
Akrūratīrthaprabhāvaḥ
Ritual-Manual and Ethical-Discourse (Tīrthamāhātmya with Satya-Dharma exemplum)
Sa patuloy na pagtuturo kay Pṛthivī (Vasundharā), inilalarawan ni Varāha ang pambihira at di-nagbabagong Ananta/Akrūra Tīrtha at ang kapangyarihang magligtas nito, lalo na sa pagligo sa mga sandaling pangkalendaryo (ayana, viṣuva, viṣṇupadī) at sa panahon ng eklipse. Isinasalaysay niya ang aral tungkol kay Sudhana, mayamang mangangalakal na deboto ni Hari, masigasig sa ekādaśī na pag-aayuno at pagpupuyat (jāgara). Sa pagpupuyat ay sinunggaban siya ng isang brahmarākṣasa; humingi siya ng oras upang tapusin ang panata at bumalik, pinagtitibay ang satya sa sunod-sunod na kundisyunal na sumpa sa sarili. Dahil sa kanyang katapatan, nagbago ang tagpo: humingi ng puṇya ang brahmarākṣasa, ibinunyag ang sanhi sa nakaraang buhay, at napalaya matapos tumanggap ng bahagi ng puṇya ng jāgara ni Sudhana. Sa wakas, itinatakda ni Varāha ang iba pang ritwal na kaugnay ng tīrtha (mga pagtalima sa Kārttika, vṛṣotsarga, śrāddha) bilang pag-iingat sa dharma at sa kaayusang moral-ekolohikal ng Daigdig.
Verse 1
अथाक्रूरतार्थप्रभावः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि मर्त्यलोके सुदुर्लभम् ॥ अनन्तं विदितं तीर्थमचलं ध्रुवमव्ययम् ॥
Ngayon, ang kadakilaan ng Ākrūra-tīrtha. Sinabi ni Śrī Varāha: Muli kong ipaliliwanag ang isa pang (banal na pook), na napakahirap matagpuan sa daigdig ng tao—kilala bilang ‘Ananta’, isang tīrtha na di-nagagalaw, matatag, at di-nasisira.
Verse 2
तत्र नित्यं स्थितो देवि लोकानां हितकाम्यया ॥ मां दृष्ट्वा मनुजा देवि मुक्तिभाजो भवन्ति ते ॥
Doon ako laging nananatili, O Diyosa, dahil sa pagnanais ng kapakanan ng mga daigdig. Pagkakita sa akin doon, O Diyosa, ang mga tao ay nagiging kabahagi ng moksha (kalayaan).
Verse 3
अयने विषुवे चैव तथा विष्णुपदीषु च ॥ अनन्तं तं समासाद्य मुच्यते सर्वपातकैः ॥
Sa mga solstisyo at mga equinox, at gayundin sa mga araw na Viṣṇupadī, kapag narating ang Ananta na yaong tīrtha, ang tao ay napapalaya sa lahat ng kasalanan.
Verse 4
अक्रूरेति च विख्यातं मम क्षेत्रं वसुन्धरे ॥ तत्र स्नात्वा महाभागे राहुग्रस्ते दिवाकरे ॥
Ang aking banal na pook ay kilala bilang ‘Ākrūra’, O Daigdig. O mapalad, matapos maligo roon kapag ang araw ay sinasakmal ni Rāhu (sa eklipse ng araw)…
Verse 5
राजसूयाश्वमेधाभ्यां फलं प्राप्नोति मानवः ॥ तीर्थराजं हि चाक्रूरं गुह्यानां गुह्यमुत्तमम् ॥
Ang tao ay nakakamit ang bungang katulad ng Rājasūya at Aśvamedha na mga yajña. Sapagkat ang Ākrūra ang ‘hari ng mga tīrtha’, ang pinakadakilang lihim sa mga lihim.
Verse 6
तत्स्नानात्फलमाप्नोति प्रयागस्नानजं फलम् ॥ अस्मिंस्तीर्थे पुरावृत्तं तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥
Sa pagligo roon ay nakakamit ang bungang nagmumula sa pagligo sa Prayāga. Dinggin mo, O Daigdig, ang salaysay ng naganap noong unang panahon sa tīrthang ito.
Verse 7
नाम्ना तु सुधनो नाम मम भक्तः सदैव हि ॥ धनधान्यसमायुक्तः सुतयुक्तः सदैव हि ॥
Siya ay tinatawag na Sudhana; siya nga ay laging aking deboto. Pinagkalooban siya ng yaman at ani, at laging may mga anak—tanda ng kasaganahan ng angkan.
Verse 8
बन्धुपुत्रकलत्रैश्च गृहे प्रीतिरनुत्तमा ॥ पुत्रदारसमेतस्य मयि भक्तिर्वसुन्धरे ॥
Kasama ang mga kamag-anak, mga anak, at asawa, may walang kapantay na pag-ibig sa kanyang tahanan; bagaman may mga anak at kabiyak, ang kanyang debosyon ay nakatuon sa akin, O Vasundharā (Daigdig).
Verse 9
गच्छन्ति दिवसास्तस्य मासाः संवत्सरास्तथा ॥ करोति गृहकृत्यानि धनोपायेन नित्यशः ॥
Lumilipas ang kanyang mga araw—gayundin ang mga buwan at mga taon; ginagampanan niya ang mga tungkulin sa tahanan, palagi, sa pamamagitan ng matuwid na paraan ng paghahanapbuhay at yaman.
Verse 10
नित्यं कालं च कुरुते हरिपूजनमुत्तमम् ॥ पुष्पदीपप्रदानेन चन्दनेन सुगन्धिना ॥
Sa takdang mga oras, palagi niyang isinasagawa ang dakilang pagsamba kay Hari—sa pag-aalay ng mga bulaklak at mga ilawan, at ng mabangong sandalwood.
Verse 11
उपहारॆण दिव्यॆन धूपॆन च सुगन्धिना ॥ एकादश्यां तु कुरुते पक्षयोरुभयोरपि ॥
Sa pamamagitan ng mga banal na handog at mabangong insenso, isinasagawa niya ang pagtalima (na ito) tuwing Ekādaśī, sa kapwa kalahating-buwan—sa pagdami at sa pagliit.
Verse 12
उपवासं तु कुरुते रात्रौ जागरणं तथा ॥ स गच्छति यथाकालमक्रूरं तीर्थमुत्तमम् ॥
Isinasagawa niya ang pag-aayuno at gayundin ang pagpupuyat sa buong magdamag; sa takdang panahon ay makararatíng siya sa dakilang tīrtha na tinatawag na Akrūra.
Verse 13
तत्रागत्य ममाग्रेऽसौ नृत्यते शुभदर्शनः ॥ सुधनस्तु वणिक्श्रेष्ठः कदाचिद्रात्रिजागरे ॥
Pagdating niya roon, siya’y sumasayaw sa aking harapan—mapalad at kaaya-ayang pagmasdan. Si Sudhana naman, ang pinakadakila sa mga mangangalakal, minsan sa isang pagpupuyat sa gabi…
Verse 14
चलमानो गृहीतस्तु चरणे ब्रह्मरक्षसा ॥ कृष्णवर्णी महाकाय ऊर्ध्वकेशो भयंकरः ॥
Habang siya’y naglalakad, siya’y sinunggaban sa paa ng isang brahmarākṣasa—maitim ang kulay, dambuhala ang katawan, nakatindig ang buhok, at nakapangingilabot.
Verse 15
पादे गृहीत्वा वसुधे इदं वचनमब्रवीत् ॥
Pagkahawak sa paa, sinabi nito ang mga salitang ito, O Vasudhā (Inang Lupa).
Verse 16
राक्षसोऽहं वणिक्श्रेष्ठ वसामि वनमाश्रितः ॥ त्वामद्य भक्षयिष्यामि तृप्तिं यास्यामि शाश्वतीम् ॥
“Ako’y isang rākṣasa, O pinakadakila sa mga mangangalakal; naninirahan ako na sumisilong sa gubat. Ngayon ay kakainin kita, at makakamtan ko ang walang hanggang pagkabusog.”
Verse 17
सुधन उवाच ॥ प्रतीक्षस्व क्षणं मेऽद्य दास्यामि तव पुष्कलम् ॥ भक्षयिष्यसि मे गात्रं मिष्टान्नपरिपोषितम् ॥
Sinabi ni Sudhana: “Maghintay ka muna sandali ngayon; bibigyan kita nang sagana. Pagkaraan, kakainin mo ang aking katawan, na napalakas ng matatamis na pagkain.”
Verse 18
जागरं देवदेवस्य कर्तुमिच्छामि राक्षस ॥ मम व्रतं सार्वकाळं यज्जागर्मि हरेः पुरः ॥
“O Rākṣasa, nais kong ganapin ang pagpupuyat para sa Diyos ng mga diyos. Ito ang aking panata sa lahat ng panahon: na manatiling gising ako sa harap ni Hari.”
Verse 19
ततः खादिष्यसे गात्रं विनिवृत्तस्य जागरात् ॥ विष्णुतुष्ट्यै व्रतमिदमारब्धं सर्वकामदम् ॥
“Kung magkagayon, lalamunin mo ang aking katawan matapos kong matapos ang pagpupuyat. Ang panatang ito’y sinimulan para sa ikalulugod ni Viṣṇu, at sinasabing nagbibigay ng lahat ng ninanais na layon.”
Verse 20
मा कुरु व्रतभङ्गं मे रक्षो नारायणस्य हि ॥ जागरे विनिवृत्ते तु मां भक्षय यथेप्सितम् ॥
“Huwag mong ipasira ang aking panata, O Rakṣa, sapagkat ito’y para kay Nārāyaṇa. Ngunit kapag natapos na ang pagpupuyat, lamunin mo ako ayon sa iyong nais.”
Verse 21
सुधनस्य वचः श्रुत्वा ब्रह्मरक्षः क्षुधार्दितः ॥ उवाच मधुरं वाक्यं वणिजं प्रति सादरम् ॥
Nang marinig ang mga salita ni Sudhana, ang Brahmarākṣasa—pinahihirapan ng gutom—ay nagsalita ng matatamis na pananalita, magalang at may paggalang, sa mangangalakal.
Verse 22
मिथ्या प्रभाषसे साधो त्वं पुनः कथमेष्यसि ॥ को हि रक्षोमुखाद्भ्रष्टो मानुषो यो निवर्तते ॥
“Mali ang iyong sinasabi, mabuting ginoo—paano ka pa muling makababalik? Sapagkat sinong tao, kapag nahulog na sa bibig ng isang rākṣasa, ang nakababalik pa?”
Verse 23
राक्षसस्य वचः श्रुत्वा स वणिग्वाक्यमब्रवीत् ॥ सत्यमूलं जगत्सर्वं सर्वं सत्ये प्रतिष्ठितम् ॥
Nang marinig ang mga salita ng rākṣasa, sumagot ang mangangalakal: “Ang buong daigdig ay may ugat na katotohanan; ang lahat ay nakatindig sa katotohanan.”
Verse 24
सिद्धिं लभन्ते सत्येन ऋषयो वेदपारगाः ॥ यद्यहं च वणिक् पूर्वं कर्मणा न हि दूषितः ॥
“Sa pamamagitan ng katotohanan, ang mga ṛṣi—yaong tumawid sa kabilang pampang ng Veda—ay nakakamit ang ganap na tagumpay. At ako, bilang mangangalakal, ay hindi pa noon nadungisan ng masamang gawa.”
Verse 25
प्राप्तश्च मानुषो भावो विहितेनान्तरात्मना ॥ शृणु मत्समयं रक्षो येनाहं पुनरागमम् ॥
“At ang kalagayang pantao ay aking natamo sa pamamagitan ng itinakda sa loob, ng panloob na sarili. Dinggin mo, O Rakṣa, ang aking kasunduan—sa pamamagitan nito ako’y muling makababalik.”
Verse 26
कृत्वा जागरणं तत्र नृत्यं कृत्वा यथासुखम् ॥ पुनरेष्याम्यहं रक्षो नासत्यं विद्यते मयि ॥
“Pagkatapos kong magsagawa roon ng pagpupuyat, at sumayaw nang ayon sa aking nais, babalik akong muli, O Rakṣa; sapagkat walang kasinungalingan sa akin.”
Verse 27
सत्येन दीयते कन्या सत्यं जल्पन्ति ब्राह्मणाः ॥ सत्योत्तीर्णा हि राजानः सत्येन वसुधा धृता ॥
Sa katotohanan ibinibigay ang dalaga sa pag-aasawa; sa katotohanan nagsasalita ang mga brāhmaṇa. Tunay, sa katotohanan nananatili ang mga hari, at sa katotohanan inaalalayan ang Daigdig.
Verse 28
यमः सत्येन हरति सत्यादिन्द्रो विराजते ॥ तत्सत्यं मम नश्येत यद्यहं नागमे पुनः ॥
Sa katotohanan ginagampanan ni Yama ang kanyang tungkulin; mula sa katotohanan nagliliwanag si Indra. Nawa’y mapawi ang katotohanang ito sa akin kung hindi ako muling darating.
Verse 29
परदारांस्तु यो गच्छेत्काममोहप्रपीडितः ।
Ngunit sinumang lumapit sa asawa ng ibang lalaki, na dinadaganan ng pagnanasa at pagkalito—
Verse 30
तस्य पापेन लिप्येऽहं यदि नायामि ते पुरः ॥
Nawa’y madungisan ako ng kasalanang iyon kung hindi ako haharap sa iyo.
Verse 31
दत्त्वा च भूमिदानं यो ह्यपकारं करोति च ॥ तेन पापेन लिप्येऽहं यद्यहं नागमे पुनः ॥
At sinumang, matapos maghandog ng kaloob na lupa, ay gumagawa pa rin ng pananakit—nawa’y madungisan ako ng kasalanang iyon kung hindi ako muling darating.
Verse 32
पूर्वं भुक्त्वा स्त्रियां यस्तु सुखमाप्य विहृत्य च ॥ द्वेषात्तां यदि चेज्जह्यात्तस्यायं मे भवत्वलम् ॥
Ngunit kung ang isang lalaki, matapos munang magsama sa isang babae—nakamtan ang ligaya at nakipaglaro—ay saka siya iwan dahil sa poot, nawa’y ang buong bunga ng gawang iyon ay mapasakin.
Verse 33
पङ्क्तिभेदं तु यः कुर्यादेकपङ्क्त्याशिनां ध्रुवम् ॥ तस्य पापेन लिप्येऽहं नागन्ता यदि ते पुरः ॥
Ngunit sinumang lumikha ng pagkakawatak sa hanay ng kainan—sa mga kumakain sa iisang linya—nawa’y madungisan ako ng kasalanang iyon kung hindi ako haharap sa iyo.
Verse 34
अमावस्यां महारक्षः श्राद्धं कृत्वा स्त्रियां व्रजेत् ॥ तेन पापेन लिप्येऽहं यद्यहं नागमे पुनः ॥
O dakilang tagapagtanggol, kung sa araw ng amāvasyā (bagong buwan) ay magsagawa ng śrāddha at pagkatapos ay pumunta sa isang babae—nawa’y madungisan ako ng kasalanang iyon kung hindi ako muling darating.
Verse 35
अष्टाष्टमी त्वमावास्या उभे पक्षे चतुर्दशी ॥ अस्नातानां गतिं यास्याम्यहं वै नागमे पुनः ॥
Sa ikawalong tithi, sa aṣṭamī, sa amāvasyā, at sa ika-labing-apat sa kapwa pakṣa—nawa’y mapasaakin ang kapalaran ng mga hindi naligo kung hindi ako muling darating.
Verse 36
गुरोर्भ्रातुः सुतस्यापि सख्युर्वै मातुलस्य च ॥ व्यवस्यति च यन्नारी यो मोहेन विमोहितः ॥
At tungkol sa asawa ng guro, ng kapatid, ng anak, at gayundin ng kaibigan at ng tiyuhing ina (mātula)—sinumang, naliligaw sa kamangmangan, ay magpasya sa gayong babae (na may masamang hangarin),
Verse 37
तस्य पापेन लिप्येऽहं यद्यहं नागमे पुनः ॥ यस्तु कन्यां सकृद्दत्त्वा अन्यस्मै चेत्पुनर्ददेत ॥
“Nawa’y madungisan ako ng kasalanang iyon kung hindi ako muling babalik. At yaong sinumang minsang nagkaloob ng isang dalaga, ngunit muli niya itong ibibigay sa iba—”
Verse 38
तेन पापेन लिप्येऽहं यद्यहं नागमे पुनः ॥ राजयाजकयाज्याश्च ये च वै ग्रामयाजकाः ॥
“Nawa’y madungisan ako ng kasalanang iyon kung hindi ako muling babalik—gaya ng (kasalanan) ng mga maharlikang pari at ng mga nag-aalay para sa kanila, at gayundin ng mga paring naglilingkod sa nayon.”
Verse 39
तेषां पापेन लिप्येऽहं यद्यहं नागमे पुनः ॥ ब्रह्मघ्ने च सुरापे च चोरे भग्नव्रते शठे ॥
“Nawa’y madungisan ako ng kanilang kasalanan kung hindi ako muling babalik—ang kasalanan ng pumatay sa isang brāhmaṇa, ng umiinom ng nakalalasing, ng magnanakaw, ng sumira ng panata, at ng mapanlinlang.”
Verse 40
या गतिस्तां प्रपद्येऽहं यद्यहं नागमे पुनः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ सुधनस्य वचः श्रुत्वा सन्तुष्टो ब्रह्मराक्षसः ॥
“Nawa’y marating ko ang gayong kapalaran kung hindi ako muling babalik.” Sinabi ni Śrī Varāha: Nang marinig ang mga salita ni Sudhana, nasiyahan ang brahmarākṣasa.
Verse 41
उवाच मधुरं वाक्यं गच्छ शीघ्रं नमोऽस्तु ते ॥ ब्रह्मराक्षसमुक्तोऽसौ वणिक् तु दृढनिश्चयः ॥
Nagsalita siya ng matatamis na salita: “Humayo ka agad; pagpupugay sa iyo.” Pinalaya mula sa brahmarākṣasa, ang mangangalakal ay nanatiling matatag sa pasiya.
Verse 42
पुनर्नृत्यति चैवाग्रे मम भक्तो व्यवस्थितः ॥ अथ प्रभातसमये नृत्यचित्तोऽति कोविदः ॥
Muli siyang sumayaw sa aking harapan, nakatindig bilang aking deboto. At pagsikat ng araw, ang kanyang isip ay nakatuon sa pagsasayaw, at siya’y lubhang bihasa.
Verse 43
पुनः पुनर्वै उच्चार्य नमो नारायणाय च ॥ निवृत्ते जागरे सोऽथ कालिन्दीसलिलाप्लुतः ॥
Paulit-ulit niyang binigkas, “Namo Nārāyaṇāya” (Pagpupugay kay Nārāyaṇa). At nang matapos ang kanyang pagpupuyat, siya’y naligo sa mga tubig ng Kālindī (Yamunā).
Verse 44
दृष्ट्वा मां दिव्यरूपं तु गतोऽसौ मथुरां पुरीम् ॥ दृष्टश्चाग्रे त्वहं तेन पुरुषो दिव्यरूपवान् ॥
Nang makita niya ako sa isang banal na anyo, siya’y nagtungo sa lungsod ng Mathurā. At doon, sa kanyang harapan, ako’y nakita—bilang isang tao na may banal na anyo.
Verse 45
स च पृष्टो मया देवि क्व भवान्प्रस्थितो द्रुतम् ॥ पुरुषस्य वचः श्रुत्वा सुधनो वाक्यमब्रवीत् ॥
At siya’y tinanong ko, “O Devī, saan ka patutungo nang gayon kabilis?” Nang marinig ang mga salita ng lalaking iyon, sumagot si Sudhana.
Verse 46
जीवतो धर्ममाहात्म्यं मृते धर्मः कुतो यशः ॥ पुरुषस्य वचः श्रुत्वा स वणिग्वाक्यमब्रवीत् ॥ (५१) ॥ तत्र सत्यं वदिष्यामि यास्ये राक्षससन्निधौ ॥ आगतोऽहं महाभाग नर्तयित्वा यथासुखम् ॥
“Habang nabubuhay, nauunawaan ang kadakilaan ng dharma; kapag patay na, saan pa ang dharma—at saan magmumula ang dangal?” Nang marinig ang mga salita ng lalaking iyon, nagsalita ang mangangalakal: “Doon ko sasabihin ang katotohanan; haharap ako sa rākṣasa. Dumating ako, O marangal, matapos sumayaw ayon sa aking nais.”
Verse 47
विष्णवे लोकनाथाय चागतो हरिजागरात् ॥ इदं शरीरं मे रक्षो भक्षयस्व यथेप्सितम्
Mula sa pagpupuyat na inialay kay Hari, ako’y dumating kay Viṣṇu, ang Panginoon ng mga daigdig. O rākṣasa, lamunin mo ang aking katawan ayon sa iyong nais.
Verse 48
यथान्यायं विधानॆन यथा वा तव रोचते ॥ नोक्तपूर्वं मया।असत्यं कदाचिदपि राक्षस
Sa paraang naaayon sa katarungan at wastong pamamaraan—o ayon sa iyong ikalulugod—hindi pa ako kailanman nagsalita ng kasinungalingan, O rākṣasa.
Verse 49
तेन सत्येन मां भुङ्क्ष्व ब्रह्मराक्षस दारुण ॥ वणिजस्तु वचः श्रुत्वा ततोऽसौ ब्रह्मराक्षसः
Sa katotohanang iyon, lamunin mo ako, O mabagsik na brahma-rākṣasa. Nang marinig ang mga salita ng mangangalakal, ang brahma-rākṣasa ay tumugon at kumilos pa.
Verse 50
उवाच मधुरं वाक्यं सुधनं तदनन्तरम् ॥ साधु तुष्टोऽस्मि भद्रं ते सत्यं धर्मश्च पालितः
Pagkaraan, nagsalita siya ng matatamis na salita kay Sudhana: “Mabuti! Ako’y nasiyahan; nawa’y maging mapalad ka. Ang katotohanan at dharma ay naingatan.”
Verse 51
वणिक् त्वं चातिविज्ञस्तु यस्य ते गतिरीदृशी ॥ जागरस्य समस्तस्य मम पुण्यं प्रयच्छ वै
O mangangalakal, tunay kang lubhang marunong, sapagkat ganyan ang iyong naging landas. Ipagkaloob mo nga sa akin ang kabutihang-loob na bunga ng buong pagpupuyat.
Verse 52
सत्यपुण्यप्रभावेन यथाहं मुक्तिमाप्नुयाम् ॥ सुधन उवाच॥ नाहं दास्यामि ते पुण्यं नृत्यस्य नरभोजन
“Upang sa bisa ng katotohanan at ng kabanalan, makamtan ko ang kalayaan.” Wika ni Sudhana: “Hindi ko ibibigay sa iyo ang aking kabutihang-loob—ikaw na mananayaw, kumakain ng tao.”
Verse 53
अर्द्धं वाथ समस्तं वा प्रहरं चार्द्धमेव वा ॥ सुधनस्य वचः श्रुत्वा अब्रवीद्ब्रह्मराक्षसः
“O kalahati, o buo; o isang prahara (bahagi ng gabi), o kalahati lamang ng prahara.” Nang marinig ang salita ni Sudhana, nagsalita ang brahma-rākṣasa.
Verse 54
केन त्वं कर्मदोषेण राक्षसत्वमुपागतः ॥ यत्ते गुह्यं महाभाग सर्वं तत्कथयस्व मे
“Sa anong kamalian ng gawa ka napunta sa kalagayang rākṣasa? Anuman ang lihim sa iyo, O mapalad—isalaysay mo sa akin ang lahat.”
Verse 55
सुधनस्य वचः श्रुत्वा विहसित्वाह राक्षसः ॥ किं त्वं मां च विजानासि प्रतिवासी ह्यहं तव
Nang marinig ang salita ni Sudhana, tumawa ang rākṣasa at nagsabi: “Hindi mo ba ako nakikilala? Ako nga ang iyong kapitbahay, ang naninirahang malapit sa iyo.”
Verse 56
अग्निदत्तस्तु वै नाम छान्दसो ब्राह्मणोत्तमः ॥ इष्टकांस्तु हरन्नित्यं परकीयांश्च सर्वदा
“Ako’y tinawag na Agnidatta, isang Chāndasa, isang dakilang brāhmaṇa. Ngunit palagi kong ninanakaw ang mga laryo—yaong pag-aari ng iba, sa lahat ng panahon.”
Verse 57
मृतस्सुगृहकामेन राक्षसत्वमुपागतः ॥ मया त्वं हि यथा प्राप्त उपकारं कुरुष्व मे ॥
Namatay akong may pagnanais sa isang mainam na tahanan, kaya’t nakamit ko ang kalagayan ng isang rākṣasa. Yamang ikaw ay napasakamay ko ngayon, gumawa ka ng kabutihan para sa akin.
Verse 58
एकविश्रामपुण्यं मे देहि त्वं वणिगुत्तम ॥ कृपया तु समायुक्तो वणिग्वचनमब्रवीत् ॥
“O pinakamainam sa mga mangangalakal, ipagkaloob mo sa akin ang kabutihang-loob (puṇya) ng isang sandaling pahinga.” Naantig sa habag, nagsalita ang mangangalakal ng ganitong mga salita.
Verse 59
साधु राक्षस दत्तं ते एकनृत्यं मया तव ॥ एकनृत्यप्रभावेण राक्षसो मुक्तिमागतः ॥
“Mabuti, O rākṣasa; ipinagkaloob ko sa iyo ang isang sayaw.” Sa bisa ng iisang sayaw na iyon, ang rākṣasa ay nakamit ang paglaya.
Verse 60
श्रीवराह उवाच ॥ सुधनस्तु ततो देवि विश्वरूपं जनार्दनम् ॥ अग्रतस्तु स्थितं देवं दृष्ट्वाऽसौ धरणीं गतः ॥
Sinabi ni Śrī Varāha: “Pagkaraan nito, O Diyosa, si Sudhana—nang makita si Janārdana na may anyong pangkalahatan at nakatayo sa kanyang harapan—ay napasubsob sa lupa.”
Verse 61
उवाच मधुरं वाक्यं देवदेवो जनार्दनः ॥ चतुर्भुजो दिव्यतनुः शङ्खचक्रगदाधरः ॥
Nagsalita ng matatamis na salita si Janārdana, ang Diyos ng mga diyos—may apat na bisig, may maningning na banal na katawan, at may hawak na kabibe, diskos, at pamalo.
Verse 62
विमानवरमारुह्य मम लोकं व्रजस्व च ॥ इत्युक्त्वा माधवो देवस्तत्रैवान्तरधीयत ॥
“Sumakay ka sa marangal na sasakyang panghimpapawid na ito at pumaroon sa aking daigdig.” Pagkasabi nito, si Mādhava, ang Diyos, ay naglaho rin doon mismo.
Verse 63
एष तीर्थप्रभावो वै कथितस्ते वसुन्धरे ॥ अक्रूराच्च परं तीर्थं न भूतं न भविष्यति ॥
Ganito, O Vasundharā, ang kapangyarihan ng tīrtha na ito ay naipahayag sa iyo. Wala pang naging banal na pook na hihigit sa kay Akrūra, ni magkakaroon pa.
Verse 64
तस्य तीर्थप्रभावेण सुधनो मुक्तिमाप्तवान् ॥ द्वादशी शुक्लपक्षे तु कुमुदस्य च वा भवेत् ॥
Sa bisa ng tīrtha na iyon, si Sudhana ay nagkamit ng mokṣa. Maaaring ito’y sa ikalabindalawang araw ng maliwanag na kalahati ng buwan—sa panahon/buwan ng Kumuda, o kaya’y iba pa…
Verse 65
तस्मिन्स्नातस्य वसुधे राजसूयफलṃ भवेत् ॥ कार्त्तिकीं समनुप्राप्य तत्तीर्थे तु वसुन्धरे ॥
O Vasudhā, ang sinumang maligo roon ay magkakamit ng bunga na tulad ng Rājasūya. At pagdating ng buwang Kārttikā, sa mismong tīrtha na iyon, O Vasundharā, …
Verse 66
वृषोत्सर्गं नरः कुर्वंस्तारयेत्सकुलोद्भवान् ॥ श्राद्धं यः कुरुते सुभ्रु कार्तिक्यां प्रयतो नरः ॥
Ang taong nagsasagawa ng vṛṣotsarga ay makapagliligtas sa lahat ng isinilang sa kanyang angkan. At ang taong may pagpipigil at pag-iingat na nagsasagawa ng śrāddha sa Kārttikā, O marikit ang kilay, …
Verse 67
पितरस्तारितास्तेन सदैव प्रपितामहाः
Sa pamamagitan niya, ang mga Pitara (mga espiritu ng ninuno) ay tunay na nailigtas; gayundin, palagi, maging ang mga lolo-sa-tuhod.
Verse 68
मानकूटं तुलाकूटं न करोति स कर्हिचित् ॥ एवं च वसतस्तस्य बहवो वत्सरा गताः
Hindi siya kailanman gumagawa ng pandaraya sa sukat o pandaraya sa timbangan. At sa gayong pamumuhay niya, maraming taon ang lumipas sa kanya.
Verse 69
तत्र जागरणं कृत्वा प्रभाते तव सन्निधौ ॥ आगमिष्याम्यहं शीघ्रमादित्योदयनं प्रति
Pagkatapos magpuyat at magbantay roon, sa bukang-liwayway, sa iyong harapan, agad akong darating—sa oras ng pagsikat ng araw.
Verse 70
स्वर्गमिच्छन्ति सत्येन मोक्षः सत्येन लभ्यते ॥ सत्येन सूर्यस्तपति सोमः सत्येन राजते
Sa pamamagitan ng katotohanan, hinahangad nila ang langit; sa pamamagitan ng katotohanan, nakakamit ang moksha (kalayaan). Sa katotohanan, ang Araw ay nagbibigay-init; sa katotohanan, ang Buwan ay nagniningning.
Verse 71
अभिगच्छति मन्दात्मा तत्पापं मे भवेत् तदा ॥ राजपत्नीं ब्रह्मपत्नीं विधवां योऽभिगच्छति
Kung lalapit ang isang mangmang ang-loob, ang kasalanang iyon ay mapapasaakin sa sandaling iyon. Sinumang lumalapit sa asawa ng hari, sa asawa ng isang brāhmaṇa, o sa isang balo…
Verse 72
अहं गच्छामि त्वरितो ब्रह्मराक्षससन्निधौ ॥ निवारयामास तदा न गन्तव्यं त्वयानघ
“Ako’y mabilis na tutungo sa paligid ng Brahmarākṣasa.” Noon siya’y pinigil, na nagsabi: “Huwag kang pumunta, O walang kapintasan.”
Verse 73
एकनृत्यस्य मे पुण्यं दद त्वं वणिगुत्तम ॥ सुधन उवाच ॥ नाहं दास्यामि ते पुण्यं यथोक्तं च समाचर
“Ibigay mo sa akin ang kabanalan (pūṇya) ng isang sayaw, O pinakadakila sa mga mangangalakal.” Sabi ni Sudhana: “Hindi ko ibibigay sa iyo ang aking pūṇya; sa halip, isagawa mo ang itinakda.”
Verse 74
सुधनः सशरीरोऽपि सकुटुम्बो दिवं ययौ ॥ विमानवरमारुह्य विष्णोर्लोकं जगाम ह
Si Sudhana—kahit taglay ang sariling katawan at kasama ang kanyang pamilya—ay nagtungo sa langit. Sumakay siya sa isang napakahusay na vimāna at tunay na nakarating sa daigdig ni Viṣṇu.
The narrative foregrounds satya (truthfulness) as a foundational ethical principle: Sudhana’s insistence on keeping his vow—even when threatened with death—functions as the chapter’s central ethical demonstration. The text frames satya as socially stabilizing and spiritually efficacious, capable of transforming a predatory encounter into liberation, while also positioning disciplined vow-practice (vrata, jāgaraṇa) as a means of sustaining dharma.
The chapter specifies ayana (solstitial turning points), viṣuva (equinox), and viṣṇupadī days as auspicious times to approach Ananta/Akrūra Tīrtha. It also highlights bathing during a solar eclipse (rāhugraste divākare). Further markers include ekādaśī observance in both fortnights (ubhayapakṣa), dvādaśī in the bright half (śuklapakṣa), and Kārttika-month rites such as vṛṣotsarga and śrāddha.
Pṛthivī (Vasundharā) is the explicit addressee, allowing the text to present tīrtha practice as a dharmic regulation of human behavior that indirectly supports terrestrial order. The emphasis on disciplined conduct (truthfulness, controlled desire, calendrically regulated rites, and respectful engagement with river-water tīrthas such as the Kālindī) can be read as a normative framework that curbs social harm and promotes responsible interaction with sacred landscapes.
The narrative centers on Sudhana (a vaṇikśreṣṭha, ‘leading merchant’) and a brahmarākṣasa who identifies a prior identity as Agnidatta, described as a Chāndasa brāhmaṇa. Royal-sacrificial paradigms are referenced as merit-comparators (rājasūya, aśvamedha), and the setting includes Mathurā and the Kālindī riverine region, indicating a North Indian sacred-geographic horizon rather than a detailed dynastic genealogy.