Adhyaya 3

Verse 1

सूत उवाच । श्रुत्वा हिमाचलो वाक्यं वसिष्ठस्य महात्मनः । चिन्तयामास तत्कार्यं विवरस्य प्रपूरणे

Sinabi ni Sūta: Nang marinig ni Himācala ang mga salita ng dakilang-loob na si Vasiṣṭha, pinag-isipan niya ang gawaing iyon—kung paano pupunuin ang bangin.

Verse 2

चिरं विचार्य तमृषिमिदमाह नगोत्तमः । क उपायो नगानां वै तत्र गंतुं वदस्व मे

Pagkaraan ng mahabang pagninilay, ang pinakadakila sa mga bundok ay nagsalita sa rishi: “Anong paraan mayroon upang makapunta roon ang mga bundok? Ipagbigay-alam mo sa akin.”

Verse 3

पक्षच्छेदस्तु शक्रेण सर्वेषां च पुरा कृतः । तस्मादस्य मुनिश्रेष्ठ कार्यस्य पश्य निश्चयम्

“Noong unang panahon, pinutol ni Śakra (Indra) ang mga pakpak ng lahat ng bundok. Kaya, O pinakadakilang muni, pag-isipan at pasiyahan ang tiyak na paraan upang maisakatuparan ang gawaing ito.”

Verse 4

वसिष्ठ उवाच । अस्त्युपायो नगानां तु तत्र नेतुं महानग । तवायं तनयस्तत्र विख्यातो नंदिवर्द्धनः

Sinabi ni Vasiṣṭha: “O dakilang bundok, tunay na may paraan upang madala roon ang mga bundok. Ang iyong anak, na tanyag doon bilang Nandivardhana, ang magsasakatuparan nito.”

Verse 5

तस्यार्बुद इति ख्पातो वयस्यः परमं प्रियः । नागः प्राणभृतां श्रेष्ठः खेचरोऽपि च वीर्यवान्

“May kasama siyang bantog na tinatawag na Arbuda, na lubhang minamahal: isang nāga, pinakadakila sa mga nilalang, at isa ring naglalakbay sa himpapawid, puspos ng dakilang tapang.”

Verse 6

स वा ऊर्ध्वगतिः क्षिप्रं क्षणान्नेष्यत्यसंशयः । लीलया सर्वकृत्येषु तं विदित्वाऽहमागतः

“Siya, na mabilis sa pag-akyat paitaas, ay magdadala sa kanila sa isang kisap—walang pag-aalinlangan. Yamang batid ko ang kanyang likás na kadalubhasaan sa lahat ng gawain na tila laro lamang, ako’y naparito.”

Verse 7

आदेशो दीयतामस्य दुःखं कर्तुं च नार्हसि । अवश्यं यदि भक्तोऽसि तत्र प्रेषय सत्वरम्

Ibigay mo sa kanya ang utos; huwag mo siyang pahirapan. Kung tunay kang tapat sa iyong tungkulin, ipadala mo siya roon agad-agad.

Verse 8

सूत उवाच । वसिष्ठस्य वचः श्रुत्वा हिमवान्पुत्रवत्सलः । दुःखेन महताऽविष्टश्चिंतयामास भूधरः

Wika ni Sūta: Nang marinig ang mga salita ni Vasiṣṭha, si Himavān—mapagmahal sa anak—ay nabalot ng matinding dalamhati at nagsimulang magnilay nang malalim.

Verse 9

मैनाकस्तनयोऽस्माकं प्रविष्टः सागरे भयात् । ज्येष्ठं तु सर्वथा चाथ वसिष्ठो नेतुमागतः । किं कृत्यमधुनाऽस्माकं कथं श्रेयो भविष्यति

“Ang anak nating si Maināka ay pumasok sa karagatan dahil sa takot. At ngayo’y dumating si Vasiṣṭha, matatag ang pasya na dalhin ang panganay. Ano ang dapat nating gawin ngayon, at paano masisiguro ang ating kapakanan?”

Verse 10

इतः शापभयं तीव्रमितो दुःखं च पुत्रजम् । वरं पुत्रवियोगोऽस्तु न शापो द्विजसंभवः

“Sa isang panig ay matinding takot sa sumpa; sa kabila ay dalamhating dulot ng anak. Mas mabuti pang mahiwalay sa anak kaysa tumanggap ng sumpang nagmumula sa isang Brahmana.”

Verse 11

स एवं निश्चयं कृत्वा नंदिवर्धनमुक्तवान् । गच्छ त्वं पुत्र मे वाक्याद्वसिष्ठस्याश्रमं प्रति

Matapos magpasya nang gayon, sinabi niya kay Nandivardhana: “Humayo ka, anak ko—ayon sa aking salita—patungo sa āśrama ni Vasiṣṭha.”

Verse 12

तत्रास्ति विवरो रौद्रस्तं प्रपूरय सत्वरम् । अर्बुदं नागमादाय मित्रं प्राणभृतां वरम्

Naroon ay may isang nakapanghihilakbot na bangin—punuin mo ito agad. At isama mo si Arbuda, ang nāga, ang kaibigang yaon, ang pinakamainam sa mga nilalang na may buhay.

Verse 13

नंदिवर्द्धन उवाच । पापीयान्स विभो देशः फलमूलैर्विवर्जितः । पालाशैः खादिरैराढ्यो धवैः शाल्मलिभिस्तथा

Sinabi ni Nandivardhana: “O Panginoon, ang lupain na iyon ay napakabagsik—walang bunga at ugat. Gayunman, siksik ito sa mga punong palāśa at khadira, at gayundin sa dhava at śālmali.”

Verse 14

सुनिष्ठुरैर्नृपशुभिर्भिल्लैश्च विविधैरपि । नद्यो वहंति नो तत्र दुष्टा लोकाश्च वासिनः । नार्होऽहं पर्वतश्रेष्ठ तत्र गंतुं कथंचन

“Ang lupain na iyon ay punô ng mababangis na tao—mga hamak na hari at sari-saring liping Bhilla. Doon ay hindi umaagos ang mga ilog, at masasama ang mga naninirahan. O pinakadakila sa mga bundok, hindi ako karapat-dapat na pumaroon sa anumang paraan.”

Verse 15

अथोवाच वसिष्ठस्तं संत्रस्तं नंदिवर्द्धनम् । मा भीः कार्या त्वया तत्र देशे दौष्ट्यात्कथंचन

Pagkaraan ay sinabi ni Vasiṣṭha sa natatakot na si Nandivardhana: “Huwag kang matakot sa anumang paraan dahil sa kasamaan ng lupaing iyon.”

Verse 16

तव मूर्ध्नि सदा वासो मम तत्र भविष्यति । तीर्थानि सरितो देवाः पुण्यान्यायतनानि च

“Sa iyong tuktok, ang aking tahanan ay laging mananatili roon. At doon din ay lilitaw ang mga banal na tīrtha, mga sagradong ilog, mga diyos, at mga dambanang nagpapabanal.”

Verse 17

वृक्षाश्च विविधाकाराः पत्रपुष्पफलान्विताः । सदा तत्र भविष्यंति मृगाश्च विहगाः शुभाः

Doon ay laging may mga punongkahoy na sari-saring anyo, hitik sa dahon, bulaklak, at bunga; at ang mga mapalad na hayop at ibon ay maninirahan din doon.

Verse 18

अहमेवानयिष्यामि तवार्थे च महेश्वरम् । तदा स्थास्यंति वै तत्र सर्वे देवाः सवासवाः

Para sa iyong kapakanan, ako mismo ang magdadala kay Maheśvara roon. At kung magkagayon, ang lahat ng mga deva—kasama si Vāsava (Indra)—ay tunay na mananatili roon.

Verse 19

सूत उवाच । वसिष्ठस्य वचः श्रुत्व संहृष्टो नंदिवर्द्धनः । अर्बुदं नागमासाद्य वाक्यमेतदुवाच ह

Sinabi ni Sūta: Nang marinig ang mga salita ni Vasiṣṭha, si Nandivardhana ay napuspos ng galak. Lumapit siya kay Arbuda, ang panginoon ng mga nāga, at sinabi ang mga salitang ito.

Verse 20

तत्र यावोऽद्य भद्रं ते वयस्य विनयान्वित । एतत्कार्यमहं मन्ये सांप्रतं द्विजसंभवम्

Pumaroon tayo roon ngayon—pagpapala sa iyo, kaibigang kasing-edad na may kababaang-loob. Inaakala kong ang gawaing ito ay napapanahon at nagmumula sa layuning dharma ng mga brāhmaṇa sa kasalukuyan.

Verse 21

अर्बुद उवाच । अहं तत्रागमिष्यामि स्नेहात्ते पर्वतात्मज । तत्रैव च वसिष्यामि त्वया सार्द्धमसंशयम्

Sinabi ni Arbuda: Dahil sa aking pagmamahal sa iyo, O isinilang sa bundok, paroroon ako. At doon din ako maninirahan kasama mo—walang alinlangan.

Verse 22

किं त्वहं प्रणयाद्भ्रातर्वक्ष्यामि यद्वचः शृषु । प्रणयान्नान्यथा कार्यं यद्यहं तव संमतः

Ngunit, kapatid, dahil sa pag-ibig at pagkakalapit, magsasabi ako ng isang pakiusap—pakinggan mo ang aking mga salita. Dahil sa ating ugnayan, huwag itong gawin sa ibang paraan, kung ako’y katanggap-tanggap sa iyo.

Verse 23

मन्नाम्ना ख्यातिमायातु नान्यत्किंचिद्वृणोम्यहम् । ततः सोऽपि प्रतिज्ञाय आरूढस्तस्य चोपरि । प्रणम्य पितरौ चैव प्रतस्थे मुनिना सह

“Nawa’y sumikat ang karangalan sa pamamagitan ng aking pangalan; wala na akong ibang hinihiling.” Pagkaraan, siya man ay nangako at sumakay sa ibabaw niya. Matapos yumukod at magbigay-galang sa mga magulang, siya’y lumisan kasama ng pantas.

Verse 24

दिव्यैर्वृक्षैः शुभैः पूर्णैर्नदीनिर्झरसंकुलैः । मधुरैर्विहगैर्युक्तो मृगैः सौम्यैः समन्वितः

Ang pook na iyon ay napuno ng mapalad na mga punong makalangit, siksik sa mga ilog at rumaragasang talon; umaalingawngaw sa matatamis na tinig ng mga ibon, at pinalamutian ng maaamong usang payapa—kaya’t nagningning na parang banal na lupain.

Verse 25

मुक्तोऽर्बुदेन तत्रैव विवरे मुनिवाक्यतः । समस्तस्तत्रानासाग्रं गतः पर्वतसत्तमः

Ayon sa salita ng pantas, pinalaya siya ni Arbuda sa mismong yungib na iyon. At ang dakilang “bundok” na iyon (ang ahas ng bundok) ay lumitaw nang buo at umabot sa bungad ng lagusang iyon.

Verse 26

विमुक्तो विवरे तस्मिन्नर्बुदेन महात्मना । परिपूर्णे महारौद्रे संतुष्टो मुनिपुंगवः

Nang siya’y mapalaya sa yungib na iyon ng dakilang-loob na si Arbuda—bagaman ang pook ay malawak at nakapanghihilakbot—ang pinakadakila sa mga pantas ay nasiyahan.

Verse 27

ब्रवीच्चार्बुदं नागं वरं वरय सुव्रत । परितुष्टोऽस्मि ते भद्र कर्मणानेन पन्नग

Wika niya kay Arbuda, ang nāga: “Pumili ka ng biyaya, O matatag sa panata. Nalulugod ako sa iyo, O marangal na ahas, dahil sa gawa mong ito.”

Verse 28

अर्बुद उवाच । एष एव वरोऽस्माकं यत्त्वं तुष्टो महामुने । अवश्यं यदि दातव्यं तच्छृणुष्व द्विजोत्तम

Sinabi ni Arbuda: “Ito na mismo ang aming biyaya—na ikaw ay nalulugod, O dakilang muni. Ngunit kung talagang kailangang magbigay ng biyaya, makinig ka, O pinakadakila sa mga dalawang-ulit na isinilang.”

Verse 29

यच्चैतच्छिखरे ह्यस्मिन्निर्झरं निर्मलोदकम् । नागतीर्थमिति ख्यातिं भूतले यातु सर्वतः

“At nawa’y ang bukal na dalisay sa tuktok na ito ay sumikat sa buong daigdig bilang ‘Nāga-tīrtha’.”

Verse 30

अत्रैवाहं वसिष्यामि मित्रस्नेहात्सदा मुने । तत्र स्नात्वा दिवं यातु मानवस्त्वत्प्रसादतः

“Mananatili ako rito magpakailanman, O muni, dahil sa pagkakaibigan at pag-ibig. At sa iyong biyaya, nawa’y ang sinumang maligo roon ay makamit ang langit.”

Verse 31

अपि वंध्या च या नारी स्नानमात्रं समाचरेत् । सा स्यात्पुत्रवती विप्र सुखसौभाग्यसंयुता

“Kahit ang babaeng baog, kung magsagawa lamang ng pagligo roon, O brāhmaṇa, siya’y magiging ina ng mga anak na lalaki, pinagkalooban ng ligaya at mabuting kapalaran.”

Verse 32

वसिष्ठ उवाच । या वंध्यास्मिञ्जले पूर्णे स्नानमात्रं करिष्यति । सापि पुत्रमवाप्नोति सर्वलक्षणलक्षितम्

Wika ni Vasiṣṭha: “Ang babaeng baog na maliligo lamang sa tubig na ito, na puspos ng kabanalan, ay magkakamit din ng isang anak na lalaki na may lahat ng mapalad na tanda.”

Verse 33

नभसः शुक्लपंचम्यां फलैः पूजां करोति च । अपि वर्षशता नारी सा भविष्यति पुत्रिणी

“At kung sa maliwanag na ikalimang araw ng buwan ng Nabhas ay magsagawa siya ng pagsamba na may mga prutas, kahit ang babaeng isang daang taon nang walang anak ay pagpapalain na magkaanak.”

Verse 34

येऽत्र स्नानं करिष्यंति ह्यस्मिंस्तीर्थे च भक्तितः । यास्यंति ते परं स्थानं जरामरणवर्जितम्

Ang mga taong may debosyon na maliligo rito sa banal na tīrtha na ito ay makararating sa kataas-taasang tahanan, malaya sa pagtanda at kamatayan.

Verse 35

श्राद्धं चात्र करिष्यंति पंचम्यां ये समाहिताः । मासे नभसि तीर्थस्य फलं तेषां भविष्यति

At yaong mga may natipong isipan na magsasagawa rito ng śrāddha sa ikalimang araw ng buwan ng Nabhas ay tatanggap ng ganap na bunga ng tīrtha na ito.

Verse 36

सूत उवाच । एवं दत्त्वा वरं तस्य वसिष्ठो भगवान्मुनिः । नंदिवर्द्धनमभ्येत्य वाक्यमेतदुवाच ह

Sinabi ni Sūta: Pagkaloob niya ng gayong biyaya, ang pinagpalang pantas na si Vasiṣṭha ay lumapit kay Nandivardhana at nagsalita ng mga salitang ito.

Verse 37

वरं च व्रियतां वत्स परितुष्टोऽस्मि तेऽनघ । विनयात्सौहृदात्सर्वं दास्यामि यत्सुदुर्ल्लभम्

Mahal kong anak, pumili ka ng isang biyaya; ako’y nalulugod sa iyo, O walang dungis. Dahil sa iyong kababaang-loob at pag-ibig, ipagkakaloob ko maging yaong lubhang mahirap makamtan.

Verse 38

नंदिवर्द्धन उवाच । तवास्तु वचनं सत्यं पूर्वोक्तं मुनिसत्तम । सांनिध्यं जायतामत्र अवश्यं तव सर्वदा

Sinabi ni Nandivardhana: Nawa’y maging totoo ang nauna mong wika, O pinakadakilang pantas. Nawa’y sumibol dito ang iyong palagiang pag-iral at paglapit—tiyak at magpakailanman.

Verse 39

यथाहमर्बुदेत्येवं ख्यातिं गच्छामि भूतले । प्रसादाच्चैव ते भूयादेतन्मे मनसि स्थितम्

At sa iyong biyaya, nawa’y sumikat ako sa daigdig sa mismong pangalang ‘Arbuda’—ito ang matibay na nakatatak sa aking isipan.

Verse 40

सूत उवाच । एवमस्त्विति तं प्रोच्य वसिष्ठो भगवान्मुनिः । चक्रे स्वमाश्रमं तत्र तस्य वाक्येन नोदितः

Sinabi ni Sūta: Pagkasabi sa kanya ng “Mangyari nawa,” itinatag ng pinagpalang pantas na si Vasiṣṭha ang sariling ashram doon, ayon sa kanyang pakiusap.

Verse 41

पनसैश्चंपकैराम्रैः प्रियंगुबिल्वदाडिमैः । नानापक्षिसमायुक्तो देवगन्धर्वसेवितः

Yaon ay napapalamutian ng mga punong langka, champaka, mangga, priyangu, bilva at granada; hitik sa sari-saring ibon, at dinadalaw at pinaglilingkuran ng mga deva at gandharva.

Verse 42

तस्थौ तत्र मुनिश्रेष्ठो ह्यरुंधत्या समन्वितः । गोमतीमानयामास तपसा मुनिसत्तमः

Doon nanahan ang pinakadakilang muni, kasama si Arundhatī; at sa bisa ng kanyang tapas (pagpapakasakit), ipinadulog ng pinakamarangal na pantas ang ilog na Gomātī sa pook na iyon.

Verse 43

यस्यां स्नात्वा दिवं यांति अतिपापकृतो नराः । माघमासे विशेषेण मकरस्थे दिवाकरे

Sa pagligo sa Gomātī na iyon, kahit ang taong nabibigatan ng mabibigat na kasalanan ay makaaakyat sa langit—lalo na sa buwan ng Māgha, kapag ang Araw ay nasa Makara (Capricorn).

Verse 44

येत्र स्नानं करिष्यंति ते यास्यंति परां गतिम्

Ang mga magsasagawa ng banal na pagligo sa sagradong pook na iyon ay makaaabot sa pinakamataas na hantungan.

Verse 45

माघमासे विशेषेण तिलदानं करोति यः । तिलसंख्यानि वर्षाणि स्वर्गे तिष्ठति मानवः

Sinumang—lalo na sa buwan ng Māgha—magkaloob ng kawanggawa na linga (sesame), ang taong iyon ay mananahan sa langit sa dami ng taong katumbas ng bilang ng mga butil na ibinigay.

Verse 46

बहुना किमिहोक्तेन स्तानमात्रं समाचरेत्

Ano pa ang silbi ng maraming salita rito? Isagawa na lamang ang banal na pagligo; iyon lamang ay sapat na.

Verse 47

वसिष्ठस्य मुखं दृष्ट्वा पुनर्जन्म न विद्यते । अरुंधती पूजनीया पूजनीया विशेषतः

Kapag namasdan ang banal na mukha ni Vasiṣṭha, wala nang muling pagsilang. Si Arundhatī ay dapat sambahin—lalo na, siya’y lubhang karapat-dapat sa pagsamba.