Adhyaya 3

Verse 1

। सूत उवाच । ततः प्रणम्य भूयः स वसिष्ठं मुनिपुंगवम् । ययौ तत्र सुतास्तस्य यत्र ते शतसंख्यकाः

Sinabi ni Sūta: Pagkaraan, muli siyang nagpatirapa kay Vasiṣṭha, ang pinakadakila sa mga pantas, at nagtungo sa pook na kinaroroonan ng mga anak ng pantas na iyon—na umaabot sa daan-daan.

Verse 2

तानपि प्राह नत्वा स तमेवार्थं नराधिपः । वसिष्ठवचनं कृत्स्नं तस्य तैरपि शंसितम्

Pagyukod din niya sa kanila, sinabi ng hari ang tungkol sa gayon ding bagay; at ang buong tagubilin ni Vasiṣṭha ay pinagtibay rin nila.

Verse 3

ततस्तान्स पुनः प्राह युष्माकं जनकोऽधुना । अशक्तो मा दिवं नेतुं सशरीरं विसर्जितः

Pagkaraan ay muli niyang sinabi sa kanila: “Ang inyong ama, sa ngayon, ay inalis na sa tungkulin, sapagkat hindi niya ako kayang dalhin sa langit kasama ng katawan kong ito.”

Verse 4

तस्माद्यदि न मां यूयं याजयिष्यथ सांप्रतम् । परित्यज्य करिष्यामि शीघ्रमन्यं पुरोहितम्

“Kaya kung hindi ninyo ako pangungunahan sa paghahandog ng yajña ngayon din, iiwan ko kayo at agad na magtatalaga ng ibang pari.”

Verse 5

यो मां यज्ञप्रभावेन नयिष्यति सुरालयम् । अनेनैव शरीरेण सहितं गुरुपुत्रकाः

“O mga anak ng guro, sinumang sa kapangyarihan ng yajña (banal na handog) ay maghahatid sa akin sa tahanan ng mga diyos, kasama ang mismong katawang ito—sa kanya ako lalapit.”

Verse 6

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सर्वे ते मुनिसत्तमाः । परं कोपं समाविष्टास्तमूचुः परुषाक्षरैः

Nang marinig ang mga salitang iyon, ang lahat ng dakilang muni ay sinakmal ng matinding galit at nagsalita sa kanya sa mabibigat at mararahas na salita.

Verse 7

यस्मात्त्वया गुरुस्त्यक्तो हितकृत्पापवानसि । तस्माद्भवाधुना पाप चंडालो लोकनिंदितः

“Sapagkat tinalikuran mo ang gurong naghangad ng iyong kabutihan, ikaw ay makasalanan; kaya, O makasalanan, maging caṇḍāla ka ngayon, hinahamak ng sanlibutan.”

Verse 8

अथ तद्वचनांते स तत्क्षणात्पृथिवीपतिः । बभूवांत्यजरूपाढ्यो विकृताकारदेहभृत्

Pagkatapos ng mga salitang iyon, ang panginoon ng lupa ay agad naging may anyo ng isang itinakwil, taglay ang katawang baluktot at anyong pangit.

Verse 9

यवमध्यः कृशग्रीवः पिंगाक्षो भुग्ननासिकः । कृष्णांगः शंकुवर्णश्च दुर्गंधेन समावृतः

Naging makitid ang baywang, payat ang leeg, dilaw-kayumanggi ang mga mata, at bali ang ilong; maitim ang mga sangkap, maputla ang kulay, at nababalot ng mabahong amoy.

Verse 10

अथात्मानं समालोक्य विकृतं स नराधिपः । चण्डालधर्मिणं सद्यो लज्जयाऽधोमुखः स्थितः

Pagkatapos, nang makita ang kanyang sarili na nagbago, ang hari—na ngayo'y namumuhay sa paraan ng isang caṇḍāla—ay agad na yumuko sa kahihiyan.

Verse 11

याहियाहीति विप्रैस्तैर्भर्त्स्यमानो मुहुर्मुहुः । सर्वतः सारमेयैश्च क्लिश्यमानो निरर्गलैः । काककोकिलसंकाशो जीर्णवस्त्रावगुंठितः

Paulit-ulit na inalipusta ng mga brāhmaṇa sa sigaw na "Umalis ka! Umalis ka!", at pinahirapan sa lahat ng panig ng mga asong gala, siya ay nagmistulang uwak o kuku, na nakabalot sa gula-gulanit na damit.

Verse 12

ततः स चिन्तयामास दुःखेन महता वृतः । किं करोमि क्व गच्छामि कथं शांतिर्भविष्यति

Pagkatapos ay nahulog siya sa balisang pag-iisip, naunahan ng matinding lungkot: "Ano ang dapat kong gawin? Saan ako dapat pumunta? Paano darating ang kapayapaan sa akin?"

Verse 13

किं मयैतत्सुमूर्खेण वांछितं दुर्लभं पदम् । तत्प्रभावेन विभ्रष्टः कुलधर्मोऽपि मे स्वकः

"Bakit ko—na isang hangal—ninais ang mahirap na makamit na katayuan? Sa lakas ng pagnanasang iyon, pati ang aking sariling dharma ng ninuno ay nawala sa akin."

Verse 14

किं जलं प्रविशाम्यद्य किं वा दीप्तं हुताशनम् । भक्षयामि विषं किं वा कथं स्यान्मृत्युरद्य मे

"Dapat ba akong pumasok sa tubig ngayon? O dapat ba akong tumalon sa nagliliyab na apoy? Dapat ba akong lumunok ng lason? Sa paanong paraan darating ang kamatayan sa akin ngayon?"

Verse 15

अनेन वपुषा दारान्वीक्षयिष्यामि तान्कथम् । तादृशेन शरीरेण याभिः संक्रीडितं मया

Sa katawang ito, paano ko haharapin ang aking mga asawa—yaong mga nakipaglaro at nakipagsaya sa akin noong taglay ko ang gayong katawan?

Verse 16

कथं पुत्रांस्तथा पौत्रान्सुहृत्संबंधिबांधवान् । वीक्षयिष्यामि तान्भूयस्तथान्यं सेवकं जनम्

Paano ko muling haharapin ang aking mga anak at mga apo, ang mga kaibigan, mga kamag-anak at mga kaangkan—gayundin ang iba pang mga taong naglilingkod sa akin?

Verse 17

तेऽद्य मामीदृशं श्रुत्वा हर्षं यास्यंति निर्भयाः

Kapag nabalitaan nilang ako’y naging ganito, ngayong araw ay magsasaya sila—na walang anumang pangamba.

Verse 18

ये मया तर्पिता दानैर्ब्राह्मणा वेदपारगाः । तेऽद्य मामीदृशं श्रुत्वा संभविष्यंति दुःखिताः

Ang mga Brahmana na bihasa sa mga Veda, na aking napasaya sa pamamagitan ng mga handog—kapag narinig nilang ako’y naging ganito ngayon—tiyak na malulumbay.

Verse 19

तथा ये सुहृदोऽभीष्टा नित्यं मम हिते रताः । कामवस्थां प्रयास्यन्ति दृष्ट्वा मां स्थितमीदृशम्

At ang aking mga minamahal na kaibigan, na laging nakatuon sa aking kapakanan—pagkakita sa aking nakatayo sa ganitong kalagayan—ay mapapasa isang abang kalungkutan at dalamhati.

Verse 20

भद्रजात्या गजा ये मे मदान्धाः षष्टिहायनाः । मया विना मिथो युद्धे कस्तानद्य नियोक्ष्यति

Ang aking mga elepanteng marangal ang lahi—lasing sa pagkamusth, animnapung taong gulang—kapag sila’y naglalaban-laban, sino ngayon ang pipigil at mag-uutos sa kanila kung wala ako?

Verse 21

अश्वास्तित्तिरकल्माषाः सुदांताः सादिभिर्दृढैः । कस्तांश्चित्रपदन्यासैर्नियाम्यति मया विना

Ang aking mga kabayo—kulay tittira at kalmāṣa—sanay na sanay at mahigpit ang renda; kung wala ako, sino ang gagabay at pipigil sa kanila sa masining na mga hakbang?

Verse 22

तथा मे भृत्यवर्गास्ते कुलीना युद्धदुर्मदाः । मां विना कस्य यास्यंति समीपेऽद्य सुदुःखिताः

At ang aking mga tauhan—mga taong marangal, mapagmataas sa digmaan—kung wala ako, kanino sila lalapit ngayon, na lugmok sa matinding dalamhati?

Verse 23

संख्याहीनस्तथा कोशस्तादृङ्मे बहुरत्नभाक् । कस्य यास्यति संभोगं मया हीनस्तु रक्षितः

At ang aking kabang-yaman—na dating hitik sa maraming hiyas—ay manghihina at mababawasan. Kapag wala ako, sa kaninong pag-iingat ito magiging ligtas at mapapakinabangan?

Verse 24

तथा मे संख्यया हीनं धान्यं गोजाविकं महत् । भविष्यति कथं हीनं मयाभीष्टैस्तु रक्षितम्

Gayon din ang aking malalaking imbakan—butil, mga baka, at mga kawan ng kambing at tupa—ay mababawasan ang bilang. Paano magiging kapos ang bagay na iningatan ko at ng aking mga pinagkakatiwalaan?

Verse 25

एवं बहुविधं राजा स विलप्य च दुःखितः । जगाम नगराभ्याशं पद्भ्यामेव शनैःशनैः

Kaya nito, ang hari ay nanaghoy sa maraming paraan, nilamon ng dalamhati, at nagtungo sa may labas ng lungsod, naglalakad nang paa—dahan-dahan, hakbang sa hakbang.

Verse 26

ततो रात्रौ समासाद्य स्वं पुरं जनवर्जितम् । द्वारे स्थित्वा समाहूय पुत्रं मंत्रिभिरन्वितम्

Pagkaraan, nang sumapit ang gabi, narating niya ang sariling lungsod na ngayo’y wala nang tao. Nakatayo sa tarangkahan, ipinatawag niya ang kanyang anak, kasama ang mga ministro.

Verse 27

कथयामास वृत्तांतं सर्वं शापसमुद्भवम् । दूरे स्थितः स पुत्राणां वसिष्ठस्य महात्मनः

Pagdaka’y isinalaysay niya ang buong pangyayari—lahat ng nagmula sa sumpa—habang nananatiling nakalayo sa mga anak ng dakilang-loob na si Vasiṣṭha.

Verse 28

वज्रपातोपमं वाक्यं तेऽपि तस्य निशम्य तत् । बाष्पपर्याकुलैरास्यै रुरुदुः शोकसंयुताः

Nang marinig nila ang kanyang mga salitang tila hampas ng kulog, sila man ay napaiyak; ang kanilang mga mukha’y nababalot ng luha at punô ng pighati.

Verse 29

हा नाथ हा महाराज हा नित्यं धर्मवत्सल । त्वया हीना भविष्यामः कथमद्य सुदुःखिताः

“Ay, Panginoon! Ay, dakilang hari—na laging mapagmahal sa dharma! Kapag wala ka, paano kami mabubuhay ngayon, na dinudurog ng matinding dalamhati?”

Verse 30

किमेतद्युज्यते तेषां वासिष्ठानां दुरात्मनाम् । शापं ददुः स्वयाज्यस्य विशेषाद्विनतस्य च

Paano ito naging nararapat—na ang mga Vāsiṣṭha na iyon, na may masamang hangarin, ay magawad ng sumpa—lalo na laban sa isang mapagkumbaba at tapat sa kanilang mga ritwal ng pag-aalay?

Verse 31

ते वयं राजशार्दूल परित्यज्य गृहादिकम् । अन्त्यजत्वं गमिष्यामस्त्वया सार्धमसंशयम्

Samakatuwid, O tigre sa mga hari, sa pag-iwan ng aming mga tahanan at lahat ng iba pa, kami ay tiyak na sasama sa iyo—kahit sa kalagayan ng pinakamababang itinakwil.

Verse 32

त्रिशंकुरुवाच । भक्तिश्चेदस्ति युष्माकं ममोपरि निरर्गल । तन्मे पुत्रस्य मंत्रित्वं सर्वे कुरुत सांप्रतम्

Sinabi ni Triśaṅku: "Kung ang inyong debosyon sa akin ay tunay na walang hadlang, kung gayon ay italaga ang aking anak kaagad—gawin ninyo siyang ministro ngayon."

Verse 33

हरिश्चंद्रः सुपुत्रोयं मम ज्येष्ठः सुवल्लभः । नियोजयध्वमव्यग्राः पदव्यां मम सत्वरम्

"Ang Hariścandra na ito ay ang aking marangal na anak—ang aking panganay at pinakamamahal. Nang walang pag-aalinlangan, mabilis ninyo siyang iluklok sa aking posisyon."

Verse 34

अहं पुनः करिष्यामि यन्मे मनसि संस्थितम् । मृत्युं वा संप्रयास्यामि सदेहो वा सुरालयम्

"Ako, sa aking bahagi, ay isasagawa kung ano ang nakatatak sa aking isipan. Alinman sa ako ay patungo sa kamatayan—o mararating ko ang tahanan ng mga diyos sa katawang ito mismo."

Verse 35

एवमुक्त्वा परित्यज्य सर्वांस्तान्स महीपतिः । जगामारण्यमाश्रित्य पद्भ्यामेव शनैः शनैः

Pagkasabi ng gayon, iniwan ng hari ang lahat ng iyon at, sumilong sa kagubatan, naglakad siya sa sariling paa—dahan-dahan, hakbang sa hakbang.

Verse 36

तेपि सन्मंत्रिणस्तूर्णं पुत्रं तस्य सुसम्मतम् । राज्ये नियोजयासमासुर्नादवादित्रनिःस्वनैः

Ang mga karapat-dapat na ministro ay agad ding iniluklok sa kaharian ang anak na lubos na sinang-ayunan niya, sa gitna ng umaalingawngaw na tugtugin at tunog ng mga instrumento.