Adhyaya 155
Inilalahad ng adhyāya ang teolohiyang ritwal–arkitektural ng Hāṭakeśvara kṣetra sa pamamagitan ng pagbanggit sa mga pangkat ng mga diyos na nananahan doon: ang walong Vasu, labing-isang Rudra, labindalawang Āditya, at ang kambal na Aśvin. Kasunod nito ang mga tagubilin sa pagsamba na nakaayon sa mga takdang sandali ng kalendaryo: kadalisayan at paghahanda (pagligo, malinis na kasuotan), wastong pagkakasunod (tarpana muna sa mga dvija, saka pūjā), at mga handog na may kaugnay na mantra tulad ng naivedya, dhūpa, at ārārtika. Tinutukoy rin ang mga hiwalay na pagtalima: pagsamba sa Vasu sa aṣṭamī ng maliwanag na kalahati sa Madhu-māsa; pagsamba sa Āditya sa saptamī, lalo na tuwing Linggo, na may mga bulaklak, pabango, at mga pahid; pagsamba sa Rudra sa caturdaśī ng maliwanag na kalahati ng Caitra na may pagbigkas ng Śatarudrīya; at pagsamba sa Aśvin sa kabilugan ng buwan ng Āśvina na may Aśvinī-sūkta. Ipinakikilala rin si Puṣpāditya, na sinasabing itinatag ni Yājñavalkya, at pinupuri bilang nagbibigay ng ninanais sa pamamagitan ng pagsamba at darśana—pag-aalis ng kasalanan at maging posibilidad ng kalayaan (mokṣa). Sa huli, lumilipat ang salaysay sa isang kuwentong panlipunan at etikal sa masaganang lungsod: ang kayamanan ni Maṇibhadra, ang kanyang kasakiman at pagkakuripot, ang paghina ng katawan, at ang hangaring mag-asawa, na nagtatapos sa aral kung paanong ang yaman ay humuhubog sa ugnayang panlipunan at sa pagkilos ng tao.
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । तथाऽन्ये तत्र तिष्ठंति वसवोऽष्टौ द्विजोत्तमाः । स्थानमेकं समाश्रित्य सर्वदैव प्रपूजिताः
Wika ni Sūta: Gayundin, naroon ang iba pang mga nilalang na banal—ang walong Vasu, O pinakamainam sa mga dwija. Naninirahan sila sa iisang banal na pook at sinasamba sa lahat ng panahon.
Verse 2
एकादश तथा रुद्रा आदित्या द्वादशैव तु । देववैद्यौ तथा चान्यावश्विनौ तत्र संस्थितौ
Naroon din ang labing-isang Rudra at ang labindalawang Āditya; at naroon din ang dalawang manggagamot ng mga diyos—ang kambal na Aśvin—na nananahan sa pook na iyon.
Verse 3
देवतास्तत्र तिष्ठंति कोटिकोटिप्रनायकाः । एकैका ब्राह्मणश्रेष्ठाः कलिकालभयाकुलाः
Sa banal na pook na iyon nananahan ang mga diyos—mga pinuno ng di-mabilang na krore. Ngunit, O pinakamainam sa mga brāhmaṇa, bawat isa sa kanila’y nanginginig sa takot sa mga pangamba ng Panahong Kali.
Verse 4
हाटकेश्वरजे क्षेत्रे यज्ञभागाप्तये सदा । अष्टम्यां शुक्लपक्षे तु मधुमासे व्यवस्थिते
Sa banal na kṣetra ni Hāṭakeśvara, upang makamtan ang nararapat na bahagi sa biyaya ng yajña, dapat isagawa nang wasto ang ritong ito sa Aṣṭamī, sa maliwanag na kalahati ng buwan, kapag dumating na ang buwang Madhu (panahon ng tagsibol).
Verse 5
यस्तान्वसूञ्छुचिर्भूत्वा स्नात्वा धौतांबरो नरः । तर्पयित्वा द्विजश्रेष्ठान्पश्चात्संपूजयेन्नरः
Ang taong nagiging dalisay, naliligo at nagsusuot ng malinis na kasuotan, saka nagbibigay ng tarpaṇa upang mapawi ang mga pangunahing brāhmaṇa, at pagkatapos ay sumasamba nang ganap sa mga Vasu—iyan ang wastong pagtalima.
Verse 6
वसवस्त्वा कृण्वन्निति मन्त्रेणानेन भक्तितः । नैवेद्यं च ततो दद्याद्वसवश्छंदसाविति
Sa debosyon, gamit ang mantrang nagsisimula sa “Vasavas tvā kṛṇvan…”, saka niya ihahandog ang naivedya (handog na pagkain); at muli, sa pormulang nagsisimula sa “Vasavaś chandasāv…”, ipagpapatuloy niya ang pagsamba.
Verse 7
ततो धूपं सुगन्धं च यो यच्छति समाहितः । वसवस्त्वां जेतु तथा मन्त्रमेतमुदीरयेत्
Pagkaraan, na may payapang isip, sinumang maghandog ng mabangong insenso ay dapat ding bigkasin ang mantrang ito na nagsisimula sa “Vasavas tvāṃ jetu…”.
Verse 8
आरार्तिकं ततो भूयो यः करोति द्विजोत्तमाः । वसवस्त्वां जेतु तथा श्रूयतां यत्फलं हि तत्
At muli, O pinakamainam sa mga dalawang-beses-isinilang, sinumang magsagawa ng ārārtika (pagwawagayway ng ilawan) habang binibigkas din ang “Vasavas tvāṃ jetu…”—pakinggan ngayon ang bungang tunay na nagmumula sa gawang iyon.
Verse 9
कन्याभिः कोटिभिर्यच्च पूजिताभिर्भवेत्फलम् । वसूनां चैव तत्सर्वमष्टभिस्तैः प्रपूजितैः
Anumang kabutihang dulot ng pagsambang ginawa ng mga dalagang di-mabilang—ang lahat ng iyon ay nakakamit sa wastong pagsamba sa mga Vasu, yaong walong diyos.
Verse 10
तथा ये द्वादशादित्यास्तस्मिन्क्षेत्रे व्यवस्थिताः । तान्स्थाप्य पूजयित्वा च सप्तम्यामर्कवासरे । सम्यक्छ्रद्धासमोपेतः पुष्पगन्धानुलेपनैः
Gayundin, ang Labindalawang Āditya na nananatili sa banal na pook na iyon—kapag sila’y naitindig (naipanata) at nasamba sa ikapitong araw ng buwan (saptamī), sa araw ng Linggo, na may ganap na pananampalataya, gamit ang mga bulaklak, pabango, at mga pamahid na mabango—ang ritwal ay nagaganap nang wasto.
Verse 11
पश्चात्तत्पुरतस्तेषां समस्तान्येकविंशतिः । आदित्यव्रत संज्ञानि तस्य पुण्यफलं शृणु
Pagkaraan niyon, sa mismong harapan nila, may kabuuang dalawampu’t isang banal na panata na tinatawag na mga Āditya-vrata. Dinggin ang sagradong gantimpalang kabutihang nagmumula sa mga ito.
Verse 12
कोटिद्वादशकं यस्तु सूर्याणां पूजयेन्नरः । तत्फलं प्राप्नुयात्कृत्स्नं पूजयन्नात्र संशयः
Ngunit ang taong sumasamba sa labindalawang koṭi (labindalawang crores) na anyo ni Sūrya ay makakamit nang ganap ang buong bunga sa pamamagitan ng pagsamba rito—walang pag-aalinlangan.
Verse 13
तथैकादशरुद्रा ये तत्र क्षेत्रे द्विजोत्तमाः । एकस्थाने स्थितास्तेषां पूजया श्रूयतां फलम्
Gayundin, O pinakamainam sa mga dvija, ang Labing-isang Rudra na nananahan sa banal na kṣetra roon, na magkakasamang nakatindig sa iisang dako—pakinggan ngayon ang bungang dulot ng pagsamba sa kanila.
Verse 14
यस्तान्पूजयते भक्त्या स्थापयित्वा सुरेश्वरान् । चैत्रशुक्लचतुर्दश्यां जपेच्च शतरुद्रियम्
Sinumang, matapos maayos na maitatag ang mga panginoon ng mga diyos na iyon, ay sumamba sa kanila nang may debosyon, at sa ika-labing-apat na araw ng maliwanag na kalahati ng buwan ng Caitra ay bigkasin ang Śatarudrīya—
Verse 15
एकादशप्रमाणेन कोटयस्तेन पूजिताः । भवंति नात्र संदेहः सत्यमेतन्मयोदितम्
Sa sukat na labing-isa, sa pamamagitan ng kanyang pagsamba ay nakakamit ang mga koṭi-koṭi ng gantimpalang kabutihan—walang pag-aalinlangan; ito ang katotohanang aking ipinahayag.
Verse 16
यथा तावश्विनौ तत्र देववैद्यौ व्यवस्थितौ । आश्विने मासि चाश्विन्यां पूर्णिमायां तथा तिथौ
Gayundin, ang dalawang Aśvin—mga banal na manggagamot ng mga deva—ay itinatag doon; at sa buwan ng Āśvina, sa tithi ng kabilugan ng buwan na tumatapat sa nakṣatra na Aśvinī—
Verse 17
यस्तौ संपूजयित्वा तु ह्यश्विनीसूक्तमुच्चरेत् । द्विकोटि गुणितं पुण्यं सम्यक्तेन समाप्यते
Ngunit sinumang tapat na sumamba sa dalawang iyon at bigkasin ang Aśvinī Sūkta, ay matatapos ang ritwal nang wasto at magkakamit ng kabutihang-loob na pinarami nang dalawang krore.
Verse 19
सूत उवाच । तथाऽन्योऽपि च तत्रास्ति याज्ञवल्क्यप्रतिष्ठितः । पुष्पादित्य इति ख्यातः सर्वकामप्रदो नृणाम्
Sinabi ni Sūta: Gayundin, may isa pang (diyos) doon na itinatag ni Yājñavalkya, na kilala bilang Puṣpāditya, ang tagapagkaloob ng lahat ng ninanais ng mga tao.
Verse 20
यो यं काममभिध्याय तं पूजयति मानवः । स तं कृत्स्नमवाप्नोति यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्
Anumang hangarin ang pagnilayan ng tao at saka niya sambahin Siya (doon), iyon ay makakamtan niya nang ganap, kahit pa napakahirap abutin.
Verse 21
अपुत्रो लभते पुत्रान्धनार्थी धनमाप्नुयात् । बहुवैरोऽरिनाशं च विद्यार्थी शास्त्रविद्भवेत्
Ang walang anak ay magkakamit ng mga anak na lalaki; ang naghahangad ng yaman ay magkakamit ng kayamanan; ang napapaligiran ng maraming kaaway ay makakamtan ang pagkalipol ng mga kaaway; at ang mag-aaral ay magiging dalubhasa sa mga śāstra.
Verse 22
सप्तम्यामर्कवारेण यस्तं पश्यति मानवः । मुच्येद्दिनोद्भवात्पापान्महतोऽपिद्विजोत्तमाः
Sa Saptamī na tumapat sa Linggo, sinumang tumingin sa Kanya ay napapalaya sa mga kasalanang nagmumula sa mga araw na di-mapalad—kahit mabigat—O pinakadakila sa mga dvija.
Verse 23
पूजया हि प्रणश्येत पापं वर्षसमुद्भवम् । नाशं याति न संदेहस्तमः सूर्योदये यथा
Tunay nga, sa pamamagitan ng pagsamba, ang kasalanang naipon sa loob ng isang taon ay napapawi—walang pag-aalinlangan—gaya ng dilim na naglalaho sa pagsikat ng araw.
Verse 24
अष्टोत्तरशतं चैव यः करोति प्रदक्षिणाम् । फलहस्तः स मुच्येत ह्याजन्ममरणादघात्
Sinumang magsagawa ng isang daan at walong pradakṣiṇā, na may hawak na handog na prutas, ay tunay na napapalaya sa kasalanang kumakapit sa paulit-ulit na kapanganakan at kamatayan.
Verse 25
प्रदक्षिणां प्रकुवाणो यो यं काममभीप्सति । स तमाप्नोत्यसंदिग्धं निष्कामो मोक्षमाप्नुयात्
Ang sinumang magsagawa ng pradakṣiṇā na may ninanais na hangarin ay tiyak na makakamit iyon; datapwat ang walang pagnanasa ay makaaabot sa mokṣa, ang paglaya.
Verse 26
संक्रांतौ सूर्यवारेण यः कुर्यात्स्नापनक्रियाम् । अभीष्टं सिध्यते तस्य मेषे वा यदि वा तुले
Sa panahon ng Saṅkrānti, kung isasagawa ang ritwal ng banal na pagligo (snāpana) sa araw ng Linggo, matutupad ang minimithing layon—maging ang pagpasok ay sa Meṣa (Aries) o sa Tulā (Libra).
Verse 27
तस्मिन्सर्वप्रयत्नेन वांछद्भिरीप्सितं फलम् । स देवो वीक्षणीयश्च पूजनीयो विशेषतः
Kaya nga, sa lahat ng pagsisikap, ang mga naghahangad ng ninanais na bunga ay dapat masdan ang Diyos na iyon; at higit sa lahat, sambahin Siya nang may natatanging paggalang at debosyon.
Verse 28
यद्देवैः सकलैर्दृष्टैश्चमत्कारपुरोद्भवैः । फलमाप्नोति तद्दृष्टौ तेन तत्फलमाप्नुयात्
Anumang bunga ang natamo ng mga diyos na nakakita (sa Kanya) sa lungsod na hitik sa kababalaghan, gayon din, ang sinumang makakita sa Kanya roon ay tatamo rin ang mismong bungang iyon.
Verse 29
।ऋषय ऊचुः । याज्ञवल्क्येन देवोऽसौ यदि तावत्प्रतिष्ठितः । पुष्पादित्यः कथं प्रोक्त एतन्नो वक्तुमर्हसि
Sinabi ng mga rishi: “Kung ang Diyos na iyon ay tunay na itinatag ni Yājñavalkya, bakit Siya tinatawag na Puṣpāditya? Ipagpaliwanag mo ito sa amin.”
Verse 31
अस्त्यत्र मेदिनीपृष्ठे सुपुरं वैदिशं महत् । नानासौध समाकीर्णं वरप्राकारशोभितम्
Dito sa ibabaw ng daigdig ay may isang maringal at dakilang lungsod na tinatawag na Vaidiśa, siksik sa sari-saring palasyo at pinapaganda ng mahuhusay na muog at pader.
Verse 32
उद्यानशतसंकीर्णं तडागैरुपशोभितम् । तत्रासीत्पार्थिवश्रेष्ठश्चित्रवर्मेति विश्रुतः
Ang lungsod na iyon ay hitik sa daan-daang hardin at lalo pang pinaganda ng mga lawa at imbakan ng tubig. Doon ay namuno ang isang pinakadakilang hari, tanyag sa pangalang Citravarman.
Verse 33
न दुर्भिक्षं न च व्याधिर्न च चौरकृतं भयम् । तस्मिञ्छासति धर्मज्ञे सततं धर्मवत्सले
Habang namumuno ang haring nakaaalam ng Dharma at laging umiibig sa katuwiran, walang taggutom, walang sakit, at walang takot na dulot ng mga magnanakaw.
Verse 34
तत्पुरे क्षत्रियो जात्या मणिभद्र इति स्मृतः । स वै धनेन संयुक्तः पितृपैतामहेन च
Sa lungsod na iyon ay may isang lalaki, Kṣatriya sa kapanganakan, na inaalala sa pangalang Maṇibhadra. Siya’y pinagkalooban ng yaman na minana mula sa ama at mga ninuno.
Verse 35
तत्पुरं सकलं चैव स राजा मंत्रिभिः सह । कुसीदाहृतवित्तेन वर्तते कार्य उत्थिते
Ang buong lungsod na iyon, at ang hari kasama ng kanyang mga ministro, ay nagsasagawa ng mga gawaing lumilitaw gamit ang yaman na nakuha sa pagpapautang na may tubo.
Verse 36
स च कायेन कुब्जः स्याज्जराव्याप्तस्तथैव च । वलीपलितगात्रश्च ह्यत्यंतं च विरूपधृक्
At ang kanyang katawan ay naging kuba, nilamon ng katandaan; ang mga sangkap ay may kulubot at uban—lubhang napapangit ang anyo.
Verse 37
तथा चैव कुकीनाशः प्रभूतेऽपि धने सति । न ददाति स पापात्मा कस्यचित्किञ्चिदेव हि । न भक्षयति तृष्णार्तः स्वयमेव कथंचन
Kaya nga, kahit sagana sa yaman, siya’y lubos na napahamak; ang taong may masamang loob ay walang ibinigay kahit kaunti kaninuman. Pinahihirapan ng pagnanasa, ni hindi man lamang niya malasahan ang pagkain para sa sarili.
Verse 38
एवंविधोऽपि सोऽतीवविरूपोऽपि सुदुर्मतिः । प्रार्थयामास वै कन्यां स्वजात्यां वीक्ष्य सुंदरीम्
Bagama’t ang lalaking iyon ay gayon—lubhang pangit at may masamang hangarin—nang makita niya ang ganda ng dalaga, hiniling pa rin niyang mapangasawa ang isang dalagang kauri niya.
Verse 39
बिंबोष्ठीं चारुदेहां च मुष्टिग्राह्यकृशोदरीम् । पद्मपत्रविशालाक्षीं गूढगुल्फां सुकेशिकाम्
Ang kanyang mga labi’y tila bungang bimba, ang katawan ay marikit, at ang baywang ay napakanipis na kayang palibutan ng isang kamao; ang malalaking mata’y gaya ng talulot ng lotus, ang mga bukung-bukong ay maayos ang hubog, at ang buhok ay maganda.
Verse 40
रक्तां सप्तसु गात्रेषु त्रिगंभीरां तथा पुनः । सर्वलक्षणसंपूर्णां जातीयां सुमनोरमाम्
Namumula siya sa pitong bahagi ng katawan, taglay ang tatlong marikit na lalim, at ganap sa lahat ng mapalad na palatandaan—kauri rin, at lubhang kaibig-ibig.
Verse 41
क्षत्रियाद्द्विजशार्दूला दरिद्रेण च पीडितात् । तेन तत्सकलं वृत्तं भार्यायै संनिवेदितम्
O mga Brāhmaṇa na tulad ng tigre, ang Kṣatriya na iyon, na pinahihirapan ng karalitaan, ay isinalaysay ang buong pangyayari sa kanyang asawa.
Verse 42
तच्छ्रुत्वा सा च दुःखेन मूर्च्छिता संबभूव ह । संबोधिता ततस्तेन वाक्यैर्दृष्टांतसंभवैः
Nang marinig iyon, siya’y nahimatay sa dalamhati. Pagkaraan, ginising siya ng lalaki sa pamamagitan ng mga salitang may mga halimbawang nagbibigay-aral.
Verse 43
क्षत्रिय उवाच । न सा विद्या न तच्छिल्पं न तत्कार्यं न सा कला । अर्थार्थिभिर्न तज्ज्ञानं धनिनां यन्न दीयते
Wika ng Kṣatriya: Walang pag-aaral, walang kasanayan, walang gawain, at walang sining—ni anumang kaalamang hinahanap ng mga naghahangad ng yaman—na hindi ipinagkakaloob ng mayayaman.
Verse 44
इह लोके च धनिनां परोऽपि स्वजनायते । स्वजनोऽपि दरिद्राणां कार्यार्थे दुर्जनायते
Sa mundong ito, para sa mayaman, maging ang di-kilala ay nagiging parang sariling kamag-anak. Ngunit para sa dukha, maging ang sariling kaanak ay nagiging masama ang loob kapag may gawaing kailangang tupdin.
Verse 45
अर्थेभ्यो हि विवृद्धेभ्यः संभृतेभ्यस्ततस्ततः । प्रवर्तंते क्रियाः सर्वाः पर्वतेभ्यो यथापगाः
Sapagkat mula sa yaman—kapag ito’y lumago at natipon mula sa iba’t ibang pinagmulan—sumisiklab ang lahat ng gawain, gaya ng mga ilog na umaagos mula sa kabundukan.
Verse 46
पूज्यते यदपूज्योऽपि यदगम्योऽपि गम्यते । वंद्यते यदवन्द्योऽपि ह्यनुबंधो धनस्य सः
Maging ang di-karapat-dapat ay sinasamba; maging ang di-dapat lapitan ay nilalapitan; maging ang di-dapat igalang ay binabati at iginagalang—ganyan ang gapos na kapangyarihan ng yaman.
Verse 47
अशनादिंद्रिया णीव स्युः कार्याण्यखिलानिह । सर्वस्मात्कारणाद्वित्तं सर्वसाधनमुच्यते
Kung paanong ang mga pandama ay inuudyok ng pagkain at iba pa, gayon din ang lahat ng gawain sa mundong ito ay inuudyok ng mga paraan; kaya ang yaman ay tinatawag na kasangkapan sa pagtupad ng lahat.
Verse 48
अर्थार्थी जीवलोकोऽयं श्मशानमपि सेवते । जनितारमपि त्यक्त्वा निःस्वः संयाति दूरतः
Ang mundong may buhay na ito, uhaw sa yaman, ay dumadalaw pa maging sa pook ng pagsusunog ng bangkay; at kapag ang tao’y naging salat, lumalayo siya, iniiwan maging ang sariling nagluwal sa kanya.
Verse 155
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये पुष्पादि त्यमाहालये मणिभद्रवृत्तांते मणिभद्राय कन्याप्रदानार्थं क्षत्रियकृतनिजभार्यासंबोधनवर्णनंनाम पञ्चपञ्चाशदुत्तरशततमोऽध्यायः
Sa ganito nagtatapos ang ika-155 kabanata—na pinamagatang “Paglalarawan sa pananalita ng Kṣatriya sa sarili niyang asawa, upang maipagkaloob ang isang dalaga kay Maṇibhadra”—sa Nāgara Khaṇḍa, sa Māhātmya ng Banal na Pook ng Hāṭakeśvara, sa salaysay hinggil kay Maṇibhadra, ng kagalang-galang na Skanda Mahāpurāṇa (ang Saṃhitā na may walumpu’t isang libong taludtod).
Verse 198
एतद्वः सर्वमाख्यातं माहात्म्यं वसुसंभवम् । आदित्यानां च रुद्राणामश्विनोर्द्विजसत्तमाः
Ang buong kadakilaang ito—na nagmula sa mga Vasu—ay naisalaysay ko na sa inyo, O pinakamainam sa mga dalawang-ulit na isinilang; at ito’y kaugnay rin ng mga Āditya, mga Rudra, at ng kambal na Aśvin.