Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 36

Devanagari script

ततस्तस्यां मनः स्वीयमनुरक्तमवेक्ष्य च । निगृह्य लीलया देवः स्वकं पृष्ठमवैक्षत । तावदापूर्णधनुषमपश्यत रतिप्रियम्

Transliteration

tatastasyāṃ manaḥ svīyamanuraktamavekṣya ca | nigṛhya līlayā devaḥ svakaṃ pṛṣṭhamavaikṣata | tāvadāpūrṇadhanuṣamapaśyata ratipriyam

Translation

Pagkaraan, nang mapansin niyang ang sarili niyang isip ay kumakapit sa kanya, marahang pinigil ito ng Deva na tila paglalaro at lumingon sa likuran. Noon din, nakita niya ang minamahal ni Rati (Kāmadeva) na may busog na ganap na nakaigting.

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: देश/कालवाचक-अव्यय (adverb: ‘then/from there’)

• तस्याम्: in her
• तस्याम्: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम्

• मनः: mind
• मनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्

• स्वीयम्: his own
• स्वीयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्वीय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (मनः इति)

• अनुरक्तम्: attached, enamored
• अनुरक्तम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अनुरक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; अनु√रञ्ज्)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (मनः इति)

• अवेक्ष्य: having observed
• अवेक्ष्य: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: अव√ईक्ष् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)

• निगृह्य: having restrained
• निगृह्य: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: नि√ग्रह् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive)

• लीलया: playfully, by sport
• लीलया: Karana (Instrument/Means/करण)
• Type: Noun
• Root: लीला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental), एकवचनम्

• देवः: the god (Śiva)
• देवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्

• स्वकम्: his own
• स्वकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: स्वक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्; विशेषणम् (पृष्ठम् इति)

• पृष्ठम्: back (rear side)
• पृष्ठम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पृष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्

• अवैक्षत: looked (at)
• अवैक्षत: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव√ईक्ष् (धातु)
• Form: लङ्-लकारः (Imperfect/Past), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्

• तावत्: just then
• तावत्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तावत् (अव्यय)
• Form: परिमाण/कालवाचक-अव्यय (adverb: ‘then/just then/so long’)

• आपूर्णधनुषम्: with bow fully drawn
• आपूर्णधनुषम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: आपूर्ण (कृदन्त-प्रातिपदिक; आ√पॄ) + धनुस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्; विशेषणम् (रतिप्रियम् इति)

• अपश्यत: saw
• अपश्यत: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पश् (धातु)
• Form: लङ्-लकारः (Imperfect/Past), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्

• रतिप्रियम्: Rati’s beloved (Kāma)
• रतिप्रियम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रति (प्रातिपदिक) + प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta), narrating to the sages (deduced)

Visual Art Cues

Scene: The Deva notices his mind’s attachment to Pārvatī, restrains it playfully, turns, and sees Kāma—Rati’s beloved—bow drawn, arrow ready.

Characters & Entities

• Śiva (Deva)
• Pārvatī (implied)
• Kāmadeva (Rati-priya)
• Rati

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Spiritual power is shown as effortless self-mastery—recognizing attachment and restraining it immediately.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is mentioned; the focus is the sacred drama of tapas around Śiva.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse emphasizes inner discipline (self-restraint) rather than external ritual.