Adhyaya 18
Ang kabanatang ito ay umuusad sa anyong diyalogo. Una, binanggit ni Prahlāda ang mga dapat sambahin: Gaṇanātha, Rukmiṇī/mga kaugnay ni Rukmī, si Durvāsā, si Kṛṣṇa, at si Balabhadra. Pagkaraan, itinakda niya ang pamantayan ng gantimpala: iba’t ibang gawaing may dakilang bisa—malalaking yajña na may ganap na daksina, pagtatayo ng balon/imbakan ng tubig, araw-araw na pag-aalay ng baka/lupa/ginto, prāṇāyāma na may japa at dhyāna, at pagligo sa mahahalagang tīrtha gaya ng Jāhnavī—ay paulit-ulit na ipinahahayag na “kapantay ng bunga” ng iisang gawain: ang darśana, ang mapagpakumbabang pagtanaw kay Devīśa Kṛṣṇa. Nagtanong ang mga ṛṣi tungkol sa paglitaw ni Trivikrama sa daigdig at kung paanong ang “anyong Trivikrama” ay naiuugnay kay Kṛṣṇa, at hiniling din ang salaysay ng kaugnayan ni Durvāsā. Isinalaysay ni Prahlāda ang pangyayari nina Vāmana–Trivikrama: tinahak ni Viṣṇu ang tatlong hakbang na sumaklaw sa mga daigdig, at dahil sa kasiyahan sa debosyon ni Bali, nanatili Siya bilang tagapagbantay sa pintuan ni Bali. Kasabay nito, si Durvāsā na naghahangad ng mokṣa ay natukoy ang Cakratīrtha sa tagpuan ng Ilog Gomati at karagatan, ngunit sinalakay at hinamak ng mga daitya sa lugar habang naghahanda siyang maligo. Sa dalamhati, naunawaan niya ang kaselan ng kanyang panata at humanap ng kanlungan kay Viṣṇu. Pagpasok sa palasyo ng haring daitya, nakita niya si Trivikrama na nakatindig sa pintuan; nanaghoy, nakiusap ng pag-iingat, at ipinakita ang mga sugat na nagpasiklab ng banal na pagkapoot. Isinumbong niya ang paghadlang sa kanyang snāna at hiniling kay Govinda na pahintulutan siyang makaligo at matapos ang kanyang pagtalima, at nangakong magpapatuloy sa matuwid na paglalakbay pagkatapos nito.
Shlokas
Verse 1
श्रीप्रह्लाद उवाच । पूजयेद्गणनाथं तं रुक्मिणं रुक्मभूषितम् । दुर्वाससं च कृष्णं च बलभद्रं च भक्तितः
Wika ni Śrī Prahlāda: “Sa debosyon, sambahin ang Gaṇanātha na iyon, at si Rukmī na pinalamutian ng ginto; at sambahin din si Durvāsas, si Kṛṣṇa, at si Balabhadra.”
Verse 2
यजत्येको महायज्ञैः संपूर्णवरदक्षिणैः । एकः पश्यति देवेशं कृष्णं तुल्यफलौ हि तौ
Ang isa’y nagsasagawa ng dakilang mga paghahandog na may ganap at marangal na dakṣiṇā; ang isa nama’y nakakita kay Kṛṣṇa, Panginoon ng mga diyos—tunay na magkapantay ang bunga ng dalawa.
Verse 3
वापीकूपतडागानि करोत्येकः समाहितः । एकः पश्यति देवेशं कृष्णं तुल्यफलौ हि तौ
Ang isa, na may nakatuong isip, ay gumagawa ng mga balon, balong-hagdang at mga lawa; ang isa nama’y nakakita kay Kṛṣṇa, Panginoon ng mga diyos—tunay na magkapantay ang bunga ng dalawa.
Verse 4
गोभूतिलहिरण्यादि ददात्येको दिनेदिने । एकः पश्यति देवेशं कृष्णं तुल्यफलौ हि तौ
Ang isa’y araw-araw na nagbibigay ng mga baka, lupa, linga, ginto at iba pa; ang isa nama’y nakakita kay Kṛṣṇa, Panginoon ng mga diyos—tunay na magkapantay ang bunga ng dalawa.
Verse 5
प्राणायामादिसंयुक्तो जपध्यानपरायणः । एकः पश्यति देवेशं कृष्णं तुल्यफलौ हि तौ
Ang isa ay nagsasagawa ng mga disiplina na nagsisimula sa prāṇāyāma at lubos na nakatuon sa japa at pagninilay; ang isa nama’y namamasdan si Kṛṣṇa, ang Panginoon ng mga diyos—tunay na magkapantay ang bunga ng dalawa.
Verse 6
जाह्नव्यादिषु तीर्थेषु सुस्नात्वैकः समाहितः । एकः पश्यति देवेशं कृष्णं तुल्यफलौ हि तौ
Ang isa, na payapa ang isip, ay naliligo nang wagas sa mga banal na tawiran na nagsisimula sa Jāhnavī (Gaṅgā); ang isa nama’y namamasdan si Kṛṣṇa, ang Panginoon ng mga diyos—tunay na magkapantay ang bunga ng dalawa.
Verse 7
त्रिभिर्विक्रमणैर्येन विक्रांतं भुवनत्रयम् । त्रिविक्रमं च तं दृष्ट्वा मुच्यते पातकत्रयात्
Yaong sa tatlong makapangyarihang hakbang ay sumaklaw sa tatlong daigdig; sa pagtanaw sa Kanya bilang Trivikrama, napapalaya ang tao mula sa tatluhang bigat ng kasalanan.
Verse 8
ऋषय ऊचुः । कथं त्रैविक्रमी मृर्त्तिरागतेयं धरातले । कलान्यासाच्च कृष्णत्वं कदेयं प्राप्तवत्यथ
Wika ng mga rishi: “Paano nagpakita sa ibabaw ng lupa ang anyong Trivikrama na ito? At sa pamamagitan ng anong paglalagak o paglilipat ng banal na bahagi (kalā-nyāsa) ito’y nagkamit ng kalagayang maging Kṛṣṇa?”
Verse 9
दैत्य संशयमस्माकं छेत्तुमर्हस्यशेषतः । दुर्वाससश्च कृष्णस्य संभवः कथ्यतामिति
“Nawa’y lubusang pawiin ang aming pag-aalinlangan tungkol sa Daitya; at isalaysay ang pinagmulan ni Durvāsā at ni Kṛṣṇa,” ang kanilang pagsusumamo.
Verse 10
प्रह्लाद उवाच । तच्छ्रूयतां द्विजश्रेष्ठा यथा मूर्त्तिस्त्रिविक्रमी । दुर्वाससा समायुक्ता संभूता धरणीतले
Wika ni Prahlāda: “O pinakamainam na mga brāhmaṇa, dinggin ninyo kung paanong ang anyong Trivikrama, na kaisa ni Durvāsā, ay nagpakita sa ibabaw ng daigdig.”
Verse 11
पूर्वं कृतयुगस्यांते बलिना च पुरंदरः । निर्जित्य भ्रंशितः स्थानात्तदर्थं मधुसूदनः
Noong una, sa pagtatapos ng Kṛta Yuga, si Indra, ang tagawasak ng mga kuta, ay natalo ni Bali at naalis sa kanyang luklukan; dahil dito, kumilos si Madhusūdana.
Verse 12
कश्यपाद्वामनो जज्ञे ततोऽभूच्च त्रिविक्रमः । त्रिभिः क्रमैर्मितांल्लोकानाक्रम्य मधुहा हरिः
Mula kay Kaśyapa ay isinilang si Vāmana; at pagkaraan ay naging Trivikrama. Si Hari, ang pumatay kay Madhu, ay nilampasan ang mga mundong nasusukat sa tatlong hakbang.
Verse 13
बलिं चकार भगवान्पातालतलवासि नम् । भक्त्या त्वनन्यया कृष्णो दैत्येन परितोषितः
Ginawa ng Mapalad na Panginoon si Bali na manahan sa Pātāla, ang daigdig sa ibaba. Gayunman, si Kṛṣṇa, na nalugod sa tanging debosyon ng Daitya, ay lubos na nasiyahan sa kanya.
Verse 14
स्वयं चैवाऽवसत्तत्र भक्त्या क्रीतो हरिस्तदा । अनुग्रहाय भगवान्द्वारपालो बभूव ह
At doon nga nanatili si Hari mismo, na wari’y “nabibili” ng debosyon. Upang magpamalas ng biyaya, ang Panginoon ay naging tagapagbantay ng pintuan (ni Bali).
Verse 15
दुर्वासाश्चापि भगवानात्रेयो मुनिसत्तमः । अटंस्तीर्थानि मोक्षार्थं मुक्तिक्षेत्रमचिंतयत्
Si Durvāsā rin—ang kagalang-galang na anak ni Atri, pinakadakila sa mga muni—ay naglakbay sa mga banal na tawiran (tīrtha) upang hanapin ang mokṣa, at nagmuni-muni sa isang lupain ng paglaya, ang mukti-kṣetra.
Verse 16
एवं चितयमानः स ज्ञानदृष्ट्या महामुनिः । गोमत्या संगमो यत्र चक्रतीर्थेन भो द्विजाः
Sa gayong pagninilay, ang dakilang muni, sa pamamagitan ng mata ng kaalamang espirituwal (jñāna-dṛṣṭi), ay nakita ang pook na pinagsasaniban ng Ilog Gomati at ng Cakra-tīrtha—O mga brāhmaṇa.
Verse 17
तन्मुक्तिक्षेत्रमाज्ञाय गमनाय मतिं दधे । सोतीत्य नगरग्रामानुद्यानानि वनानि च
Nang malaman niyang iyon ang kṣetra ng paglaya, ang mukti-kṣetra, itinakda niya ang loob na maglakbay. Lumampas siya sa mga lungsod at nayon, sa mga hardin at kagubatan, at nagpatuloy sa daan.
Verse 18
आनर्त्तविषयं प्राप्य दैत्यभूमिं विवेश ह । निःस्वाध्यायवषट्कारां वेदध्वनिविवर्ज्जिताम्
Pagdating sa lupain ng Ānarta, pumasok siya sa bayang pinamumunuan ng mga daitya—walang pag-aaral ng Veda, walang pagbigkas ng vaṣaṭ sa paghahandog, at walang alingawngaw ng mga Veda.
Verse 19
कुशेन दैत्यराजेन सेवितां पालितां तथा । बहुम्लेच्छ समाकीर्णामधर्मोपार्जकैर्जनैः
Ang lupain ay pinaglilingkuran at pinamamahalaan ni Kuśa, ang hari ng mga daitya; siksik ito sa maraming mleccha at sa mga taong nabubuhay sa pamamagitan ng adharma.
Verse 20
प्रत्यासन्नामिति ज्ञात्वा चक्रतीर्थमगाद्द्विजः । स्नात्वा च संगमे पुण्ये मोक्ष्येऽहं च कृताह्निकः
Nang malaman niyang malapit na, ang brahmana ay nagtungo sa Cakratīrtha. “Pagkaligo sa banal na tagpuan ng mga tubig at matapos ang aking araw-araw na ritwal, makakamtan ko ang moksha,” wika niya sa sarili.
Verse 21
इति कृत्वा स नियमं ययौ शीघ्रं मुनिस्तदा । स्नात्वा शीघ्रं प्रयास्यामि दैत्यभूमिं विहाय च
Pagkatapos magpasiya at tumupad sa kanyang niyama, nagmadali ang pantas. “Pagkaligo, agad akong aalis, iiwan ang lupain ng mga daitya,” itinakda niya.
Verse 22
इत्येवं चिंतयन्मार्गे शीघ्रमेव जगाम सः । दृष्ट्वा च संगमं पुण्यं गोमत्या सागरस्य च
Habang nag-iisip nang gayon sa daan, mabilis siyang naglakad. At nakita niya ang banal na tagpuan ng Ilog Gomatī at ng karagatan.
Verse 23
निधाय वाससी तत्र मृदमालभ्य गोमयम् । शिखां च बद्ध्वा करयोः कृत्वा च नियतः कुशान्
Doon ay isinantabi niya ang kanyang kasuotan, kumuha ng lupa at dumi ng baka para sa ritwal na paglilinis. Itinali niya ang śikhā, at sa mahigpit na pag-iingat, inihanda ang damong kuśa sa kanyang mga kamay para sa seremonya.
Verse 24
यावत्स्नाति च विप्रोऽसौ दृष्टो दैत्यैर्दुरात्मभिः । ब्रुवंतः कोऽयमित्येवं हन्यतांहन्यतामिति
Habang naliligo ang brahmanang iyon, nakita siya ng masasamang daitya. Sabi nila, “Sino ito?” at sumigaw, “Patayin siya—patayin siya!”
Verse 25
अस्माभिः पालिते देशे कः स्नाति मनुजाधमः । ब्रुवंत इति जघ्नुस्ते जानुभिर्मुष्टिभिस्तथा
“Sa lupang aming binabantayan, sinong pinakamababang tao ang mangangahas maligo?”—sigaw nila, at siya’y kanilang sinaktan, binugbog ng tuhod at kamao.
Verse 26
ब्राह्मणोऽहं न हंतव्यः श्रुत्वा चाऽतीव पीडितः । तं दृष्ट्वा हन्यमानं तु ब्राह्मणं तैर्दुरात्मभिः
“Ako’y isang brāhmaṇa; hindi ako dapat patayin!”—bagaman sumigaw siya, siya’y labis na pinahirapan. Nang makita ang brāhmaṇang iyon na binubugbog ng mga masasamang-loob…
Verse 27
निवारयामास च तान्रुरुर्नाम महासुरः । जगृहुस्तस्य वस्त्राणि कुशांस्ते चिक्षिपुर्जले
Pagkaraan, pinigil sila ng dakilang Asura na nagngangalang Ruru. Inagaw nila ang kanyang mga kasuotan, at inihagis ng mga masasama ang damong kuśa sa tubig.
Verse 28
चकर्षुश्चरणौ गृह्य शपंतो दुष्टचेतसः । पदे गृहीत्वा तमृषिं नीत्वा सीम्नि व्यसर्जयन्
Hinawakan nila ang kanyang mga paa, at habang nagsusumpa ang masasamang-isip, kinaladkad nila siya. Hinawakan ang Ṛṣi sa paa, dinala sa hangganan at itinapon palayo.
Verse 29
तं तदा मूर्छितप्रायं दृष्ट्वोचुः कुपिताश्च ते । अत्रागतो यदि पुनर्हनिष्यामो न संशयः । आनर्त्तविषयांस्तान्वै दृष्ट्वा तत्र जलाशयम्
Nang makita siyang halos himatayin, galit silang nagsabi: “Kung babalik pa siya rito, papatayin namin—walang alinlangan.” Pagkaraan, nang matanaw ang lupain ng Ānarta at ang imbakan ng tubig doon, (siya’y) nagpatuloy sa paglalakbay.
Verse 30
प्राणसंशयमापन्नस्ततश्चिंतापरोऽभवत् । शप्येहं यदि दैतेयांस्तपसः किं व्ययेन मे
Nang malagay sa panganib ang buhay, siya’y lubos na nalubog sa pag-aalala: “Kung susumpain ko ang mga Daitya, ano pa ang saysay ng aking mga pag-aayuno at pagtitika (tapas) kung mauubos lamang sa galit?”
Verse 31
अथवा नियमभ्रष्टस्त्यक्ष्ये चेदं कलेवरम् । मम पक्षं च कः कुर्य्यात्को मे दास्यति जीवितम्
“O kung ako’y malihis sa aking mga panata (vrata), maaari kong iwan ang mismong katawang ito. Sino ang kakampi sa akin, at sino ang magbibigay sa akin ng buhay?”
Verse 32
चक्रतीर्थे च कः स्नानं कारयिष्यति मामिह । को वा दैत्यगणानेताञ्छक्तो जेतुं महामृधे । तं विना पुण्डरीकाक्षं भक्तानामभयप्रदम्
“At sa Cakratīrtha, sino ang magpapahintulot at tutulong upang ako’y makapaligo rito? O sino ang may lakas na magwagi laban sa mga pangkat ng Daitya sa dakilang labanan—kung wala si Puṇḍarīkākṣa, ang Panginoong may matang-loto na nagbibigay ng kawalang-takot sa mga deboto?”
Verse 33
ब्रह्मादीनां च नेतारं शरणागतवत्सलम् । चक्रहस्तं विना मेद्य कोन्यः शर्म्मप्रदो भवेत्
“Kung wala ang Pinuno maging nina Brahmā at ng iba pang mga diyos, ang mahabagin sa mga lumalapit upang magkanlong; kung wala ang Panginoong may hawak ng cakra, sino pa ang makapagkakaloob sa akin ng kapayapaan at kagalingan?”
Verse 34
इति ध्यात्वा च सुचिरं ज्ञात्वा पातालवासि नम् । आत्रेयो विष्णुशरणं जगाम धरणीतलम्
Matapos magnilay nang matagal at makilala ang nananahan sa Pātāla, si Ātreya ay lumakad sa ibabaw ng lupa, na kumakalinga kay Viṣṇu bilang kanlungan.
Verse 35
उपवासैः कृशो दीनो भूतलं प्रविवेश ह । स दैत्त्यराजभवनं गन्धर्वाप्सरसावृतम्
Dahil sa pag-aayuno, siya’y nangayayat at lugmok, at pumasok sa daigdig ng lupa. Pagkaraan, lumapit siya sa palasyo ng hari ng Daitya, na napalilibutan ng mga Gandharva at Apsara.
Verse 36
शोभितं सुरमुख्येन विष्णुना प्रभविष्णुना । दुर्वासाः प्रविवेशाथ प्रहृष्टेनांतरात्मना
Ang lugar ay pinalamutian ni Viṣṇu—ang pinakadakila sa mga diyos, maningning sa karilagan. Pagkaraan, pumasok si Durvāsā na ang kalooban ay punô ng galak.
Verse 37
दुर्वाससमथायांतं दृष्ट्वा दैत्यपतिस्तदा । प्रत्युत्थायार्हयांचक्रे स्वासने संन्यवेशयत्
Nang makita ng panginoon ng mga Dānava si Durvāsā na papalapit, agad siyang tumindig upang sumalubong. Iginawad niya ang nararapat na paggalang at pinaupo siya sa sarili niyang trono.
Verse 38
मधुपर्कं च गां चैव दत्त्वार्घ्यं पार्श्वतः स्थितः । प्रोवाच प्रणतो ब्रह्मन्कथमत्रागतो भवान्
Matapos ihandog ang madhuparka, isang baka, at arghya, tumayo siya sa tabi nang may paggalang. Pagkaraan ay yumukod at nagsabi: “O Brahman, paano kayo naparito?”
Verse 39
सुखोपविष्टः स ऋषिस्तत्रापश्यत्त्रिविक्रमम् । दैत्येन्द्रद्वारदेशे तु तिष्ठन्तमकुतोभयम्
Nakaupo nang payapa, namasdan ng pantas si Trivikrama roon—nakatindig sa tarangkahan ng hari ng Daitya, lubos na walang pangamba.
Verse 40
तं दृष्ट्वा देवदेवेशं श्रीवत्सांकं चतुर्भुजम् । रुरोद स ऋषिश्रेष्ठस्त्राहित्राहीत्युवाच च
Nang makita niya Siya—ang Panginoon ng mga diyos, may tanda ng Śrīvatsa at may apat na bisig—umiyak ang pinakadakilang rishi at sumigaw, “Iligtas mo ako, iligtas mo ako!”
Verse 41
संसारभयभीतानां दुःखितानां जनार्दन । शत्रुभिः परिभूतानां शरणं भव केशव
O Janārdana, para sa mga nanginginig sa takot ng saṃsāra, para sa mga nagdurusa, para sa mga inaapi ng mga kaaway—maging kanlungan Ka, O Keśava.
Verse 42
मम दुःखाभितप्तस्य शत्रुभिः कर्षितस्य च । पराभूतस्य दीनस्य क्षुधया पीडितस्य च
Tungkol naman sa akin—sinusunog ng dalamhati, hinihila at pinahihirapan ng mga kaaway, natalo at abang-aba, at pinahihirapan ng gutom—
Verse 43
अपूर्णनियमस्याऽथ क्लेशितत्य च दानवैः । ब्रह्मण्यदेव विप्रस्य शरणं भव केशव
At ako—na hindi natapos ang mga panata at disiplina, at pinahirapan ng mga Dānava—O Brahmaṇyadeva, maging kanlungan ng Brahmanang ito, O Keśava.
Verse 44
इत्युक्त्वा दर्शयामास शरीरं दैत्यताडितम् । तद्ब्राह्मणावमानं च दृष्ट्वा चुक्रोध वामनः
Pagkasabi nito, ipinakita niya ang kanyang katawan na binugbog ng mga Daitya. Nang makita ang paglapastangan sa isang Brahmana, nag-alab sa galit si Vāmana.
Verse 45
केनापमानितो ब्रह्मन्नियमः केन खण्डितः । कथयस्व महाभाग धर्मपाले मयि स्थिते
O Brahmin, sino ang lumapastangan sa iyong banal na panata? Sino ang sumira nito? Sabihin mo sa akin, O mapalad na nilalang, habang ako, ang tagapagtanggol ng Dharma, ay nakatayo rito.
Verse 46
दुर्वासा उवाच । मुक्तितीर्थमहं ज्ञात्वा ज्ञानेन मधुसूदन । चक्रतीर्थं गतः स्नातुं यात्रायां हर्षसंयुतः
Sinabi ni Durvasa: "Sa pamamagitan ng tunay na karunungan tungkol sa Muktitirtha, O Madhusudana, ako ay masayang naglakbay sa peregrinasyon upang maligo sa Cakratirtha."
Verse 47
अकृतस्नान एवाऽहं दृष्टो दैत्यैर्दुरासदैः । गले गृहीतः कृष्णाहं मुष्टिभिस्ताडितस्तथा
Habang hindi pa ako nakakapagsagawa ng aking ritwal na paligo, nakita ako ng mga Daitya na mahirap talunin. Sinunggaban nila ako sa leeg at pinagsusuntok din ako.
Verse 48
बलाद्गृहीत्वा वासांसि कुशांश्चैवाक्षतैः सह । जले क्षिप्त्वा चरणयोर्गृहीत्वा मां समाकृषन्
Sapilitan nilang kinuha ang aking mga damit, pati na ang damong kusa at mga butil ng bigas, at itinapon ang mga ito sa tubig; pagkatapos, hinawakan nila ako sa paa at kinaladkad palayo.
Verse 49
सीमांते मां तु प्रक्षिप्य प्रोचुस्ते दानवाधमाः । हनिष्यामो यदि पुनरागंतासि न संशयः
Matapos akong itapon sa hangganan, sinabi ng mga pinakamasamang Danava: "Papatayin ka namin kung babalik ka muli—walang duda iyan."
Verse 50
स्नातोऽहं चक्रतीर्थे तु करिष्ये भोजनं विभो । तस्मात्स्नापय गोविंद नियमं सफलं कुरु
Pagkatapos kong maligo sa Cakra-tīrtha, kakain ako, O Panginoong Makapangyarihan. Kaya, O Govinda, ipagkaloob Mo ang aking pagligo at gawing mabunga ang aking banal na panata.
Verse 51
तव प्रसादात्स्नात्वाऽहं भुक्त्वा च प्रीतमानसः । प्रतिज्ञां सफलां कृत्वा विचरिष्ये महीमिमाम्
Sa biyaya Mo, maliligo ako at saka kakain na may pusong nagagalak; matapos gawing ganap ang aking pangako, muli akong maglalakbay sa ibabaw ng daigdig na ito.