăm của Svarbhanu là chốn gây khổ não cho muôn loài; hãy biết mọi vì sao, ánh tia của chúng được nói là mang tính nước.

Verse 98

आश्रयाः पुण्यकीर्तीनां सुशुक्लाश्चापि वर्णतः / घनतोयात्मिका ज्ञेयाः कल्पादावेव निर्मिताः

Chúng là chỗ nương tựa của những bậc vang danh bởi công đức và có sắc trắng tinh; hãy biết chúng mang bản tính nước đặc, được tạo dựng ngay từ buổi đầu kiếp (kalpa).

Verse 99

आदित्यरश्मिसंयोगात्संप्रकाशात्मिकाः स्मृताः / नवयोजनसाहस्रो विष्कंभः सवितुः स्मृतः

Do hòa hợp với tia sáng của Aditya, chúng được ghi nhớ là mang bản thể ánh sáng; đường kính của Savitri (Mặt Trời) được nói là chín nghìn yojana.

Verse 100

त्रिगुणास्तस्य विस्तारो मण्डलस्य प्रमाणतः / द्विगुणः सूर्यविस्ताराद्विस्तारः शशिनः स्मृतः

Độ rộng của mandala ấy theo chuẩn mực được nói là gấp ba; và độ rộng của Shashi (Mặt Trăng) được ghi nhớ là gấp đôi độ rộng của Mặt Trời.

Verse 101

तुल्यस्तयोस्तु स्वर्भानुर्भूत्वाधस्तात्प्रसर्पति / उद्धृत्य पृथिवीछायां निर्मितो मण्डलाकृतिः

Trở nên ngang bằng với cả hai, Svarbhanu trườn xuống phía dưới; nhấc lấy bóng của địa cầu mà tạo thành hình dạng mandala tròn.

Verse 102

स्वर्भानोस्तु बृहत्स्थानं तृतीयं यत्तमोमयम् / आदित्यात्तच्च निष्क्रम्य सोमं गच्छति पर्वसु

Nơi ở rộng lớn của Svarbhānu là tầng thứ ba, đầy bóng tối; rời khỏi Āditya, vào các kỳ parva, nó đi đến Soma (Mặt Trăng).

Verse 103

आदित्यमेति सोमाच्च पुनः सौरेषु पर्वसु / स्वर्भासा नुदते यस्मात्तस्मात्स्वर्भानुरुच्यते

Từ Soma nó đến với Āditya, rồi lại trở về trong các kỳ parva của Mặt Trời; vì bị Svarbhā (ánh sáng) xua đẩy nên được gọi là Svarbhānu.

Verse 104

चन्द्रस्य षोडशो भागो भार्गवस्तु विधीयते / विष्कंभान्मण्डलाच्चैव योजनाग्रात्प्रमाणतः

Bhārgava (Sao Kim) được định theo tỷ lệ một phần mười sáu của Candra; căn cứ vào đường kính của mandala và chuẩn đo yojana.

Verse 105

भार्गवात्पादहीनस्तु विज्ञेयो वै बृहस्पतिः / बृहस्पतेः पाद हीनौ भौमसौरावुभौ स्मृतौ

Bṛhaspati được biết là kém Bhārgava một pāda; còn kém Bṛhaspati một pāda là Bhauma (Hỏa Tinh) và Saura (Thổ Tinh), cả hai đều được truyền nhớ như vậy.

Verse 106

विस्तारान्मण्डलाच्चैव पादहीनस्तयोर्बुधः / तारानक्षत्ररूपाणि वपुष्मन्ति च यानि वै

Budha (Thủy Tinh) nhỏ hơn cả hai một pāda về độ rộng và quỹ luân; và các hình tướng sao cùng chòm sao cũng thật có thân tướng (rực sáng).

Verse 107

बुधेन समरूपाणि विस्तारान्मण्डलाच्च वै / प्रायशश्चन्द्रयोगीनि विद्यादृक्षाणि तत्त्ववित्

Bậc am tường chân lý nên biết rằng các tinh tú có hình dạng tương đồng với Budha, theo độ trải rộng và vòng mạn-đà-la của chúng, phần nhiều gắn với Chandra-yoga (yoga của Mặt Trăng).

Verse 108

तारानक्षत्ररूपाणि हीनानि तु परस्परात् / शतानि पञ्च चत्वारि त्रीणि द्वे चैव योजने

Các tinh tú mang hình thái nakshatra kém dần so với nhau; khoảng cách được nói là 500, 400, 300 và 200 yojana.

Verse 109

पूर्वापरनिकृष्टानि तारकामण्डलानि च / योजनाद्यर्द्धमात्राणि तेभ्यो ह्रस्वं न विद्यते

Các tinh đoàn ở phía đông và phía tây ở gần nhau; khoảng cách chỉ bằng nửa yojana, không có gì ngắn hơn thế.

Verse 110

उपरिष्टात्त्रयस्तेषां ग्रहा ये दूरसर्पिणः / सौरोङ्गिराश्च वक्रश्च ज्ञेया मन्दविचारिणः

Phía trên nữa có ba hành tinh đi xa: Saura, Angirasa và Vakra; nên biết chúng vận hành chậm.

Verse 111

तेभ्यो ऽध स्तात्तु चत्वारः पुनरेव महाग्रहाः / सूर्यसोमौ बुधश्चैव भार्गवश्चैव शीघ्रगाः

Bên dưới chúng lại có bốn đại hành tinh: Surya, Soma (Chandra), Budha và Bhargava (Shukra); chúng vận hành nhanh.

Verse 112

तावत्यस्तारकाकोट्यो यावदृक्षाणि सर्वशः / विधिना नियमाच्चैषामृक्षचर्या व्यवस्थिता

Số sao nhiều đến hàng koṭi, ngang với số r̥kṣa (chòm/nakṣatra) khắp mọi nơi; theo vidhi và niyama, trật tự vận hành của các nakṣatra đã được an định.

Verse 113

गतिस्तासु च सूर्यस्य नीचौच्चे त्वयनक्रमात् / उत्तरायणमार्गस्थो यदा पर्वसु चन्द्रमाः

Trong các nakṣatra ấy, chuyển động của Mặt Trời khi thấp khi cao theo thứ tự ayana; và vào các kỳ parva, Mặt Trăng ở trên lộ trình Uttarāyaṇa.

Verse 114

उच्चत्वाद्दृश्यते शीघ्रं नीतिव्यक्तैर्गभस्तिभिः / तदा दक्षिणमार्गस्यो नीयां विथीमुपाश्रितः

Vì ở cao nên nhanh chóng hiện ra với những tia sáng rõ rệt; khi ấy nó nương theo lối đi thấp của con đường Dakṣiṇa.

Verse 115

भूमि लेखावृतः सूर्यः पूर्णामावास्ययोः सदा / न दृश्यते यथाकालं शीघ्रमस्तमुपैति च

Vào ngày trăng tròn và ngày amāvāsyā, Mặt Trời luôn bị đường chân đất che khuất; không hiện ra đúng lúc và mau chóng lặn xuống.

Verse 116

तस्मादुत्तरमार्गस्थो ह्यमावस्यां निशाकरः / दृश्यते दक्षिणे मार्गे नियमाद्दृश्यते न च

Vì thế vào ngày amāvāsyā, Niśākara (Mặt Trăng) ở lộ trình phía bắc được thấy; còn theo định luật, ở lộ trình phía nam thì không thấy.

Verse 117

ज्योतिषां गतियोगेन सूर्याचन्द्रमसावृतः / समानकालास्तमयौ विषुवत्सु समोदयौ

Do sự phối hợp vận hành của các thiên thể, Mặt Trời và Mặt Trăng như được bao phủ; vào thời điểm xuân phân–thu phân, giờ lặn và giờ mọc của chúng đồng thời.

Verse 118

उत्तरासु च वीथीषु व्यन्तरास्तमनोदयौ / पूर्णामवास्ययोर्ज्ञोयौ ज्योतिश्चक्रानुवर्तिनौ

Trên các lộ trình phương bắc, giờ lặn và giờ mọc có độ chênh; vào ngày rằm và ngày sóc cần biết sự sai khác ấy, vì chúng vận hành theo vòng bánh xe tinh tú.

Verse 119

दक्षिणायनमार्गस्थो यदा चरति रश्मिवान् / तदा सर्वग्रहाणां च सूर्यो ऽधस्तात्प्रसर्पति

Khi Mặt Trời rực rỡ đi trên lộ trình Dakṣiṇāyana, bấy giờ Ngài như trượt xuống phía dưới, ở dưới mọi hành tinh.

Verse 120

विस्तीर्ण मण्डलं कृत्वा तस्योर्द्ध्व चरते शशी / नक्षत्रमण्डलं कृत्स्नं सोमादूर्द्ध्व प्रसर्पति

Tạo nên một vòng tròn rộng lớn, Chandra vận hành ở phía trên; toàn thể mandala các sao Nakṣatra còn trải rộng cao hơn cả Soma (Trăng).

Verse 121

नक्षत्रेभ्यो बुधश्चोर्द्ध्र बुधादूर्द्ध्वं तु भार्गवः / वक्रस्तु भार्गवादूर्द्ध्व वक्रादूर्द्ध्वं बृहस्पतिः

Trên các Nakṣatra là Budha (Thủy tinh), trên Budha là Bhārgava (Śukra/Kim tinh); trên Bhārgava là Vakra (Maṅgala/Hỏa tinh), và trên Vakra là Bṛhaspati (Mộc tinh).

Verse 122

तस्माच्छनैश्चरश्चोर्द्ध्वं तस्मात्सप्तर्षिमण्डलम् / ऋषीणां चापि सप्तानां ध्रुव ऊर्द्ध्वं व्यवस्थितः

Phía trên đó là Sao Thổ (Śanaiścara), phía trên nữa là vòng Saptarṣi; và trên cả bảy vị ṛṣi ấy, sao Dhruva an trụ vững bền.

Verse 123

द्विगुणेषु सहस्रेषु योजनानां शतेषु च / ताराग्रहान्तराणि स्युरुपरिष्टाद्यथाक्रमम्

Với khoảng cách tính bằng hàng trăm yojana và hàng nghìn yojana gấp đôi, ở phía trên lần lượt có các khoảng cách giữa sao và hành tinh theo thứ tự.

Verse 124

ग्रहाश्च चन्द्रसूर्यौं च दिवि दिव्येन तेज सा / नित्यमृक्षेषु युज्यन्ते गच्छन्तो नियताः क्रमात्

Các hành tinh, cùng Mặt Trăng và Mặt Trời, với quang huy thần diệu trên trời, luôn gắn với các chòm sao và vận hành theo trật tự đã định.

Verse 125

ग्रहनक्षत्रसूर्यास्तु नीचोच्चमृजवस्तथा / समागमे च भेदे च पश्यन्ति युगपत्प्रजाः

Các hành tinh, các sao và Mặt Trời có trạng thái thấp–cao và cả chuyển động thẳng; sự hội tụ và phân ly của chúng, muôn dân đều thấy đồng thời.

Verse 126

परस्परस्थिता ह्येते युज्यन्ते च परस्परम् / असंकरेण विज्ञेयस्तेषां योगस्तु वै बुधैः

Chúng ở trong nhau và liên kết với nhau; bậc trí giả phải biết rằng sự kết hợp ấy diễn ra không hề pha tạp, không lẫn lộn.

Verse 127

इत्येवं सन्निवेशो वै वृथिव्या ज्यौतिषस्य च / द्विपानामुदधीनां च पर्वतानां त्थैव च

Như vậy, sự sắp đặt của địa giới, vòng Jyotiṣa (thiên văn thánh), các châu đảo, các đại dương và các núi non đã được trình bày.

Verse 128

वर्षाणां च नदीनां च ये च तेषु वसंति वै / एतेष्वेव ग्रहाः सर्वे नक्षत्रेषु समुत्थिताः

Về các varṣa (vùng đất), các dòng sông và những ai cư trú nơi đó—chính trong các nakṣatra này mà mọi graha (hành tinh) đều khởi sinh.

Verse 129

विवस्वानदितेः पुत्रः सूर्यो वै चाक्षुषेंऽतरे / विशाखासु समुत्पन्नो ग्रहाणां प्रथमो ग्रहः

Vivasvān, con của Aditi, tức Surya, trong thời Cākṣuṣa-manvantara đã sinh khởi tại nakṣatra Viśākhā; Ngài là graha đầu tiên trong các graha.

Verse 130

त्विषिमान् धर्मपुत्रस्तु सोमो देवो वसोस्सुतः / शीतरश्मिः समुत्पन्नः कृत्तिकासु निशाकरः

Soma rực sáng, con của Dharma, vị thần là con của Vasu—với tia sáng mát lành, Niśākara—đã sinh khởi tại nakṣatra Kṛttikā.

Verse 131

षोडशार्चिर्भृगोः पुत्रः शुक्रः सूर्यादनन्तरम् / ताराग्रहाणां प्रवरस्तिष्यऋक्षे समुत्थितः

Śukra, con của Bhṛgu, rực sáng mười sáu tia, sinh khởi sau Surya; Ngài là bậc ưu việt trong các tārā-graha và xuất hiện tại nakṣatra Tiṣya.

Verse 132

ग्रहश्चाङ्गिरसः पुत्रो द्वादशार्चिर्बृहस्पतिः / फाल्गुनीषु समुत्पन्नः पूर्वासु च जगद्गुरुः

Brihaspati, hành tinh có mười hai tia sáng, con của Angirasa, sinh nơi sao Purva Phalguni; Ngài được tôn là bậc Thầy của thế gian.

Verse 133

नवार्चिर्लोहिताङ्गश्च प्रजापतिसुतो ग्रहः / आषाढास्विह पूर्वासु समुत्पन्न इति श्रुतिः

Hành tinh (Mangala) có chín tia sáng, thân sắc đỏ, con của Prajapati, sinh nơi sao Purva Ashadha—đó là lời của thánh điển Shruti.

Verse 134

रेवतीष्वेव सप्तार्चिस्तथा सौरिः शनैश्चरः / सौम्यो बुधो धनिष्ठासु पञ्चार्चिरुदितो ग्रहः

Tại sao Revati, Sauri Shanaishchara (Thổ tinh) với bảy tia sáng được sinh ra; còn tại Dhanishtha, Budha hiền hòa hiện lên như hành tinh năm tia.

Verse 135

तमोमयो मृत्युसुतः प्रजाक्षयकरः शिखी / आर्श्लेषासु समुत्पन्नः सर्वहारी महाग्रहः

Shikhi, kết từ bóng tối, con của Thần Chết, kẻ làm suy tàn muôn loài; sinh tại sao Ashlesha, là Đại Hành Tinh cướp đoạt tất cả.

Verse 136

तथा स्वनामधेयेषु दाक्षायण्यः समुछ्रिताः / तमोवीर्यमयो राहुः प्रकृत्या कृष्णमण्डलः

Cũng vậy, họ được tôn lập trong các sao Dakshayani mang chính danh xưng của mình; còn Rahu, đầy uy lực của bóng tối, tự tính là một vòng đen.

Verse 137

भरणीषु समुत्पन्नो ग्रहश्चन्द्रार्कमर्द्दनः / एते तारा ग्रहाश्चापि बोद्धव्या भार्गवादयः

Trong sao Bharaṇī sinh ra một hành tinh tên Candrārkamardana, kẻ chế ngự Trăng và Mặt Trời. Những tinh tú và hành tinh này, như Bhārgava v.v., đều cần được biết rõ.

Verse 138

जन्मनक्षत्रपीडासु यान्ति वैगुण्यतां यतः / स्पृश्यन्ते तेन दोषेण ततस्तद्ग्रहभक्तितः

Trong những tai ương do sao sinh (nakṣatra) gây nên, người ta trở nên khiếm khuyết. Bị chạm bởi lỗi ấy, vì vậy nên khởi lòng sùng kính đối với hành tinh tương ứng.

Verse 139

सर्वग्रहाणामेतेषामादिरादित्य उच्यते / ताराग्रहाणां शुक्रस्तु केतूनामपि धूमवान्

Trong tất cả các hành tinh ấy, khởi nguyên được gọi là Āditya (Mặt Trời). Trong các tārā-graha thì Śukra; còn trong các ketu thì Dhūmavān (sao chổi) là chính.

Verse 140

ध्रुवः कीलो ग्रहाणां तु विभक्तानां चतुर्द्दिशम् / नक्षत्राणां श्रविष्ठा स्यादयनानां तथोत्तरम्

Đối với các hành tinh phân bố bốn phương, Dhruva như chiếc chốt trục. Trong các nakṣatra là Śraviṣṭhā; và trong các ayana thì Uttarāyaṇa là trọng yếu.

Verse 141

वर्षाणां चापि पञ्चानामाद्यः संवत्सरः स्मृतः / ऋतूनां शिशिरश्चापि मासानां माघ एव च

Trong năm loại năm, Saṃvatsara được nhớ là đứng đầu. Trong các mùa là Śiśira; và trong các tháng là Māgha.

Verse 142

पक्षाणां शुक्लपक्षश्च तिथीनां प्रतिपत्तथा / अहोरात्रविभागानामहश्चापि प्रकीर्तितम्

Trong các nửa tháng có Śuklapakṣa; trong các tithi có Pratipadā; và trong sự phân chia ngày–đêm, ‘ahaḥ’ (ban ngày) cũng được tôn xưng.

Verse 143

मुहूर्त्तानां तथैवादिर्मुहूर्त्तो रुद्रदैवतः / क्षणश्चापि निमेषादिः कालः कालविदां वराः

Trong các muhūrta, muhūrta đầu tiên thuộc về thần Rudra; và kṣaṇa cũng khởi từ nimeṣa v.v.—hỡi các bậc tinh thông về thời gian, ấy chính là Thời (Kāla).

Verse 144

श्रवणान्तं धनिष्ठादि युगं स्यात्पञ्चवार्षिकम् / भानोर्गतिविशेषेण चक्रवत्परिवर्त्तते

Yuga bắt đầu từ Dhaniṣṭhā và kết thúc ở Śravaṇa được nói là năm năm; theo sự sai biệt trong vận hành của Mặt Trời, nó xoay vần như bánh xe.

Verse 145

दिवाकरः स्मृतस्तस्मात्कालस्तद्विद्भिरीश्वरः / चतुर्विधानां भूतानां प्रवर्त्तकनिवर्त्तकः

Vì thế Divākara (Mặt Trời) được nhớ là Thời (Kāla), và các bậc am tường gọi Ngài là Īśvara; Ngài khiến bốn loài hữu tình vận hành và cũng khiến chúng dừng lại.

Verse 146

तस्यापि भगवान्रुद्रः साक्षाद्देवः प्रवर्त्तकः / इत्येष ज्योतिषामेव संनिवेशोर्ऽथनिश्चयात्

Ngay cả đối với điều ấy, đấng trực tiếp khiến vận hành chính là Bhagavān Rudra, vị Deva hiển hiện; theo sự quyết định ý nghĩa, đây là sự sắp đặt của jyotiṣa.

Verse 147

लोकसंव्यवहारार्थ मीश्वरेण विनिर्मितः / उत्तराश्रवणेनासौ संक्षिप्तश्च ध्रुवे तथा

Vì mục đích trật tự và giao hành của thế gian, điều ấy được Đấng Īśvara tạo dựng; và nhờ Uttarāśravaṇa, nó cũng được cô đọng tại nơi Dhruva.

Verse 148

सर्वतस्तेषु विस्तीर्णो वृत्ताकार इव स्थितः / बुद्धिबूर्वं भागवता कल्पदौ संप्रवर्त्तितः

Nó lan rộng khắp mọi phía giữa muôn loài, như thể mang hình tròn; và vào buổi đầu của kalpa, Bhagavān đã khởi vận nó bằng trí tuệ.

Verse 149

साश्रयः सो ऽभिमानी च सर्वस्य ज्योतिषात्मकः / वैश्वरूपप्रधानस्य परिणामो ऽयमद्भुतः

Nó có chỗ nương tựa và mang ý niệm ‘ta’, lại là tự tính ánh sáng của muôn loài; đây là sự biến hiện kỳ diệu của Pradhāna mang hình vũ trụ (Vaiśvarūpa).

Verse 150

नैतच्छक्यं प्रसंख्यातुं याथातथ्येन केनचित् / गतागतं मनुष्येण ज्योतिषां सांसचक्षुषा

Không ai có thể đếm tính điều ấy cho đúng như thật; con người với con mắt thế tục không thể đo lường sự đến-đi của các thiên thể sáng rực.

Verse 151

आगमादनुमा नाच्च प्रत्यक्षदुपपत्तितः / परिक्ष्य निपुणं बुद्ध्या श्रद्धातव्यं विपश्चिता

Dựa vào Āgama, suy luận và sự phù hợp của trực chứng—sau khi khảo xét tinh vi bằng trí tuệ—bậc minh triết nên đặt lòng śraddhā.

Verse 152

चक्षुः शास्त्रं जलं लेख्यं गणितं बुद्धिवित्तमाः / पञ्चैते हेतवो विप्रा ज्योतिर्गणविवेचने

Mắt, kinh điển, nước, chữ viết, toán số và trí tuệ—năm điều ấy, hỡi các Bà-la-môn, là nhân duyên để biện giải phép tính Jyotiṣa.