Adhyaya 24

Verse 1

श्रीशुक उवाच अधस्तात्सवितुर्योजनायुते स्वर्भानुर्नक्षत्रवच्चरतीत्येके योऽसावमरत्वं ग्रहत्वं चालभत भगवदनुकम्पया स्वयमसुरापसद: सैंहिकेयो ह्यतदर्हस्तस्य तात जन्म कर्माणि चोपरिष्टाद्वक्ष्याम: ॥ १ ॥

Śrī Śukadeva Gosvāmī nói: Tâu Đại vương, có những người thuật Purāṇa cho rằng cách mặt trời 10.000 yojana về phía dưới có một hành tinh tên Svarbhānu (Rāhu), chuyển động như một vì sao. Vị chủ thần của hành tinh ấy, con của Siṁhikā, là kẻ asura đê tiện nhất; hoàn toàn không xứng đáng làm chư thiên hay chủ tinh, nhưng nhờ lòng thương xót của Bhagavān mà hắn đạt được sự bất tử và địa vị hành tinh. Về sau ta sẽ nói thêm về sự sinh ra và các hành vi của hắn.

Verse 2

यददस्तरणेर्मण्डलं प्रतपतस्तद्विस्तरतो योजनायुतमाचक्षते द्वादशसहस्रं सोमस्य त्रयोदशसहस्रं राहोर्य: पर्वणि तद्‌व्य‍वधानकृद्वैरानुबन्ध: सूर्याचन्द्रमसावभिधावति ॥ २ ॥

Quả cầu Mặt Trời, nguồn tỏa nhiệt, được nói là rộng mười nghìn do-tuần; Mặt Trăng mười hai nghìn do-tuần, và Rāhu mười ba nghìn do-tuần. Từ lúc phân phát cam lộ, Rāhu kết oán, nên vào các kỳ parva hắn chen giữa Mặt Trời và Mặt Trăng để che lấp ánh sáng của cả hai.

Verse 3

तन्निशम्योभयत्रापि भगवता रक्षणाय प्रयुक्तं सुदर्शनं नाम भागवतं दयितमस्त्रं तत्तेजसा दुर्विषहं मुहु: परिवर्तमानमभ्यवस्थितो मुहूर्तमुद्विजमानश्चकितहृदय आरादेव निवर्तते तदुपरागमिति वदन्ति लोका: ॥ ३ ॥

Nghe các thần Mặt Trời và Mặt Trăng tâu về sự quấy nhiễu của Rāhu, Đức Bhagavān Viṣṇu liền sai bánh xe Sudarśana để hộ vệ. Sudarśana là vũ khí bhāgavata được Ngài yêu quý; ánh nhiệt rực cháy của nó khiến Rāhu không thể chịu nổi, nên hắn run sợ mà lùi xa. Khi Rāhu làm nhiễu loạn mặt trời hay mặt trăng, người đời gọi đó là nhật thực hay nguyệt thực.

Verse 4

ततोऽधस्तात्सिद्धचारणविद्याधराणां सदनानि तावन्मात्र एव ॥ ४ ॥

Bên dưới Rāhu, ở khoảng cách tương ứng, là các thế giới mang tên Siddhaloka, Cāraṇaloka và Vidyādharaloka, nơi cư trú của các Siddha, Cāraṇa và Vidyādhara.

Verse 5

ततोऽधस्ताद्यक्षरक्ष: पिशाचप्रेतभूतगणानां विहाराजिरमन्तरिक्षं यावद्वायु: प्रवाति यावन्मेघा उपलभ्यन्ते ॥ ५ ॥

Bên dưới các cõi Siddha, Cāraṇa và Vidyādhara, trong bầu trời gọi là antarikṣa, là nơi vui hưởng của Yakṣa, Rākṣasa, Piśāca, các preta và bhūta. Antarikṣa trải đến nơi gió còn thổi và mây còn hiện; phía trên đó không còn không khí nữa.

Verse 6

ततोऽधस्ताच्छतयोजनान्तर इयं पृथिवी यावद्धंसभासश्येनसुपर्णादय: पतत्‍त्रिप्रवरा उत्पतन्तीति ॥ ६ ॥

Cách các nơi vui hưởng của Yakṣa và Rākṣasa một trăm do-tuần về phía dưới là địa cầu này. Giới hạn phía trên của nó cao đến mức những chim lớn như thiên nga, diều hâu, đại bàng và loài tương tự có thể bay tới.

Verse 7

उपवर्णितं भूमेर्यथासन्निवेशावस्थानमवनेरप्यधस्तात् सप्त भूविवरा एकैकशो योजनायुतान्तरेणायामविस्तारेणोपक्‍ल‍ृप्ता अतलं वितलं सुतलं तलातलं महातलं रसातलं पातालमिति ॥ ७ ॥

Tâu Đại vương, bên dưới địa cầu này có bảy cõi hành tinh thấp, gọi là Atala, Vitala, Sutala, Talātala, Mahātala, Rasātala và Pātāla. Ta đã trình bày vị trí của địa giới; chiều dài và bề rộng của bảy cõi hạ giới ấy được tính đúng bằng của địa cầu, và chúng lần lượt cách nhau mười nghìn yojana.

Verse 8

एतेषु हि बिलस्वर्गेषु स्वर्गादप्यधिककामभोगैश्वर्यानन्दभूतिविभूतिभि: सुसमृद्धभवनोद्यानाक्रीडविहारेषु दैत्यदानवकाद्रवेया नित्यप्रमुदितानुरक्तकलत्रापत्यबन्धुसुहृदनुचरा गृहपतय ईश्वरादप्यप्रतिहतकामा मायाविनोदा निवसन्ति ॥ ८ ॥

Trong bảy cõi “bila-svarga” này, dục lạc, phú quý, quyền thế và niềm vui còn vượt cả các cõi trời cao, vì loài a-tu-la có mức hưởng thụ rất lớn. Dân cư nơi ấy—Daitya, Dānava và Nāga—phần nhiều sống đời gia chủ giữa nhà cửa, vườn tược và chốn vui chơi cực kỳ tráng lệ. Cùng vợ con, thân quyến, bạn hữu và tùy tùng, họ đắm chấp hạnh phúc vật chất do ảo lực tạo nên; khác với chư thiên đôi khi bị quấy nhiễu, họ hưởng thụ gần như không bị gián đoạn, nên được biết là rất luyến ái “lạc ảo”.

Verse 9

येषु महाराज मयेन मायाविना विनिर्मिता: पुरो नानामणिप्रवरप्रवेकविरचितविचित्रभवनप्राकारगोपुरसभाचैत्यचत्वरायतनादिभिर्नागासुरमिथुनपारावतशुकसारिकाकीर्णकृत्रिमभूमिभिर्विवरेश्वरगृहोत्तमै: समलङ्कृताश्चकासति ॥ ९ ॥

Tâu Đại vương, trong những “thiên giới mô phỏng” gọi là bila-svarga có một đại a-tu-la tên Maya Dānava, bậc thầy về nghệ thuật và kiến trúc. Ông dựng nên nhiều thành thị rực rỡ, trang hoàng bằng cung thất kỳ diệu, tường thành, cổng tháp, hội trường, đền miếu, quảng trường và khuôn viên thánh điện, tất cả được kết bằng châu báu thượng hạng. Những đô thành ấy luôn đông đúc các đôi Nāga và Asura, cùng chim bồ câu, vẹt, sáo và nhiều loài khác; dinh thự của các vị chúa tể nơi đó xây bằng bảo ngọc quý nhất, khiến toàn cảnh đẹp đẽ và quyến rũ vô cùng.

Verse 10

उद्यानानि चातितरां मनइन्द्रियानन्दिभि: कुसुमफलस्तबकसुभगकिसलयावनतरुचिरविटपविटपिनां लताङ्गालिङ्गितानां श्रीभि: समिथुनविविधविहङ्गमजलाशयानाममलजलपूर्णानां झषकुलोल्लङ्घनक्षुभितनीरनीरजकुमुदकुवलयकह्लारनीलोत्पल लोहितशतपत्रादिवनेषुकृतनिकेतनानामेकविहाराकुलमधुरविविधस्वनादिभिरिन्द्रि-योत्सवैरमरलोकश्रियमतिशयितानि ॥ १० ॥

Những công viên và vườn tược trong các thiên giới nhân tạo ấy đẹp vượt cả cõi trời cao, khiến tâm và các căn hoan hỷ. Cây cối được dây leo ôm ấp, cành nhánh oằn xuống vì nặng chùm hoa trái, nên càng thêm diễm lệ. Nhiều hồ nước trong vắt, mặt nước rung động bởi cá nhảy, lại điểm trang bằng các loài hoa như sen, kumuda, kuvalaya, kahlāra, sen xanh và sen đỏ. Các đôi chim nước như cakravāka cùng nhiều loài khác làm tổ nơi hồ, cất tiếng ngọt ngào muôn điệu như mở hội cho các căn; vẻ huy hoàng của những vườn ấy còn lấn át cả vinh quang của cõi bất tử.

Verse 11

यत्र ह वाव न भयमहोरात्रादिभि: कालविभागैरुपलक्ष्यते ॥ ११ ॥

Vì trong các cõi hạ giới ấy không có ánh mặt trời, thời gian không được phân chia thành ngày và đêm; do đó nỗi sợ hãi do thời gian gây ra cũng không hiện hữu nơi ấy.

Verse 12

यत्र हि महाहिप्रवरशिरोमणय: सर्वं तम: प्रबाधन्ते ॥ १२ ॥

Ở đó các đại xà cư trú với bảo châu trên mào; ánh quang của bảo châu xua tan bóng tối khắp mọi phương.

Verse 13

न वा एतेषु वसतां दिव्यौषधिरसरसायनान्नपानस्‍नानादिभिराधयो व्याधयो वलीपलितजरादयश्च देहवैवर्ण्यदौर्गन्ध्यस्वेदक्लमग्लानिरिति वयोऽवस्थाश्च भवन्ति ॥ १३ ॥

Vì cư dân các cõi ấy uống và tắm trong tinh chất, linh dược và cam lộ từ thảo mộc nhiệm mầu, nên họ thoát mọi ưu phiền và bệnh tật. Họ không có tóc bạc, nếp nhăn hay suy nhược tuổi già; sắc thân không phai, mồ hôi không hôi, và không bị mệt mỏi hay giảm nhiệt tâm do lão hóa.

Verse 14

न हि तेषां कल्याणानां प्रभवति कुतश्चन मृत्युर्विना भगवत्तेजसश्चक्रापदेशात् ॥ १४ ॥

Họ sống hết sức cát tường và không sợ chết bởi bất cứ điều gì; cái chết chỉ đến đúng kỳ hạn đã định, như ánh quang của bánh xe Sudarśana thuộc về Bhagavān—Đấng Tối Thượng.

Verse 15

यस्मिन् प्रविष्टेऽसुरवधूनां प्राय: पुंसवनानि भयादेव स्रवन्ति पतन्ति च ॥ १५ ॥

Khi bánh xe Sudarśana tiến vào những miền ấy, vì sợ ánh quang của nó, các người vợ mang thai của loài asura hầu như đều bị sảy thai.

Verse 16

अथातले मयपुत्रोऽसुरो बलो निवसति येन ह वा इह सृष्टा: षण्णवतिर्माया: काश्चनाद्यापि मायाविनो धारयन्ति यस्य च जृम्भमाणस्य मुखतस्त्रय: स्त्रीगणा उदपद्यन्त स्वैरिण्य: कामिन्य: पुंश्चल्य इति या वै बिलायनं प्रविष्टं पुरुषं रसेन हाटकाख्येन साधयित्वा स्वविलासावलोकनानुरागस्मितसंलापोपगूहनादिभि: स्वैरं किल रमयन्ति यस्मिन्नुपयुक्ते पुरुष ईश्वरोऽहं सिद्धोऽहमित्ययुतमहागजबलमात्मानमभिमन्यमान: कत्थते मदान्ध इव ॥ १६ ॥

Hỡi Đại vương, nay tôi sẽ nói về cõi Atala. Ở đó có asura Bala, con của Maya Dānava; hắn đã tạo ra chín mươi sáu loại huyễn lực, mà đến nay vài kẻ tự xưng yogī và svāmī vẫn lợi dụng để lừa gạt người đời. Chỉ bằng một cái ngáp, Bala sinh ra ba hạng nữ nhân: svairiṇī, kāmiṇī và puṁścalī. Svairiṇī chỉ kết hôn trong nhóm mình; kāmiṇī nhận đàn ông thuộc bất cứ nhóm nào; puṁścalī thì đổi chồng hết người này đến người khác. Hễ một người đàn ông bước vào Atala, các nàng lập tức bắt lấy và cho uống thứ rượu mê làm từ dược chất gọi là hāṭaka; chất say ấy ban cho hắn sức dục mạnh mẽ. Rồi bằng ánh nhìn quyến rũ, lời nói thân mật, nụ cười tình ái và những cái ôm, họ mê hoặc hắn cho đến khi thỏa mãn dục lạc của mình. Vì sức lực tăng lên, hắn tưởng mình mạnh như mười nghìn voi và khoe khoang: “Ta là Chúa, ta là bậc thành tựu,” say mù kiêu mạn, coi thường cái chết đang đến gần.

Verse 17

ततोऽधस्ताद्वितले हरो भगवान् हाटकेश्वर: स्वपार्षदभूतगणावृत: प्रजापतिसर्गोपबृंहणाय भवो भवान्या सह मिथुनीभूत आस्ते यत: प्रवृत्ता सरित्प्रवरा हाटकी नाम भवयोर्वीर्येण यत्र चित्रभानुर्मातरिश्वना समिध्यमान ओजसा पिबति तन्निष्ठ्यूतं हाटकाख्यं सुवर्णं भूषणेनासुरेन्द्रावरोधेषु पुरुषा: सह पुरुषीभिर्धारयन्ति ॥ १७ ॥

Bên dưới Atala là cõi Vitala, nơi Bhagavān Hara (Śiva), được gọi là Hāṭakeśvara—chúa tể các mỏ vàng—ngự cùng các tùy tùng như bọn bhūta và những loài tương tự. Để làm tăng trưởng sự sinh thành, Ngài kết hợp với Bhavānī; từ sự hòa trộn tinh lực của hai vị phát sinh dòng sông thượng hạng tên Hāṭakī. Lửa bùng cháy nhờ gió uống nước sông ấy rồi phun ra, tạo thành vàng gọi là Hāṭaka; các asura ở đó cùng vợ con trang sức bằng vàng ấy và sống rất an vui.

Verse 18

ततोऽधस्तात्सुतले उदारश्रवा: पुण्यश्लोको विरोचनात्मजो बलिर्भगवता महेन्द्रस्य प्रियं चिकीर्षमाणेनादितेर्लब्धकायो भूत्वा वटुवामनरूपेण पराक्षिप्तलोकत्रयो भगवदनुकम्पयैव पुन: प्रवेशित इन्द्रादिष्वविद्यमानया सुसमृद्धया श्रियाभिजुष्ट: स्वधर्मेणाराधयंस्तमेव भगवन्तमाराधनीयमपगतसाध्वस आस्तेऽधुनापि ॥ १८ ॥

Bên dưới Vitala là cõi Sutala, nơi Bali Mahārāja, con của Virocana, bậc vua được ca tụng là pious và danh tiếng rộng lớn, vẫn cư trú cho đến nay. Vì lợi ích của Indra, Bhagavān Viṣṇu hiện thân làm con của Aditi trong hình dáng Vāmana—một brahmacārī lùn—xin chỉ ba bước đất nhưng đoạt trọn cả ba cõi. Hài lòng trước sự hiến dâng trọn vẹn của Bali, Ngài lại ban trả vương quốc và làm cho Bali giàu sang hơn cả Indra. Ngay bây giờ, tại Sutala, Bali thờ phụng Đấng Tối Thượng đáng thờ ấy bằng bhakti, lòng không còn sợ hãi.

Verse 19

नो एवैतत्साक्षात्कारो भूमिदानस्य यत्तद्भ‍गवत्यशेषजीवनिकायानां जीवभूतात्मभूते परमात्मनि वासुदेवे तीर्थतमे पात्र उपपन्ने परया श्रद्धया परमादरसमाहितमनसा सम्प्रतिपादितस्य साक्षादपवर्गद्वारस्य यद्ब‍िलनिलयैश्वर्यम् ॥ १९ ॥

Tâu Đại vương, chớ kết luận rằng sự phú quý của Bali Mahārāja nơi bila-svarga chỉ là quả trực tiếp của việc bố thí đất đai. Ngài đã dâng hiến tất cả với śraddhā tối thượng và lòng tôn kính sâu xa, tâm trí chuyên nhất, lên chân sen của Vāsudeva—Paramātmā, nguồn sống của mọi loài, ngự trong tim mỗi người—Đấng là tīrtha tối thắng và là người thọ nhận xứng đáng nhất. Chính sự hiến dâng ấy là cánh cửa giải thoát hiển nhiên. Vì vậy đừng nghĩ phú quý ấy chỉ do bố thí mà có.

Verse 20

यस्य ह वाव क्षुतपतनप्रस्खलनादिषु विवश: सकृन्नामाभिगृणन् पुरुष: कर्मबन्धनमञ्जसा विधुनोति यस्य हैव प्रतिबाधनं मुमुक्षवोऽन्यथैवोपलभन्ते ॥ २० ॥

Dù bị cơn đói làm bối rối, hay lỡ ngã, hay vấp chân, nếu một người chỉ xưng niệm thánh danh của Chúa một lần—dù tự nguyện hay vô tình—thì lập tức rũ sạch phản ứng của nghiệp cũ. Nhưng để đạt được sự giải thoát ấy, những kẻ mắc kẹt trong nghiệp công lại phải chịu vô vàn trở ngại trong yoga và các nỗ lực khác.

Verse 21

तद्भ‍क्तानामात्मवतां सर्वेषामात्मन्यात्मद आत्मतयैव ॥ २१ ॥

Đối với những bhakta tự chứng như thế, Bhagavān—Đấng ngự trong tim mọi người với tư cách Paramātmā—ban chính Ngài cho họ như Chân Ngã của họ.

Verse 22

न वै भगवान्नूनममुष्यानुजग्राह यदुत पुनरात्मानुस्मृतिमोषणं मायामयभोगैश्वर्यमेवातनुतेति ॥ २२ ॥

Quả thật, Bhagavan không ban ân cho Bali Mahārāja bằng hạnh phúc và phú quý vật chất, vì hưởng thụ và quyền lực do māyā tạo ra cướp mất ký ức về sự phụng sự đầy yêu thương đối với Chúa, khiến tâm không còn chuyên chú nơi Ngài.

Verse 23

यत्तद्भ‍गवतानधिगतान्योपायेन याच्ञाच्छलेनापहृतस्वशरीरावशेषितलोकत्रयो वरुणपाशैश्च सम्प्रतिमुक्तो गिरिदर्यां चापविद्ध इति होवाच ॥ २३ ॥

Khi Bhagavan không thấy cách nào khác để lấy đi mọi thứ của Bali Mahārāja, Ngài dùng mưu xin bố thí và đoạt cả ba cõi. Chỉ còn thân xác, nhưng Chúa vẫn chưa thỏa; Ngài bắt Bali, trói bằng dây của Varuṇa và ném vào hang núi. Dẫu bị tước hết và bị quăng vào hang, vị đại bhakta Bali vẫn nói như sau.

Verse 24

नूनं बतायं भगवानर्थेषु न निष्णातो योऽसाविन्द्रो यस्य सचिवो मन्त्राय वृत एकान्ततो बृहस्पतिस्तमतिहाय स्वयमुपेन्द्रेणात्मानमयाचतात्मनश्चाशिषो नो एव तद्दास्यमतिगम्भीरवयस: कालस्य मन्वन्तरपरिवृत्तं कियल्लोकत्रयमिदम् ॥ २४ ॥

Than ôi, Indra—vua cõi trời—thật đáng thương! Dẫu uy lực và học vấn, lại chọn Bṛhaspati làm tể tướng, ông vẫn mù mờ về tiến bộ tâm linh. Bṛhaspati cũng chẳng sáng suốt vì không dạy dỗ Indra đúng đắn. Upendra Vāmanadeva đứng ngay trước cửa Indra, nhưng thay vì cầu xin cơ hội phụng sự bhakti đầy yêu thương, Indra lại khiến Ngài đến xin ta bố thí để giành ba cõi cho sự thỏa mãn giác quan. Quyền bá chủ ba cõi thật nhỏ nhoi, vì mọi vinh hoa vật chất chỉ kéo dài một manvantara—một mảnh vụn của thời gian vô tận.

Verse 25

यस्यानुदास्यमेवास्मत्पितामह: किल वव्रे न तु स्वपित्र्यं यदुताकुतोभयं पदं दीयमानं भगवत: परमिति भगवतोपरते खलु स्वपितरि ॥ २५ ॥

Bali Mahārāja nói: Ông nội ta, Prahlāda Mahārāja, mới thật hiểu lợi ích chân thật của mình. Khi cha của Prahlāda là Hiraṇyakaśipu bị diệt, Bhagavan Nṛsiṁhadeva muốn ban cho Prahlāda vương quốc của cha và cả moksha, nhưng Prahlāda không nhận điều nào. Ngài xem giải thoát và phú quý vật chất là chướng ngại cho bhakti-sevā; vì thế không cầu quả của karma hay jñāna, chỉ cầu được ở trong địa vị “kẻ phục vụ của người phục vụ” của Chúa.

Verse 26

तस्य महानुभावस्यानुपथममृजितकषाय: को वास्मद्विध: परिहीणभगवदनुग्रह उपजिगमिषतीति ॥ २६ ॥

Bali Mahārāja nói: Những kẻ như chúng ta—còn vướng mắc hưởng thụ vật chất, bị các guṇa của tự nhiên làm ô nhiễm và thiếu ân sủng của Bhagavan—không thể bước theo con đường tối thượng của Prahlāda Mahārāja, vị đại bhakta của Chúa.

Verse 27

तस्यानुचरितमुपरिष्टाद्विस्तरिष्यते यस्य भगवान् स्वयमखिलजगद्गुरुर्नारायणो द्वारि गदापाणिरवतिष्ठते निजजनानुकम्पितहृदयो येनाङ्गुष्ठेन पदा दशकन्धरो योजनायुतायुतं दिग्विजय उच्चाटित: ॥ २७ ॥

Śukadeva Gosvāmī nói: Tâu Đại vương, làm sao ta có thể ca ngợi hạnh trạng của Bali Mahārāja? Ngay nơi cửa của ngài, chính Bhagavān Nārāyaṇa—bậc Thầy của muôn cõi—tay cầm chùy, với trái tim mềm lại vì lòng thương đối với người bhakta của Ngài, đang đứng canh giữ. Rāvaṇa đến cầu dương oai chinh phục đã bị Vāmanadeva hất văng rất xa bằng ngón chân cái. Ta sẽ thuật rõ về sau.

Verse 28

ततोऽधस्तात्तलातले मयो नाम दानवेन्द्रस्त्रिपुराधिपतिर्भगवता पुरारिणा त्रिलोकीशं चिकीर्षुणा निर्दग्धस्वपुरत्रयस्तत्प्रसादाल्लब्धपदो मायाविनामाचार्यो महादेवेन परिरक्षितो विगतसुदर्शनभयो महीयते ॥ २८ ॥

Bên dưới Sutala là Talātala, do vua Dānava tên Maya—chúa tể Tripura—cai trị. Vì lợi ích của ba cõi, Śiva, đấng được gọi là Tripurāri, từng thiêu rụi ba thành của Maya; rồi về sau, khi hài lòng, Ngài lại trả lại vương quốc ấy. Từ đó Maya được Mahādeva che chở, nên lầm tưởng rằng mình chẳng cần sợ Sudarśana-cakra của Bhagavān.

Verse 29

ततोऽधस्तान्महातले काद्रवेयाणां सर्पाणां नैकशिरसां क्रोधवशो नाम गण: कुहकतक्षककालियसुषेणादिप्रधाना महाभोगवन्त: पतत्‍त्रिराजाधिपते: पुरुषवाहादनवरतमुद्विजमाना: स्वकलत्रापत्यसुहृत्कुटुम्बसङ्गेन क्‍वचित्प्रमत्ता विहरन्ति ॥ २९ ॥

Bên dưới Talātala là Mahātala, nơi cư trú của các loài rắn nhiều đầu, hậu duệ của Kadrū, luôn bừng bừng sân hận. Những đại xà nổi bật là Kuhaka, Takṣaka, Kāliya và Suṣeṇa. Chúng luôn bất an vì sợ Garuḍa—vật cưỡi của Viṣṇu—nhưng đôi khi vẫn mê say vui đùa cùng vợ con, bạn hữu và thân quyến.

Verse 30

ततोऽधस्ताद्रसातले दैतेया दानवा: पणयो नाम निवातकवचा: कालेया हिरण्यपुरवासिन इति विबुधप्रत्यनीका उत्पत्त्या महौजसो महासाहसिनो भगवत: सकललोकानुभावस्य हरेरेव तेजसा प्रतिहतबलावलेपा बिलेशया इव वसन्ति ये वै सरमयेन्द्रदूत्या वाग्भिर्मन्त्रवर्णाभिरिन्द्राद्ब‍िभ्यति ॥ ३० ॥

Bên dưới Mahātala là Rasātala, nơi cư trú của các con trai quỷ dữ của Diti và Danu, gọi là Paṇi, Nivāta-kavaca, Kāleya và những kẻ ở Hiraṇya-pura. Chúng là kẻ thù của chư thiên; từ khi sinh ra đã rất mạnh và liều lĩnh, nhưng kiêu mạn về sức lực luôn bị bẻ gãy bởi uy quang của Bhagavān Hari—đấng chi phối mọi cõi—và bởi Sudarśana-cakra, nên chúng sống trong hang hốc như loài rắn. Khi Saramā, nữ sứ giả của Indra, tụng lời nguyền bằng âm tiết thần chú, chúng liền khiếp sợ Indra.

Verse 31

ततोऽधस्तात्पाताले नागलोकपतयो वासुकिप्रमुखा: शङ्खकुलिकमहाशङ्खश्वेतधनञ्जयधृतराष्ट्रशङ्खचूडकम्बलाश्वतरदेवदत्तादयो महाभोगिनो महामर्षा निवसन्ति येषामु ह वै पञ्चसप्तदशशतसहस्रशीर्षाणां फणासु विरचिता महामणयो रोचिष्णव: पातालविवरतिमिरनिकरं स्वरोचिषा विधमन्ति ॥ ३१ ॥

Bên dưới Rasātala là Pātāla hay Nāgaloka, nơi cư trú của các chúa tể loài nāga, đứng đầu là Vāsuki: Śaṅkha, Kulika, Mahāśaṅkha, Śveta, Dhanañjaya, Dhṛtarāṣṭra, Śaṅkhacūḍa, Kambala, Aśvatara, Devadatta, v.v. Họ là những đại xà đầy dục lực và cơn giận dữ, có vô số mào: kẻ năm, kẻ bảy, kẻ mười, kẻ trăm, kẻ nghìn. Trên các mào gắn những bảo châu lớn, ánh sáng của chúng xua tan bóng tối trong Pātāla.