Adhyaya 24

Verse 1

नारद उवाच । एवं श्रुत्वा सभार्यः स प्रमोदप्लुतमानसः । प्रणम्य मामिति प्राह यद्येवं पुण्यवानहम्

Sinabi ni Nārada: Nang marinig ito, siya—kasama ang kanyang asawa—ay napuno ang puso ng kagalakan. Yumukod siya sa akin at nagsabi, “Kung tunay ngang ako’y may kabanalan at bisa ng kabutihan (puṇyavān)…”.

Verse 2

पुनः किंचित्प्रवक्ष्यामि पुत्र्या मे दक्षिणः करः । उत्तानः कारणं किं तच्छ्रोतुमिच्छामि नारद

“Muli, may sasabihin pa ako: ang kanang kamay ng aking anak na babae ay nakataas—ano ang dahilan nito? Nais kong marinig, O Nārada.”

Verse 3

इति पृष्टोऽस्मि शैलेन प्रावोचं कारणं तदा । सर्वदैव करो ह्यस्याः सर्वेषां प्राणिनां प्रति

Nang tanungin ako ng Bundok (Himālaya) nang gayon, ipinaliwanag ko noon ang dahilan: ang kanyang kamay ay laging nakaunat tungo sa lahat ng nilalang.

Verse 4

अभयस्य प्रदाताऽसावुत्तानस्तु करस्ततः । एषा भार्या जगद्भर्तुर्वृषांकस्य महीधर

Kaya ang nakataas na kamay na iyon ay tagapagkaloob ng abhaya, ang kawalang-takot. O bundok na tagapasan ng daigdig, siya ang asawa ng Panginoon ng sanlibutan—si Vṛṣāṅka (Śiva na may tanda ng toro).

Verse 5

जननी सर्वलोकस्य भाविनी भूतभाविनी । तद्यथा शीघ्रमेवैषा योगं यातु पिनाकिना

Siya ang Ina ng lahat ng daigdig, tagapagdulot ng kagalingan, at nagiging mapagpalang lakas para sa lahat ng nilalang. Kaya nawa’y agad niyang marating ang pag-iisang-yoga kay Pinākin (Śiva, may hawak ng busog na Pināka).

Verse 6

त्वया विधेयं विधिवत्तथा शैलेन्द्रसत्तम । अस्त्यत्र सुमहतकार्यं देवानां हिमभूधर

Dapat mong gawin mo ito nang wasto ayon sa ritwal, O pinakadakila sa mga panginoon ng bundok. Sapagkat dito’y may isang napakalaking gawain ng mga diyos na dapat maisakatuparan, O bundok na nababalutan ng niyebe.

Verse 7

इति प्रोच्य तमापृच्छ्य प्रावोचं वासवाय तत् । मम भूयस्तु कर्तव्यं तन्मया कृतमेव हि

Pagkasabi ko nang gayon at matapos magpaalam sa kanya, ipinaalam ko ang bagay na iyon kay Vāsava (Indra). At kung may iba pang dapat kong gawin—tunay ngang nagawa ko na iyon.

Verse 8

किं तु पंचशरः प्रेर्यः कार्यशेषेऽत्र वासव । इत्यादिश्य गतश्चाहं तारकं प्रति फाल्गुन

“Ngunit para sa nalalabing bahagi ng gawain, dapat pasiglahin si Pañcaśara (Kāma, ang diyos na may limang palaso), O Vāsava.” Pagkatapos magbilin nang gayon, nagpatuloy ako patungo kay Tāraka, O Phālguna.

Verse 9

कलिप्रियत्वात्तस्यैनमर्थं कथयितुं स्फुटम् । हिमाद्रिरपि मे वाक्यप्रेरितः पार्वतीं प्रति

Dahil siya’y nalulugod sa alitan (kali), naging mahirap ipahayag nang malinaw ang layuning ito sa kanya. At si Himādri (Himalaya) man, sa udyok ng aking mga salita, ay tumuon din kay Pārvatī.

Verse 10

भवस्याराधनां कर्तुं ससखीमादिशत्तदा । सा तं परिचचारेशं तस्या दृष्ट्वा सुशीलताम्

Pagkatapos, inutusan niya siya—kasama ang kanyang kaibigang babae—na magsagawa ng pagsamba kay Bhava (Śiva). Pinaglingkuran niya ang Panginoong iyon; at nang makita ang kanyang marangal na asal at mabuting pagkatao, (sumunod ang pagsang-ayon ng banal).

Verse 11

पुष्पतोयफलाद्यानि नियुक्ता पार्वती व्यधात् । महेन्द्रोपि च मद्वाक्यात्स्मरं सस्मार भारत

Sa pagkakatalaga sa kanya, inihanda ni Pārvatī ang mga bulaklak, tubig, mga prutas, at iba pa. At si Mahendra (Indra) naman, sa aking mga salita, ay inalaala at tinawag si Smara (Kāmadeva), O Bhārata.

Verse 12

स च तत्स्मरणं ज्ञात्वा वसंतरतिसंयुतः । चूतांकुरास्त्रःऋ सहसा प्रादुरासीन्मनोभवः

Si Kāmadeva, nang malaman niyang siya’y naalaala, ay agad na nagpakita—kasama ang Tagsibol (Vasanta) at si Rati—taglay ang sandatang mga usbong ng bulaklak ng mangga, ang panginoon ng pagnanasa na isinilang sa isip.

Verse 13

तमाह च वचो धीमान्स्मरन्निव च तं स्पृशन् । उपदेशेन बहुना किं त्वां प्रति रतिप्रिय

Pagkaraan, kinausap siya ng marunong, na wari’y nagpapaalala at marahang humahaplos: “O minamahal ni Rati, ano pa ang kailangan ng maraming tagubilin sa iyo?”

Verse 14

चित्ते वससि तेन त्वं वेत्सि भूतमनोगतम् । तथापि त्वां वदिष्यामि स्वकार्यपरतां स्मरन्

Nanahan ka sa isipan; kaya batid mo ang naganap at ang binabalak. Gayunman, magsasalita pa rin ako sa iyo, na inaalala ang iyong pagtalima sa sariling itinakdang gawain.

Verse 15

ममैकं सुमहत्कार्यं कर्तुमर्हसि मन्मथ । महेश्वरं कृपानाथं सतीभार्यावियोजितम्

“O Manmatha, may isang napakadakilang gawain ko na dapat mong tuparin: si Mahādeva, ang mahabaging Panginoon, ay nahiwalay sa kanyang kabiyak na si Satī.”

Verse 16

संयोजय पुनर्देव्या हिमाद्रिगृहजातया । देवी देवश्च तुष्टौ ते करिष्यत इहेप्सितम्

“Pag-isahin mo siyang muli sa Diyosa na isinilang sa tahanan ni Himādri (Pārvatī). Kapag nalugod ang Diyosa at ang Diyos, ipagkakaloob nila sa iyo ang ninanais mong layon dito.”

Verse 17

मदन उवाच । अलीकमेतद्देवेन्द्र स हि देवस्य पोरतिः । नान्यासादयितव्यानि तेजांसि मुनरब्रवीत्

Sinabi ni Madana: “O Devendra, walang kabuluhan ito. Sapagkat siya ang dating kabiyak ng Diyos (Śiva). Ipinahayag ng muni na ang gayong banal na apoy (kapangyarihan) ay hindi dapat lapitan o hamunin sa ibang paraan.”

Verse 18

वेदान्तेषु च मां विप्रा गर्हसंयति पुनःपुनः । महाशनो महापाप्मा कामोऽयम नलो गहान्

“At sa mga Vedānta, paulit-ulit akong sinisisi ng mga brāhmaṇa: ‘Ang Kāma na ito ay dakilang manlalamon, dakilang makasalanan—gaya ng apoy na lumalamon sa mga bahay.’”

Verse 19

आवृतं ज्ञानमेतेन ज्ञानिनां नित्यवैरिणा । तस्मादयं सदा त्याज्यः कामऽहिरिव सत्तमैः

“Dahil sa pagnanasang ito—ang palagiang kaaway ng marurunong—natatakpan ang kaalaman. Kaya’t ang pinakamabubuting tao ay dapat laging itakwil ang Kāma, na parang ahas na iniiwasan.”

Verse 20

एवं शीलस्य मे कस्मात्प्रतुष्यति महेश्वरः । मद्यपस्येव पापस्य वासुदेवो जगद्गुरः

“Sa ganitong likas ko, paano malulugod si Maheśvara sa akin—gaya ni Vāsudeva, ang guro ng sanlibutan, na hindi malulugod sa makasalanang lasenggo?”

Verse 21

इंद्र उवाच । मैवं ब्रूहि महाभाग त्वां विनाकः पुमान्भुवि । धर्ममर्थं तथा कामं मोक्षं वा प्राप्तुमीश्वरः

Sinabi ni Indra: “O mapalad na dakila, huwag magsalita nang ganyan. Kung wala ka, sino sa daigdig ang makakamit ang dharma, artha, kāma, o maging ang mokṣa?”

Verse 22

यत्किंचित्साध्यते लोके मूलं तस्य च कामना । कथं कामं विनिंदति तस्मात्ते मोक्षसाधकाः

Anumang natatamo sa daigdig—ang ugat nito ay pagnanasa (kāmanā). Paano nga ba masisisi ang kāma? Kaya maging ang naghahangad ng mokṣa ay gumagamit din nito (sa pinadalisay na anyo).

Verse 23

सत्यं चापि श्रुतेर्वाक्यं तव रूपं त्रिधागतम् । तामसं राजसं चैव सात्त्विकं चापि मन्मथ

Tunay ang pahayag ng śruti: O Manmatha, ang iyong anyo ay tatlo—tāmasa, rājasa, at sāttvika.

Verse 24

अमुक्तितः कामनया रूपं तत्तामसं तव । सुखबुद्ध्या स्पृहा या च रूपं तद्राजसं तव

Kapag ang pagnanasa ay sumibol mula sa isip na di naghahangad ng paglaya (isip na nakagapos), iyon ang iyong anyong tāmasa. At ang pananabik na nagmumula sa pag-aakalang “kaligayahan”—iyon ang iyong anyong rājasa.

Verse 25

केवलं यावदर्थार्थं तद्रूपं सात्त्विकं तव । तत्ते रूपत्रयमिदं ब्रूहि नोपासते हि के

Ngunit ang pagnanasa na hanggang sa kailangan lamang para sa layunin—iyon ang iyong anyong sāttvika. Ilarawan mo ang tatlong anyong ito: sino nga ba ang hindi sumasamba (tumatawag) sa iyo?

Verse 26

त्वं साक्षात्परमः पूज्यः कुरु कार्यमिदं हि नः । अथ वा पीडितान्दृष्ट्वा सामान्यानपि पंडिताः । स्वप्राणैरपि त्रायांति परमेतन्महाफलम्

Ikaw ay tuwirang karapat-dapat sa pinakamataas na pagpupugay—kaya isagawa mo ang gawaing ito para sa amin. Tunay, maging ang marurunong, kapag nakita ang karaniwang nilalang na nagdurusa, ay nagliligtas kahit isinusugal ang sariling buhay; ito ang pinakadakilang bunga.

Verse 27

इति संचिंत्य कार्यं त्वं सर्वथा कुरु तत्स्फुटम्

Pagkaraang magnilay nang gayon, dapat mong isakatuparan ang gawaing iyon nang malinaw at tiyak, na walang pagkukulang.

Verse 28

इत्या कर्ण्य तथेत्युक्त्वा वसंतरतिसंयुतः । पिकादिसैन्यसंपन्नो हिमाद्रिं प्रययौ स्मरः

Nang marinig iyon, sumagot si Smara (Kāma), “Gayon nga,” at—kasama sina Vasanta at Rati, at may hukbong gaya ng mga kukuko at iba pa—tumungo siya sa Himādri (Himalaya).

Verse 29

तत्रापश्यत शंभोः स पुण्यमाश्रममंडलम् । नानावृक्षसमाकीर्णं शांतसत्त्वसमाकुलम्

Doon niya nasilayan ang banal na pook ng ashram ni Śambhu—punô ng sari-saring punò, at hitik sa mga nilalang na payapa at may mahinahong likas.

Verse 30

तत्रापश्यत्त्रिनेत्रस्य वीरकंनाम द्वारपम् । यथा साक्षान्महेशानं गणआंश्चायुतशोऽस्य च

Doon niya nakita si Vīraka, ang bantay-pinto ng Panginoong Tatlong-Mata; at nakita rin niya ang di-mabilang na mga gaṇa ng Kaniya, na wari’y si Maheśāna mismo ang nahaharap.

Verse 31

ददर्श च महेशानं नासाग्रकृतलोचनम् । देवदारुद्रुमच्छायावेदिका मध्यमाश्रितम् । समाकायं सुखासीनं समाधिस्थं महेश्वरम्

At nakita niya si Maheśāna, ang tingin ay nakatuon sa dulo ng ilong, nakaupo nang payapa sa ganap na pagkapanatag—si Mahādeva, si Maheśvara, na nananatili sa samādhi sa gitna ng dambanang nalililiman ng mga punong deodāra.

Verse 32

निस्तरंगं विनिर्गृह्य स्थितमिंद्रियगोचरान् । आत्मानमात्मना देवं प्रविष्टं तपसो निधिम्

Nang mapigil ang mga bagay na sinasagap ng pandama at mapawi ang alon ng isip, nanatili siyang matatag sa loob ng sarili—sa pamamagitan ng Sarili, pumasok sa Deva na siyang kayamanan ng tapas (pagpapakasakit).

Verse 33

तं तथाविधमालोक्य सोंतर्भेदाय यत्नवान् । भ्रमरध्वनिव्याजेन विवेश मदनो मनः

Nang makita siya sa gayong kalagayan, si Kāmadeva—sabik na wasakin ang panloob na pagkakatatag—ay pumasok sa pamamagitan ng isip, sa pagkukunwaring ugong ng bubuyog.

Verse 34

एतस्मिन्नंतरे देवो विकासितविलोचनः । सस्मार नगराजस्य तनयां रक्तमानसः

Noon din, binuksan ng Deva ang kanyang mga mata; at ang isip niyang tinina ng pananabik ay naalaala ang anak na babae ng Hari ng Bundok.

Verse 35

निवेदिता वीरकेण विवेश च गिरेः सुता । तस्मिन्काले महाभागा सदा यद्वदुपैति सा

Nang ipahayag ni Vīraka, pumasok ang anak na babae ng bundok. Sa sandaling iyon, ang lubhang mapalad ay lumapit sa harap, gaya ng lagi niyang ginagawa, ayon sa nakasanayan.

Verse 36

ततस्तस्यां मनः स्वीयमनुरक्तमवेक्ष्य च । निगृह्य लीलया देवः स्वकं पृष्ठमवैक्षत । तावदापूर्णधनुषमपश्यत रतिप्रियम्

Pagkaraan, nang mapansin niyang ang sarili niyang isip ay kumakapit sa kanya, marahang pinigil ito ng Deva na tila paglalaro at lumingon sa likuran. Noon din, nakita niya ang minamahal ni Rati (Kāmadeva) na may busog na ganap na nakaigting.

Verse 37

तन्नाशकृपया देवो नानास्थानेषु सोऽगमत् । तावत्पस्यति पृष्ठस्तमाकृष्य धनुषः शरम्

Dahil sa habag, upang hindi siya mapuksa, ang Deva ay lumipat sa iba’t ibang dako. Ngunit nakita pa rin Niya siya sa likuran—humuhugot ng palaso mula sa busog.

Verse 38

स नदीः पर्वताश्चैव आश्रमान्सरसीस्तथा । परिभ्रमन्महादेवः पृष्ठस्थं तमवैक्षत

Naglakbay Siya sa mga ilog, bundok, mga ashram at mga lawa; at habang gumagala si Mahādeva, lagi pa rin Niyang nakikita siyang nakapuwesto sa likuran.

Verse 39

जगत्त्रयं परिभ्रम्य पुनरागात्स्वमाश्रमम् । पृष्ठस्थमेव तं वीक्ष्य निःश्वासं मुमुचे हरः

Matapos maglibot sa tatlong daigdig, bumalik Siya sa sariling ashram. Nang makita siyang nasa likuran pa rin, si Hara ay nagbuga ng isang malalim na hininga.

Verse 40

ततस्तृतीयनेत्रोत्थवह्निना नाकवासिनाम् । क्रोशतां गमितः कामो भस्मत्वं पांडुनंदन

Pagkaraan, sa apoy na sumiklab mula sa Ikatlong Mata, si Kāmadeva ay naging abo—habang ang mga nananahan sa langit ay humihiyaw, O anak ni Pāṇḍu.

Verse 41

सस तु तं भस्मसात्कृत्वा हरनेत्रोद्भवोऽनलः । व्यजृंभत जगद्दग्धुं ज्वालापूरितदिङ्मुखः

Ang apoy na isinilang mula sa mata ni Hara, matapos siyang gawing abo, ay biglang sumiklab na wari’y susunugin ang buong sanlibutan, at napuno ng liyab ang bawat dako.

Verse 42

ततो भवो जगद्धेतोर्व्यभजज्जातवेदसम् । साहंकारे जने चंद्रे सुमनस्सु च गीतके

Pagkaraan, si Bhava (Śiva), ang sanhi ng sanlibutan, ay hinati ang apoy na iyon (Jātavedas): sa ahaṅkāra (pagkamakasarili), sa mga tao, sa Buwan, sa mga bulaklak, at sa awit.

Verse 43

भृंगेषु कोकिलास्येषु विहारेषु स्मरानलम् । तत्प्राप्तौ स्नेहसंयुक्तं कामिनां हृदयं किल

Ang “apoy ni Smara” (lagnat ng pag-ibig) ay nananahan sa mga bubuyog, sa lalamunan ng kokila, at sa mga harding aliw; at kapag ito’y sumapit, ang puso ng mga umiibig ay tunay na nabibigkis ng paglalambing.

Verse 44

ज्वालयत्यनिशं सोऽग्निर्दुश्चिकित्स्योऽसुखावहः । विलोक्य हरनिःश्वासज्वालाभस्मीकृतं स्मरम्

Ang apoy na iyon ay patuloy na nagliliyab—mahirap lunasan at tagapagdala ng pighati—lalo na kapag nakita si Smara na naging abo sa liyab ng hininga ni Hara (Śiva).

Verse 45

विललाप रतिर्द्दीना मधुना बंधुना सह । विलपंती सुबहुशो मधुना परिसांत्विता

Si Rati, lugmok sa dalamhati, ay tumangis kasama si Madhu, ang kanyang kamag-anak; sa paulit-ulit na pag-iyak, siya’y inaliw at pinatahan ni Madhu.

Verse 46

रत्याः प्रलापमाकर्ण्य देवदेवो वृषध्वजः । कृपया परया प्राह कामपत्नीं निरीक्ष्य च

Nang marinig ang panaghoy ni Rati, ang Diyos ng mga diyos, ang Panginoong may watawat ng toro (Śiva), ay tumingin sa asawa ni Kāma at nagsalita nang may sukdulang habag.

Verse 47

अमूर्तोऽपि ह्ययं भद्रे कार्यं सर्वं पतिस्तव । रतिकाले ध्रुवं बाले करिष्यति न संशयः

Bagama’t ngayon ay walang anyo, O mapalad na ginang, ang iyong asawa ay tutuparin ang lahat ng gawain. Sa takdang panahon ng pag-iisa, O dalaga, tiyak siyang kikilos—walang pag-aalinlangan.

Verse 48

यदा विष्णुश्च भविता वसुदेवात्मजो विभुः । तदै तस्य सुतो यः स्यात्सपतिस्ते भविष्यति

Kapag si Viṣṇu, ang Makapangyarihang Panginoon, ay naging anak ni Vasudeva, kung gayon ang anak na lalaking isisilang sa Kanya ang magiging iyong asawa.

Verse 49

सा प्रणम्य ततो रुद्रमिति प्रोक्ता रतिस्ततः । जगाम स्वेच्छया गत्या वसंतादिभिरन्विता

Pagkatapos turuan nang gayon, yumukod si Rati kay Rudra; saka siya umalis ayon sa sariling nais, na kasama ang Tagsibol at ang iba pa.