Adhyaya 16

Verse 1

श्रीशुक उवाच विलोक्य दूषितां कृष्णां कृष्ण: कृष्णाहिना विभु: । तस्या विशुद्धिमन्विच्छन् सर्पं तमुदवासयत् ॥ १ ॥

Śukadeva nói: Đức Śrī Kṛṣṇa, Đấng Tối Thượng, thấy sông Yamunā bị rắn đen Kāliya làm ô nhiễm; muốn thanh tẩy dòng sông, Ngài đã trục xuất con rắn ấy khỏi đó.

Verse 2

श्रीराजोवाच कथमन्तर्जलेऽगाधे न्यगृह्णाद् भगवानहिम् । स वै बहुयुगावासं यथासीद् विप्र कथ्यताम् ॥ २ ॥

Vua Parīkṣit thưa hỏi: “Bạch hiền triết, xin giảng rõ làm sao Đức Bhagavān đã trừng trị rắn Kāliya trong làn nước Yamunā sâu thẳm khôn dò, và vì sao Kāliya đã cư trú ở đó qua bao thời đại.”

Verse 3

ब्रह्मन् भगवतस्तस्य भूम्न: स्वच्छन्दवर्तिन: । गोपालोदारचरितं कस्तृप्येतामृतं जुषन् ॥ ३ ॥

Bạch Bà-la-môn, Bhagavān vô lượng ấy tự do hành động theo ý muốn của Ngài. Ai có thể thỏa lòng khi được thưởng thức cam lộ những lila quảng đại Ngài đã làm trong dáng thiếu niên chăn bò ở Vṛndāvana?

Verse 4

श्रीशुक उवाच कालिन्द्यां कालियस्यासीद् ह्रद: कश्चिद् विषाग्निना । श्रप्यमाणपया यस्मिन् पतन्त्युपरिगा: खगा: ॥ ४ ॥

Śrī Śukadeva Gosvāmī nói: Trong sông Kālindī (Yamunā) có một hồ nơi rắn Kāliya cư ngụ; bởi độc hỏa của nó, nước trong hồ luôn bị nung nóng và sôi lên. Hơi bốc lên độc đến nỗi chim bay ngang phía trên cũng rơi xuống hồ ấy.

Verse 5

विप्रुष्मता विषदोर्मिमारुतेनाभिमर्शिता: । म्रियन्ते तीरगा यस्य प्राणिन: स्थिरजङ्गमा: ॥ ५ ॥

Gió thổi qua hồ chết chóc ấy mang những giọt nước độc vào bờ. Chỉ cần chạm phải luồng gió nhiễm độc đó, mọi sinh vật trên bờ—cả cỏ cây lẫn loài động vật—đều chết sạch.

Verse 6

तं चण्डवेगविषवीर्यमवेक्ष्य तेन दुष्टां नदीं च खलसंयमनावतार: । कृष्ण: कदम्बमधिरुह्य ततोऽतितुङ्ग- मास्फोट्य गाढरशनो न्यपतद् विषोदे ॥ ६ ॥

Thấy độc lực dữ dội như bão của Kāliya đã làm ô uế dòng sông—vì Ngài giáng thế để chế ngự bọn ác tâm ganh ghét—Đức Kṛṣṇa liền trèo lên ngọn cây kadamba rất cao. Rồi Ngài thắt chặt đai lưng, vỗ mạnh cánh tay và nhảy xuống làn nước độc.

Verse 7

सर्पह्रद: पुरुषसारनिपातवेग- सङ्‌क्षोभितोरगविषोच्छ्वसिताम्बुराशि: । पर्यक्‍प्लुतो विषकषायबिभीषणोर्मि- र्धावन् धनु:शतमनन्तबलस्य किं तत् ॥ ७ ॥

Khi Đấng Bhagavān có sức mạnh vô tận giáng xuống hồ của loài rắn, các mãng xà nơi ấy vô cùng kích động, thở phì phò đầy độc làm nước càng thêm ô nhiễm. Lực nhập hồ của Chúa khiến mặt hồ tràn bốn phía; những con sóng độc dữ dội tràn ngập đất liền đến khoảng cách một trăm tầm cung. Nhưng với Đấng có uy lực vô biên, điều ấy chẳng có gì lạ.

Verse 8

तस्य ह्रदे विहरतो भुजदण्डघूर्ण- वार्घोषमङ्ग वरवारणविक्रमस्य । आश्रुत्य तत् स्वसदनाभिभवं निरीक्ष्य चक्षु:श्रवा: समसरत्तदमृष्यमाण: ॥ ८ ॥

Trong hồ ấy, Kṛṣṇa vui đùa như một voi chúa oai hùng, xoay những cánh tay mạnh mẽ làm nước vang rền đủ kiểu. Nghe tiếng ấy, Kāliya hiểu có kẻ xâm phạm nơi cư trú của mình. Không thể chịu đựng, hắn lập tức lao ra đối mặt.

Verse 9

तं प्रेक्षणीयसुकुमारघनावदातं श्रीवत्सपीतवसनं स्मितसुन्दरास्यम् । क्रीडन्तमप्रतिभयं कमलोदराङ्‍‍‍‍‍घ्रि सन्दश्य मर्मसु रुषा भुजया चछाद ॥ ९ ॥

Kāliya thấy Śrī Kṛṣṇa mặc y phục lụa vàng, dáng vẻ mềm mại đáng chiêm ngưỡng; thân Ngài rực sáng như áng mây trắng, trên ngực mang dấu Śrīvatsa, gương mặt nở nụ cười đẹp, và bàn chân như vòng xoáy của hoa sen. Ngài vui đùa trong nước không chút sợ hãi. Thế nhưng Kāliya đầy đố kỵ đã giận dữ cắn vào ngực Ngài rồi quấn chặt Ngài trong những vòng thân mình.

Verse 10

तं नागभोगपरिवीतमद‍ृष्टचेष्ट- मालोक्य तत्प्रियसखा: पशुपा भृशार्ता: । कृष्णेऽर्पितात्मसुहृदर्थकलत्रकामा दु:खानुशोकभयमूढधियो निपेतु: ॥ १० ॥

Khi những người chăn bò, vốn nhận Kṛṣṇa là người bạn thân yêu nhất, thấy Ngài bị quấn trong vòng thân rắn và dường như bất động, họ đau đớn tột cùng. Họ đã dâng hiến cho Kṛṣṇa chính bản thân, tình bằng hữu, của cải, gia đình, vợ con và mọi lạc thú. Thấy Chúa bị Kāliya khống chế, trí họ rối loạn vì buồn khổ, than khóc và sợ hãi, rồi ngã quỵ xuống đất.

Verse 11

गावो वृषा वत्सतर्य: क्रन्दमाना: सुदु:खिता: । कृष्णे न्यस्तेक्षणा भीता रुदन्त्य इव तस्थिरे ॥ ११ ॥

Bò cái, bò đực và bê cái đau khổ tột cùng, kêu gào thảm thiết gọi Kṛṣṇa. Trong sợ hãi, chúng dán mắt vào Ngài, đứng bất động như sắp khóc, nhưng quá bàng hoàng nên không thể rơi lệ.

Verse 12

अथ व्रजे महोत्पातास्त्रिविधा ह्यतिदारुणा: । उत्पेतुर्भुवि दिव्यात्मन्यासन्नभयशंसिन: ॥ १२ ॥

Bấy giờ tại Vraja bỗng dấy lên ba loại điềm dữ vô cùng đáng sợ—trên mặt đất, trên bầu trời và trong thân các loài hữu tình—báo hiệu hiểm họa sắp kề.

Verse 13

तानालक्ष्य भयोद्विग्ना गोपा नन्दपुरोगमा: । विना रामेण गा: कृष्णं ज्ञात्वा चारयितुं गतम् ॥ १३ ॥ तैर्दुर्निमित्तैर्निधनं मत्वा प्राप्तमतद्विद: । तत्प्राणास्तन्मनस्कास्ते दु:खशोकभयातुरा: ॥ १४ ॥ आबालवृद्धवनिता: सर्वेऽङ्ग पशुवृत्तय: । निर्जग्मुर्गोकुलाद् दीना: कृष्णदर्शनलालसा: ॥ १५ ॥

Thấy những điềm gở ấy, Nanda Mahārāja cùng các mục đồng hoảng sợ, vì họ biết hôm đó Kṛṣṇa đi chăn bò mà không có anh cả Balarāma đi cùng.

Verse 14

तानालक्ष्य भयोद्विग्ना गोपा नन्दपुरोगमा: । विना रामेण गा: कृष्णं ज्ञात्वा चारयितुं गतम् ॥ १३ ॥ तैर्दुर्निमित्तैर्निधनं मत्वा प्राप्तमतद्विद: । तत्प्राणास्तन्मनस्कास्ते दु:खशोकभयातुरा: ॥ १४ ॥ आबालवृद्धवनिता: सर्वेऽङ्ग पशुवृत्तय: । निर्जग्मुर्गोकुलाद् दीना: कृष्णदर्शनलालसा: ॥ १५ ॥

Vì xem Kṛṣṇa là sinh mệnh và tâm hồn mình, nhưng không hay biết uy lực và vinh quang của Ngài, họ kết luận từ những điềm dữ ấy rằng Ngài đã gặp tử nạn; nên họ chìm trong sầu khổ, than khóc và kinh hãi.

Verse 15

तानालक्ष्य भयोद्विग्ना गोपा नन्दपुरोगमा: । विना रामेण गा: कृष्णं ज्ञात्वा चारयितुं गतम् ॥ १३ ॥ तैर्दुर्निमित्तैर्निधनं मत्वा प्राप्तमतद्विद: । तत्प्राणास्तन्मनस्कास्ते दु:खशोकभयातुरा: ॥ १४ ॥ आबालवृद्धवनिता: सर्वेऽङ्ग पशुवृत्तय: । निर्जग्मुर्गोकुलाद् दीना: कृष्णदर्शनलालसा: ॥ १५ ॥

Toàn thể dân Vraja, từ trẻ nhỏ, phụ nữ đến người già—nhớ Kṛṣṇa như bò mẹ nhớ bê con yếu ớt—đều khốn khổ rời Gokula, vội vã đi tìm, khát khao được diện kiến Kṛṣṇa.

Verse 16

तांस्तथा कातरान् वीक्ष्य भगवान् माधवो बल: । प्रहस्य किञ्चिन्नोवाच प्रभावज्ञोऽनुजस्य स: ॥ १६ ॥

Thấy dân Vraja khổ sở như vậy, Bhagavān Balarāma (Mādhava) chỉ mỉm cười và không nói gì, vì Ngài hiểu rõ uy lực phi thường của em mình, Kṛṣṇa.

Verse 17

तेऽन्वेषमाणा दयितं कृष्णं सूचितया पदै: । भगवल्लक्षणैर्जग्मु: पदव्या यमुनातटम् ॥ १७ ॥

Họ vội vã đi tìm Kṛṣṇa yêu dấu, lần theo con đường được chỉ bởi dấu chân Ngài mang những dấu hiệu đặc thù của Đấng Bhagavān, tiến về bờ sông Yamunā.

Verse 18

ते तत्र तत्राब्जयवाङ्कुशाशनि- ध्वजोपपन्नानि पदानि विश्पते: । मार्गे गवामन्यपदान्तरान्तरे निरीक्षमाणा ययुरङ्ग सत्वरा: ॥ १८ ॥

Tâu vua, trên đường đi, giữa những dấu móng bò, hiện ra dấu chân của Kṛṣṇa—chúa tể của cộng đồng mục đồng—mang các dấu: hoa sen, hạt lúa mạch, móc voi, lôi chùy và lá cờ. Thấy vậy, dân Vṛndāvana vội vã lao đi.

Verse 19

अन्तर्ह्रदे भुजगभोगपरीतमारात् कृष्णं निरीहमुपलभ्य जलाशयान्ते । गोपांश्च मूढधिषणान् परित: पशूंश्च सङ्क्रन्दत: परमकश्मलमापुरार्ता: ॥ १९ ॥

Khi vội vã đến bờ Yamunā, từ xa họ thấy Kṛṣṇa ở trong hồ, bất động trong vòng cuộn của con rắn đen. Họ còn thấy các cậu bé mục đồng ngất lịm và muôn thú đứng quanh kêu gào thảm thiết. Thấy vậy, dân Vṛndāvana chìm trong đau đớn và rối bời.

Verse 20

गोप्योऽनुरक्तमनसो भगवत्यनन्ते तत्सौहृदस्मितविलोकगिर: स्मरन्त्य: । ग्रस्तेऽहिना प्रियतमे भृशदु:खतप्ता: शून्यं प्रियव्यतिहृतं दद‍ृशुस्त्रिलोकम् ॥ २० ॥

Các gopī trẻ, tâm luôn gắn bó với Kṛṣṇa—Bhagavān vô hạn—nhớ lại tình thân yêu, nụ cười, ánh nhìn và lời nói của Ngài. Khi thấy Đấng yêu dấu bị rắn siết chặt, họ cháy bỏng trong sầu khổ và thấy ba cõi trở nên trống rỗng vì ly biệt người thương.

Verse 21

ता: कृष्णमातरमपत्यमनुप्रविष्टां तुल्यव्यथा: समनुगृह्य शुच: स्रवन्त्य: । तास्ता व्रजप्रियकथा: कथयन्त्य आसन् कृष्णाननेऽर्पितद‍ृशो मृतकप्रतीका: ॥ २१ ॥

Dù cũng đau đớn như bà và nước mắt tuôn trào, các gopī vẫn phải đỡ và giữ lại mẹ của Kṛṣṇa, người có ý thức hoàn toàn chìm trong con mình. Mắt dán vào gương mặt Kṛṣṇa, như những thân xác vô hồn, họ lần lượt kể lại các lila-kathā về Đấng yêu dấu của Vraja.

Verse 22

कृष्णप्राणान्निर्विशतो नन्दादीन् वीक्ष्य तं ह्रदम् । प्रत्यषेधत् स भगवान् राम: कृष्णानुभाववित् ॥ २२ ॥

Khi ấy, Thượng đế Balarāma thấy Nanda Mahārāja và các mục đồng, những người dâng trọn sinh mạng cho Kṛṣṇa, đang toan bước vào hồ của mãng xà. Biết rõ uy lực chân thật của Kṛṣṇa, Ngài liền ngăn họ lại.

Verse 23

इत्थं स्वगोकुलमनन्यगतिं निरीक्ष्य सस्त्रीकुमारमतिदु:खितमात्महेतो: । आज्ञाय मर्त्यपदवीमनुवर्तमान: स्थित्वा मुहूर्तमुदतिष्ठदुरङ्गबन्धात् ॥ २३ ॥

Như vậy, thấy dân làng Gokula—phụ nữ, trẻ thơ và mọi người—đau khổ tột cùng vì tình yêu dành cho Ngài, nơi nương tựa duy nhất, Chúa vẫn ở trong vòng cuộn của rắn một lúc, như kẻ phàm. Rồi hiểu nỗi khổ ấy, Ngài lập tức trỗi dậy khỏi trói buộc của Kāliya.

Verse 24

तत्प्रथ्यमानवपुषा व्यथितात्मभोग- स्त्यक्त्वोन्नमय्य कुपित: स्वफणान् भुजङ्ग: । तस्थौ श्वसञ्छ्वसनरन्ध्रविषाम्बरीष- स्तब्धेक्षणोल्मुकमुखो हरिमीक्षमाण: ॥ २४ ॥

Bị hành hạ bởi thân thể Chúa nở rộng, những vòng cuộn của Kāliya đành thả Ngài ra. Trong cơn giận, nó ngẩng cao các mang, đứng bất động mà thở hổn hển; lỗ mũi như nồi nấu độc, đôi mắt trợn trừng như than hồng, chăm chăm nhìn Hari.

Verse 25

तं जिह्वया द्विशिखया परिलेलिहानं द्वे सृक्‍वणी ह्यतिकरालविषाग्निद‍ृष्टिम् । क्रीडन्नमुं परिससार यथा खगेन्द्रो बभ्राम सोऽप्यवसरं प्रसमीक्षमाण: ॥ २५ ॥

Kāliya hết lần này đến lần khác liếm môi bằng chiếc lưỡi chẻ đôi, nhìn Kṛṣṇa bằng ánh mắt như lửa độc ghê rợn. Nhưng Kṛṣṇa đùa vui lượn quanh nó như Garuḍa chơi với rắn; Kāliya cũng xoay trở, rình cơ hội cắn Chúa.

Verse 26

एवं परिभ्रमहतौजसमुन्नतांस- मानम्य तत्पृथुशिर:स्वधिरूढ आद्य: । तन्मूर्धरत्ननिकरस्पर्शातिताम्र- पादाम्बुजोऽखिलकलादिगुरुर्ननर्त ॥ २६ ॥

Sau khi liên tục lượn vòng làm suy kiệt sức lực của rắn, Śrī Kṛṣṇa—cội nguồn của muôn loài—ấn xuống đôi vai đang nhô cao của Kāliya và bước lên những cái đầu rộng của nó. Chạm vào vô số bảo châu trên đầu rắn, đôi chân sen của Ngài đỏ thắm, và bậc Thầy nguyên thủy của mọi nghệ thuật bắt đầu múa.

Verse 27

तं नर्तुमुद्यतमवेक्ष्य तदा तदीय- गन्धर्वसिद्धमुनिचारणदेववध्व: । प्रीत्या मृदङ्गपणवानकवाद्यगीत- पुष्पोपहारनुतिभि: सहसोपसेदु: ॥ २७ ॥

Nhìn thấy Đức Chúa đang nhảy múa, các tôi tớ của Ngài ở cõi trời—các Gandharva, Siddha, hiền nhân, Cāraṇa và vợ của các bán thần—ngay lập tức đến đó. Với niềm hân hoan tột độ, họ bắt đầu đệm nhạc cho điệu múa của Chúa bằng cách chơi các loại trống như mṛdaṅga, paṇava và ānaka, đồng thời dâng lên những bài hát và hoa.

Verse 28

यद् यच्छिरो न नमतेऽङ्ग शतैकशीर्ष्ण- स्तत्तन् ममर्द खरदण्डधरोऽङ्‍‍‍‍‍घ्रिपातै: । क्षीणायुषो भ्रमत उल्बणमास्यतोऽसृङ् नस्तो वमन् परमकश्मलमाप नाग: ॥ २८ ॥

Tâu bệ hạ, Kaliya có 101 cái đầu nổi bật, và khi một trong số đó không chịu cúi đầu, Chúa Krishna, người trừng phạt những kẻ làm điều ác, sẽ đập nát cái đầu bướng bỉnh đó bằng bàn chân của Ngài. Sau đó, khi Kaliya đi vào cơn hấp hối, hắn bắt đầu quay cuồng các đầu và nôn ra máu từ miệng và lỗ mũi. Con rắn do đó đã trải qua đau đớn và khổ sở tột cùng.

Verse 29

तस्याक्षिभिर्गरलमुद्वमत: शिर:सु यद् यत् समुन्नमति नि:श्वसतो रुषोच्चै: । नृत्यन् पदानुनमयन् दमयां बभूव पुष्पै: प्रपूजित इवेह पुमान् पुराण: ॥ २९ ॥

Tiết ra chất độc từ đôi mắt, Kaliya thỉnh thoảng dám ngẩng một cái đầu lên, thở hổn hển vì tức giận. Sau đó, Chúa sẽ nhảy múa trên đó và khuất phục nó, buộc nó phải cúi đầu dưới chân Ngài. Các bán thần coi mỗi lần như vậy là một cơ hội để tôn thờ Ngài, Nhân cách Tối cao Nguyên thủy, bằng những cơn mưa hoa.

Verse 30

तच्चित्रताण्डवविरुग्नफणासहस्रो रक्तं मुखैरुरु वमन्नृप भग्नगात्र: । स्मृत्वा चराचरगुरुं पुरुषं पुराणं नारायणं तमरणं मनसा जगाम ॥ ३० ॥

Tâu vua Parīkṣit, điệu nhảy tuyệt vời và mạnh mẽ của Chúa Krishna đã giẫm đạp và làm gãy tất cả một nghìn chiếc mũ trùm đầu của Kaliya. Sau đó, con rắn, nôn ra rất nhiều máu từ miệng, cuối cùng đã nhận ra Sri Krishna là Nhân cách Tối cao vĩnh cửu, chủ nhân tối cao của mọi sinh vật, Sri Narayana. Do đó, trong tâm trí mình, Kaliya đã nương tựa vào Chúa.

Verse 31

कृष्णस्य गर्भजगतोऽतिभरावसन्नं पार्ष्णिप्रहारपरिरुग्नफणातपत्रम् । द‍ृष्ट्वाहिमाद्यमुपसेदुरमुष्य पत्‍न्य आर्ता: श्लथद्वसनभूषणकेशबन्धा: ॥ ३१ ॥

Khi những người vợ của Kaliya thấy con rắn đã trở nên mệt mỏi như thế nào vì sức nặng quá lớn của Chúa Krishna, người mang cả vũ trụ trong bụng, và những chiếc mũ trùm đầu giống như chiếc ô của Kaliya đã bị vỡ nát bởi những cú đánh từ gót chân của Krishna, họ cảm thấy vô cùng đau khổ. Với quần áo, đồ trang sức và tóc tai rối bời, họ đã đến gần Nhân cách Tối cao vĩnh cửu.

Verse 32

तास्तं सुविग्नमनसोऽथ पुरस्कृतार्भा: कायं निधाय भुवि भूतपतिं प्रणेमु: । साध्व्य: कृताञ्जलिपुटा: शमलस्य भर्तु- र्मोक्षेप्सव: शरणदं शरणं प्रपन्ना: ॥ ३२ ॥

Với tâm trí vô cùng bối rối, những người vợ hiền thánh ấy đặt con mình ở phía trước rồi phủ phục (dandavat) đảnh lễ Đức Chúa, Đấng Chủ Tể của muôn loài, thân nằm sát đất. Mong cho người chồng tội lỗi được giải thoát, họ chắp tay khẩn cầu và nương tựa nơi Đấng Tối Thượng, Đấng ban nơi nương tựa tối hậu.

Verse 33

नागपत्‍न्य ऊचु: न्याय्यो हि दण्ड: कृतकिल्बिषेऽस्मिं- स्तवावतार: खलनिग्रहाय । रिपो: सुतानामपि तुल्यद‍ृष्टि- र्धत्से दमं फलमेवानुशंसन् ॥ ३३ ॥

Các phu nhân của rắn Kāliya thưa rằng: Hình phạt dành cho kẻ phạm tội này quả thật công bằng, bởi Ngài giáng thế để chế ngự những kẻ đố kỵ và tàn bạo. Ngài nhìn kẻ thù và cả con trai của Ngài với ánh nhìn bình đẳng; và khi Ngài trừng phạt một chúng sinh, Ngài biết đó là kết quả vì lợi ích tối hậu của họ.

Verse 34

अनुग्रहोऽयं भवत: कृतो हि नो दण्डोऽसतां ते खलु कल्मषापह: । यद् दन्दशूकत्वममुष्य देहिन: क्रोधोऽपि तेऽनुग्रह एव सम्मत: ॥ ३४ ॥

Điều Ngài làm ở đây thật sự là lòng thương xót đối với chúng con, vì hình phạt Ngài ban cho kẻ ác chắc chắn tẩy sạch mọi ô nhiễm của họ. Chồng chúng con, một linh hồn bị ràng buộc, tội lỗi đến mức mang thân rắn; bởi vậy, ngay cả cơn thịnh nộ của Ngài đối với ông ấy cũng phải được hiểu là ân huệ của Ngài.

Verse 35

तप: सुतप्तं किमनेन पूर्वं निरस्तमानेन च मानदेन । धर्मोऽथ वा सर्वजनानुकम्पया यतो भवांस्तुष्यति सर्वजीव: ॥ ३५ ॥

Phải chăng trong đời trước, chồng chúng con đã khổ hạnh nghiêm mật, tâm không kiêu mạn và luôn kính trọng người khác, nên Ngài hài lòng với ông ấy? Hay trong một kiếp nào đó, ông ấy đã hành trì dharma với lòng thương xót đối với mọi sinh linh, nên Ngài—sự sống của muôn loài—nay thỏa lòng nơi ông ấy?

Verse 36

कस्यानुभावोऽस्य न देव विद्महे तवाङ्‍‍‍‍‍घ्रिरेणुस्परशाधिकार: । यद्वाञ्छया श्रीर्ललनाचरत्तपो विहाय कामान् सुचिरं धृतव्रता ॥ ३६ ॥

Ôi Lạy Chúa, chúng con không biết vì sao Kāliya lại đạt được cơ hội lớn lao là được chạm vào bụi từ chân sen của Ngài. Vì chính bụi ấy, Nữ Thần Tài Lộc Śrī (Lakṣmī) đã từ bỏ mọi ước muốn khác, giữ lời nguyện khắc khổ và tu khổ hạnh suốt nhiều thế kỷ.

Verse 37

न नाकपृष्ठं न च सार्वभौमं न पारमेष्ठ्यं न रसाधिपत्यम् । न योगसिद्धीरपुनर्भवं वा वाञ्छन्ति यत्पादरज:प्रपन्ना: ॥ ३७ ॥

Những ai nương tựa bụi nơi chân sen của Ngài thì không ham vương quyền cõi trời, quyền lực tối thượng, địa vị Phạm Thiên hay quyền cai trị trần gian. Ngay cả các thành tựu yoga và giải thoát khỏi tái sinh (mokṣa) họ cũng không cầu.

Verse 38

तदेष नाथाप दुरापमन्यै- स्तमोजनि: क्रोधवशोऽप्यहीश: । संसारचक्रे भ्रमत: शरीरिणो यदिच्छत: स्याद् विभव: समक्ष: ॥ ३८ ॥

Lạy Chúa Tể, dù Kāliya—vua loài rắn—sinh trong u tối và bị cơn giận chi phối, vẫn đạt được điều người khác khó đạt. Chúng sinh mang thân, đầy dục vọng, lang thang trong bánh xe luân hồi; nhưng chỉ cần nhận bụi nơi chân sen của Ngài, mọi phúc ân có thể hiện bày ngay trước mắt.

Verse 39

नमस्तुभ्यं भगवते पुरुषाय महात्मने । भूतावासाय भूताय पराय परमात्मने ॥ ३९ ॥

Chúng con kính lễ Ngài, Đấng Bhagavān, Mahāpuruṣa, Paramātmā. Ngài ngự trong tim mọi loài như Siêu Ngã và thấm khắp muôn nơi; là chỗ nương tựa nguyên sơ của các yếu tố tạo thành mà vẫn hiện hữu trước khi tạo dựng; là nguyên nhân của hết thảy mà vẫn siêu việt mọi nhân quả vật chất, là Linh Hồn Tối Thượng.

Verse 40

ज्ञानविज्ञाननीधये ब्रह्मणेऽनन्तशक्तये । अगुणायाविकाराय नमस्ते प्राकृताय च ॥ ४० ॥

Kính lễ Ngài, Chân Lý Tuyệt Đối, kho tàng của jñāna và vijñāna, Brahman với năng lực vô tận. Ngài vượt ngoài mọi guṇa và không biến đổi, nhưng chính Ngài là động lực đầu tiên khiến prakṛti vận hành.

Verse 41

कालाय कालनाभाय कालावयवसाक्षिणे । विश्वाय तदुपद्रष्ट्रे तत्कर्त्रे विश्वहेतवे ॥ ४१ ॥

Kính lễ Ngài: Ngài chính là Thời gian, là chỗ nương của Thời gian, và là chứng tri cho mọi giai đoạn của Thời gian. Ngài là vũ trụ, đồng thời là Đấng quan sát vũ trụ một cách siêu việt; Ngài là Đấng tạo tác, và là nguyên nhân của mọi nguyên nhân.

Verse 42

भूतमात्रेन्द्रियप्राणमनोबुद्ध्याशयात्मने । त्रिगुणेनाभिमानेन गूढस्वात्मानुभूतये ॥ ४२ ॥ नमोऽनन्ताय सूक्ष्माय कूटस्थाय विपश्चिते । नानावादानुरोधाय वाच्यवाचकशक्तये ॥ ४३ ॥

Lạy Chúa Tối Thượng, Ngài là Linh hồn tối hậu của các đại chủng, các tánh vi tế, các căn, khí prāṇa, cùng tâm, trí và thức. Do sự an bài của Ngài, linh hồn nhỏ bé đồng nhất sai lầm với ba guṇa, khiến tri giác về chân ngã bị che mờ. Chúng con đảnh lễ Ngài—Đấng Vô Hạn, cực vi tế, bất biến, toàn tri—Đấng dung nhiếp các quan điểm triết học đối nghịch và là năng lực nâng đỡ ý nghĩa cùng lời nói.

Verse 43

भूतमात्रेन्द्रियप्राणमनोबुद्ध्याशयात्मने । त्रिगुणेनाभिमानेन गूढस्वात्मानुभूतये ॥ ४२ ॥ नमोऽनन्ताय सूक्ष्माय कूटस्थाय विपश्चिते । नानावादानुरोधाय वाच्यवाचकशक्तये ॥ ४३ ॥

Lạy Chúa Tối Thượng, Ngài là Linh hồn tối hậu của các đại chủng, các tánh vi tế, các căn, khí prāṇa, cùng tâm, trí và thức. Do sự an bài của Ngài, linh hồn nhỏ bé đồng nhất sai lầm với ba guṇa, khiến tri giác về chân ngã bị che mờ. Chúng con đảnh lễ Ngài—Đấng Vô Hạn, cực vi tế, bất biến, toàn tri—Đấng dung nhiếp các quan điểm triết học đối nghịch và là năng lực nâng đỡ ý nghĩa cùng lời nói.

Verse 44

नम: प्रमाणमूलाय कवये शास्त्रयोनये । प्रवृत्ताय निवृत्ताय निगमाय नमो नम: ॥ ४४ ॥

Chúng con kính lễ Ngài mãi mãi: Ngài là cội nguồn của mọi pramāṇa (chứng cứ thẩm quyền), là Đấng Kavi thiêng liêng và là nguồn tối hậu của các śāstra. Trong Veda, Ngài tự hiển lộ như giáo huấn về pravṛtti lẫn nivṛtti—vừa khuyến dẫn hưởng thụ, vừa khuyến dẫn ly tham thế gian.

Verse 45

नम: कृष्णाय रामाय वसुदेवसुताय च । प्रद्युम्नायानिरुद्धाय सात्वतां पतये नम: ॥ ४५ ॥

Chúng con kính lễ Đức Kṛṣṇa và Đức Rāma, các con của Vasudeva, cùng Pradyumna và Aniruddha. Kính lễ Ngài, Đấng Chủ Tể của các Sātvata—những người sùng kính Viṣṇu.

Verse 46

नमो गुणप्रदीपाय गुणात्मच्छादनाय च । गुणवृत्त्युपलक्ष्याय गुणद्रष्ट्रे स्वसंविदे ॥ ४६ ॥

Kính lễ Ngài, lạy Chúa, Đấng làm hiển lộ các guṇa, nhưng cũng tự che mình bằng chính các guṇa ấy. Sự vận hành của các guṇa rốt cuộc lại chỉ dấu sự hiện hữu của Ngài. Ngài là Nhân Chứng vượt ngoài guṇa, và chỉ được biết trọn vẹn nhờ trực giác nội tâm của các bhakta.

Verse 47

अव्याकृतविहाराय सर्वव्याकृतसिद्धये । हृषीकेश नमस्तेऽस्तु मुनये मौनशीलिने ॥ ४७ ॥

Lạy Hṛṣīkeśa, Đấng Chủ tể các căn; lila của Ngài huyền diệu không thể nghĩ bàn, và nhờ Ngài mà mọi biểu hiện của vũ trụ được thành tựu. Con xin đảnh lễ Ngài, bậc Muni trầm mặc.

Verse 48

परावरगतिज्ञाय सर्वाध्यक्षाय ते नम: । अविश्वाय च विश्वाय तद्‌‌द्रष्ट्रेऽस्य च हेतवे ॥ ४८ ॥

Con đảnh lễ Ngài, Đấng biết đích đến của mọi loài—cao và thấp—và là Đấng điều ngự tối thượng. Ngài vượt ngoài vũ trụ mà vẫn là nền tảng của nó; Ngài là chứng tri và là căn nguyên của thế giới huyễn hóa này.

Verse 49

त्वं ह्यस्य जन्मस्थितिसंयमान् विभो गुणैरनीहोऽकृतकालशक्तिधृक् । तत्तत्स्वभावान् प्रतिबोधयन् सत: समीक्षयामोघविहार ईहसे ॥ ४९ ॥

Lạy Đấng Toàn Năng, tuy Ngài không bị thúc đẩy bởi các guna, nhưng bằng śakti của Thời gian vĩnh cửu, Ngài sắp đặt sự sinh, trụ và diệt của vũ trụ này. Ngài đánh thức những chức năng riêng của các guna vốn ngủ yên trước khi tạo hóa; chỉ bằng một cái nhìn, trong tâm thế lila, mọi việc được thực hiện trọn vẹn không sai sót.

Verse 50

तस्यैव तेऽमूस्तनवस्त्रिलोक्यां शान्ता अशान्ता उत मूढयोनय: । शान्ता: प्रियास्ते ह्यधुनावितुं सतां स्थातुश्च ते धर्मपरीप्सयेहत: ॥ ५० ॥

Vì thế, mọi thân xác trong ba cõi—thân an tịnh thuộc sattva, thân xao động thuộc rajas, và thân mê muội thuộc tamas—đều là tạo tác của Ngài. Tuy vậy, những hữu tình an tịnh trong sattva đặc biệt được Ngài yêu mến; để gìn giữ các bậc sādhū và bảo hộ dharma của họ, Ngài nay hiện diện trên địa cầu.

Verse 51

अपराध: सकृद् भर्त्रा सोढव्य: स्वप्रजाकृत: । क्षन्तुमर्हसि शान्तात्मन् मूढस्य त्वामजानत: ॥ ५१ ॥

Ít nhất một lần, bậc chủ nên dung thứ lỗi lầm do con cái hay thần dân mình gây ra. Lạy Đấng Tự Ngã an tịnh, xin Ngài tha thứ cho chồng chúng con, kẻ ngu muội vì không biết Ngài là ai.

Verse 52

अनुगृह्णीष्व भगवन् प्राणांस्त्यजति पन्नग: । स्त्रीणां न: साधुशोच्यानां पति: प्राण: प्रदीयताम् ॥ ५२ ॥

Lạy Đức Bhagavān, xin thương xót. Bậc thánh nhân nên khởi lòng từ với những phụ nữ đáng thương như chúng con. Con rắn này sắp bỏ mạng; xin trả lại cho chúng con người chồng là sinh mệnh và linh hồn của chúng con.

Verse 53

विधेहि ते किङ्करीणामनुष्ठेयं तवाज्ञया । यच्छ्रद्धयानुतिष्ठन् वै मुच्यते सर्वतोभयात् ॥ ५३ ॥

Giờ đây xin Ngài chỉ dạy chúng con, những tỳ nữ của Ngài, phải làm gì theo mệnh lệnh của Ngài. Ai thành tín thi hành thánh lệnh ấy sẽ được giải thoát khỏi mọi nỗi sợ.

Verse 54

श्रीशुक उवाच इत्थं स नागपत्नीभिर्भगवान् समभिष्टुत: । मूर्च्छितं भग्नशिरसं विससर्जाङ्‍‍‍‍‍घ्रिकुट्टनै: ॥ ५४ ॥

Śukadeva Gosvāmī nói: Được các Nāgapatnī tán thán như vậy, Đức Bhagavān đã thả Kāliya đang bất tỉnh, các đầu bị dập nát bởi những cú giẫm của bàn chân sen của Ngài.

Verse 55

प्रतिलब्धेन्द्रियप्राण: कालिय: शनकैर्हरिम् । कृच्छ्रात् समुच्छ्वसन् दीन: कृष्णं प्राह कृताञ्जलि: ॥ ५५ ॥

Kāliya từ từ hồi phục sinh lực và các giác quan. Rồi, thở hổn hển trong đau đớn, con rắn đáng thương ấy chắp tay khiêm cung thưa với Đức Kṛṣṇa.

Verse 56

कालिय उवाच वयं खला: सहोत्पत्त्या तामसा दीर्घमन्यव: । स्वभावो दुस्त्यजो नाथ लोकानां यदसद्ग्रह: ॥ ५६ ॥

Kāliya nói: Ôi Chúa tể, ngay từ khi sinh ra chúng con đã là kẻ xấu—bị tamas che phủ, đầy ganh ghét và giận dữ kéo dài. Con người rất khó bỏ bản tính đã điều kiện hóa, vì họ bám chấp vào điều không thật.

Verse 57

त्वया सृष्टमिदं विश्वं धातर्गुणविसर्जनम् । नानास्वभाववीर्यौजोयोनिबीजाशयाकृति ॥ ५७ ॥

Ôi Đấng Tạo Hóa Tối Thượng, chính Ngài tạo dựng vũ trụ này, được cấu thành bởi sự sắp đặt muôn vẻ của các guṇa. Trong đó Ngài hiển lộ vô số loài và cá tính, sức mạnh và ojas, năng lực giác quan và thể chất, cùng những cha mẹ với tâm tính và hình dạng khác nhau.

Verse 58

वयं च तत्र भगवन् सर्पा जात्युरुमन्यव: । कथं त्यजामस्त्वन्मायां दुस्त्यजां मोहिता: स्वयम् ॥ ५८ ॥

Lạy Bhagavān, trong mọi loài thuộc tạo hóa vật chất của Ngài, chúng con—loài rắn—vốn bẩm sinh luôn dễ nổi giận. Bị māyā của Ngài, thứ rất khó từ bỏ, tự mình làm mê lầm, làm sao chúng con có thể tự sức mình mà rũ bỏ được?

Verse 59

भवान् हि कारणं तत्र सर्वज्ञो जगदीश्वर: । अनुग्रहं निग्रहं वा मन्यसे तद् विधेहि न: ॥ ५९ ॥

Lạy Chúa, Ngài là Đấng Toàn Tri, Chủ Tể vũ trụ; chính Ngài là nguyên nhân chân thật của sự giải thoát khỏi ảo tưởng. Xin Ngài sắp đặt cho chúng con điều Ngài cho là thích đáng, dù là ân huệ hay hình phạt.

Verse 60

श्रीशुक उवाच इत्याकर्ण्य वच: प्राह भगवान् कार्यमानुष: । नात्र स्थेयं त्वया सर्प समुद्रं याहि मा चिरम् । स्वज्ञात्यपत्यदाराढ्यो गोनृभिर्भुज्यते नदी ॥ ६० ॥

Śukadeva nói: Nghe lời của Kāliya, Đấng Tối Thượng đang đóng vai con người đáp rằng: “Hỡi rắn, ngươi không được ở đây nữa. Hãy lập tức trở về biển, cùng con cái, vợ, bà con và tùy tùng. Hãy để dòng sông này cho bò và loài người được hưởng.”

Verse 61

य एतत् संस्मरेन्मर्त्यस्तुभ्यं मदनुशासनम् । कीर्तयन्नुभयो: सन्ध्योर्न युष्मद् भयमाप्नुयात् ॥ ६१ ॥

Nếu một người phàm thành tâm ghi nhớ mệnh lệnh Ta ban cho ngươi—rời Vṛndāvana và đi về biển—và thuật lại câu chuyện này vào lúc bình minh và hoàng hôn, người ấy sẽ không bao giờ sợ các ngươi.

Verse 62

योऽस्मिन् स्‍नात्वा मदाक्रीडे देवादींस्तर्पयेज्जलै: । उपोष्य मां स्मरन्नर्चेत् सर्वपापै: प्रमुच्यते ॥ ६२ ॥

Ai tắm tại nơi diễn ra lila của Ta và dâng nước hồ này làm lễ tarpaṇa cho chư thiên cùng các bậc đáng tôn kính, hoặc giữ chay, nhớ nghĩ và thờ phụng Ta đúng pháp, người ấy chắc chắn được giải thoát khỏi mọi quả báo tội lỗi.

Verse 63

द्वीपं रमणकं हित्वा ह्रदमेतमुपाश्रित: । यद्भ‍यत्स सुपर्णस्त्वां नाद्यान्मत्पादलाञ्छितम् ॥ ६३ ॥

Vì sợ Garuḍa, ngươi đã bỏ đảo Ramaṇaka và đến nương náu nơi hồ này. Nhưng nay ngươi đã mang dấu chân của Ta, nên Garuḍa sẽ không còn tìm cách ăn thịt ngươi nữa.

Verse 64

श्रीऋषिरुवाच मुक्तो भगवता राजन् कृष्णेनाद्भुतकर्मणा । तं पूजयामास मुदा नागपत्‍न्यश्च सादरम् ॥ ६४ ॥

Śukadeva Gosvāmī nói: Tâu Đại vương, được Bhagavān Śrī Kṛṣṇa—Đấng có những hành vi kỳ diệu—giải thoát, Kāliya cùng các nương tử rắn của mình đã hoan hỷ và cung kính thờ phụng Ngài.

Verse 65

दिव्याम्बरस्रङ्‌मणिभि: परार्ध्यैरपि भूषणै: । दिव्यगन्धानुलेपैश्च महत्योत्पलमालया ॥ ६५ ॥ पूजयित्वा जगन्नाथं प्रसाद्य गरुडध्वजम् । तत: प्रीतोऽभ्यनुज्ञात: परिक्रम्याभिवन्द्य तम् ॥ ६६ ॥ सकलत्रसुहृत्पुत्रो द्वीपमब्धेर्जगाम ह । तदैव सामृतजला यमुना निर्विषाभवत् । अनुग्रहाद् भगवत: क्रीडामानुषरूपिण: ॥ ६७ ॥

Kāliya thờ phụng Jagannātha, Chúa tể vũ trụ, bằng y phục thượng hảo, vòng hoa, châu báu và các trang sức vô giá, hương thơm cùng dầu xoa thánh, và một vòng hoa sen lớn. Làm hài lòng Đấng có cờ mang dấu Garuḍa, Kāliya được mãn nguyện. Được Ngài cho phép rời đi, hắn đi nhiễu quanh, đảnh lễ, rồi cùng vợ, bạn hữu và con cái trở về đảo của mình giữa biển. Ngay khi Kāliya rời khỏi, sông Yamunā lập tức trở lại như xưa: không còn độc và đầy nước ngọt như cam lộ—tất cả do ân huệ của Đấng Tối Thượng, Đấng hiện thân hình người để vui chơi lila.

Verse 66

दिव्याम्बरस्रङ्‌मणिभि: परार्ध्यैरपि भूषणै: । दिव्यगन्धानुलेपैश्च महत्योत्पलमालया ॥ ६५ ॥ पूजयित्वा जगन्नाथं प्रसाद्य गरुडध्वजम् । तत: प्रीतोऽभ्यनुज्ञात: परिक्रम्याभिवन्द्य तम् ॥ ६६ ॥ सकलत्रसुहृत्पुत्रो द्वीपमब्धेर्जगाम ह । तदैव सामृतजला यमुना निर्विषाभवत् । अनुग्रहाद् भगवत: क्रीडामानुषरूपिण: ॥ ६७ ॥

Kāliya thờ phụng Jagannātha, Chúa tể vũ trụ, bằng y phục thượng hảo, vòng hoa, châu báu và các trang sức vô giá, hương thơm cùng dầu xoa thánh, và một vòng hoa sen lớn. Làm hài lòng Đấng có cờ mang dấu Garuḍa, Kāliya được mãn nguyện. Được Ngài cho phép rời đi, hắn đi nhiễu quanh, đảnh lễ, rồi cùng vợ, bạn hữu và con cái trở về đảo của mình giữa biển. Ngay khi Kāliya rời khỏi, sông Yamunā lập tức trở lại như xưa: không còn độc và đầy nước ngọt như cam lộ—tất cả do ân huệ của Đấng Tối Thượng, Đấng hiện thân hình người để vui chơi lila.

Verse 67

दिव्याम्बरस्रङ्‌मणिभि: परार्ध्यैरपि भूषणै: । दिव्यगन्धानुलेपैश्च महत्योत्पलमालया ॥ ६५ ॥ पूजयित्वा जगन्नाथं प्रसाद्य गरुडध्वजम् । तत: प्रीतोऽभ्यनुज्ञात: परिक्रम्याभिवन्द्य तम् ॥ ६६ ॥ सकलत्रसुहृत्पुत्रो द्वीपमब्धेर्जगाम ह । तदैव सामृतजला यमुना निर्विषाभवत् । अनुग्रहाद् भगवत: क्रीडामानुषरूपिण: ॥ ६७ ॥

Kāliya đã thờ phụng Đấng Chúa Tể vũ trụ, Đức Thượng Đế mang cờ hiệu Garuḍa, bằng y phục thiên giới, vòng hoa, châu báu và trang sức quý, hương thơm và dầu xức thánh, cùng một tràng hoa sen lớn. Được Ngài hoan hỷ và cho phép rời đi, Kāliya đi nhiễu quanh, cúi lạy, rồi cùng các vợ, bạn hữu và con cái đến đảo của mình giữa biển. Ngay khi Kāliya rời khỏi, sông Yamunā lập tức trở lại trong lành, không còn độc và đầy nước như cam lộ—nhờ ân điển của Bhagavān, Đấng hiện thân dáng người để vui chơi các cuộc lila.