Sukta 2

Mantra 1

ब्रह्मप्रकाशनम्। केन॒ पार्ष्णी॒ आभृ॑ते॒ पूरु॑षस्य॒ केन॑ मां॒सं संभृ॑तं॒ केन॑ गु॒ल्फौ। केना॒ङ्गुलीः॒ पेश॑नीः॒ केन॒ खानि॒ केनो॑च्छ्ल॒ङ्खौ म॑ध्य॒तः कः प्र॑ति॒ष्ठाम्

Sự hiển lộ của Brahman. Ai đã đem và đặt hai gót chân cho Puruṣa? Ai đã kết tụ thịt da, ai làm nên hai mắt cá? Ai đã nắn các ngón tay khéo léo, ai đã khoét các lỗ mở? Ai đã nâng hai ống chân ở giữa—ai đã thiết lập chỗ đứng vững bền?

Mantra 2

कस्मा॒न्नु गु॒ल्फावध॑रावकृण्वन्नष्ठी॒वन्ता॒वुत्त॑रौ॒ पुरु॑षस्य । जङ्घे॑ नि॒रऋत्य॒ न्यऽदधुः॒ क्वऽस्वि॒ज्जानु॑नोः सं॒धी क उ॒ तच्चि॑केत

Vậy thật từ ai mà họ đã nặn hai mắt cá làm phần dưới, và làm phần trên đầy xương của Puruṣa? Đo đạc rồi, họ đặt hai chân vào đúng chỗ. Thế thì khớp nối của hai đầu gối ở đâu—ai đã nhận biết điều ấy?

Mantra 3

चतु॑ष्टयं युज्यते॒ संहि॑तान्तं॒ जानु॑भ्यामू॒र्ध्वं शि॑थि॒रं कब॑न्धम्। श्रोणी॒ यदू॒रू क उ॒ तज्ज॑जान याभ्यां॒ कुसि॑न्धं॒ सुदृ॑ढं ब॒भूव॑

Một bộ bốn phần được ghép nối, kết thúc ở chỗ khớp; từ đầu gối trở lên là thân mình mềm dẻo. Hông—những đùi ấy—quả thật ai đã sinh ra? Nhờ chúng mà chỗ ngồi của khung chậu trở nên vô cùng vững chắc.

Mantra 4

कति॑ दे॒वाः क॑त॒मे त आ॑स॒न् य उरो॑ ग्री॒वाश्चि॒क्युः पुरु॑षस्य । कति॒ स्तनौ॒ व्यऽदधुः॒ कः क॑फो॒डौ कति॑ स्क॒न्धान् कति॑ पृ॒ष्टीर॑चिन्वन्

Có bao nhiêu vị thần, và trong số ấy là những ai, đã đánh dấu và định phần ngực cùng cổ của “Người” (Puruṣa)? Có bao nhiêu vị đã đặt hai bầu vú tách ra, an vị đúng chỗ? Ai đã đặt hai chỗ đỡ của vai? Có bao nhiêu vị sắp xếp các vai, có bao nhiêu vị chất dựng nên những cấu trúc của lưng?

Mantra 5

को अ॑स्य बा॒हू सम॑भरद् वी॒र्यं करवा॒दिति॑ । अंसौ॒ को अ॑स्य॒ तद् दे॒वः कुसि॑न्धे॒ अध्या द॑धौ

Ai đã trang bị cho Người đôi cánh tay, cùng sức mạnh—rằng ‘để Người có thể thực hiện công việc’—như thế? Ai đã trang bị cho Người đôi vai? Vị thần nào đã đặt sự ban cấp ấy lên trên chỗ ngồi vững chắc?

Mantra 6

कः स॒प्त खानि॒ वि त॑तर्द शी॒र्षाणि॒ कर्णा॑वि॒मौ नासि॑के॒ चक्ष॑णी॒ मुख॑म्। येषां॑ पुरु॒त्रा वि॑ज॒यस्य॑ म॒ह्ननि॒ चतु॑ष्पादो द्वि॒पदो॒ यन्ति॒ याम॑म्

Ai đã khoan mở bảy cửa—trên cái đầu này: hai tai, hai lỗ mũi, hai mắt và miệng? Nhờ uy lực lớn lao của chiến thắng, ở nhiều nơi chốn, loài bốn chân và loài hai chân đều đi theo lộ trình đã được an bài.

Mantra 7

हन्वो॒र्हि जि॒ह्वामद॑धात् पुरू॒चीमधा॑ म॒हीमधि॑ शिश्राय॒ वाच॑म्। स आ व॑रीवर्ति॒ भुव॑नेष्व॒न्तर॒पो वसा॑नः॒ क उ॒ तच्चि॑केत

Ngài đặt chiếc lưỡi vươn xa giữa hai hàm; rồi trên đó, Ngài an lập Lời linh thiêng (Vāc) hùng vĩ. Ngài du hành trong các cõi, ở bên trong, khoác Nước (Āpas) làm y phục: ai quả thật đã thấu hiểu điều ấy?

Mantra 8

म॒स्तिष्क॑मस्य यत॒मो ल॒लाटं॑ क॒काटि॑कां प्रथ॒मो यः क॒पाल॑म्। चि॒त्वा चित्यं॒ हन्वोः॒ पूरु॑षस्य॒ दिवं॑ रुरोह कत॒मः स दे॒वः

Não của Ngài là gì, trán là gì, gáy là gì—ai là kẻ đầu tiên nặn nên hộp sọ? Sau khi dựng nên khung thể xác vốn phải được dựng của con người từ hai hàm, Ngài đã lên tới trời: vị thần ấy rốt cuộc là ai?

Mantra 9

प्रि॒या॒प्रि॒याणि॑ बहु॒ला स्वप्नं॑ संबाधत॒न्द्यः॑ । आ॒न॒न्दानु॒ग्रो नन्दां॑श्च॒ कस्मा॑द् वहति॒ पूरु॑षः

Điều ưa và điều không ưa thì nhiều vô kể; có giấc ngủ, sự đè nén và cơn lịm buồn. Có những niềm vui nối tiếp và các sự hoan hỷ—từ đâu mà Con Người (Puruṣa) mang theo tất cả những điều ấy?

Mantra 10

आर्ति॒रव॑र्ति॒र्निरृ॑तिः॒ कुतो॒ नु पुरु॒षेऽम॑तिः । राद्धिः॒ समृ॑द्धि॒रव्यृ॑द्धिर्म॒तिरुदि॑तयः॒ कुतः॑

Khổ ách và lối đi lầm lạc, sự hủy diệt—xin hỏi, những điều ấy từ đâu mà có trong Con Người (Puruṣa), và sự ngu muội từ đâu đến? Thành tựu và thịnh vượng viên mãn, cùng sự không thịnh vượng; tư niệm (mati) và những đợt trỗi dậy của nó—chúng từ đâu mà sinh ra?

Mantra 11

को अ॑स्मि॒न्नापो॒ व्यऽदधाद् विषू॒वृतः॑ पुरू॒वृतः॑ सिन्धु॒सृत्या॑य जा॒ताः । ती॒व्रा अ॑रु॒णा लोहि॑नीस्ताम्रधू॒म्रा ऊ॒र्ध्वा अवा॑चीः॒ पुरु॑षे ति॒रश्चीः॑

Ai đã sắp đặt “các Nước” (Āpas) trong con người này—những thứ sinh ra để chảy như sông, với dòng chảy rẽ ngoặt khác nhau, với nhiều vòng khúc? Những thứ sắc bén, đỏ nâu, đỏ như máu, màu khói đồng; trong Puruṣa này, chúng hướng lên, hướng xuống, và chảy ngang qua.

Mantra 12

को अ॑स्मिन् रू॒पम॑दधात् को म॒ह्मानं॑ च॒ नाम॑ च । गा॒तुं को अ॑स्मि॒न् कः के॒तुं कश्च॒रित्रा॑णि॒ पूरु॑षे

Ai đã đặt hình tướng (rūpa) trong con người này? Ai đã đặt sự vĩ đại và danh xưng? Ai đã thiết lập con đường (gātu) trong đây? Ai đã đặt dấu hiệu của tư duy (ketu), và ai đã đặt các nếp hành xử (caritrāṇi) trong Puruṣa?

Mantra 13

को अ॑स्मिन् प्रा॒णम॑वयत् को अ॑पा॒नं व्या॒नमु॑ । स॒मा॒नम॑स्मि॒न् को दे॒वोऽधि॑ शिश्राय॒ पुरु॑षे

Ai trong con người này đã dệt nên hơi thở (prāṇa)? Ai đặt hơi thở đi xuống (apāna), hơi thở lan khắp (vyāna), cả hơi thở điều hòa (samāna)? Trong chính Purusha (puruṣa) này, vị thần nào đã an lập chúng như chỗ tựa của quyền chủ?

Mantra 14

को अ॑स्मिन् य॒ज्ञम॑दधा॒देको॑ दे॒वोऽधि॒ पुरु॑षे । को अ॑स्मिन्त्स॒त्यं कोऽनृ॑तं॒ कुतो॑ मृ॒त्यृः कुतो॒ऽमृत॑म्

Ai trong con người này đã thiết lập tế lễ (yajña)—một vị thần duy nhất chủ tọa trong Purusha (puruṣa)? Ai đặt trong người ấy chân thật (satya), ai đặt phi chân thật (anṛta)? Tử vong từ đâu đến, và bất tử (amṛta) từ đâu đến?

Mantra 15

को अ॑स्मै॒ वासः॒ पर्य॑दधा॒त् को अ॒स्यायु॑रकल्पयत्। बलं॒ को अ॑स्मै॒ प्राय॑च्छ॒त् को अ॑स्याकल्पयज्ज॒वम्

Ai đã khoác cho người ấy tấm áo bao quanh? Ai đã định phần thọ mạng cho người ấy? Ai đã ban cho người ấy sức mạnh trọn đầy? Ai đã sắp đặt cho người ấy sinh lực và sức lực mau lẹ?

Mantra 16

केनापो॒ अन्व॑तनुत॒ केनाह॑रकरोद् रु॒चे। उ॒षसं॒ केनान्वै॑न्द्ध॒ केन॑ सायंभ॒वं द॑दे

Bởi ai mà các Nước được trải ra theo trật tự? Bởi ai mà Ban Ngày được tạo để chiếu sáng? Bởi ai mà Bình Minh được nhóm lên trên lộ trình của nàng? Bởi ai mà sự hiện hữu của Buổi Chiều được đặt vào đúng chỗ?

Mantra 17

को अ॑स्मि॒न् रेतो॒ न्यऽदधा॒त् तन्तु॒रा ता॑यता॒मिति॑ । मे॒धां को अ॑स्मि॒न्नध्यौ॑ह॒त् को बा॒णं को नृतो॑ दधौ

Ai đã đặt hạt giống tinh dịch vào trong này—“Hãy để sợi chỉ, đấng ban phát, được căng giãn ra” như vậy? Ai đã dệt chồng trí tuệ vào trong này? Ai đã đặt mũi tên? Ai đã thiết lập phận sự (hành vi) của con người?

Mantra 18

केने॒मां भूमि॑मौर्णो॒त् केन॒ पर्य॑भव॒द् दिव॑म्। केना॒भि म॒ह्ना पर्व॑ता॒न् केन॒ कर्मा॑णि॒ पुरु॑षः

Ai đã phủ trùm lên mặt đất này? Ai đã bao bọc khiến trời thành tựu? Ai, với quyền năng lớn, đã đặt các núi non lên? Ai đã thiết lập các nghiệp—các công việc—của Puruṣa (Con Người/Vũ Nhân)?

Mantra 19

केन॑ प॒र्जन्य॒मन्वे॑ति॒ केन॒ सोमं॑ विचक्ष॒णम्। केन॑ य॒ज्ञं च श्र॒द्धां च॒ केना॑स्मि॒न् निहि॑तं॒ मनः॑

Ai khiến Parjanya (thần mưa) được theo dõi trong đường đi của mình? Ai làm cho Soma, bậc minh kiến, được hiển lộ? Ai nâng đỡ tế lễ và śraddhā (đức tin)? Ai đã đặt và an trí tâm (manas) vào trong này?

Mantra 20

केन॒ श्रोत्रि॑यमाप्नोति॒ केने॒मं प॑रमे॒ष्ठिन॑म्। केने॒मम॒ग्निं पूरु॑षः॒ केन॑ संवत्स॒रं म॑मे

Nhờ ai mà người ta đạt đến Śrotriya (bậc thông suốt Veda)? Nhờ ai mà đạt đến Parameṣṭhin (Đấng Tối Thượng) này? Nhờ ai mà Puruṣa (Con Người) được và gìn giữ Agni (lửa thiêng) này? Và nhờ ai mà một năm (saṃvatsara) được đo lường, phân định?

Mantra 21

ब्रह्म॒ श्रोत्रि॑यमाप्नोति॒ ब्रह्मे॒मं प॑रमे॒ष्ठिन॑म्। ब्रह्मे॒मम॒ग्निं पूरु॑षो॒ ब्रह्म॑ संवत्स॒रं म॑मे

Nhờ Phạm (Brahman), người thông Veda đạt đến đích; nhờ Phạm, người ấy đạt tới Đấng Tối Thượng (Paramesthin). Nhờ Phạm, con người đã tạo tác Agni này; nhờ Phạm, năm (saṃvatsara) được đo định và làm thành.

Mantra 22

केन॑ दे॒वाँ अनु॑ क्षियति॒ केन॒ दैव॑जनी॒र्विशः॑ । केने॒दम॒न्यन्नक्ष॑त्रं॒ केन॒ सत्क् क्ष॒त्रमु॑च्यते

Bởi điều gì mà các thần trú ngụ theo trật tự? Bởi điều gì mà các cộng đồng do thần sinh ra đứng vững? Bởi điều gì mà cõi khác này—đoàn tú (nakṣatra), bầy sao—được nâng đỡ? Bởi điều gì mà chủ quyền chính đáng (kṣatra) được gọi tên để thành lập?

Mantra 23

ब्रह्म॑ दे॒वाँ अनु॑ क्षियति॒ ब्रह्म॒ दैवजनी॒र्विशः॑ । ब्रह्मे॒दम॒न्यन्नक्ष॑त्रं॒ ब्रह्म॒ सत् क्ष॒त्रमु॑च्यते

Chính Phạm (Brahman) khiến các thần trú ngụ theo trật tự; chính Phạm khiến các cộng đồng do thần sinh ra đứng vững. Phạm nâng đỡ cõi khác này—đoàn tú (nakṣatra), bầy sao; Phạm là điều nhờ đó chủ quyền chính đáng (kṣatra) được gọi tên.

Mantra 24

केने॒यं भूमि॒र्विहि॑ता॒ केन॒ द्यौरुत्त॑रा हि॒ता। केने॒दमू॒र्ध्वं ति॒र्यक् चा॒न्तरि॑क्षं॒ व्यचो॑ हि॒तम्

Đất này được sắp đặt cho đúng trật tự bởi điều gì? Trời cao hơn được đặt vững bởi điều gì? Trung giới (antarikṣa) này được an trí bởi điều gì—vươn lên và trải ngang, rộng khắp trong sự bao la của nó?

Mantra 25

ब्रह्म॑णा॒ भूमि॒र्विहि॑ता॒ ब्रह्म॒ द्यौरुत्त॑रा हि॒ता। ब्रह्मे॒दमू॒र्ध्वं ति॒र्यक् चा॒न्तरि॑क्षं॒ व्यचो॑ हि॒तम्

Nhờ Brahman, đất được sắp đặt theo trật tự; nhờ Brahman, trời cao hơn được đặt vững. Nhờ Brahman, trung giới (antarikṣa) này được thiết lập—vươn lên và trải ngang, rộng khắp trong sự bao la của nó.

Mantra 26

मू॒र्धान॑मस्य सं॒सीव्याथ॑र्वा॒ हृद॑यं च॒ यत्। म॒स्तिष्का॑दू॒र्ध्वः प्रैर॑य॒त् पव॑मा॒नोऽधि॑ शीर्ष॒तः

Hỡi Atharvan, như thể đã khâu ghim chặt đầu của người ấy và cả trái tim ấy; rồi từ não tủy thúc đẩy sức lực tự thanh tẩy—Pavamāna—dâng lên, đặt trên đỉnh cao của đầu.

Mantra 27

तद् वा अथ॑र्वणः॒ शिरो॑ देवको॒शः समु॑ब्जितः । तत् प्रा॒णो अ॒भि र॑क्षति॒ शिरो॒ अन्न॒मथो॒ मनः॑

Quả thật, đó là “đầu” của Atharvan—một hòm thiêng, kết chặt vững bền. Chính Prāṇa (hơi thở/sinh khí) bao bọc gìn giữ: cái đầu, lương thực, và cả tâm (Manas).

Mantra 28

ऊ॒र्ध्वो नु सृ॒ष्टा३स्ति॒र्यङ् नु सृ॒ष्टाः३ सर्वा॒ दिशः॒ पुरु॑ष॒ आ ब॑भूवाँ३ । पुरं॒ यो ब्रह्म॑णो॒ वेद॒ यस्याः॒ पुरु॑ष उ॒च्यते॑

Giờ đây các tạo tác được phóng ra lên trên, và giờ đây các tạo tác được phóng ra sang ngang; trong mọi phương xứ, Puruṣa (Nhân Thể/nhân vị vũ trụ) đã thành tựu hiện hữu. Ai biết được thành lũy của Brahman—thành ấy, nơi Puruṣa được gọi là kẻ cư trú bên trong—

Mantra 29

यो वै तां ब्रह्म॑णो॒ वेदा॒मृते॒नावृ॑तां॒ पुर॑म्। तस्मै॒ ब्रह्म॑ च ब्रा॒ह्माश्च॒ चक्षुः॑ प्रा॒णं प्र॒जां द॑दुः

Ai quả thật biết thành lũy của Brahman—được bao phủ chung quanh bởi Amṛta (bất tử)—thì Brahman và các tư tế Brahmā (Brahmā-priests) ban cho người ấy: con mắt (thị kiến), Prāṇa (sinh khí), và Prajā (con cháu/dòng giống).

Mantra 30

न वै तं चक्षु॑र्जहाति॒ न प्रा॒णो ज॒रसः॑ पु॒रा। पुरं॒ यो ब्रह्म॑णो॒ वेद॒ यस्याः॒ पुरु॑ष उ॒च्यते॑

Quả thật, thị giác không lìa bỏ người ấy, và hơi thở (prāṇa) cũng không rời người ấy trước khi tuổi già đến—người biết thành lũy (pura) của Brahman, nơi mà “Người” (puruṣa) được gọi là kẻ cư ngụ bên trong.

Mantra 31

अ॒ष्टाच॑क्रा॒ नव॑द्वारा दे॒वानां॒ पूर॑यो॒ध्या। तस्यां॑ हिर॒ण्ययः॒ कोशः॑ स्व॒र्गो ज्योति॒षावृ॑तः

Tám bánh xe, chín cửa—thành lũy bất khả công phá của chư Thiên. Trong ấy có một bảo hạp bằng vàng, thuộc cõi trời, được ánh sáng bao bọc quanh.

Mantra 32

तस्मि॑न् हिर॒ण्यये॒ कोशे॒ त्र्यऽरे॒ त्रिप्र॑तिष्ठिते । तस्मि॒न् यद् य॒क्षमा॑त्म॒न्वत् तद् वै ब्र॑ह्म॒विदो॑ विदुः

Trong bảo hạp bằng vàng ấy có vật ba nan (ba căm), được an lập trên ba chỗ tựa. Ngay trong đó, quyền năng kỳ diệu (yakṣa) tự tại—quả thật các bậc tri Brahman (Brahman) đều biết.

Mantra 33

प्र॒भ्राज॑मानां॒ हरि॑णीं॒ यश॑सा सं॒परी॑वृताम्। पुरं॑ हिर॒ण्ययीं॒ ब्रह्मा वि॑वे॒शाप॑राजिताम्

Nàng rực sáng, sắc vàng, được vinh quang bao phủ khắp bề—thành vàng bất khả khuất phục ấy: Brahmā đã bước vào.