Adhyaya 19

Verse 1

देव्युवाच । यद्येवं सकलश्चंद्रः कथं न विधृतस्त्वया । अन्तभावे कलानां तत्कारणं कथय प्रभो

Wika ni Devī: Kung gayon, kung ganap ang Buwan, bakit hindi mo siya pinanatili sa kanyang kapuspusan? Ipagpaliwanag mo sa akin, O Panginoon, ang dahilan ng pagkawala (pagliit) ng kanyang mga kalā, ang mga bahagi nito.

Verse 2

ईश्वर उवाच । अमा षोडशभेदेन देवि प्रोक्ता महाकला । संस्थिता परमा माया देहिनां देह धारिणी

Wika ni Īśvara: O Devī, ang Amā ay ipinahayag na Dakilang Kalā, na nahahati sa labing-anim na anyo. Siya’y nananatili bilang kataas-taasang Māyā, na sumusuporta sa mga nilalang na may katawan sa pamamagitan ng pag-iingat sa kanilang katawan.

Verse 3

अमादिपौर्णमास्यंता या एव शशिनः कलाः । तिथयस्ताः समाख्याताः षोडशैव प्रकीर्तिताः

Mula sa Amā hanggang sa dulo ng Paurṇamāsī (kabilugan ng buwan)—ang mismong mga kalā ng Buwan ay tinatawag na “tithi”; at ipinahahayag na sadyang labing-anim ang bilang.

Verse 4

अमा सूक्ष्मा परा शक्तिः सा त्वं देवि प्रकीर्तिता । प्रलयोत्पत्तियोगेन स्थिताः कालक्रमोदिताः

Ang Amā ay banayad at kataas-taasang Śakti; at ang Śakti na iyon ay ipinahahayag na ikaw, O Devī. Sa ugnayan ng pagkalusaw at paglikha, ang mga sukat ng panahon ay tumitindig at lumilitaw ayon sa wastong pagkakasunod.

Verse 5

षोडशैव स्वरा ये तु आद्याः सृष्टयंतकाः प्रिये । कालस्यावयवास्ते च विज्ञेयाः कालवेदिभिः

O minamahal, ang labing-anim na sinaunang tunog (svara) na nagsisimula ng paglikha at nagtatapos nito—dapat malaman ng mga nakaaalam ng panahon na sila ang mga sangkap ng Panahon mismo.

Verse 6

त्रुटिर्लवो निमेषश्च कला काष्ठा मुहूर्तकम् । रात्र्यहःपक्षमासाश्च अयनं वत्सरं युगम्

Truṭi, lava, nimeṣa, kalā, kāṣṭhā, at muhūrta; saka gabi at araw, kinsenas at buwan; saka ayana (kalahating taon), taon, at yuga—ito ang mga antas ng panahon.

Verse 7

मन्वतरं तथा कल्पं महाकल्पं च षोडश । कला विसर्जनी या तु जीवमाश्रित्य वर्तते

May manvantara, kalpa, at mahā-kalpa, at muli’y ang kaayusang labing-anim. Ang kalā na tinatawag na “Visarjanī” ay kumikilos na inaasandigan ang jīva (kaluluwang indibidwal).

Verse 9

सा सृजत्यखिलं विश्वं विषुवद्वयसंयुतम् । तथा संवरणी या तु विश्वं संहरते प्रिये । नेत्रपाताच्चतुर्भागस्त्रुटिकालो निगद्यते । तस्माच्च द्विगुणं विद्धि निमिषं तन्महेश्वरि

Nililikha niya ang buong sansinukob kasama ang dalawang equinox; at gayundin, ang kalā na tinatawag na “Saṃvaraṇī” ay muling nagtitipon at nagwawakas sa sansinukob, o minamahal. Ang truṭi ay sinasabing ikaapat na bahagi ng oras ng pagkurap; at alamin, O Maheśvarī, na ang nimeṣa ay doble niyon.

Verse 10

निमिषैस्त्रिंशद्भिः काष्ठा ताभिर्विंशतिभिः कला । विंशतिकलो मुहूर्तः स्याद्दिनं पंचदशैस्तु तैः

Tatlongpu’ng nimeṣa ang bumubuo ng isang kāṣṭhā; dalawampung kāṣṭhā ang bumubuo ng isang kalā. Dalawampung kalā ang bumubuo ng isang muhūrta; at labinlimang gayong muhūrta ang isang araw.

Verse 11

दिनमाना निशा ज्ञेया अहोरात्रं द्वयाद्भवेत् । तैः पंचदशभिः पक्षो द्विपक्षो मास उच्यते

Ang gabi ay dapat maunawaang kapantay ng araw sa sukat; mula sa magkaparis na ito nabubuo ang buong araw-at-gabi (ahorātra). Sa labinlimang araw ay nagiging isang pakṣa (kalahating buwan); at ang dalawang pakṣa ay tinatawag na isang buwan.

Verse 12

मासैश्चैवायनं षड्भिर्वर्षं स्यादयनद्वये । चत्वारिंशच्च लक्षाणि लक्षाणां त्रितयं पुनः

Sa anim na buwan nabubuo ang isang ayana (kalahating taon); sa dalawang ayana nabubuo ang isang taon. At saka binabanggit ang apatnapung lakṣa, at muli ang tatlong ‘lakṣa ng mga lakṣa’.

Verse 13

विंशतिश्च सहस्राणि ज्ञेयं सौरं चतुर्युगम् । चतुर्युगैकसप्तत्या मन्वंतरमुदाहृतम्

Alamin na ang isang Caturyuga, ayon sa bilang ng mga taong solar, ay dalawampung libo (yunit); at ang isang Manvantara ay ipinahahayag na binubuo ng pitumpu’t isang Caturyuga na gayon.

Verse 14

ऐंद्रमेतद्भवेदायुः समासांतं च कीर्तितम् । चतुर्दशेन्द्रैः प्रलीनैः कल्पं ब्रह्मदिनं भवेत्

Ito ang sinasabing haba ng buhay ng isang Indra, na inilarawan hanggang sa ganap ayon sa mga taon; at kapag ang labing-apat na Indra ay naglaho, ang panahong iyon ay nagiging isang Kalpa—ang “araw ni Brahmā”.

Verse 15

रात्रिश्च तावती चैव चतुर्युगसहस्रिका । अनेन दिनमानेन शताब्दं जीवति प्रिये

At ang gabi ay gayon din ang sukat—binubuo ng isang libong Caturyuga. Sa sukat na ito ng araw, O minamahal, (si Brahmā) ay nabubuhay nang isang daang taon.

Verse 16

ममैव निमिषार्द्धेन सहस्राणि चतुर्द्दश । विनश्यंति ततो विष्णोरसंख्याताः पितामहाः

Sa kalahati lamang ng isang kisap ng Aking mata, labing-apat na libong (ganyang mga siklo) ang naglalaho; at higit pa roon, di-mabilang na ‘mga lolo’ (mga Brahmā) ni Viṣṇu ang pumanaw.

Verse 17

एवं क्रमेण देवेशि समुत्पन्नमिदं जगत् । शशिसूर्यविभागेन चित्ररूपमनंतकम्

Kaya nito, sa sunod-sunod na hakbang, O Devī ng Panginoon, sumibol ang sanlibutang ito—walang hanggan at sari-saring anyo—sa pamamagitan ng pagkakahiwalay ng Buwan at Araw.

Verse 18

कला देवि यदाद्यंतमनादिमजमव्ययम् । तदान्वितः शशी तस्यामधोमुखमवस्थितः

O Devī, ang ‘Kalā’ ay yaong may simula at wakas; samantalang ang (Kataas-taasan) ay walang pasimula, di-isinilang, at di-naluluma. Kaugnay ng Kalā na iyon, ang Buwan ay nakatindig doon na ang mukha’y nakaharap pababa.

Verse 19

एवं क्षयोदयं ज्ञेयं चंद्रार्काभ्यामवस्थितम् । सृष्टिक्रमं मया प्रोक्तं संहारमधुना शृणु

Kaya nito, ang pagliit at paglaki ay dapat maunawaang itinatag ng Buwan at Araw. Naipahayag Ko na ang kaayusan ng paglikha; ngayo’y pakinggan mo naman mula sa Akin ang tungkol sa pagkalusaw.

Verse 21

अहोरात्रं मुहूर्तेन मुहूर्तं तु कलाहतम् । कलां काष्ठा हतां कृत्वा काष्ठां निमिषभाजिताम्

Ang isang araw-at-gabi ay binibilang sa mga muhūrta; at ang isang muhūrta ay hinahati sa mga kalā. Hinahati ang kalā sa mga kāṣṭhā, at hinahati ang kāṣṭhā sa mga nimīṣa—ganyan sinusukat ang panahon.

Verse 22

निमिषं च लवैर्हत्वा लवं त्रुटिविभाजितम् । तदतीतं प्रशांतं च निर्विकारमलक्षणम्

Ang isang nimīṣa ay hinahati pa sa mga lava, at ang isang lava ay hinahati sa mga truṭi. Ngunit Yaong lumalampas sa lahat ng ito ay payapa—di-nagbabago at walang tiyak na palatandaan.

Verse 23

तस्य चेयं परा माया कला शिरसि धारिता । सा शक्तिर्देवदेवस्य विश्वाकारा परा प्रिये । मोहयित्वा तु संतानं संसारयति पार्वति

Sa Kataas-taasang Katotohanang iyon, ito ang mas mataas na Māyā—ang Kalā—na dinadala sa tuktok ng ulo. Ang sukdulang kapangyarihan ng Diyos ng mga diyos, na nag-aanyo bilang sansinukob, o minamahal, ay lumilito sa mga supling at pinaiikot sila sa saṃsāra, o Pārvatī.

Verse 24

एवमेतज्जगद्देवि उत्पत्तिस्थितिलक्षणम् । यत्रैवोत्पद्यते कृत्स्नं पुनस्तत्रैव लीयते

Kaya nito, O Diyosa, ang buong sansinukob na ito ay may tatak ng paglikha at pananatili: saan man ito ganap na sumibol, sa pinagmumulang iyon din ito muling nalulusaw.

Verse 25

सेयं मायामयी शक्तिः शुद्धाशुद्धस्वरूपिणी । चंद्ररूपा स्थिता सा तु तव देवि प्रकाशयेत्

Ang Kapangyarihang ito mismo, na binubuo ng māyā at may anyong dalisay at di-dalisay, ay nananahan sa anyo ng Buwan; tunay, O Diyosa, ito’y nagpapahayag para sa iyo.

Verse 26

देव्युवाच । पंचाग्निनोपसन्तप्ता वर्षकोटीरनेकधा । तत्तपः सफलं जातं मेऽद्य देव जगत्पते

Wika ng Diyosa: “Pinapaso ako ng disiplina ng limang apoy, sa iba’t ibang paraan, sa loob ng napakaraming koro ng mga taon—ngayon, O Diyos, Panginoon ng daigdig, namunga na ang aking pag-aayuno at pagninilay.”

Verse 27

सृष्टियोगो मया ज्ञातः संहारश्च महेश्वर । चन्द्रोत्पत्तिस्वरूपं च कलामानं तथैव च

O Maheśvara, naunawaan ko na ang paraan ng paglikha at gayundin ang pagkalusaw, pati ang likas na pinagmulan ng Buwan—at ang sukat ng mga yugto nito.

Verse 28

अधुना मम देवेश सन्देहो हृदि संस्थितः । कौतूहलं परं देव कथयस्व महेश्वर

Ngayon, O Panginoon ng mga diyos, may pag-aalinlangang nanahan sa aking puso. O Diyos, napakalaki ng aking pag-uusisa; ipahayag mo sa akin, O Maheśvara.

Verse 29

अमृतादेव संभूतः सर्वाह्लादकरः शशी । प्रियश्च तव देवेश वल्लभश्चंद्रमास्तथा

Ang Buwan, na tunay na isinilang mula sa amṛta, ay nagbibigay-lugod sa lahat. O Panginoon ng mga diyos, si Candramā ay mahal sa iyo—tunay na iyong minamahal.

Verse 31

सर्वौषधीनामधिपः पितॄणां प्रीणनं परम् । तदाश्रयश्च त्वद्भक्तस्त्व त्सेवातत्परः शशी

Siya ang panginoon ng lahat ng halamang-gamot na nagpapagaling, at ang pinakamataas na nagbibigay-kasiyahan sa mga Pitṛ (mga ninuno). Umaasa sa banal na kaayusan, ang Buwan ay deboto mo, lubos na nakatuon sa paglilingkod sa iyo.

Verse 32

तथापि सकलंकोऽयं कौतुकं कुरुते मम । देवि ब्रह्मांडसंघट्टमालामंडितशेखरः

Gayunman, ang ‘may tanda’ na ito ay gumigising ng aking pagkamangha—O Diyosa—yaong ang tuktok ng ulo ay pinalamutian ng kuwintas na nalikha mula sa pagbangga ng mga globo ng sansinukob.

Verse 33

शीर्षे तव निविष्टस्य कष्टं चंद्रस्य चेद्यदि । तर्हि नाथ न शोच्या वै संसारे दुःखभागिनः

Kung maging ang Buwan, na nakaluklok sa tuktok ng iyong ulo, ay dumanas ng hirap, kung gayon, O Panginoon, tunay na sa mundong ito ang mga may bahagi sa dalamhati ay hindi na dapat kaawaan.

Verse 34

न चास्ति त्रिषु लोकेषु न चैतत्संभविष्यति । यत्र शक्तो भवत्कर्तुं दुःखस्यास्य च संक्षयम्

Sa tatlong daigdig ay walang sinuman—at kailanman ay wala ring magiging—na may kakayahang magpawi at magwakas sa pagdurusang ito.

Verse 35

सर्वेषां वर्तते शंका यथा मम महेश्वर । उत्पन्नं कारणं किंतद्येन सोमस्य लांछनम्

O Maheśvara, may pag-aalinlangan sa lahat—gaya rin sa akin: ano ang sanhi na nagluwal ng bahid o marka ng dungis kay Soma (ang Buwan)?

Verse 36

किमेतत्कारणं देव कथयस्व महेश्वर । अमृते संभवो यस्य कथं तस्यापि लांछनम्

O Diyos, O Maheśvara, ipahayag mo sa akin: ano ang sanhi nito? Kung ang pinagmulan niya ay mula sa amṛta (nektar ng kawalang-kamatayan), paano siya nagkaroon pa ng bahid?

Verse 37

प्रियश्च तव देवेश लांछनं चापि तिष्ठति । कौतूहलं परं देव तत्त्वं मे वक्तुमर्हसि

O Deveśa, bagaman mahal sa iyo si Soma, nananatili pa rin ang bahid. O Deva, napakalaki ng aking pag-uusisa—ipahayag mo sa akin ang tunay na diwa sa likod nito.

Verse 38

एवमुक्तः स पार्वत्या देवदेवो महेश्वरः । उवाच परमप्रीतः प्रेम्णा शैलसुतां प्रभुः

Nang siya’y masambit ni Pārvatī, nagsalita si Maheśvara—ang Diyos ng mga diyos. Ang Panginoon, lubhang nalugod, ay sumagot nang may pag-ibig sa Anak na Babae ng Bundok.

Verse 39

ईश्वर उवाच । किं ते देवि महाशंकाद्योत्पन्ना वरवर्णिनि । ममोपरि न कर्त्तव्या निरुद्विग्ना भव प्रिये । पितुस्तव प्रभावेन लांछनं शशिनोऽभवत्

Wika ni Īśvara: “O Devī, marikit ang kutis, bakit sumibol sa iyo ang malaking pag-aalinlangan? Huwag kang maghinala sa Akin; maging payapa ka, minamahal. Sa kapangyarihan ng iyong ama, ang Buwan ay nagtaglay ng bahid na ito.”

Verse 40

भावित्वात्कर्मणो देवि दक्षस्याज्ञाव्यतिक्रमात् । समं वर्त्तस्व भार्याभिरित्युक्तः शशलांछनः

“O Devī, dahil sa paghinog ng itinadhanang karma at sa paglabag sa utos ni Dakṣa, ang Buwan—yaong may tatak na ‘liyebre’—ay sinabihan: ‘Mamuhay kang pantay sa iyong mga asawa.’”

Verse 41

तद्वाक्यमन्यथा चक्रे ततः शप्तः शशी प्रिये । इदं पृष्टं तु यद्देवि त्वया लांछनकारणम्

“Minamahal, kumilos ang Buwan nang salungat sa mga salitang iyon; kaya si Śaśī ay isinumpa. At ito, O Devī, ang iyong itinatanong sa Akin—ang sanhi ng bahid sa Buwan.”

Verse 42

कल्पेकल्पे पृथग्भावं कारणैरस्ति भामिनि । असंख्यातं च तद्वक्तुं शक्यं नैव मया प्रिये

“O maningning na giliw, sa bawat kalpa ay magkakaiba ang kalagayan dahil sa iba’t ibang sanhi. At yamang di-mabilang ang mga iyon, minamahal, hindi ko magagawang isa-isahin ang lahat.”

Verse 43

असंख्येयाश्चन्द्रमसः संभवंति पुनःपुनः । विनश्यंति च देवेशि सर्वमन्वन्तरान्तरम्

O Deveśī, di-mabilang na mga buwan ang muling sumisilang nang paulit-ulit, at sila rin ay naglalaho—ganyan ang lahat ng bagay, mula sa isang manvantara tungo sa kasunod.

Verse 44

असंख्याताश्च कल्पाख्या असंख्याताः पितामहाः । हरयश्चाप्यसंख्याता एक एव महेश्वरः

Di-mabilang ang mga siklong tinatawag na kalpa; di-mabilang ang mga Pitāmaha (mga Brahmā); di-mabilang din ang mga Hari (mga Viṣṇu)—ngunit iisa lamang si Maheśvara.

Verse 45

कोटिकोट्ययुतान्यत्र ब्रह्माण्डानि मम प्रिये । जलबुद्बुदवद्देवि संजातानि तु लीलया

O minamahal kong Diyosa, dito’y di-mabilang na mga sansinukob—mga koro sa ibabaw ng mga koro—ang sumisibol, O Devī, na parang mga bula sa tubig, na nalilikha nang walang pagsisikap bilang banal na līlā.

Verse 46

तत्रतत्र चतुर्वक्त्रा ब्रह्माणो हरयो भवाः । सृष्टाः प्रधानेन तदा लब्धा शंभोस्तु संनिधिः

Doon at dito, nalilikha ang mga Brahmā na may apat na mukha, ang mga Hari (Viṣṇu), at ang mga Bhava (Rudra) sa pamamagitan ng Pradhāna (likas na pinagmulan); ngunit sa bawat gayong daigdig, natatamo ang pagkalapit kay Śambhu bilang nananahan sa kalooban.

Verse 47

लयं चैव तथान्योन्यमाद्यंतं प्रकरोति च । सर्गसंहारसंस्थानां कर्त्ता देवो महेश्वरः

Siya rin ang nagdudulot ng laya (pagkalusaw), at ng pag-uugnay-ugnay ng mga pasimula at mga wakas; sa paglikha, pagwasak, at pag-aayos ng mga daigdig, ang gumagawa ay ang Diyos na si Maheśvara.

Verse 48

सर्गे च रजसा पृक्तः सत्त्वस्थः परिपालने । प्रतिसर्गे तमोयुक्तः सोऽहं देवि त्रिधा स्थितः

Sa paglikha, Ako’y kaugnay ng rajas; sa pag-iingat, Ako’y nananahan sa sattva; at sa muling paglikha/pag-urong, Ako’y kaisa ng tamas—kaya, O Devī, Ako’y nananatiling tatluhan ang anyo.

Verse 49

तस्मान्माहेश्वरो ब्रह्मा ब्रह्मणोऽधिपतिः शिवः । सदाशिवो भवेद्विष्णुर्ब्रह्मा सर्वात्मको ह्यतः

Kaya nga, si Brahmā ay may likas na katangian ng Māheśvara, at si Śiva ang Panginoon maging ni Brahmā. Si Sadāśiva ay nagiging Viṣṇu; kaya si Brahmā man ay napupuspos ng Sarili ng lahat (ang iisang Kataas-taasan).

Verse 50

स एव भगवान्रुद्रो विष्णुर्विश्व जगत्प्रभुः । अस्मिन्नण्डे त्विमेलोका अन्तर्विश्वमिदंजगत्

Ang Siya ring Mapalad na Panginoon ay si Rudra; Siya rin si Viṣṇu, ang naghaharing Panginoon ng sansinukob at ng mga daigdig. Sa loob ng kosmikong itlog na ito naririto ang mga kahariang ito; sa loob nito nakapaloob ang buong panloob na sansinukob na ito.

Verse 51

चन्द्रसूर्यग्रहा देवि ब्रह्माण्डेऽस्मिन्मनस्विनि । संख्यातुं नैव शक्यन्ते ये भविष्यंति ये गताः

O Devī, O matatag ang isip, sa brahmāṇḍa na ito ang mga buwan, mga araw, at mga planeta ay hindi maisasabilang—yaong lumipas na at yaong darating pa.

Verse 52

अस्मिन्वाराहकल्पे तु वर्तमाने मनस्विनि । षडतीता महादेवि रोहिणीपतयः पुरा

Sa kasalukuyang Vārāha-kalpa na ito, O marunong, O Mahādevī, noong una ay anim na panginoon ni Rohiṇī ang nakalipas na.

Verse 53

सप्तमोऽयं महादेवि वर्ततेऽमृतसंभवः । दक्षशापेन यो देवि संक्षीणो दृश्यतेऽधुना

O Mahādevī, ito ang ikapito—ang Buwan na isinilang mula sa amṛta ay ngayo’y nananatiling umiiral; at dahil sa sumpa ni Dakṣa, O Devī, siya’y nakikitang ngayo’y unti-unting kumukupas at kumukupas (nanghihina).

Verse 54

अथ द्वितीये संप्राप्ते परार्द्धे चैव वेधसः । तस्य त्रिंशत्तिमे कल्पे पितृ कल्पेति विश्रुते

Pagkaraan, nang dumating ang ikalawang parārdha ni Brahmā (Vedhas), sa kaniyang ikatatlumpung kalpa—na bantog bilang Pitṛ-kalpa—ganyan ipinahahayag ang mga pagbilang ng panahon.

Verse 55

स्वायंभुवेंऽतरे प्राप्ते तस्यादौ त्वं सती किल । तस्मिन्काले महादेवि योभूद्दक्षः पिता तव

Nang dumating ang Svāyambhuva Manvantara, sa pinakasimula nito, tunay ngang ikaw ay naging Satī. Sa panahong iyon, O Dakilang Diyosa, isinilang si Dakṣa bilang iyong ama.

Verse 56

प्राणात्प्रजापतेर्जन्म तस्य दक्षस्य कीर्तितम् । अस्मिन्मन्वन्तरे देवि दक्षः प्राचेतसोऽभवत्

Isinasalaysay na si Dakṣa ay isinilang mula sa hininga-buhay (prāṇa) ni Prajāpati. At sa Manvantara na ito, O Devī, si Dakṣa ay nakilala bilang Prācetasa.

Verse 57

अंगुष्ठाद्दक्षिणाद्दक्षो भविष्यत्यधुना प्रिये । युगेयुगे भवन्त्येते सर्वे दक्षादयो द्विजाः

O minamahal, ngayon si Dakṣa ay lilitaw mula sa kanang hinlalaki. Sa bawat yuga, silang lahat—si Dakṣa at ang iba pa—ay muling isinisilang nang paulit-ulit bilang mga dvija, ang mga pantas na ‘dalawang ulit isinilang’.

Verse 58

पुनश्चैव विनश्यन्ति विद्वांस्तत्र न मुह्यति । तस्यापमानात्त्वं देवि देहं तत्यक्थ वै पुरा

At muli, sila’y naglalaho; ang marunong ay hindi nalilinlang dito. Dahil sa pag-insulto niya, O Diyosa, noong una’y tunay ngang iniwan mo ang iyong katawan.

Verse 59

तावद्वियुक्तोऽहं देवि त्वया मुक्तोऽभवं पुरा । यावद्वराहकल्पस्य चाक्षुषस्यान्तरं प्रिये

Sa buong panahong iyon, O Diyosa, ako’y nahiwalay sa iyo; noon ay napagkaitan ako sa iyo—hanggang sa Cākṣuṣa Manvantara ng Varāha Kalpa, O minamahal.

Verse 60

एकविंशो मनुश्चायं कल्पे वाराहसंज्ञके । कल्पेकल्पे महादेवि भवेन्नामान्तरं तव

Sa Kalpang tinatawag na Varāha, ang Manung ito ang ika-dalawampu’t isa. At sa bawat Kalpa, O Mahādevī, nag-iiba ang iyong pangalan.

Verse 61

अस्मिन्कल्पे तु वाराहे हिमवत्तपसार्ज्जिते । संभूता पार्वती देवि चाक्षुषस्यांतरे गते

Ngunit sa Varāha Kalpa na ito—na nakamtan ni Himavat sa pamamagitan ng matinding tapas—ikaw ay isinilang bilang Pārvatī, O Diyosa, matapos lumipas ang Cākṣuṣa Manvantara.

Verse 62

ब्रह्मणो दिनमेकं तु षण्मासेन तवावधिः । त्वं वियुक्ता मया सार्द्धं दक्षकोपेन भामिनि

Ang isang araw ni Brahmā ay katumbas ng anim na buwan sa iyong sukat. O mapusok na mahal, dahil sa galit ni Dakṣa, ikaw man ay nahiwalay sa akin.

Verse 63

तव क्रोधेन ये शप्ता ऋषयो वै मया पुरा । तेऽपि देवि त्वया सार्द्धं जाता वैवस्वतेंतरे

O Diyosa, ang mga rishi na minsan kong isinumpa dahil sa iyong poot—sila man ay muling isinilang na kasama mo sa Vaivasvata Manvantara.

Verse 64

भृगुरंगिरा मरीचिस्तु पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः । अत्रिश्चैव वसिष्ठश्च अष्टौ ते ब्रह्मणः सुताः

Sina Bhṛgu, Aṅgiras, Marīci, Pulastya, Pulaha, Kratu, Atri, at Vasiṣṭha—ang walong ito ang mga anak ni Brahmā.

Verse 65

दक्षस्य यज्ञे ते शप्ताः पूर्वं स्वायंभुवेन्तरे । जाता देवि पुनस्ते वै कल्पेस्मिंश्चाक्षुषे गते

Sa paghahandog ni Dakṣa, sila ay minsang isinumpa noong Svāyambhuva Manvantara. Ngunit, O Diyosa, sa Kalpa ring ito, nang makalipas ang Cākṣuṣa Manvantara, sila’y tunay na muling isinilang.

Verse 66

देवस्य महतो यज्ञे वारुणीं बिभ्रतस्तनुम् । ब्रह्मणो जुह्वतः शुक्रमग्नौ पूर्वं प्रजेप्सया

Noong una, sa dakilang paghahandog ng banal na Diyos, habang (isang nilalang) ay may anyong Vāruṇī, si Brahmā—sa pagnanais ng supling—ay nag-alay ng kanyang binhing banal sa apoy.

Verse 67

ऋषयो जज्ञिरे पूर्वं सूर्यबिंबसमप्रभाः । पितुस्तव समीपं ते वरणाय तव प्रिये । प्रस्थापिता मया पूर्वं तत्त्वं जानासि सुव्रते

Noong una, isinilang ang mga rishi na maningning na gaya ng bilog ng araw. Minamahal, sila’y ipinadala ko noon sa iyong ama upang hingin ka sa pag-aasawa. Alam mo ang katotohanang ito, O may dakilang panata.

Verse 68

अथ किं बहुनोक्तेन वच्मि ते प्रश्नमुत्तमम् । द्वितीये तु परार्द्धेऽस्मिन्वर्त्तमाने च वेधसः

Ano pa ang saysay ng mahabang pagsasalita? Sasabihin ko sa iyo ang pinakamataas na bagay na iyong itinanong. Sa kasalukuyang ikalawang kalahati ng habang-buhay ni Brahmā, sa panahong kosmiko na ngayo’y umuusbong…

Verse 69

श्वेतकल्पात्समारभ्य यावद्वाराहगोचरम् । समतीताश्च ये चन्द्रास्ताञ्छृणुष्व वरानने

Mula sa Śveta Kalpa hanggang sa saklaw ng Vārāha (Kalpa), makinig ka, O may magandang mukha, sa mga “buwan” (mga siklong lunar) na ganap nang lumipas.

Verse 70

चतुःशतानि देवेशि षड्विंशत्यधिकानि तु । गतानि शीतरश्मीनां सप्तविंशोऽधुना प्रिये

O Ginang ng mga diyos, apatnaraan at dalawampu’t anim na siklo ng Buwan na may malamig na sinag ang lumipas; ngayon, mahal, ang ikadalawampu’t pito ang kasalukuyang umiiral.

Verse 71

वैवस्वतेंऽतरे प्राप्ते यश्चायं वर्ततेऽधुना । त्रेतायुगे तु दशमे दत्तात्रेयपुरःसरः

Nang dumating ang Vaivasvata Manvantara—ang manvantarang ito na ngayo’y nagpapatuloy—noon, sa ikasampung Tretā-yuga, na si Dattātreya ang nangunguna bilang tagapamuno…

Verse 72

संजातो रोहिणीनाथो योऽधुना वर्त्तते प्रिये । तस्योत्पत्तिप्रसंगेन विष्णोर्मानुषसंभवान्

Mahal, ang Panginoon ni Rohiṇī (ang Buwan) na umiiral ngayon ay isinilang na; at kaugnay ng salaysay ng kanyang kapanganakan, aking isasalaysay ang mga pagkakatawang-tao ni Viṣṇu na lumilitaw sa anyong tao.

Verse 73

देहावतारान्वक्ष्यामि प्रारंभात्प्रथमान्प्रिये । पञ्चमः पंचदश्यां स त्रेतायां तु बभूव ह

Minamahal, ilalarawan ko ang mga paglusong na may katawan (avatāra) mula pa sa pasimula, ang mga pinakauna. Ang ikalima ay naganap sa ikalabinlima sa bilang, at tunay na sa kapanahunan ng Tretā ito nangyari.

Verse 74

मांधाता चक्रवर्त्तित्वे तस्योतथ्यपुरःसरः । एकोनविंशत्रेतायां सर्वक्षत्रांतकोऽभवत्

Si Māndhātṛ ay nagkamit ng paghaharing pang-imperyo bilang cakravartin, at si Utathya ang nauna bilang gabay. Sa ikalabinsiyam na Tretā, lumitaw ang tagapaglipol ng lahat ng kṣatriya.

Verse 75

जामदग्न्यस्तथा षष्ठो विश्वामित्रपुरःसरः । चतुर्विंशे युगे रामो वसिष्ठेन पुरोधसा

Ang ikaanim na paglusong ay si Jāmadagnya (Paraśurāma), na may Viśvāmitra sa unahan. Sa ikadalawampu’t apat na yuga, isinilang si Rāma, at si Vasiṣṭha ang nagsilbing punong pari ng hari.

Verse 76

सप्तमो रावणस्यार्थे जज्ञे दशरथात्मजः । अष्टमे द्वापरे विष्णुरष्टाविंशे पराशरात्

Ang ikapitong paglusong ay isinilang bilang anak ni Daśaratha alang-alang sa (pagpuksa kay) Rāvaṇa. Sa ikawalong Dvāpara, si Viṣṇu ay isinilang bilang ika-dalawampu’t walo, mula kay Parāśara.

Verse 77

वेदव्यासस्ततो जज्ञे जातूकर्ण्यपुरःसरः । तत्रैव नवमो विष्णुरदितेः कश्यपात्मजः

Pagkaraan, isinilang si Vedavyāsa, na may Jātūkarṇya sa unahan. Doon din, ang ikasiyam na pagpapakita ni Viṣṇu ay isinilang bilang anak ni Aditi—ang anak na lalaki ni Kāśyapa.

Verse 78

देवक्यां वसुदेवात्तु ब्रह्मगर्गपुरःसरः । एकविंशतमस्यास्य द्वापरस्यांशसंक्षये । नष्टे धर्मे तदा जज्ञे विष्णुर्वृष्णिकुले स्वयम्

Sa sinapupunan ni Devakī, mula kay Vasudeva, Siya’y isinilang, na sina Brahmā at Garga ang pangunahing mga saksi at tagapagtibay. Nang ang ika-dalawampu’t isang Dvāpara ay maubos ang bahagi nito at humina ang dharma, noon ay si Viṣṇu Mismo ang isinilang sa angkan ng Vṛṣṇi.

Verse 79

कर्तुं धर्मव्यवस्थानमसुराणां प्रणाशनः । पूर्वजन्मनि विष्णुः स प्रमतिर्नाम वीर्यवान्

Upang itatag ang kaayusan ng dharma at lipulin ang mga asura—sa isang naunang kapanganakan, ang mismong si Viṣṇu ay ang makapangyarihang mandirigmang nagngangalang Pramati.

Verse 80

गोत्रेण वै चंद्रमसः संध्यामिश्रे भविष्यति । कल्किर्विष्णुयशानाम पाराशर्यप्रतापवान्

Sa lahi, siya’y magiging mula sa gotrang Cāndramasa (angkan ng buwan), at lilitaw sa Saṃdhyāmiśra. Siya ang magiging Kalki, ang maningning sa linya ni Viṣṇuyaśā, makapangyarihan sa ningning ni Pārāśarya.

Verse 81

दशमो भाव्यसंभूतो याज्ञवल्क्यपुरःसरः । अनुकर्षश्च वै सेनां हस्त्यश्वरथसंकुलाम्

Ang ikasampung pagkakatawang-tao ay lilitaw sa hinaharap, na si Yājñavalkya ang nasa unahan; at hihilahin niya ang isang hukbong siksik sa mga elepante, kabayo, at mga karwaheng pandigma.

Verse 82

प्रगृहीतायुधैर्विप्रैर्भृशं शतसहस्रशः । निःशेषाञ्छूद्रराज्ञस्तांस्तदा स तु करिष्यति

Kasama ang mga brāhmaṇa na humawak na ng sandata—sa daan-daang libo—noon ay lubos niyang lilipulin ang mga haring Śūdra na iyon, na walang matitira.

Verse 83

पाखंडान्म्लेच्छजातींश्च दस्यूंश्चैव सहस्रशः । नात्यर्थं धार्मिका ये च ब्रह्मब्रह्मद्विषः क्वचित्

Ang mga erehe, mga barbarong tribo, at mga bandido na libu-libo ang bilang, kasama ang mga hindi tunay na matuwid at ang mga napopoot sa mga Brahmana.

Verse 84

प्रवृत्तचक्रो बलवाञ्च्छूराणामंतको बली । अदृश्यः सर्वभूतानां पृथिवीं विचरिष्यति

Gamit ang kanyang gulong ng kapangyarihan na pinagalaw, malakas at makapangyarihan—tagadala ng kamatayan sa masasama—hindi nakikita ng lahat ng nilalang, siya ay lilibot sa mundo.

Verse 85

मानवस्य तु सोंऽशेन देवस्य भुवि वै प्रभुः । क्षपयित्वा तु तान्सर्वान्भाविनार्थेन नोदितान् । गंगायमुनयोर्मध्ये निष्ठां प्राप्स्यति सानुगः

Ang Panginoong iyon—isang makamundong pagpapahayag na may bahaging tao ng Banal—ay wawasakin ang lahat ng mga udyok ng tadhana. Pagkatapos, kasama ang kanyang mga tagasunod, siya ay makakamit ng huling pagtatatag sa pagitan ng Ganga at Yamuna.

Verse 86

ततो व्यतीते कल्कौ तु सामात्ये सहसैनिके । नृपेष्वपि च नष्टेषु तदात्वप्रहराः प्रजाः

Pagkatapos, kapag lumipas na si Kalki—kasama ang kanyang mga ministro at hukbo—at kapag kahit ang mga hari ay nasawi na, ang mga tao ay magiging marahas, na nagsasakitan sa isa't isa sa panahong iyon.

Verse 87

रक्षणे विनिवृत्ते च हत्वा चान्योन्यमाहवे । परस्परहतास्ताश्च निराक्रंदाः सुदुःखिताः

Kapag ang proteksyon at kaayusan ay tumigil na, papatayin nila ang isa't isa sa labanan. Pinaslang ng isa't isa, sila ay hihimlay nang walang kahit isang iyak, na lubos na nalulumbay.

Verse 88

क्षीणे कलियुगे चास्मिन्दशवर्षसहस्रके । स संध्यांशे तु निःशेषे कृतं वै प्रतिपत्स्यति

Kapag ang Kali-yuga na ito na may sampung libong taon ay ganap nang maubos, at ang bahagi nitong dapithapon ay tuluyang magwakas, tunay ngang magsisimula muli ang Kṛta-yuga.

Verse 89

यदा चंद्रश्च सूर्यश्च तथा तिष्यबृहस्पती । एकराशौ समेष्यंति प्रपत्स्यति तदा कृतम्

Kapag ang Buwan at ang Araw, gayundin si Tiṣya kasama si Bṛhaspati, ay magsasama sa iisang tanda ng zodiako, kung magkagayon papasok ang Kṛta-yuga.

Verse 90

अभिजिन्नाम नक्षत्रं जयंतीनाम शर्वरी । मुहूर्तो विजयो नाम यत्र जातो जनार्द्दनः

Ang nakṣatra ay tinawag na Abhijit; ang gabi ay tinawag na Jayantī; ang muhūrta ay pinangalanang Vijaya—sa sandaling iyon isinilang si Janārdana.

Verse 91

देव्युवाच । नोक्तं यथावदखिलं भृगुशापविचेष्टितम् । पूर्वावतारान्मे ब्रूहि नोक्तपूर्वान्महेश्वर

Wika ni Devī: “Hindi mo pa naipaliwanag nang ganap, ayon sa nararapat, ang buong daloy ng mga pangyayaring nagmula sa sumpa ni Bhṛgu. Ipagpaumanhin mo, O Maheśvara, isalaysay mo sa akin ang mga naunang pagkakatawang-tao na hindi pa naisasalaysay.”

Verse 92

ईश्वर उवाच । यदा तु पृथिवी व्याप्ता दानवैर्बलवत्तरैः । ततः प्रभृति शापेन भृगुनैमित्तिकेन ह

Wika ni Īśvara: “Nang ang daigdig ay mapuno at masakop ng makapangyarihang mga Dānava, mula noon—dahil sa sumpang nag-ugat kay Bhṛgu—(ang banal na takbo) ay umiral nang gayon.”

Verse 93

जज्ञे पुनःपुनर्विष्णुः कर्त्तुं धर्मव्यवस्थितिम् । धर्मान्नारायणः साध्यः संभूतश्चाक्षुषेंतरे

Kaya nga, si Viṣṇu ay muling isinilang nang paulit-ulit upang ibalik ang kaayusan ng Dharma. Mula sa Dharma, si Nārāyaṇa—bilang Sādhya—ay nagpakita, at sumilang sa Cākṣuṣa Manvantara.

Verse 94

यज्ञं प्रवर्तयामास स च वैवस्वतेंऽतरे । प्रादुर्भावे तदा तस्य ब्रह्मा चासीत्पुरोहितः

Pinasimulan Niya ang yajña, ang banal na paghahandog, at ito’y naganap sa Vaivasvata Manvantara. Sa pagpapakita Niyang iyon, si Brahmā mismo ang nagsilbing purohita, ang punong saserdote.

Verse 95

चतुर्थ्यां तु युगाख्यायामापन्नेषु सुरेष्विह । संभूतः स समुद्रात्तु हिरण्यकशिपोर्वधे

Sa ikaapat na siklo ng yuga na binanggit dito, nang ang mga diyos ay nalugmok sa kapighatian, Siya’y bumangon mula sa karagatan upang lipulin si Hiraṇyakaśipu.

Verse 96

द्वितीयो नरसिंहोऽभूद्रुद्रस्तस्य पुरःसरः । लोकेषु बलिसंस्थेषु त्रेतायां सप्तमे युगे

Ang ikalawang pagpapakita ay si Narasiṃha, at si Rudra ang nanguna sa Kanya. Nang ang mga daigdig ay naitatag sa ilalim ng paghahari ni Bali, ito’y naganap sa ikapitong yuga ng panahong Tretā.

Verse 97

दैत्यैस्त्रैलोक्य आक्रांते तृतीयो वामनोभवत् । संक्षिप्यात्मानमंगेषु बृहस्पतिपुरःसरः

Nang sakupin ng mga Daitya ang tatlong daigdig, ang ikatlong pagpapakita ay naging si Vāmana. Pinaliit Niya ang Kanyang anyo sa loob ng Kanyang mga sangkap, at nagpatuloy na si Bṛhaspati ang nangunguna.

Verse 98

त्रेतायुगे तु दशमे दत्तात्रेयो बभूव ह । नष्टे धर्मे चतुर्थांशे मार्कंडेयपुरःसरः । एते दिव्यावतारा वै मानुष्ये कथिताः पुरा

Sa Panahong Tretā, sa ikasampung yuga, tunay na nagpakita si Dattātreya—nang ang isang-kapat ng dharma ay naglaho—na pinangungunahan ni Mārkaṇḍeya. Ito ang mga banal na pagbaba (avatāra) na noon pa man ay isinasalaysay sa mga tao.