Adhyaya 31

Verse 1

अगस्त्य उवाच । धर्मतीर्थस्य माहात्म्यं कीदृग्देवेन शंभुना । स्कंद देव्यै समाख्यातं तदाख्याहि कृपां कुरु

Sinabi ni Agastya: O Skanda, ipahayag mo, maawaing ginoo, kung anong uri ng kadakilaan ng Dharmatīrtha ang isinalaysay ni Panginoong Śambhu sa Diyosa. Isalaysay mo iyon—magpakita ng habag.

Verse 2

स्कंद उवाच । विंध्योन्नतिहृदाख्यामि धर्मतीर्थसमुद्भवम् । आकर्णय महाप्राज्ञ यथा देवेन भाषितम्

Sinabi ni Skanda: O dakilang pantas, makinig. Isasalaysay ko ang pinagmulan ng Dharmatīrtha, ayon sa salaysay na tinatawag na ‘Vindhyonnati-hṛd’, gaya mismo ng sinabi ng Panginoon.

Verse 3

वृत्रं निहत्य वृत्रारिर्ब्रह्महत्यामवाप्तवान् । अनुतप्तोथ पप्रच्छ प्रायश्चित्तं पुरोहितम्

Nang mapatay niya si Vṛtra, si Indra—kaaway ni Vṛtra—ay napasailalim sa kasalanan ng pagpatay sa Brahmana. Sa pagsisisi, tinanong niya ang kanyang pari tungkol sa pag-aalis-sala.

Verse 4

बृहस्पतिरुवाच । यदि त्वं देवराजेमां ब्रह्महत्यां सुदुस्त्यजाम् । अपानुनुत्सुस्तद्याहि काशीं विश्वेशपालिताम्

Sinabi ni Bṛhaspati: O hari ng mga deva, kung nais mong itaboy ang mabigat at mahirap iwaksi na kasalanang pagpatay sa Brahmana, pumaroon ka sa Kāśī na iniingatan ni Panginoong Viśveśa.

Verse 5

नान्यत्किंचित्क्वचिद्दृष्टं ब्रह्महत्यामहौषधम् । राजधानीं परित्यज्य शक्र विश्वेशितुः पराम्

Wala nang ibang dakilang lunas na nakita saanman laban sa kasalanang pagpatay sa Brahmana. Kaya, O Śakra, iwan ang iyong kabisera at pumaroon sa kataas-taasang lungsod ni Viśveśa.

Verse 6

भैरवस्यापिहस्ताग्रादपतद्वैधसं शिरः । यत्रानंदवने तत्र वृत्रशत्रो व्रज द्रुतम्

Sa Ānandavana, mula sa dulo ng kamay ni Bhairava, nahulog ang ulo ni Vaidhasa (Brahmā). O kaaway ni Vṛtra, magtungo ka agad sa mismong lugar na iyon.

Verse 7

सीमानमपि संप्राप्य शक्रानंदवनस्य हि । ब्रह्महत्या पलायेत वेपमाना निराश्रया

O Śakra, pagdating mo pa lamang sa hangganan ng Ānandavana, ang kasalanang pagpatay sa Brahmana ay tatakas—nanginginig at walang masilungan.

Verse 8

अन्येषामपि पापानां महापापजुषामपि । नाशयित्री परा काशी विश्वेश समधिष्ठिता

Kahit sa iba pang mga kasalanan—at maging sa mga matagal nang namuhay sa mabibigat na sala—ang kataas-taasang Kāśī ang tagapagpuksa, sapagkat pinamumunuan ni Viśveśa.

Verse 9

महापातकतो मुक्तिः काश्यामे व शतक्रतो । महासंसारतो मुक्तिः काश्यामेव न चान्यतः

Ang paglaya mula sa mabibigat na krimen ay sa Kāśī lamang, O Śatakratu; ang paglaya mula sa malawak na ikot ng saṃsāra ay sa Kāśī lamang—at hindi sa iba.

Verse 10

निर्वाणनगरी काशी काशी सर्वाघसंघहृत् । विश्वेशितुः प्रिया काशी द्यौः काशी सदृशी नहि

Ang Kāśī ay lungsod ng nirvāṇa; ang Kāśī ang nag-aalis ng buong karamihan ng mga kasalanan. Minamahal ng Viśveśa ang Kāśī; maging ang langit ay walang katulad sa Kāśī.

Verse 11

ब्रह्महत्याभयं यस्य यस्य संसारतो भयम् । जातुचित्तेन न त्याज्या काशिका मुक्तिकाशिका

Sinumang natatakot sa kasalanang pagpatay sa brāhmaṇa, sinumang natatakot sa saṃsāra—ang Kāśikā, ang Kāśī na nagbibigay ng paglaya, ay huwag kailanman talikuran sa puso.

Verse 12

जंतूनां कर्मबीजानां यत्र देहविसर्जने । न जातुचित्प्ररोहोस्ति हरदृष्ट्याप्तशुष्मणाम्

Sa pook na yaon, kapag iniwawaksi ng mga nilalang ang katawan, ang mga binhi ng karma ay hindi na muling sumisibol—para sa mga natuyo ang lakas-buhay dahil sa sulyap ni Hara.

Verse 13

तां काशीं प्राप्य वृत्रारे वृत्रहत्यापनुत्तये । समाराधय विश्वेशं विश्वमुक्तिप्रदायकम्

Pagdating mo sa banal na Kāśī, O kaaway ni Vṛtra, upang mapawi ang kasalanan ng pagpatay kay Vṛtra, sambahin mong marapat si Viśveśa, ang Tagapagkaloob ng mokṣa sa sanlibutan.

Verse 14

बृहस्पतेरिति वचो निशम्य स सहस्रदृक् । आयाद्द्रुततरं काशीं महापातकघातुकाम्

Nang marinig ang salita ni Bṛhaspati, ang panginoong may sanlibong mata (Indra) ay nagmadaling tumungo sa Kāśī, na pumupuksa maging ng pinakadakilang kasalanan.

Verse 15

स्नात्वोत्तरवहायां च धर्मेशं परितः स्थितः । आराधयन्महादेवं ब्रह्मद्वत्याप नुत्तये

Pagkaligo sa Uttaravāhinī na agos na pahilaga, tumindig siya sa paligid ni Dharmaśvara at sinamba si Mahādeva, upang mapawi ang kasalanan ng pagpatay sa Brahman.

Verse 16

महारुद्रजपासक्तः सुत्रामाथ त्रिलोचनम् । ददर्श लिंगमध्यस्थं स्वभासा दीपितांबरम्

Nalubog sa japa ng Mahārudra na mantra, nakita ni Indra ang Tatlong‑Mata na Panginoon, na nahayag sa loob ng liṅga, at ang Kanyang liwanag ay nagpasinag sa lahat ng dako.

Verse 17

पुनस्तुष्टाव वेदोक्तै रुद्रसूक्तैरनेकधा । विनिष्क्रम्य ततो लिंगादाविर्भूय भवोवदत्

Muli niyang pinuri Siya sa maraming paraan sa pamamagitan ng mga Rudra‑sūkta na ipinahayag sa Veda; at paglabas mula sa liṅga, si Bhava ay nahayag at nagsalita.

Verse 18

शचीपते प्रसन्नोस्मि वरं वरय सुव्रत । किं देयं द्रुतमाख्याहि धर्मपीठकृतास्पद

“O Panginoon ni Śacī, ako’y nalulugod. Pumili ka ng biyaya, O may banal na panata. Agad mong sabihin kung ano ang ipagkakaloob—ikaw na kumupkop sa Dharmapīṭha.”

Verse 19

श्रुत्वेति देवदेवस्य स प्रेमवचनं हरिः । सर्वज्ञ किंतेऽविदितं तमुवाचेति वृत्रहा

Nang marinig ni Hari ang mapagmahal na pananalita ng Diyos ng mga diyos, si Indra—ang pumatay kay Vṛtra—ay sumagot: “O Ganap na Nakaaalam, ano pa ang maaaring di Mo batid?”

Verse 20

ततस्तत्कृपयानुन्नो धर्मपीठनिषेवणात् । निष्पाद्य तीर्थं तत्रेशोऽत्र स्नाहींद्रेति चाब्रवीत्

Pagkaraan, dahil sa Kanyang habag at sa paglilingkod ni Indra sa Dharmapīṭha, itinatag ng Panginoon ang isang tīrtha roon at sinabi: “Indra, maligo ka rito.”

Verse 21

तत्रेंद्रः स्नानमात्रेण दिव्यगंधोऽभवत्क्षणात् । अवाप च रुचिं चारुं प्राक्तनीं शातयाज्ञिकीम्

Doon, sa pagligo lamang, si Indra ay agad na nabalutan ng banal na samyo; at nabawi niya ang marikit na ningning—ang dating karangalan na bunga ng kanyang sinaunang mga yajña.

Verse 22

तदाश्चर्यमथो दृष्ट्वा मुनयो नारदादयः । परिसस्नुर्मुदायुक्ता धर्मतीर्थेऽघहारिणि

Nang makita ang kababalaghang iyon, ang mga muni gaya nina Nārada ay nalugod at naligo rin sa Dharma-tīrtha, ang banal na pook na nag-aalis ng kasalanan.

Verse 23

अतर्पयन्पितॄन्दिव्यान्व्यधुः श्राद्धानि श्रद्धया । धर्मेशं स्नापयामासुस्तत्तीर्थाम्बुभृतैर्घटैः

Pinasiyahan nila ang mga banal na Pitṛ at taimtim na isinagawa ang mga ritong śrāddha; at pinaliguan nila si Dharmaśvara sa abhiṣeka, gamit ang mga banga na puno ng tubig ng tīrtha.

Verse 24

तदा प्रभृति तत्तीर्थं धर्मांधुरिति विश्रुतम् । ब्रह्महत्यादि पापानामक्लेशं क्षालनं परम्

Mula noon, ang tīrthang iyon ay sumikat sa pangalang “Dharmāṃdhu.” Ito ang kataas-taasang tagapaglinis na naghuhugas—kahit walang hirap—ng mga kasalanang gaya ng brahmahatyā at iba pa.

Verse 25

यत्फलं तीर्थराजस्य स्नानेन परिकीर्त्यते । सहस्रगुणितं तत्स्याद्धर्मांधु स्नानमात्रतः

Anumang bunga ang ipinapahayag na nakukuha sa pagligo sa Hari ng mga Tīrtha, yaon ding bunga ay nagiging sanlibong ulit sa pagligo lamang sa Dharmāṃdhu.

Verse 26

गंगाद्वारे कुरुक्षेत्रे गंगासागरसंगमे । यत्फलं लभते मर्त्यो धर्मतीर्थे तदाप्नुयात्

Anumang bunga ang makamit ng tao sa Gaṅgādvāra, sa Kurukṣetra, o sa tagpuan ng Gaṅgā at ng karagatan—yaon ding bunga ang matatamo niya sa Dharma-tīrtha.

Verse 27

नर्मदायां सरस्वत्यां गौतम्यां सिंहगे गुरौ । स्नात्वा यत्फलमाप्येत धर्मकूपे तदाप्नुयात्

Anumang bunga ang makuha sa pagligo sa Narmadā, sa Sarasvatī, sa Gautamī, sa Siṃhage, o sa Guru—yaon ding bunga ang matatamo sa Dharma-kūpa.

Verse 28

मानसे पुष्करे चैव द्वारिके सागरे तथा । तीर्थे स्नात्वा फलं यत्स्यात्तत्स्याद्धर्मजलाशये

Anumang kabutihang dulot ng pagligo sa Lawa ng Mānasa, sa Puṣkara, sa Dvārakā, at sa banal na pampang ng karagatan—yaon ding kabutihan ay nakakamtan din sa Dharma-jalāśaya, ang imbakan ng Dharma.

Verse 29

कार्तिक्यां सूकरक्षेत्रे चैत्र्यां गौरीमहाह्रदे । शंखोद्धारे हरिदिने यत्फलं तत्फलं त्विह

Anumang kabutihang natatamo sa buwan ng Kārtika sa Sūkara-kṣetra, sa Caitra sa dakilang lawa ni Gaurī, sa Śaṅkhoddhāra, at sa banal na araw ni Hari—dito rin, yaon mismong kabutihan ang nakakamtan.

Verse 30

तीर्थद्वयं प्रतीक्षंते सिस्नासून्पितरो नरान् । गंगायां धर्मकूपे च पिंडनिर्वपणाशया

Ang mga ninuno ay naghihintay sa mga taong nagnanais maligo sa dalawang tīrtha—sa Gaṅgā at sa Dharma-kūpa—na may pag-asang maihandog ang mga piṇḍa.

Verse 31

पितामहसमीपे वा धर्मेशस्याग्रतोथ वा । फल्गौ च धर्मकूपे च माद्यंति प्रपितामहाः

Maging sa tabi ni Pitāmaha o sa harap ni Dharmeśa, gayundin sa Phalgū at sa Dharma-kūpa, ang mga ninuno sa ninuno ay nagagalak at napupuspos ng tuwa.

Verse 32

धर्मकूपे नरः स्नात्वा परितर्प्य पितामहान् । गयां गत्वा किमधिकं कर्ता पितृमुदावहम्

Pagkaligo ng tao sa Dharma-kūpa at matapos bigyang-lugod nang wasto ang mga ninuno, ano pang higit na pakinabang para sa mga pitṛ ang makakamtan niya sa pagpunta pa sa Gayā?

Verse 33

यथा गयायां तृप्ताः स्युः पिंडदाने पितामहाः । धर्मतीर्थे तथैव स्युर्न न्यूनं नैव चाधिकम्

Kung paanong sa Gayā ay lubos na nasisiyahan ang mga ninuno sa pag-aalay ng piṇḍa, gayon din sa Dharma-tīrtha—hindi kukulang, hindi rin hihigit; iisa ang bunga.

Verse 34

ते धन्याः पितृभक्तास्ते प्रीणितास्तैः पितामहाः । पैत्रादृणाद्धर्मतीर्थे निष्कृतिर्यैः कृता सुतैः

Mapalad yaong mga anak na tapat sa mga Pitṛ; sa kanila’y lubos na napapawi ang uhaw ng mga lolo sa ama. Tunay na pinagpala ang mga nagsasagawa sa Dharma-tīrtha ng pag-aalis-sala at pagkalag sa utang sa ninuno (pitṛ-ṛṇa).

Verse 35

तत्तीर्थस्य प्रभावेण निष्पापोभूत्क्षणेन च । प्रणम्य देवदेवेशमिंद्रोऽगादमरावतीम्

Sa bisa ng banal na tīrtha na yaon, siya’y naging walang kasalanan sa isang iglap. Pagkaraan, si Indra, yumukod sa Panginoon ng mga diyos, ay nagtungo sa Amarāvatī.

Verse 36

अपारो महिमा तस्य धर्मतीर्थस्य कुंभज । तत्कूपे स्वं निरीक्ष्यापि श्राद्धदानफलं लभेत्

O Kumbhaja (Agastya), walang hanggan ang kadakilaan ng Dharma-tīrtha na yaon. Kahit pagmasdan lamang ang sariling anino sa balon nito, nakakamit ang bunga ng śrāddha at ng pagkakaloob ng kawanggawa.

Verse 37

तत्रापि काकिणी मात्रं यच्छेत्पितृमुदे नरः । अक्षयं फलमाप्नोति धर्मपीठप्रभावतः

Doon man, kung ang tao’y maghandog kahit isang kākīṇī lamang para sa ikaliligaya ng mga Pitṛ, nakakamit niya ang di-nauubos na bunga—sa kapangyarihan ng Dharmapīṭha.

Verse 38

तत्र यो भोजयेद्विप्रान्यतिनोथ तपस्विनः । सिक्थे सिक्थे लभेत्सोथ वाजपेयफलं स्फुटम्

Doon, sinumang magpakain sa mga brāhmaṇa, mga nagtalikod sa daigdig, o mga mapagtiis na asceta—sa bawat subo na inihahandog—tunay na nakakamit ang hayag na bunga ng sakripisyong Vājapeya.

Verse 39

प्राप्यामरावतीं शक्रस्ततो दिविषदां पुरः । धर्मपीठस्य माहात्म्यं महत्काश्यामवर्णयत्

Nang marating ni Śakra (Indra) ang Amarāvatī, saka niya, sa harap ng kapulungan ng mga diyos, isinalaysay ang dakilang kaluwalhatian ng Dharmapīṭha sa Kāśī.

Verse 40

आगत्य पुनरप्यत्र शंभोरानंदकानने । मुनिवृंदारकैः सार्धं लिंगमस्थापयद्धरिः

Muling nagbalik dito, sa Ānandakānana ni Śambhu, si Hari, kasama ang mga pangkat ng kagalang-galang na mga muni, ay nagtatag ng isang liṅga.

Verse 41

तारकेशात्पश्चिमत इंद्रेश्वरमितीरितम् । तस्य संदर्शनात्पुंसामैंद्रलोको न दूरतः

Sa kanluran ng Tārakeśa ay ipinahahayag ang dambanang tinatawag na Indreśvara. Sa pagtanaw lamang dito, ang daigdig ni Indra ay hindi na malayo para sa mga tao.

Verse 42

तद्दक्षिणे शचीशश्च स्वयं शच्या प्रतिष्ठितः । शचीशार्चनतः स्त्रीणां सौभाग्यमतुलं भवेत्

Sa timog nito ay naroon si Śacīśa, na si Śacī mismo ang nagtatag. Sa pagsamba kay Śacīśa, ang mga babae ay magkakamit ng di-matatawarang kapalaran at pagpapala sa pag-aasawa.

Verse 43

तत्समीपेस्ति रंभेशो बहुसौख्यसमृद्धिदः । इंद्रेश्वरस्य परितो लोकपालेश्वरो परः

Sa kalapitan ay naroon si Rambheśa, tagapagkaloob ng saganang ligaya at kasaganaan. At sa paligid ni Indreśvara ay nakatindig ang kataas-taasang Lokapāleśvara.

Verse 44

तदर्चनात्प्रसीदंति लोकपालाः समृद्धिदाः । धर्मेशात्पश्चिमाशायां धरणीशः प्रकीर्तितः । तद्दर्शनेन धैर्यं स्याद्राज्ये राजकुलादिषु

Sa pagsamba sa Kanya, nalulugod ang mga Lokapāla, mga tagapagkaloob ng kasaganaan. Sa kanlurang panig ni Dharmeśa ay ipinahahayag ang liṅga na tinatawag na Dharaṇīśa; sa pagtanaw lamang dito, sumisibol ang matatag na tapang—na sumusuporta sa paghahari, sa angkang maharlika, at sa buhay ng bayan.

Verse 45

धर्मेशाद्दक्षिणे पूज्यं तत्त्वेशाख्यं परं नरैः । तत्त्वज्ञानं प्रवर्तेत तल्लिंगस्य समर्चनात्

Sa timog ni Dharmeśa, dapat sambahin ng mga tao ang kataas-taasang liṅga na tinatawag na Tattveśa. Sa taimtim na pagsamba sa liṅgang iyon, umuusbong sa buhay ang tunay na kaalaman sa katotohanan (tattva-jñāna).

Verse 46

धर्मेशात्पूर्वदिग्भागे वैराग्येशं समर्चयेत् । निवृत्तिश्चेतसस्तस्य लिंगस्य स्पर्शनादपि

Sa silangang dako mula kay Dharmeśa, sambahin ang Vairāgyeśa. Kahit sa paghipo lamang sa liṅgang iyon, ang isip ay tumatalikod (nivṛtti) sa pagkakabuhol sa sanlibutan, patungo sa pagtalikod at pagpipigil-loob.

Verse 47

ज्ञानेश्वरं तथैशान्यां ज्ञानदं सर्वदेहिनाम् । ऐश्वर्येशमुदीच्यां च लिंगाद्धर्मेश्वराच्छुभात्

Sa hilagang-silangan ay naroon si Jñāneśvara, tagapagkaloob ng kaalaman sa lahat ng may katawan. At sa hilaga naman ay si Aiśvaryeśa—kapwa lumilitaw sa mapalad na kaugnayan sa liṅga ni Dharmeśvara.

Verse 48

तद्दर्शनाद्भवेन्नृणामैश्वर्यं मनसेप्सितम् । पंचवक्त्रस्य रूपाणि लिंगान्येतानि कुंभज

Sa pagtanaw pa lamang sa mga ito, nakakamit ng mga tao ang kapangyarihan at kasaganaan na minimithi ng kanilang puso. Ang mga liṅga na ito, O Kumbhaja (Agastya), ay mga anyo ng Panginoong Limang-Mukha, si Pañcavaktra Śiva.

Verse 49

एतान्यवश्यं संसेव्य नरः प्राप्नोति शाश्वतम् । अन्यत्तत्रैव यद्वृत्तं तदाख्यामि मुने शृणु

Ang taong tapat na sumasamba at lumalapit sa mga liṅga na ito ay tiyak na nakakamit ang walang-hanggang bunga. Ngayon, makinig ka, O muni: isasalaysay ko ang isa pang pangyayaring naganap din sa lugar na yaon.

Verse 50

यच्छ्रुत्वापि नरो घोरे संसाराब्धौ न मज्जति । कदंबशिखरो नाम विंध्यपादो महानिह

Kapag ito’y napakinggan, ang tao’y hindi lulubog sa kakila-kilabot na karagatan ng pag-iral sa sansinukob. Dito’y may isang dakila na tinawag na Kadaṃbaśikhara, ang makapangyarihang Viṃdhyapāda.

Verse 51

दमस्य पुत्रस्तत्रासीद्दुर्दमो नाम पार्थिवः । पितर्युपरते राज्यं संप्राप्याविजितेंद्रियः

Doon ay may isang haring nagngangalang Durdama, anak ni Dama. Nang pumanaw ang kanyang ama at makamtan niya ang kaharian, siya’y yaong hindi napagtagumpayan ang kanyang mga pandama.

Verse 52

हरेत्पुरंध्रीः प्रसभं पौराणां काममोहितः । असाधवः प्रियास्तस्य साधवोऽप्रियतां ययुः

Dahil sa pagnanasa at pagkahumaling, marahas niyang dinukot ang mga babae ng mga mamamayan. Ang masasama’y naging mahal sa kanya, at ang mga banal at matuwid ay napasama sa kanyang loob.

Verse 53

अदंड्यान्दंडयांचक्रे दंड्येष्वासीत्पराङमुखः । सदैव मृगयाशीलः सोऽभून्मृगयु संगतः

Pinarusahan niya ang di dapat parusahan, at tinalikuran ang pagpaparusa sa dapat parusahan. Laging nahuhumaling sa pangangaso, siya’y nakisama sa mga mangangaso.

Verse 54

विवासिताः स्वविषयात्तेन सन्मतिदायिनः । धर्माधिकारिणः शूद्रा ब्राह्मणाः करदीकृताः

Pinalayas niya mula sa sariling nasasakupan ang marurunong na tagapayo. Ang mga Śūdra’y ginawang tagapagpasya sa kapangyarihang panrelihiyon, at ang mga Brāhmaṇa’y ibinaba sa kalagayang nagbabayad-tributo.

Verse 55

परदारेषुसंतुष्टः स्वदारेषु पराङ्मुखः । आनर्च जातुचिन्नैव देवौ दुःखांतकारिणौ

Nalugod siya sa mga asawa ng iba at tumalikod sa sarili niyang asawa. Kailanma’y hindi niya sinamba ang dalawang Diyos na nagwawakas sa lahat ng dalamhati.

Verse 56

हारिणौ सर्वपापानां सर्ववांछितदायिनौ । सर्वेषां जगतीसारौ श्रीकंठश्रीपतीपती

Sila ang nag-aalis ng lahat ng kasalanan, ang nagbibigay ng bawat minimithing biyaya—ang pinakadiwa ng daigdig para sa lahat ng nilalang: si Śrīkaṇṭha (Śiva) at si Śrīpati (Viṣṇu), ang dalawang Panginoon.

Verse 57

स्वप्रजास्वेक उदितो धूमकेतुरिवापरः । दुर्दमो नाम भूपालः क्षयाया कांड एव हि

Sa gitna ng kanyang mga nasasakupan ay sumibol ang isang haring nagngangalang Durdama, na wari’y ikalawang kometa—tunay ngang isang masamang pangitain ng kapahamakan.

Verse 58

स कदाचिन्मृगयुभिः पापर्धि व्यसनातुरः । सार्धं विवेशारण्यानि गृष्टिपृष्ठानुगो हयी

Minsan, dahil sa bisyong makasalanang pangangaso at sa pagdurusang dulot nito, pumasok siya sa mga gubat kasama ng mga mangangaso, sakay ng kabayong sumusunod nang malapit sa kawan.

Verse 59

एकाकी दैवयोगेन दुर्दमः सोऽवनीपतिः । धन्वी तुरंगमारुढोऽविशदानंदकाननम्

Pagkaraan, sa isang hiwaga ng tadhana, ang haring si Durdama ay napag-isa; tangan ang pana at nakasakay sa kabayo, pumasok siya sa Ānandakānana—ang Gubat ng Kaligayahan.

Verse 60

स विलोक्याथ सर्वत्र पादपा नवकेशिनः । सुच्छायांश्च सुविस्तारान्गतश्रम इवाभवत्

Paglingon niya sa paligid, nakita niya sa lahat ng dako ang mga punong may sariwang bagong dahon, malalapad at may kaaya-ayang lilim—at wari’y naglaho ang kanyang pagod.

Verse 62

केवलं मृगया जातस्तत्खेदो न व्यपाव्रजत् । आजन्मजनितः खेदो निरगात्तद्वनेक्षणात्

Ang pagod na dulot lamang ng pangangaso ay hindi agad nawala; ngunit ang dalamhating naipon sa kapanganakan sa kapanganakan ay lumisan nang masilayan niya ang gubat na iyon.

Verse 63

सुगंधेन सुशीतेन सुमदेन सुवायुना । क्षणं संवीजितो राजा पल्लवव्यजनैः कुजैः

Sa mabango, malamig, nakalulugod na simoy ng hangin, ang hari ay sandaling pinaypayan ng mga puno, na wari’y may pamaypay na yari sa malalambot na dahon.

Verse 64

अथावरुह्य तुरगात्स भूपालोतिविस्मितः । धर्मेशमंडपं प्राप्य स्वात्मानं प्रशशंस ह

Pagbaba niya sa kabayo, ang hari—lubhang namangha—ay dumating sa mandapa ni Dharmeśa; at doon ay pinuri niya ang sarili.

Verse 65

धन्योस्म्यहं प्रसन्नोस्मि धन्ये मेद्य विलोचने । धन्यमद्यतनं चाहर्यदपश्यमिमां भुवम्

Mapalad ako; puspos ng galak ang aking puso. Mapalad ang aking mga mata. Mapalad ang araw na ito—ang araw na nakita ko ang banal na lupaing ito ng Kāśī.

Verse 66

पुनर्निनिंद चात्मानं धर्मपीठ प्रभावतः । धिङ्मां दुर्जनसंसर्गं त्यक्तसज्जनसंगमम्

Pagkaraan, sa nagbabagong bisa ng Dharmapīṭha, muli niyang sinisi ang sarili: “Kasuklam-suklam ako—nakisama sa masasama at tinalikuran ang samahan ng mabubuti.”

Verse 67

जंतूद्वेगकरं मूढं प्रजापीडनपंडितम् । परदारपरद्रव्यापहृत्यासुखमानिनम्

“Ako’y hangal na nagdulot ng pangamba sa mga nilalang; ‘matalino’ lamang sa pang-aapi sa aking nasasakupan; at inakalang kaligayahan ang pag-agaw sa asawa at yaman ng iba.”

Verse 68

अद्ययावन्मम गतं वृथाजन्माल्पमेधस । धर्मस्थानानीदृशानि यद्दृष्टानि न कुत्रचित्

“Hanggang sa araw na ito, nasayang ang aking buhay—napakaliit ng aking unawa. Sapagkat saanman ay hindi ko nakita ang mga banal na pook ng Dharma na tulad nito.”

Verse 69

एवं बहु विनिंद्य स्वं नत्वा धर्मेश्वरं विभुम् । आरुह्याश्वं ययौ राजा दुर्दमो विषयं स्वकम्

Sa gayon, matapos niyang pagalitan nang matagal ang sarili, at yumukod sa makapangyarihang Dharmēśvara, sumakay si Haring Durdama sa kabayo at nagbalik sa sarili niyang kaharian.

Verse 70

ततोमात्यान्समाहूय क्रमायातांश्चिरंतनान् । नवीनान्परिनिर्वास्य पौरांश्चापि समाह्वयत्

Pagkaraan, ipinatawag niya ang kanyang mga ministro—yaong mga matagal nang naninilbihan at subok ng panahon. Pinaalis niya ang mga bagong hirang at tinipon din ang mga mamamayan ng lungsod.

Verse 71

ब्राह्मणांश्चनमस्कृत्य तेभ्यो वृत्तीः प्रदाय च । पुत्रे राज्यं समारोप्य प्रजाधर्मे निवेश्य च

Yumukod siya sa mga brāhmaṇa at ipinagkaloob sa kanila ang nararapat na kabuhayan. Itinalaga niya ang kanyang anak sa trono at itinindig nang matatag ang bayan sa mga landas ng Dharma.

Verse 72

परिदंड्य च दंडार्हान्साधूंश्च परितोष्य च । दारानपि परित्यज्य विषयेषु पराङ्मुखः

Pinarusahan niya ang mga nararapat parusahan at pinalugod ang mga banal at matuwid. Tinalikuran maging ang ugnayang-pamilya, at tumalikod sa mga pagnanasa at bagay ng daigdig.

Verse 73

समागच्छदथैकाकी काशीं श्रेयोविकासिनीम् । धर्मेश्वरं समाराध्य कालान्निर्वाणमाप्तवान्

Pagkatapos, mag-isa siyang nagtungo sa Kāśī—na nagpapabukadkad ng pinakamataas na kabutihan. Sa taimtim na pagsamba kay Dharmēśvara, sa takdang panahon ay nakamtan niya ang nirvāṇa, ang ganap na paglaya.

Verse 74

धर्मेशदर्शनान्नित्यं तथाभूतः स दुर्दमः । बभूव दमिनां श्रेष्ठः प्रांते मोक्षं च लब्धवान्

Sa palagiang pagtanaw kay Dharmēśa (Dharmēśvara), nabago si Durdama. Siya’y naging pinakadakila sa mga mapagpigil-sa-sarili, at sa wakas ay nagkamit din ng mokṣa.

Verse 76

इदं धर्मेश्वराख्यानं यः श्रोष्यति नरोत्तमः । आजन्मसंचितात्पापात्स मुक्तो भवति क्षणात्

Ang pinakadakila sa mga tao na makikinig sa banal na salaysay na ito tungkol kay Dharmēśvara ay agad na napapalaya sa mga kasalanang naipon mula sa maraming kapanganakan.

Verse 77

श्राद्धकाले विशेषेण धर्मेशाख्यानमुत्तमम् । श्रावयेद्ब्राह्मणान्धीमान्पितॄणां तृप्तिकारणम्

Lalo na sa panahon ng Śrāddha, ang marunong ay magpakinggan sa mga Brāhmaṇa ng napakahusay na salaysay tungkol kay Dharmēśa, sapagkat ito’y sanhi ng kasiyahan ng mga Pitṛ (mga ninuno).

Verse 78

धर्माख्यानमिदं शृण्वन्नपि दूरस्थितः सुधीः । सर्वपापर्विनिर्मुक्तो गंतांते शिवमंदिरम्

Kahit malayo, ang matalinong nakikinig sa banal na salaysay na ito ay napapalaya sa lahat ng kasalanan at, sa dulo ng buhay, ay tutungo sa tahanan/mandir ni Śiva.

Verse 79

इत्थं धर्मेश माहात्म्यं मया स्वल्पं निरूपितम् । धर्मपीठस्य माहात्म्यं सम्यक्को वेद कुंभज

Sa ganitong paraan, aking inilarawan nang bahagya ang kadakilaan ni Dharmēśa. Ngunit sino, O Kumbhaja, ang ganap na makaaalam ng tunay na kadakilaan ng Dharma-pīṭha, ang banal na luklukan ng Dharma?

Verse 81

इति श्रीस्कांदे महापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां चतुर्थे काशीखंडे उत्तरार्धे धर्मेश्वराख्याननामैकाशीतितमोध्यायः

Sa gayon nagwawakas ang ikawalo’t walumpu’t isang kabanata, na tinatawag na “Salaysay ni Dharmeśvara,” sa Uttarārdha ng Kāśī Khaṇḍa, sa ikaapat na bahagi ng Śrī Skanda Mahāpurāṇa (Ekāśīti-sāhasrī Saṃhitā).