Adhyaya 5
Ang Kabanata 5 ay isang diyalogong teolohikal: matapos ang paglalatag ni Sūta, hiniling ni Devī ang mas malawak na salaysay tungkol sa kadakilaan ng Prabhāsa-kṣetra. Sumagot si Īśvara sa pamamagitan ng paliwanag sa pinagmulan at sa mga gantimpalang espirituwal, na itinatanghal ang Prabhāsa bilang Kanyang pinakamamahal na kṣetra at bilang pook ng “para-gati” para sa mga yogin at mga walang pagkakapit na nag-aalay ng buhay roon. Tinutukoy ng kabanata ang mga dakilang ṛṣi—Mārkaṇḍeya, Durvāsas, Bharadvāja, Vasiṣṭha, Kaśyapa, Nārada, Viśvāmitra—na hindi lumilisan sa kṣetra at patuloy sa pagsamba sa liṅga. Inilalarawan din ang malalaking pagtitipon na nagsasagawa ng japa at pagsamba sa mga pook na pinangalanan: Agni-tīrtha, Rudreśvara, Kampardīśa, Ratneśvara, Arka-sthala, Siddheśvara, Mārkaṇḍeya, at Sarasvatī/Brahma-kunda, gamit ang mga bilang upang ipakita ang siksik na ritwal at kabanalan. Sa estilo ng phalaśruti, sinasabi na ang darśana sa Panginoong “may gasuklay na buwan” ay nagbibigay ng kabuuang bunga na pinupuri sa Vedānta; ang snāna at pūjā ay nagkakaloob ng yajnaphala; ang piṇḍa/śrāddha ay lalo pang nagpapataas sa kapakanan ng mga ninuno; at kahit ang di-sinasadyang pagdampi sa tubig ay may bisa. Binabanggit din ang mga tagapangalaga at hadlang (mga gaṇa na Vibhrama at Sambhrama; mga upasarga na tulad ni Vināyaka at “sampung kamalian”) at itinatakda ang debotong pagtanaw kay Daṇḍapāṇi bilang lunas sa mga balakid. Sa wakas, ipinahahayag na ang lahat ng varṇa—may pagnanasa man o walang pagnanasa—na mamatay sa Prabhāsa ay makaaabot sa banal na daigdig ni Śiva, at ang mga katangian ni Mahādeva ay di-masambit nang lubos.
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । इत्येवमुक्ते विप्रेंद्रा शंकरेण महात्मना । पुनः पप्रच्छ सा देवी हर्षसंपूर्णमानसा
Wika ni Sūta: Nang masabi na ito ni Śaṅkara na dakila ang loob, O pinakamahuhusay na brāhmaṇa, ang Diyosa—puspos ng galak ang isipan—ay muling nagtanong sa kanya.
Verse 2
देव्युवाच । देवदेव जगन्नाथ सर्वप्राणहिताय वै । प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यं विस्तराद्वद मे प्रभो
Sinabi ng Diyosa: O Diyos ng mga diyos, Panginoon ng sanlibutan—para sa kapakanan ng lahat ng nilalang—ipahayag mo sa akin nang masinsinan, O Guro, ang kadakilaan ng Prabhāsa-kṣetra.
Verse 3
ईश्वर उवाच । अन्यद्दृष्टांतरूपं ते कथयामि यशस्विनि । येन सृष्टं महादेवि क्षेत्रमेतन्मम प्रियम्
Sinabi ni Īśvara: O marangal, isasalaysay ko sa iyo ang isa pang salaysay, na may ibang anyo; sa pamamagitan nito, O Mahādevī, nalikha ang banal na pook na ito na mahal ko.
Verse 4
या गतिर्ध्यायतां नित्यं निःसंगानां च योगिनाम् । सैवं संत्यजतां प्राणान्प्रभासे तु परा गतिः
Ang layuning naaabot ng mga yogi na laging nagmumuni at walang pagkakabit—yaon ding kataas-taasang hantungan ang iginagawad sa mga nagbitiw ng hininga ng buhay sa Prabhāsa.
Verse 5
अनेककल्पस्थायी च मार्कंडेयो महातपाः । सोऽपि देवं विरूपाक्षं प्रभासे तु सदाऽर्चति
Si Mārkaṇḍeya, ang dakilang asceta na nananatili sa maraming kalpa, maging siya man ay walang patid na sumasamba sa Diyos na si Virūpākṣa sa Prabhāsa.
Verse 6
अटित्वा सर्वतीर्थानि प्रभासं नैव मुंचति । दुर्वासाश्च महातेजा लिंगस्याराधनोद्यतः । न मुंचति क्षणं देवि तत्क्षेत्रं शशिमौलिनः
Matapos maglibot sa lahat ng banal na tirtha, hindi niya iniiwan ang Prabhāsa. Maging si Durvāsā na may dakilang ningning, masigasig sa pagsamba sa Liṅga—O Diyosa—ay hindi lumalayo kahit isang saglit sa banal na pook ng Panginoong may gasuklay na buwan (Śiva).
Verse 7
भरद्वाजो मरीचिश्च मुनिश्चोद्दालकस्तथा । क्रतुश्चैव वसिष्ठश्च कश्यपो भृगुरेव च
Sina Bharadvāja, Marīci, at ang pantas na si Uddālaka; si Kratu, Vasiṣṭha, Kaśyapa, at si Bhṛgu rin—(ang mga dakilang rishi na ito ay naroroon).
Verse 8
दक्षश्चैव तु सावर्णिर्यमश्चांगिरसस्तथा । शुको विभांडकश्चैव ऋष्यशृंगोऽथ गोभिलः
Gayundin sina Dakṣa at Sāvarṇi; si Yama at Aṅgirasa; si Śuka, Vibhāṇḍaka, Ṛṣyaśṛṅga, at saka si Gobhila—(sila man ay nananahan sa banal na lupain na iyon).
Verse 9
गौतमश्च ऋचीकश्च अगस्त्यः शौनको महान् । नारदो जमदग्निश्च विश्वामित्रोऽथ लोमशः
Sina Gautama at Ṛcīka; si Agastya; ang dakilang Śaunaka; si Nārada; si Jamadagni; si Viśvāmitra; at saka si Lomaśa—naroroon din sila roon.
Verse 10
अन्ये च ऋषयश्चैव दिव्या देवर्षयस्तथा । न मुंचंति महाक्षेत्रं लिंगस्याराधनोद्यताः
At may iba pang mga rishi, gayundin ang mga banal na devarṣi—na masidhing nakatuon sa pagsamba sa Liṅga—hindi nila iniiwan ang dakilang banal na pook na iyon.
Verse 11
अहं तत्रैव तिष्ठामि लिंगाराधनतत्परः । न मुंचामि महाक्षेत्रं सत्यंसत्यं वरानने
Ako mismo’y nananatili roon, tanging nakatuon sa pagsamba sa Liṅga. Hindi ko iniiwan ang dakilang banal na pook—tunay, tunay ito, O marikit ang mukha.
Verse 12
सर्वतीर्थानि देवेशि मया दृष्टानि भूतले । प्रभासेन समं क्षेत्रं नैव दृष्टं कदाचन
O Ginang ng mga diyos, nakita ko na ang lahat ng tīrtha sa lupa; ngunit kailanma’y wala akong nakitang banal na pook na kapantay ng Prabhāsa.
Verse 13
देवि षष्टिसहस्राणि याज्ञवल्क्यपुरस्कृताः । जपं कुर्वंति रुद्राणां चन्द्रभागां व्यवस्थिताः
O Diyosa, animnapung libong rishi, na si Yājñavalkya ang nangunguna, ay nananatili sa pampang ng Candrabhāgā at nagsasagawa ng japa ng mga mantra ni Rudra.
Verse 14
चत्वारिंशत्सहस्राणि ऋषीणामूर्द्ध्वरेतसाम् । देविकातटमाश्रित्य जपंति शतरुद्रियम्
Apatnapung libong rishi na may pinigil na sigla (ūrdhvaretas), sumisilong sa pampang ng Devikā, ay bumibigkas ng Śatarudrīya bilang japa.
Verse 15
कोटयश्चैव पंचाशन्मुनीनामूर्द्ध्वरेतसाम् । उमापतिं समासाद्य लिंगं तत्रैव संस्थितम्
At limampung krore ng mga muni na may pinigil na sigla (ūrdhvaretas), lumapit kay Umāpati (Śiva) at nanatili roon mismo—nakalagay sa mismong Liṅga na iyon.
Verse 16
रुद्राणां कोटि जाप्यं तु कृतं तत्रैव तैः पुरा । कोटिस्तत्रैव संसिद्धास्तस्मिंल्लिंगे न संशयः
Sa lugar ding iyon, noong unang panahon, isinagawa nila ang japa ng isang krore ng mga mantra ni Rudra. At doon din, isang krore ang nagkamit ng ganap na siddhi—tungkol sa Liṅga roon ay walang pag-aalinlangan.
Verse 17
शतं चैव सहस्राणां देवेशं शशिभूषणम् । पूजयंति महासिद्धा मम क्षेत्रनिषेविणः
Daan-daan at libu-libong Mahāsiddha—yaong nananahan at naglilingkod sa aking banal na pook—ay sumasamba sa Panginoon ng mga deva, si Śiva, na may palamuting buwan.
Verse 18
वेदांतेषु च यत्प्रोक्तं फलं चैव महर्षिभिः । तत्फलं सकलं तत्र चंद्रभूषणदर्शनात्
Anumang bunga na ipinahayag ng mga dakilang rishi sa Vedānta—ang kabuuan ng bungang iyon ay nakakamit doon sa pamamagitan lamang ng pagtanaw sa Panginoong may palamuting buwan (Śiva).
Verse 19
अग्नितीर्थे ऋषीणां तु कोटिः साग्रा स्थिता शुभे । रुद्रेश्वरे स्मृतं लक्षं कंपर्द्दीशे तथैव च
Sa Agnitīrtha, sa mapalad at banal na pook na yaon, nananahan ang mga Ṛṣi na isang koṭi (at higit pa). Sa Rudreśvara, inaalaala ang isang daang libo, at gayundin sa Kaṃparddīśa.
Verse 20
रत्नेश्वरे सहस्रं तु ऋषीणामूर्द्ध्वरेतसाम् । अर्कस्थले महापुण्ये कोटिः साग्रा स्थिता शुभे
Sa Ratneśvara, may isang libong pantas na Ṛṣi na nagtataglay ng mahigpit na kalinisan at pagpipigil (ūrdhvareta) na nananahan. At sa Arkasthala na dakilang mapagpala, sa banal na pook na yaon, isang koṭi (at higit pa) ang naninirahan.
Verse 21
षष्टिश्चैव सहस्राणि तत्र सिद्धेश्वरे स्थिताः । सप्त चैव सहस्राणि मार्कंडेये तु संस्थिताः
Doon sa Siddheśvara, animnapung libo ang nananahan. At sa Mārkaṇḍeya, pitong libo rin ang matatag na naitatag.
Verse 22
सरस्वत्यां ब्रह्मकुण्डेऽसंख्याता मुनयः स्मृताः । दशार्बुदसहस्राणि कोटित्रितयमेव च
Sa Brahmakuṇḍa ni Sarasvatī, ang mga muni ay inaalaalang di-mabilang—(na binibilang bilang) sampung libong arbuda, at gayundin tatlong koṭi.
Verse 23
ऋषयस्तत्र तिष्ठंति यत्र प्राची सरस्वती । ब्रह्महत्या गता यत्र शंकरस्य च तत्क्षणात्
Nananahan ang mga Ṛṣi roon mismo kung saan dumadaloy pa-silangan ang Sarasvatī. Doon, sa mismong sandaling iyon, napawi ang kasalanang brahma-hatyā ni Śaṅkara.
Verse 24
कायः सुवर्णतां प्राप कपालं पतितं करात् । ज्ञात्वैवं शंकिना पूर्वं कृतं तत्र महातपः
Nagkamit ng ginintuang ningning ang kanyang katawan, at nahulog mula sa kanyang kamay ang mangkok na bungo. Nang malaman ito, si Śaṅkha (Śaṅkhi) noong una ay nagsagawa roon ng dakilang pag-aayuno at pagninilay (tapas).
Verse 25
तुष्टः श्रीशंकरो देवो लिंग वासवरेण तु । कोटियज्ञफलं स्नाने प्राच्यां लिंगस्य पूजने
Nalugod ang mapalad na Panginoong Śaṅkara (Śiva) at nagpahayag: sa pagligo roon at sa pagsamba sa Liṅga sa silangang dako (nakaharap sa Sarasvatī), matatamo ang bunga ng isang krore ng mga yajña.
Verse 26
पिंडे गयाशतगुणममासोमयुते दिने । भूतायां पिंडदस्तत्र कुलकोटिं समुद्धरेत्
Ang pag-aalay ng piṇḍa (handog para sa mga ninuno) doon ay nagdudulot ng kabutihang isang daang ulit kaysa sa Gayā, lalo na sa araw ng bagong buwan (amāvasyā) na kasabay ng Lunes. At kung sa tithi na Bhūtā mag-aalay roon ng piṇḍa, iaangat niya maging ang isang krore ng kanyang angkan.
Verse 27
ये चात्र मलनाशाय निमङ्क्ष्यंति च मानवाः । दशगोदानजं पुण्यं तेषामपि भविष्यति
At ang mga taong lumulubog at naliligo rito upang maalis ang karumihan—sa kanila rin darating ang kabutihang bunga ng pag-aalay ng sampung baka.
Verse 28
पादेन वा क्रीडमाना जलं लिप्संति ये नरा । तेषामपि श्राद्धफलं विधिवत्संभविष्यति । तत्र लिंगानि पूज्यानि शूलभेदादिकानि तु
Kahit yaong mga lalaki na naglalaro lamang gamit ang paa at nagkataong sumaboy o makainom ng tubig—sa kanila rin lilitaw nang wasto ang bunga ng śrāddha. Doon, ang mga Liṅga ay dapat sambahin, gaya ng Śūlabheda at iba pa.
Verse 29
एवं विकल्प्य लिंगानि अश्वमेध फलानि तु । दर्शनेनापि सर्वेषां स्पर्शाद्धि द्विगुणं फलम्
Kaya nito, ang mga liṅga na ito sa iba’t ibang anyo ay nagkakaloob ng bunga ng handog na Aśvamedha. Sa lahat ng ito, kahit ang darśana (pagkakita nang may debosyon) ay nagbibigay ng biyaya; ngunit sa paghipo, sinasabing nagiging doble ang bunga.
Verse 31
तेषां तुष्टो जगन्नाथः शंकरो नीललोहितः । त्रिंशत्कोटिगणस्तत्र प्राचीं रक्षंति सर्वतः
Nalugod sa kanila ang Jagannātha—si Śaṅkara, ang Nīlalohita (ang Bughaw-at-Pula)—at doon ay nagtalaga ng mga pangkat ng gaṇa na may tatlumpung koṭi, na nagbabantay sa silangang dako sa lahat ng panig.
Verse 32
महापापसमाचारः पापिष्ठो वाऽति किल्बिषी । घुणाक्षरमिव प्राणान्प्राच्यां मुक्त्वा शिवं व्रजेत्
Kahit yaong ang asal ay nababad sa malaking kasalanan—lubhang masama at mabigat ang dungis—kung iwan niya ang buhay sa silangang dako (doon), siya’y tutungo kay Śiva, gaya ng titik na kinain ng uod na naglalaho pabalik sa pinagmulan.
Verse 33
दधिकंबलदानं तु तत्र देयं द्विजोत्तमे । कथितं पापशमनं सारात्सारतरं ध्रुवम्
Ngunit doon, O pinakamainam sa mga dvija, dapat ibigay ang handog na dadhikambala, ang “kumot ng gatas-asim.” Ipinahayag na ito’y nagpapawi ng kasalanan—tunay na ubod ng diwa na higit pa sa ubod ng diwa.
Verse 34
अधुना संप्रवक्ष्यामि हिरण्याश्च महोदयम् । दुर्वाससा तपस्तप्तं तत्र सूर्यः प्रतिष्ठितः
Ngayon ay ipahahayag ko ang dakilang pag-angat at kaluwalhatian ng Hiraṇyā. Doon, sa pamamagitan ng tapas (mahigpit na pagninilay at pag-aayuno) na isinagawa ni Durvāsas, ang Sūrya, ang Araw, ay naitatag sa pook na iyon.
Verse 35
कोटिरेका तु तत्रैव ऋषीणामूर्द्ध्वरेतसाम् । चतुर्विंशतितत्त्वानामधिको बलरूपधृक्
Doon mismo naroon ang mga rishi na mapagpenitensiya—yaong may itinaas na binhi—na may bilang na isang krore at isa pa. At ang pag-iral na iyon ay sinasabing nakahihigit sa dalawampu’t apat na tattva, taglay ang anyo ng kapangyarihan at lakas.
Verse 36
यत्र तिष्ठति देवेशि भृगुकोटिसमन्वितः । अन्यत्र ब्राह्मणानां तु कोट्या यच्च फलं लभेत्
O Devī, sa pook na kinatatayuan ng banal na Presensiya na kasama ang isang krore ng mga Bhṛgu, ang anumang bunga na makakamit sa ibang dako sa paggalang sa isang krore ng mga brāhmaṇa—yaon ay natatamo rito nang higit na madali at dakila.
Verse 38
ब्रह्मस्थाने तथैकेन भोजितेन तु तत्फलम् । एवं ज्ञात्वा महादेवि तत्र तिष्ठामि निर्वृतः । कोटिर्भिर्देवऋषिभिर्देवैः सह समावृतः । तीर्थानि तत्र तिष्ठंति अंतर्भूतानि वै कलौ
Sa Brahmā-sthāna na iyon, kahit sa pagpapakain lamang sa isang karapat-dapat, natatamo ang gayunding bunga. Sa pagkaalam nito, O Mahādevī, nananahan ako roon sa ganap na kapanatagan, napaliligiran ng mga krore ng mga banal na rishi at ng mga diyos. Sa panahon ng Kali, lahat ng mga tīrtha ay nananatili roon—tunay ngang natitipon at nakapaloob sa pook na iyon.
Verse 39
तत्र क्षेत्रे महारम्ये यत्र सोमेश्वरः स्थितः । मम देवि गणौ द्वौ तु विभ्रमः संभ्रमः परः
Sa napakagandang banal na kṣetra na iyon, kung saan nananahan si Someśvara, O Devī, may dalawa akong tagapaglingkod: si Vibhrama at ang isa pa, si Saṁbhrama.
Verse 40
तौ चात्र क्षेत्रसंस्थानां लोकानां भ्रमविभ्रमैः । योजयंति सदा चित्तं विकल्पानैक्यसंकुलम्
At dito, sa pamamagitan ng kanilang pagkalito at panlilinlang, ang dalawang iyon ay laging gumugulo sa isipan ng mga taong naninirahan sa banal na lupain, anupa’t napupuno ito ng sari-saring pag-aalinlangan at pabagu-bagong pagpili.
Verse 41
विनायकोपसर्गाश्च दश दोषास्तथा परे । एवं क्षेत्रं तु रक्षंति पापिनां दुष्टचेतसाम्
Ang mga kapinsalaan ni Vināyaka at sampung iba pang kapintasan—sa ganyang paraan binabantayan nila ang banal na pook, upang mapangalagaan laban sa mga makasalanang may masamang loob.
Verse 42
दंडपाणिं तु ये भक्त्या पश्यंतीह नरोत्तमाः । न तेषां जायते विघ्नं तत्र क्षेत्रनिवासिनाम्
Ngunit ang pinakamahuhusay na tao na may debosyon na tumitingin kay Daṇḍapāṇi dito—sa kanila, na naninirahan sa banal na pook na iyon, walang hadlang na lilitaw.
Verse 43
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा वै वर्णसंकराः । अकामा वा सकामा वा प्रभासे ये मृताः शुभे
Ang mga Brāhmaṇa, Kṣatriya, Vaiśya, Śūdra, at maging yaong may halong pinagmulan—maging walang pagnanasa o may pagnanasa—ang sinumang mamatay sa mapalad na Prabhāsa,
Verse 44
चंद्रार्द्धमौलिनः सर्वे ललाटाक्षा वृषध्वजाः । शिवे मम पुरे दिव्ये जायंते तत्र मानवाः
Silang lahat ay nagiging tulad ng Panginoon na may kalahating buwan sa tuktok, may mata sa noo, at may sagisag na toro; sa aking banal na lungsod ni Śiva, O Śivā, doon isinisilang ang mga taong iyon.
Verse 45
यस्तत्र वसते विप्रः संयतात्मा समाहितः । त्रिकालमपि भुंजानो वायुभक्षसमो भवेत्
Ang isang brāhmaṇa na naninirahan doon, may pagpipigil-sa-sarili at nakalapat sa pagninilay—kahit kumain pa ng tatlong ulit sa isang araw—ay nagiging tila nabubuhay sa hangin lamang.
Verse 46
मेरोः शक्या गुणा वक्तुं द्वीपानां च गुणास्तथा । समुद्राणां च सर्वेषां शक्या वक्तुं गुणाः प्रिये
O minamahal, maaari pang mailarawan ang mga katangian ng Bundok Meru, gayundin ang mga katangian ng mga kontinente, at maging ang mga katangian ng lahat ng karagatan—
Verse 47
आदिदेवस्य देवेशि महेशस्य महाप्रभोः । शक्या नैव गुणा वक्तुं वर्षाकोटिशतैरपि
Ngunit, O Diyosa ng mga diyos, ang mga katangian ni Maheśa—ang Dakilang Panginoon, ang sinaunang Deva—ay hindi maisasalaysay, kahit sa daan-daang koro ng mga taon.