Kṛṣṇādi-Śivabhaktoddhāraṇa & Śiva-māhātmya-varṇana (Deliverance of Krishna and other devotees; Description of Shiva’s Greatness)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य सोब्रवीत्तं महामुनिम् । विस्मयं परमं गत्वोपमन्युं शांतमानसम्

Sinabi ni Sanatkumāra: Nang marinig ang mga salitang iyon, siya’y napuspos ng sukdulang pagkamangha at nagsalita sa dakilang muni na si Upamanyu, na payapa at panatag ang isip.

Verse 2

वासुदेव उवाच । धन्यस्त्वमसि विप्रेन्द्र कस्त्वां स्तोतुमलं कृती । यस्य देवादिदेवस्ते सान्निध्यं कुरुते श्रमे

Sinabi ni Vāsudeva: “Mapalad ka, O pinakamainam sa mga brāhmaṇa. Sino sa mga tunay na ganap ang karapat-dapat na pumuri sa iyo—yamang para sa iyo, ang Diyos ng mga diyos mismo ay nagkakaloob ng Kanyang malapit na presensya, kahit sa gitna ng pagod at paghihirap?”

Verse 3

दर्शनं मुनिशार्दूल दद्यात्स भगवाञ्छिवः । अपि तावन्ममाप्येवं प्रसादं वा करोत्वसौ

O tigre sa mga pantas, nawa’y ipagkaloob ng Mapalad na Panginoong Śiva sa akin ang Kanyang banal na pagdungaw; kahit man lamang, nawa’y igawad Niya rin sa akin ang gayong biyaya.

Verse 4

उपमन्युरुवाच । अचिरेणैव कालेन महादेवं न संशयः । तस्यैव कृपया त्वं वै द्रक्ष्यसे पुरुषोत्तम

Sinabi ni Upamanyu: “Sa di magtatagal ay masisilayan mo si Mahādeva—walang alinlangan. Sa Kanyang biyaya lamang, O kataas-taasang tao, tiyak na makikita mo Siya.”

Verse 5

षोडशे मासि सुवरान् प्राप्स्यसि त्वं महेश्वरात् । सपत्नीकात्कथं नो दास्यते देवो वरान्हरे

“Sa ikalabing-anim na buwan ay tatanggap ka ng mga dakilang biyaya mula kay Maheśvara. O Hari, paano hindi magkakaloob ng mga biyaya ang Panginoon sa taong deboto kasama ang kanyang kabiyak?”

Verse 6

पूज्योसि दैवतैस्सर्वैः श्लाघनीयस्सदा गुणैः । जाप्यं तेऽहं प्रवक्ष्यामि श्रद्दधानाय चाच्युत

Karapat-dapat kang sambahin ng lahat ng mga deva, at laging kapuri-puri dahil sa iyong mga kabutihan. O Acyuta, ikaw na may pananampalataya at matatag, ipahahayag ko ngayon sa iyo ang mantra na dapat ulit-ulitin sa japa.

Verse 7

तेन जपप्रभावेण सत्यं द्रक्ष्यसि शंकरम् । आत्मतुल्यबलं पुत्रं लभिष्यसि महेश्वरात्

Sa kapangyarihan ng japa ng mantrang iyon, tunay mong masisilayan si Śaṅkara. At mula kay Maheśvara, matatamo mo ang isang anak na lalaki na ang lakas ay kapantay ng sa iyo.

Verse 8

जपो नमश्शिवायेति मंत्रराजमिमं हरे । सर्वकामप्रदं दिव्यं भुक्तिमुक्तिप्रदायकम्

O Hari, bigkasin at ulit-ulitin ang hari ng mga mantra: “Namaḥ Śivāya.” Ito’y banal at makalangit, nagbibigay ng katuparan ng lahat ng marapat na hangarin, at nagkakaloob ng kapakinabangan sa daigdig at ng pangwakas na kalayaan (moksha).

Verse 9

सनत्कुमार उवाच । एवं कथयतस्तस्य महादेवाश्रिताः कथाः । दिनान्यष्टौ प्रयातानि मुहूर्तमिव तापस

Sinabi ni Sanatkumāra: Habang siya’y nagsasalita nang gayon—nagsasalaysay ng mga salaysay na nakasentro kay Mahādeva—para sa ermitanyong iyon, lumipas ang walong araw na wari’y isang saglit lamang.

Verse 10

नवमे तु दिने प्राप्ते मुनिना स च दीक्षितः । मंत्रमध्यापितं शार्वमाथर्वशिरसं महत्

Nang dumating ang ikasiyam na araw, ang pantas na muni ay nagsagawa ng wastong diksha (pagsisimula) sa kanya; at itinuro sa kanya ang banal na mantrang Śaiva—ang dakilang aral na Atharvaśiras na naghahayag kay Śarva (Śiva).

Verse 11

जटी मुण्डी च सद्योऽसौ बभूव सुसमाहितः । पादांगुष्ठोद्धृततनुस्तेपे चोर्द्ध्वभुजस्तथा

Agad siyang naging isang ascetang may jaṭā (buhok na buhol-buhol) at ahit ang ulo, at pumasok sa malalim na pagninilay. Itinaas niya ang katawan na nakasandig lamang sa hinlalaki ng paa at nagsagawa ng tapa; gayundin, nakataas ang mga bisig, ipinagpatuloy niya ang kanyang penitensiya.

Verse 12

संप्राप्ते षोडशे मासि संतुष्टः परमेश्वरः । पार्वत्या सहितश्शंभुर्ददौ कृष्णाय दर्शनम्

Nang dumating ang ikalabing-anim na buwan, ang Kataas-taasang Panginoon na si Parameśvara ay nalugod; si Śambhu, kasama si Pārvatī, ay nagkaloob kay Kṛṣṇa ng banal na darśana.

Verse 13

पार्वत्या सहितं देवं त्रिनेत्रं चन्द्रशेखरम् । ब्रह्माद्यैस्स्तूयमानं तु पूजितं सिद्धकोटिभिः

Namataan nila ang Panginoon na kasama si Pārvatī—ang Tatlong-Mata, si Candraśekhara na may buwan sa tuktok—pinupuri nina Brahmā at ng iba pang mga deva, at sinasamba ng napakaraming Siddha.

Verse 14

दिव्यमाल्याम्बरधरं भक्तिनम्रैस्सुरासुरैः । प्रणतं च विशेषेण नानाभूषणभूषितम्

Siya’y nababalutan ng banal na mga kuwintas ng bulaklak at kasuotang makalangit; ang mga deva at asura, yumuyuko dahil sa debosyon, ay nagpatirapa sa Kanya. Lalo pa, Siya’y pinararangalan sa pagsamba, pinalamutian ng sari-saring alahas.

Verse 15

सर्वाश्चर्यमयं कांतं महेशमजमव्ययम् । नानागणान्वितं तुष्टं पुत्राभ्यां संयुतं प्रभुम्

Namataan niya ang Minamahal na Panginoon—si Mahēśa—na di-isinilang at di-nasisira, ang mismong anyo ng lahat ng kababalaghan; napapaligiran ng sari-saring pangkat ng mga gaṇa, payapa at nalulugod, at kasama ang Kanyang dalawang anak, ang dakilang Guro at Hari.

Verse 16

श्रीकृष्णः प्रांजलिर्दृष्ट्वा विस्मयोत्फुल्ललोचनः । ईदृशं शंकरं प्रीतः प्रणनाम महोत्सवः

Nang makita ni Śrī Kṛṣṇa si Śaṅkara sa gayong kagila-gilalas na anyo, nag-anjali siya—magkapatong ang mga palad—at lumaki ang mga mata sa pagkamangha. Napuspos siya ng galak at yumukod, na wari’y may dakilang banal na pagdiriwang sa kanyang puso.

Verse 17

नानाविधैः स्तुतिपदैर्वाङ्मयेनार्चयत्तदा । सहस्रनाम्ना देवेशं तुष्टाव नतकंधरः

Pagkaraan, sa sari-saring taludtod ng papuri—pagsamba sa pamamagitan ng banal na pananalita—sinamba niya ang Panginoon ng mga diyos; at sa pagyuko ng ulo nang mapagpakumbaba, pinuri niya si Deveśa (Śiva) sa pagbigkas ng Sanlibong Pangalan.

Verse 18

ततो देवास्सगंधर्वा विद्याधरमहोरगाः । मुमुचुः पुष्पवृष्टिं च साधुवादान्मनोनुगान्

Pagkaraan, ang mga deva—kasama ang mga Gandharva, Vidyādhara, at mga dakilang ahas—ay nagpaulan ng mga bulaklak at sumigaw nang taos-puso ng “Sādhu! Sādhu!”, sa masayang pagsang-ayon.

Verse 19

पार्वत्याश्च मुखं दृष्ट्वा भगवान्भक्तवत्सलः । उवाच केशवं तुष्टो रुद्रश्चाथ बिडौजसा

Nang makita ang mukha ni Pārvatī, ang Mapalad na Panginoon—na laging mahabagin sa mga deboto—ay nalugod; at si Rudra, na may makapangyarihang ningning, ay nagsalita kay Keśava.

Verse 20

श्रीमहादेव उवाच । कृष्णं जानामि भक्तं त्वां मयि नित्यं दृढव्रतम् । वृणीष्व त्वं वरान्मत्तः पुण्यांस्त्रैलोक्यदुर्लभान्

Sinabi ni Śrī Mahādeva: “O Kṛṣṇa, batid Ko na ikaw ay Aking deboto, laging matatag sa panata para sa Akin. Kaya pumili ka ng mga biyaya mula sa Akin—mga banal na kaloob na bihira kahit sa tatlong daigdig.”

Verse 21

सनत्कुमार उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कृष्णः प्रांजलिरादरात् । प्राह सर्वेश्वरं शम्भुं सुप्रणम्य पुनः पुनः

Sinabi ni Sanatkumāra: Nang marinig iyon, si Kṛṣṇa ay nag-anjali nang may paggalang, at matapos yumukod kay Śambhu, ang Panginoon ng lahat, nang paulit-ulit, saka siya nagsalita.

Verse 22

कृष्ण उवाच । देवदेव महादेव याचेऽहं ह्युत्तमान्वरान् । त्वत्तोऽष्टप्रमितान्नाथ त्वयोद्दिष्टान्महेश्वर

Wika ni Kṛṣṇa: “O Diyos ng mga diyos, O Mahādeva, taimtim kong hinihiling sa Iyo ang pinakadakilang mga biyaya—walo ang bilang, O Panginoon—yaong mismong mga biyayang itinuro Mo, O Maheśvara.”

Verse 23

तव धर्म्मे मतिर्नित्यं यशश्चाप्रचलं महत् । त्वत्सामीप्यं स्थिरा भक्तिस्त्वयि नित्यं ममास्त्विति

“Nawa’y ang aking isipan ay laging matatag sa iyong dharma; nawa’y ang aking dakilang dangal at pangalan ay di matinag. Nawa’y manatili ako sa iyong palagiang kalapitan, at nawa’y ang matibay na debosyon ko sa iyo ay laging sumasaakin.”

Verse 24

पुत्राणि च दशाद्यानां पुत्राणां मम संतु वै । वध्याश्च रिपवस्सर्वे संग्रामे बलदर्पिताः

“Nawa’y tunay ngang magkaroon ako ng mga anak na lalaki—sampu at higit pa. At nawa’y ang lahat ng kaaway, na namamaga sa pagmamataas ng kanilang lakas, ay mapuksa sa digmaan.”

Verse 25

अपमानो भवेन्नैव क्वचिन्मे शत्रुतः प्रभो । योगिनामपि सर्वेषां भवेयमतिवल्लभः

O Panginoon, nawa’y hindi ako kailanman dumanas ng kahihiyan saanman dahil sa mga kaaway; bagkus, nawa’y maging labis akong minamahal kahit ng lahat ng mga yogi.

Verse 26

इत्यष्टौ सुवरान्देहि देवदेव नमोऽस्तु ते । सर्वेश्वरस्त्वमेवासि मत्प्रभुश्च विशेषतः

“Kaya nga, O Diyos ng mga diyos, ipagkaloob mo sa akin ang walong dakilang biyayang ito. Pagpupugay at pagyukod sa Iyo. Ikaw lamang ang Panginoon ng lahat; at lalo na, Ikaw ang aking sariling Guro at Amo.”

Verse 27

सनत्कुमार उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा तमाह भगवान्भवः । सर्वं भविष्यतीत्येवं पुनस्स प्राह शूलधृक्

Sinabi ni Sanatkumāra: Nang marinig ang kanyang mga salita, kinausap siya ng Mapalad na Panginoong Bhava (Śiva). Muling nagsalita ang Tagapagdala ng Trisula: “Ganyan nga, ang lahat ay magaganap.”

Verse 28

साम्बो नाम महावीर्यः पुत्रस्ते भविता बली । घोरसंवर्तकादित्यश्शप्तो मुनिभिरेव च

“Isang anak na lalaki na ang pangalan ay Sāmba, dakila ang tapang at makapangyarihan, ang isisilang sa iyo. At dahil sa sumpa ng mga muni, siya’y magiging tulad ng kakila-kilabot na Araw na Saṃvartaka, nagliliyab sa mapanirang tindi.”

Verse 29

मानुषो भवितासीति स ते पुत्रो भवि ष्यति । यद्यच्च प्रार्थितं किंचित्तत्सर्वं च लभस्व वै

“Siya’y isisilang bilang tao at magiging anak mo. At anumang iyong ipinanalangin—kahit ang pinakamunti—nawa’y tunay mong makamtan ang lahat.”

Verse 30

सनत्कुमार उवाच । एवं लब्ध्वा वरान्सर्वाञ्छ्रीकृष्णः परमेश्वरात् । नानाविधाभिर्बह्वीभिस्स्तुतिभिस्समतोषयत्

Wika ni Sanatkumāra: Sa gayon, matapos matamo ni Śrī Kṛṣṇa ang lahat ng biyaya mula sa Kataas-taasang Panginoon (Parameśvara), pinalugod niya Siya sa pamamagitan ng saganang mga himno ng papuri, sa iba’t ibang anyo.

Verse 31

तमाहाथ शिवा तुष्टा पार्वती भक्तवत्सला । वासुदेवं महात्मानं शंभुभक्तं तपस्विनम्

Pagkaraan, si Śivā—si Pārvatī na nalugod at laging mapagmahal sa mga deboto—ay nagsalita kay Vāsudeva na dakilang kaluluwa, deboto ni Śambhu at matatag na asceta.

Verse 32

पार्वत्युवाच । वासुदेव महाबुद्धे कृष्ण तुष्टास्मि तेऽनघ । गृहाण मत्तश्च वरान्मनोज्ञान्भुवि दुर्लभान्

Wika ni Pārvatī: “O Vāsudeva, O Kṛṣṇa na may dakilang talino, O walang kasalanan—nalulugod ako sa iyo. Tanggapin mo mula sa akin ang mga biyayang nakalulugod sa puso at bihirang makamtan sa daigdig.”

Verse 33

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्याः पार्वत्यास्स यदूद्वहः । उवाच सुप्रसन्नात्मा भक्तियुक्तेन चेतसा

Sinabi ni Sanatkumāra: Nang marinig niya nang gayon ang mga salita ni Pārvatī, ang marangal na supling ng angkan ni Yadu ay sumagot—payapa ang kalooban, at ang isip ay nakaugnay sa debosyon.

Verse 34

श्रीकृष्ण उवाच । देवि त्वं परितुष्टासि चेद्ददासि वरान्हि मे । तपसाऽनेन सत्येन ब्राह्मणान्प्रति मास्मभूत्

Sinabi ni Śrī Kṛṣṇa: “O Diyosa, kung ikaw ay nalulugod at tunay na magbibigay sa akin ng mga biyaya, kung gayon sa pamamagitan ng pag-aayuno at pagsasadhana na ito at sa pamamagitan ng katotohanang ito, nawa’y hindi kailanman sumibol sa akin ang kawalang-galang o masamang loob laban sa mga brāhmaṇa.”

Verse 35

द्वेषः कदाचिद्भद्रं पूजयेयं द्विजान्सदा । तुष्टौ च मातापितरौ भवेतां मम सर्वदा

Nawa’y huwag akong magtanim ng poot kailanman. Nawa’y lagi kong sambahin ang mga mararangal at ang mga dvija, ang ‘dalawang ulit na isinilang.’ At nawa’y laging malugod sa akin ang aking ina at ama.

Verse 36

सर्वभूतेष्वानुकूल्यं भजेयं यत्र तत्रगः । कुले प्रभृति रुचिता ममास्तु तव दर्शनात्

Nawa’y linangin ko ang pakikipagkaibigan sa lahat ng nilalang, malayang lumalakad saan man ako mapadpad. Mula sa araw na ito, sa biyaya ng pagtanaw sa Iyo, nawa’y masumpungan ng puso ko ang ligaya sa aking angkan at lahi.

Verse 37

तर्पयेयं सुरेन्द्रादीन्देवान् यज्ञशतेन तु । यतीनामतिथीनां च सहस्राण्यथ सर्वदा

Nais kong bigyang-lugod ang mga diyos—mula kay Indra—sa pamamagitan ng sandaang paghahandog na yajña; at nais ko ring patuloy na paglingkuran at bigyang-kasiyahan ang libu-libong yati at mga panauhing iginagalang.

Verse 38

भोजयेयं सदा गेहे श्रद्धापूतं तु भोजनम् । बांधवैस्सह प्रीतिस्तु नित्यमस्तु सुनिर्वृतिः

Nawa’y lagi kong sa aking tahanan ay makapaghandog ng pagkaing pinabanal ng pananampalataya; nawa’y laging may pag-ibig at pagkakaisa kasama ng aking mga kamag-anak, at may pangmatagalang kasiyahan at malalim na kapayapaan.

Verse 39

देवि भार्य्यासहस्राणां भवेयं प्राणवल्लभः । अक्षीणा काम्यता तासु प्रसादात्तव शांकरि

O Diyosa, nawa’y maging minamahal-na-parang-buhay ako ng libu-libong asawa; at sa iyong biyaya, O Śāṅkarī, nawa’y hindi kailanman humina ang lakas ng pagnanasa ko sa kanila.

Verse 40

आसां च पितरो लोके भवेयुः सत्यावादिनः । इत्याद्याः सुवरास्संतु प्रसादात्तव पार्वति

At nawa’y ang mga ama (mga ninuno) ng mga babaeng iyon sa daigdig ay maging mga nagsasalita ng katotohanan. Sa iyong biyaya, O Pārvatī, nawa’y sila at ang iba pa ay pagkalooban ng mabuting tinig at marangal na pananalita.

Verse 41

सनत्कुमार उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा देवी तं चाह विस्मिता । एवमस्त्विति भद्रं ते शाश्वती सर्वकामदा

Sinabi ni Sanatkumāra: Nang marinig ang kanyang mga salita, namangha ang Diyosa at nagsalita sa kanya: “Mangyari nawa. Pagpapala sa iyo—nawa’y maging walang hanggan at tumupad sa lahat ng ninanais.”

Verse 42

तस्मिंस्तांश्च वरान्दत्त्वा पार्वतीपरमेश्वरौ । तत्रैवांतश्च दधतुः कृत्वा कृष्णस्य सत्कृपाम्

Matapos ipagkaloob sa kanya roon ang mga biyayang iyon, nanatili roon mismo sina Pārvatī at Parameśvara, payapa sa kalooban—sapagkat ipinamalas nila ang tunay at mapagpalang habag kay Kṛṣṇa.

Verse 43

कृष्णः कृतार्थमात्मानममन्यत मुनीश्वरः । उपमन्योर्मुनराशु प्रापाश्रममनुत्तमम्

Kaya nga, si Kṛṣṇa—panginoon sa mga muni—ay inakalang ganap na ang kanyang layon. Agad siyang dumating sa walang kapantay na ashram ng pantas na si Upamanyu.

Verse 44

प्रणम्य शिरसा तत्र तं मुनिं केशिहा ततः । तया वृत्तं च तस्मै तत्समाचष्टोपमन्यवे

Pagkaraan, si Keśihā ay yumukod at nagpatirapa roon sa harap ng pantas. At isinalaysay niya kay Upamanyu ang buong pangyayari—lahat ng naganap sa pamamagitan niya.

Verse 45

स च तं प्राह कोऽन्यस्स्याच्छर्वाद्देवाज्जनार्द्दन । महादानपतिर्लोके क्रोधे वाऽतीव दुस्सहः

At sinabi niya sa kanya: “O Janārdana, sino pa ang maaaring umiral bukod kay Śarva, ang Banal na Diyos? Sa daigdig na ito Siya ang pinakadakilang panginoon ng mga dakilang kaloob; at kapag Siya’y nagngangalit, Siya’y lubhang di-matiis.”

Verse 46

ज्ञाने तपसि वा शौर्य्ये स्थैर्य्ये वा पद एव च । शृणु शंभोस्तु गोविन्द देवैश्वर्य्यं महायशाः

Maging sa kaalaman, sa pag-aayuno at tapas, sa kagitingan, sa katatagan, o maging sa pag-abot ng dangal—makinig ka, O Govinda na dakila ang pangalan, sa banal na paghahari ni Śambhu (Panginoong Śiva).

Verse 47

तच्छ्रुत्वा श्रद्धया युक्तोऽभवच्छंभोस्तु भक्तिमान् । पप्रच्छ शिवमाहात्म्यं स तं प्राह मुनीश्वरः

Nang marinig iyon, napuspos siya ng pananampalataya at naging deboto ni Śambhu. Pagkaraan ay nagtanong siya tungkol sa kadakilaan ni Panginoong Śiva; at ang marangal na muni ay sumagot sa kanya.

Verse 48

उपमन्युरुवाच । भगवाञ्शंकरः पूर्वं ब्रह्मलोके महात्मना । स्तुतो नामसहस्रेण दण्डिना ब्रह्मयोगिना

Wika ni Upamanyu: Noong una, sa Brahmaloka, ang Mapalad na Panginoong Śaṅkara ay pinuri ng dakilang-may-diwang si Daṇḍin, isang yogi at nakakakilala sa Brahman, sa pamamagitan ng isang libong banal na Pangalan.

Verse 49

सांख्याः पठंति तद्गीतं विस्तीर्णं च निघंटवत् । दुर्ज्ञानं मानुषाणां तु स्तोत्रं तत्सर्वकामदम्

Binibigkas ng mga tagasunod ng Sāṅkhya ang aral na iyon bilang isang “awit,” malawak na parang talahuluganan. Ngunit para sa karaniwang tao, mahirap itong maunawaan; gayunman, ang himnong iyon ay nagbibigay ng katuparan ng lahat ng mithiin.

Verse 50

स्मरन्नित्यं शंकरं त्वं गच्छ कृष्ण गृहं सुखी । भविष्यसि सदा तात शिवभक्तगणाग्रणीः

“Laging alalahanin si Śaṅkara; umuwi ka, O Kṛṣṇa, nang payapa at masaya. Anak ko, ikaw ay magiging magpakailanman ang pangunahing pinuno sa hanay ng mga deboto ni Śiva.”

Verse 51

इत्युक्तस्तं नमस्कृत्य वासुदेवो मुनीश्वरम् । मनसा संस्मरञ्शंभुं केशवो द्वारकां ययौ

Nang masabihan nang gayon, yumukod si Vāsudeva at nagbigay-galang sa panginoon ng mga muni. Pagkaraan, si Keśava, na sa isip ay inaalala si Śambhu (Panginoong Śiva), ay nagtungo sa Dvārakā.

Verse 52

सनत्कुमार उवाच । एवं कृष्णस्समाराध्य शंकरं लोकशंकरम् । कृतार्थोऽभून्मुनिश्रेष्ठ सर्वाजेयोऽभवत्तथा

Sinabi ni Sanatkumāra: “Ganyan nga, O pinakamainam sa mga muni, si Kṛṣṇa, matapos sambahin nang wasto si Śaṅkara—ang tagapagpala ng mga daigdig—ay natamo ang ganap na katuparan; at gayundin, siya’y naging di-matatalo ng sinuman.”

Verse 53

तथा दाशरथी रामश्शिवमाराध्य भक्तितः । कृतार्थोऽभून्मुनिश्रेष्ठ विजयी सर्वतोऽभवत्

Gayon din, O pinakadakilang muni, si Rāma—anak ni Daśaratha—ay taimtim na sumamba at nagpalugod kay Panginoong Śiva; natupad ang kanyang layon at nagtagumpay sa lahat ng dako.

Verse 54

तपस्तप्त्वाऽतिविपुलं पुरा रामो गिरौ मुने । शिवाद्धनुश्शरं चापं ज्ञानं वै परमुत्तमम्

O muni, noong unang panahon si Rāma ay nagsagawa ng napakadakilang tapasya sa bundok; at mula kay Śiva ay tinanggap niya ang busog at mga palaso, gayundin ang kataas-taasang kaalamang walang kapantay.

Verse 55

रावणं सगणं हत्वा सेतुं बद्ध्वांभसांनिधौ । सीतां प्राप्य गृहं यातो बुभुजे निखिलां महीम्

Matapos patayin si Rāvaṇa kasama ang kanyang hukbo, at maitayo ang tulay sa gilid ng karagatan, nabawi niya si Sītā, umuwi, at pagkaraan ay namuno at namuhay sa buong daigdig ayon sa dharma.

Verse 56

तथा च भार्गवो रामो ह्याराध्य तपसा विभुम् । निरीक्ष्य दुःखितश्शर्वात्पितरं क्षत्रियैर्हतम्

Gayon din, si Bhārgava Rāma (Paraśurāma), matapos sambahin sa pamamagitan ng tapasya ang Panginoong sumasaklaw sa lahat, ay nasilayan—sa matinding dalamhati—na ang kanyang ama’y pinaslang ng mga Kṣatriya, ayon sa kalooban at kautusan ni Śarva (Śiva).

Verse 57

तीक्ष्णं स परशुं लेभे निर्ददाह च तेन तान् । त्रिस्सप्तकृत्वः क्षत्रांश्च प्रसन्नात्परमेश्वरात्

Mula sa mapagpalang Parameśvara, natamo niya ang isang palakol na ubod ng talim; at sa pamamagitan nito’y nilipol niya ang mga Kṣatriya—inuulit ang gawaing iyon nang dalawampu’t isang ulit—sa biyaya ng Panginoon.

Verse 58

अजेयश्चामरश्चैव सोऽद्यापि तपसांनिधिः । लिंगार्चनरतो नित्यं दृश्यते सिद्धचारणैः

Si Ajeya at si Amara—na hanggang ngayon ay isang kayamanan ng matinding tapa—ay laging debotong sumasamba sa Śiva-liṅga, at nakikita ng mga Siddha at Cāraṇa.

Verse 59

महेन्द्रपर्वते रामः स्थितस्तपसि तिष्ठति । कल्पांते पुनरेवासावृषिस्थानमवाप्स्यति

Nanatili si Rāma sa Bundok Mahendra, matatag na namamalagi sa tapa. Sa wakas ng kalpa, muli niyang matatamo ang kalagayan at katayuan ng isang ṛṣi (pantas).

Verse 60

असितस्यानुजः पूर्वं पीडया कृतवांस्तपः । मूलग्राहेण विश्वस्य देवलो नाम तापसः

Noong una, ang nakababatang kapatid ni Asita—ang ermitanyong si Devala—ay nagsagawa ng tapa dahil sa pagdurusa, upang masaklaw ang pinakaugat na sanhi ng sansinukob.

Verse 61

पुरन्दरेण शप्तस्तु तपस्वी यश्च सुस्थिरम् । अधर्म्यं धर्ममल मल्लिंगमारध्य कामदम्

Ang matatag na ermitanyo—bagaman isinumpa ni Purandara (Indra)—ay sumamba pa rin sa Lingang nagbibigay ng ninanais. Sa pagsambang iyon, ang adharma ay nalinis tungo sa dharma, at ang dungis ng kasalanan ay naalis.

Verse 62

चाक्षुषस्य मनोः पुत्रो मृगोऽभूत्तु मरुस्थले । वसिष्ठशापाद्गृत्समदो दण्डकारण्य एकलः

Dahil sa sumpa ni Vasiṣṭha, si Gṛtsamāda—anak ni Cākṣuṣa Manu—ay naging usa sa lupang tigang, at namuhay mag-isa sa gubat ng Daṇḍaka.

Verse 63

हृदये संस्मन्भक्त्या प्रवणेन युतं शिवम् । तस्मान्मृत्युमुखाकारो गणो मृगमुखोऽभवत्

Sa pag-alaala kay Śiva sa kanyang puso, na may mapagkumbabang bhakti at ganap na pagsuko, ang gaṇa na may mukhang nakapanghihilakbot na tila kamatayan ay naging may mukha ng usa.

Verse 64

अजरामरतां नीतस्तीर्त्वा शापं पुनश्च सः । शंकरेण कृतः प्रीत्या नित्यं लम्बोदरानुगः

Matapos tawirin ang sumpa, dinala siya sa kalagayang walang pagtanda at kamatayan. Pagkaraan, sa mapagmahal na biyaya, ginawa siya ni Śaṅkara na walang hanggang tapat na tagasunod ni Lambodara (Gaṇeśa).

Verse 65

गार्ग्याय प्रददौ शर्वो मोक्षं च भुवि दुर्लभम् । कामचारी महाक्षेत्रं कालज्ञानं महर्द्धिमत्

Kay Gārgya, ipinagkaloob ni Śarva (Śiva) maging ang mokṣa—na bihirang makamtan sa daigdig—kasama ang biyayang makakilos ayon sa nais, makapasok sa dakilang banal na pook, kaalaman sa Kāla (Panahon), at maringal na kasaganaan sa espiritu.

Verse 66

चतुष्पादं सरस्वत्याः पारंगत्वं च शाश्वतम् । न तुल्यं च सहस्रं तु पुत्राणां प्रददौ शिवः

Ipinagkaloob ni Śiva sa kanila ang apat-na-tiklop na kasakdalan ni Sarasvatī—walang hanggang pagkamahusay at ganap na kahusayan—at bukod pa rito, pinagkalooban Niya sila ng sanlibong anak na lalaki na walang kapantay.

Verse 67

वेदव्यासं तु योगीन्द्रं पुत्रं तुष्टः पिनाक धृक् । पराशराय च ददौ जरामृत्युविवर्जितम्

Nalugod ang Tagapagdala ng Pināka (Śiva) at ipinagkaloob ang kanyang anak na si Vedavyāsa, ang pinakadakilang yogin; at ipinagkaloob din Niya kay Parāśara ang kalagayang walang pagtanda at kamatayan.

Verse 68

मांडव्यश्शंकरणैव जीवं दत्त्वा विसर्जितः । वर्षाणां दश लक्षाणि शूलाग्रा दवरोपितः

Si Māṇḍavya, na binigyan ng buhay mismo ni Śaṅkara, ay pinalaya. Ngunit sa loob ng sampung lakh na taon, nanatili siyang nakapako sa dulo ng trident, tinitiis ang bunga ng kanyang pagkakabigkis, hanggang manaig ang biyaya ng Panginoon.

Verse 69

दरिद्रो ब्राह्मणः कश्चिन्निक्षिप्य गुरुवेश्मनि । पुत्रं तु गालवं यश्च पूर्वमासीद्गृहाश्रमी

May isang dukhang brāhmaṇa na ipinagkatiwala ang kanyang anak na lalaki sa bahay ng kanyang guro. Noong una’y namuhay siya bilang maybahay, at ang anak na iyon ay nagngangalang Gālava.

Verse 70

गुप्तो वा मुनिशालायां भिक्षुरायाति तद्गृहम् । भार्य्यामुवाच यः कश्चिदवश्यं निर्धनो यतः

Maging siya’y palihim na nagmula sa isang ashram ng isang muni, o dumating sa bahay na iyon bilang isang pulubing mendikante—sinuman siya—sinabi niya sa kanyang asawa: “Tiyak na siya’y dukha, kaya siya naparito.”

Verse 71

स तु वाच्यो भवत्या च न दृश्यंत इति प्रियः । अतिथेरागतस्यापि किं दास्यामि गृहे वसन्

Minamahal, sabihin mo rin sa kanya: “Hindi siya maaaring makita.” Sapagkat kahit dumating ang panauhin, kung ako’y nasa bahay na walang anumang hawak, ano ang maibibigay ko sa kanya?

Verse 72

कदाचिदतिथिः कश्चित्क्षुत्तृषाक्षामतर्षितः । तामुवाच स भर्ता ते क्व गतश्चेति तं च सा

Minsan, may isang panauhin na dumating, lupaypay sa gutom at uhaw. Pagkaraan, sinabi ng kanyang asawa sa kanya, “Saan ka nagpunta?”—at siya nama’y sumagot sa kanya.

Verse 73

प्राह भर्ता मदीयस्तु सांप्रतं न च दृश्यते । स ऋषिस्तामुवाचेदं ज्ञात्वा दिव्येन चक्षुषा

Sinabi niya, “Ang aking asawa ay hindi nakikita sa ngayon.” Pagkaraan, ang rishi, nang maunawaan ang pangyayari sa pamamagitan ng banal na paningin, ay nagsalita sa kanya nang ganito.

Verse 74

गृहस्थितः प्रतिच्छन्नस्तत्रैव स मृतो द्विजः । विश्वामित्रस्यनुज्ञातस्तत्पुत्रो गालवस्तथा

Ang Brahmin na iyon, na nanatiling nakatago sa loob ng bahay, ay namatay din doon mismo. Sa pahintulot ni Viśvāmitra, ang kanyang anak na si Gālava ay nagpatuloy ayon sa nararapat.

Verse 75

गृहमागत्य मातुस्स श्रुत्वा शापं सुदारुणम् । आराध्य शंकरं देवं पूजां कृत्वा तु शांभवीम्

Pagbalik niya sa tahanan, narinig niya mula sa kanyang ina ang tungkol sa napakakakila-kilabot na sumpang iyon. Kaya’t kanyang pinalugod si Panginoong Śaṅkara, ang Banal, at isinagawa ang pagsamba na Śāmbhavī—taimtim na pag-aalay sa mapagpalang kapangyarihan ni Śiva.

Verse 76

गृहादसौ विनिष्क्रांतस्संस्मरञ्शंकरं हृदा । अथ तं तनयं दृष्ट्वा पिता तं प्राह साञ्जलिम्

Lumabas siya mula sa bahay, taimtim na inaalala si Śaṅkara sa puso. Pagkakita sa kanyang anak, nagsalita ang ama sa kanya nang nakatiklop ang mga kamay sa paggalang.

Verse 77

महादेवप्रसादाच्च कृतकृत्योऽस्मि कृत्यतः । धनवान्पुत्रवांश्चैव मृतोऽहं जीवितः पुनः

Sa biyaya ni Mahādeva, natupad ko na ang lahat ng dapat gawin. Ako’y pinagkalooban ng yaman at mga anak; bagama’t tila patay na, muli akong ibinalik sa buhay.

Verse 78

इति वः कथितमशेषं नाहं शक्तः समासतो व्यासात् । वक्तुं शंभोश्च गुणाञ्शेषस्यापि न मुखानि स्युः

Kaya nga, nasabi ko na sa inyo ang lahat ng maaaring masabi. Ngunit hindi ko kaya—maging sa buod man o sa mahabang paglalahad—na ilarawan nang ganap ang mga katangian at kaluwalhatian ni Śambhu. Maging si Śeṣa man ay hindi magkakaroon ng sapat na mga bibig upang maipahayag ang lahat.