Varṇa-adhikāra, Karma, and the Protection of One’s Attained Spiritual Status (वर्णाधिकारः कर्म च स्वस्थानरक्षणम्)

Verse 1

व्यास उवाच । ब्राह्मणत्वं हि दुष्प्राप्यं निसर्गाद्ब्राह्मणो भवेत् । ईश्वरस्य मुखात्क्षत्रं बाहुभ्यामूरुतो विशः

Wika ni Vyāsa: “Mahirap ngang makamtan ang pagiging brāhmaṇa; nagiging brāhmaṇa ang tao ayon sa likas na pagkatao. Mula sa bibig ng Panginoon lumitaw ang kṣatra (uri ng mandirigma at namumuno); mula sa Kanyang mga bisig at mula sa Kanyang mga hita lumitaw ang viś (uri ng tagapagtaguyod ng lipunan).”

Verse 2

पद्भ्यां शूद्रस्समुत्पन्न इति तस्य मुखाच्छ्रुतिः । किमु स्थितिमधःस्थानादाप्नुवन्ति ह्यतो वद

“Ipinahahayag ng śruti na ang Śūdra ay nagmula sa Kanyang mga paa. Kaya sabihin mo sa akin: tunay bang nakakamtan nila ang isang ‘mas mababang’ katayuan dahil lamang sa sinasabing pinagmulan nila ay mula sa mababang bahagi (mga paa)?”

Verse 3

सनत्कुमार उवाच । दुष्कृतेन तु कालेय स्थानाद्भ्रश्यन्ति मानवाः । श्रेष्ठं स्थानं समासाद्य तस्माद्रक्षेत पण्डितः

Sinabi ni Sanatkumāra: Sa panahong pinasama ng masasamang gawa, ang mga tao’y nalalaglag mula sa nararapat na kalagayan. Kaya, kapag naabot na ang pinakamataas na kalagayan, dapat itong bantayan nang mabuti ng marunong.

Verse 4

यस्तु विप्रत्वमुत्सृज्य क्षत्रयोन्यां प्रसूयते । ब्राह्मण्यात्स परिभ्रष्टः क्षत्रियत्वं निषेवते

Ngunit ang sinumang tumalikod sa kalagayang brāhmaṇa at isinilang sa sinapupunan ng kṣatriya—nahulog mula sa pagka-brāhmaṇa—ay mamumuhay ayon sa katayuan at tungkulin ng kṣatriya.

Verse 5

अधर्मसेवनान्मूढस्तथैव परिवर्तते । जन्मान्तरसहस्राणि तमस्याविशते यतः

Sa pagsunod sa adharma, ang nalilinlang ay patuloy na umiikot sa gayon ding paraan; kaya naman pumapasok siya sa dilim (kamangmangan at pagkagapos) sa libu-libong kapanganakan.

Verse 6

तस्मात्प्राप्य परं स्थानं प्रमाद्यन्न तु नाशयेत् । स्वस्थानं सर्वदा रक्षेत्प्राप्यापि विपदो नरः

Kaya nga, kapag naabot na ang kataas-taasang kalagayan, huwag itong hayaang masira dahil sa kapabayaan. Kahit dumating ang mga kapahamakan, dapat laging ingatan ng tao ang sariling tunay na katayuan—ang matatag na paninindigan sa landas ni Śiva.

Verse 7

ब्राह्मणत्वं शुभं प्राप्य ब्राह्मण्यं योऽवमन्यते । भोज्याभोज्यं न जानाति स पुमान्क्षत्रियो भवेत्

Kapag natamo na ang mapalad na kalagayan ng pagiging Brahmana, ang lalaking minamaliit ang tunay na Brahmanatva at hindi marunong kumilala sa dapat kainin at di-dapat kainin—ang gayong tao ay ibinibilang na Kshatriya.

Verse 8

कर्मणा येन मेधावी शूद्रो वैश्यो हि जायते । तत्ते वक्ष्यामि निखिलं येन वर्णोत्तमो भवेत्

Ipapahayag ko sa iyo nang ganap ang banal na disiplina ng gawa (karma); sa pamamagitan nito, kahit ang isang marunong na isinilang bilang Śūdra ay maaaring maitatag bilang Vaiśya, at sa pamamagitan nito’y maaaring maging pinakamataas sa mga varṇa.

Verse 9

शूद्रकर्म यथोद्दिष्टं शूद्रो भूत्वा समाचरेत् । यथावत्परिचर्य्यां तु त्रिषु वर्णेषु नित्यदा

Kapag naitatag na sa kalagayan ng Śūdra, dapat niyang tuparin nang wasto ang mga tungkuling itinakda para sa Śūdra; at sa nararapat na paraan, maglingkod nang palagian sa tatlong mas mataas na varṇa.

Verse 10

कुरुते कामयानस्तु शूद्रोऽपि वैश्यतां व्रजेत् । यो योजयेद्धनैर्वैश्यो जुह्वानश्च यथाविधि

Kahit ang isang Śūdra, kapag nagsasagawa ng mga banal na ritwal na may taimtim na hangaring kumilos ayon sa dharma, ay maaaring umabot sa katayuang Vaiśya. At yaong, bilang Vaiśya, ay maayos na iniuukol ang kanyang yaman sa mga handog-ritwal—nag-aalay ng oblation ayon sa tuntunin—ay tunay na tumutupad sa itinakdang dharma.

Verse 11

अग्निहोत्रमुपादाय शेषान्न कृतभोजनः । स वैश्यः क्षत्रियकुले जायते नात्र संशयः

Sa pagtanggap at pagsasagawa ng Agnihotra, at pagkain lamang ng nalalabi matapos ang handog (prasāda), ang Vaiśya na iyon ay isisilang sa angkan ng Kṣatriya—walang pag-aalinlangan dito.

Verse 12

क्षत्त्रियो जायते यज्ञैसंस्कृतैरात्तदक्षिणैः । अधीते स्वर्गमन्विच्छंस्त्रेताग्निशरणं सदा

Ang Kṣatriya ay nahuhubog sa pamamagitan ng mga yajña na wasto ang pagpapabanal at natatapos sa nararapat na dakṣiṇā. Sa paghahangad ng svarga, pinag-aaralan niya ang Veda at laging kumakalinga sa tatlong banal na apoy (tretāgni), pinananatili ang itinakdang disiplina ng paghahandog.

Verse 13

आर्द्रहस्तपदो नित्यं क्षितिं धर्मेण पालयेत् । ऋतुकालाभिगामी च स्वभार्य्याधर्मतत्परः

Taglay ang mga kamay at paa na laging handa sa mahabaging paglilingkod, dapat niyang pangalagaan ang daigdig ayon sa dharma. Dapat niyang lapitan ang sariling asawa lamang sa wastong panahon, at maging masigasig sa matuwid na tungkulin ng katapatan sa kanyang kabiyak.

Verse 14

सर्वातिथ्यं त्रिवर्गस्य भूतेभ्यो दीयतामिति । गोब्राह्मणात्मनोऽर्थं हि संग्रामाभिहतो भवेत्

“Ihandog sa lahat ng nilalang ang ganap na pagkamapagpatuloy na sumusuporta sa tatlong layunin ng buhay.” Tunay nga, alang-alang sa mga baka, sa mga Brahmin, at sa sariling panloob na sarili, maaari pang tanggapin ang hirap—maging ang mabuwal sa labanan—upang sila’y mapangalagaan.

Verse 15

तेनाग्निमन्त्रपूतात्मा क्षत्त्रियो ब्राह्मणो भवेत् । विधितो ब्राह्मणो भूत्वा याजकस्तु प्रजायते

Sa pamamagitan ng ritong iyon—ang sarili na nalinis ng mga mantra ni Agni—ang isang Kṣatriya ay nagiging Brāhmaṇa. Pagka-Brāhmaṇa ayon sa wastong kautusan, siya’y kinikilalang yājaka, ang karapat-dapat na punong pari sa handog.

Verse 16

स्वकर्मनिरतो नित्यं सत्यवादी जितेन्द्रियः । प्राप्यते विपुलस्स्वर्गो देवानामपि वल्लभः

Ang laging masigasig sa sariling wastong tungkulin, nagsasalita ng katotohanan, at nagwawagi sa mga pandama, ay makakamit ang malawak na langit—minamahal maging ng mga diyos.

Verse 17

ब्रह्मणत्वं हि दुष्प्राप्यं कृच्छ्रेण साध्यते नरैः । ब्राह्मण्यात्सकलं प्राप्य मोक्षश्चापि मुनीश्वर

“Tunay na mahirap makamtan ang pagiging Brāhmaṇa; natatamo lamang ito ng tao sa mabigat na pagsisikap. Mula sa brāhmaṇya—ang kalagayan at disiplina ng Brāhmaṇa—matapos makamit ang lahat ng nararapat, natatamo rin ang mokṣa, O panginoon ng mga muni.”

Verse 18

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन ब्राह्मणो धर्मतत्परः । साधनं सर्ववर्गस्य रक्षेद्ब्राह्मण्यमुत्तमम्

Kaya nga, ang isang Brāhmaṇa na nakatuon sa dharma ay dapat, sa lahat ng pagsisikap, ingatan at pangalagaan ang kataas-taasang kalagayan ng brāhmaṇahood, sapagkat ito ang kasangkapan ng espirituwal na pagsasakatuparan para sa lahat ng uri at antas ng lipunan.

Verse 19

व्यास उवाच । संग्रामस्येह माहात्म्यं त्वयोक्तं मुनिसत्तम । एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं ब्रूहि त्वं वदतां वर

Wika ni Vyāsa: “O pinakadakila sa mga pantas, naipahayag mo na ang kadakilaan ng labang ito. Nais kong marinig ito nang buo; kaya, O pinakamainam sa mga tagapagsalita, isalaysay mo sa akin.”

Verse 20

सनत्कुमार उवाच । अग्निष्टोमादिभिर्यज्ञैरिष्ट्वा विपुलदक्षिणैः । न तत्फलमवाप्नोति संग्रामे यदवाप्नुयात्

Wika ni Sanatkumāra: “Kahit magsagawa ng mga handog na Veda gaya ng Agniṣṭoma at iba pa, at magbigay ng saganang dakṣiṇā, hindi pa rin matatamo ang bungang yaon na maaaring matamo sa digmaan.”

Verse 21

इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां रणफलवर्णनं नामैकविंशोऽध्यायः

Sa gayon, sa banal na Śiva Mahāpurāṇa, sa Ikalimang Aklat—ang Umā-saṃhitā—nagtatapos ang ikadalawampu’t isang kabanata na pinamagatang “Paglalarawan ng Bunga ng Labanan.”

Verse 22

धर्मलाभोऽर्थलाभश्च यशोलाभस्तथैव च । यश्शूरो वांछते युद्धं विमृन्दन्परवाहिनीम्

May pakinabang sa dharma, pakinabang sa yaman, at pakinabang sa dangal at katanyagan. Tunay nga, ang tunay na bayani ay nananabik sa labanan, dinudurog ang hukbo ng kaaway.

Verse 23

तस्य धर्मार्थ कामाश्च यज्ञश्चैव सदक्षिणः । परं ह्यभिमुखं दत्त्वा तद्यानं योऽधिरोहति

Para sa kanya, natitiyak ang dharma, artha, at makatarungang kāma, at ang kanyang mga yajña ay nagiging ganap na may wastong dāna. Ang sinumang nag-aalay ng pinakamainam nang may pagpipitagan, at sumasakay sa banal na sasakyang iyon, ay umaabot sa pinakamataas na kabutihan.

Verse 24

विष्णुलोके स जायेत यश्च युद्धेऽपराजितः । अश्वमेधानवाप्नोति चतुरो न मृतस्स चेत्

Ang sinumang hindi nagagapi sa digmaan ay isisilang sa daigdig ni Viṣṇu; at kung hindi siya mamatay, matatamo niya ang gantimpalang kasinghalaga ng apat na Aśvamedha yajña.

Verse 25

यस्तु शस्त्रमनुत्सृज्य म्रियते वाहिनी मुखे । सम्मुखो वर्तते शूरस्स स्वर्गान्न निवर्तते

Ngunit ang bayani na hindi inihuhulog ang sandata at namamatay sa pinakaharap ng hukbo—nakaharap sa kaaway—ay hindi na bumabalik mula sa langit.

Verse 26

राजा वा राजपुत्रो वा सेनापतिरथापि वा । हतक्षात्रेण यः शूरस्तस्य लोकोऽक्षयो भवेत्

Maging hari, prinsipe, o pinunong-kawal—sinumang magiting na napatay sa digmaan ay makakamit ang isang kahariang di-nasisira.

Verse 27

यावंति तस्य रोमाणि भिद्यन्तेऽस्त्रैर्महाहवे । तावतो लभते लोकान्सर्वकामदुघाऽक्षयान्

Sa dakilang labanan, kung gaano karaming balahibo sa kanyang katawan ang tinatamaan at nahahati ng mga sandata, gayon din karami ang mga mundong di-nasisira—na nagkakaloob ng katuparan ng bawat makatarungang hangarin—na kanyang nararating.

Verse 28

वीरासनं वीरशय्या वीरस्थानस्थितिस्स्थिरा । सर्वदा भवति व्यास इह लोके परत्र च

O Vyāsa, ang katatagan sa pusturang bayani (vīrāsana), ang pamamahinga ng bayani (vīraśayyā), at ang matibay na pananatili sa pook ng bayani (vīrasthāna) ay laging nagdudulot ng mapalad na katatagan—sa mundong ito at sa kabilang-buhay.

Verse 29

गवार्थे ब्राह्मणार्थे च स्थानस्वाम्यर्थमेव च । ये मृतास्ते सुखं यांति यथा सुकृतिनस्तथा

Yaong mga namamatay habang kumikilos para sa kapakanan ng mga baka, para sa mga brāhmaṇa, at tunay nga para sa pag-iingat ng makatarungang pagmamay-ari ng isang pook (banal o legal na nasasakupan), sila’y napapasa-kaligayahan sa kabilang-buhay, gaya ng mga puspos ng kabutihang-gawa.

Verse 30

यः कश्चिद्ब्राह्मणं हत्वा पश्चात्प्राणान्परित्यजेत् । तत्रासौ स्वपतेर्युद्धे स स्वर्गान्न निवर्तते

Kung ang sinuman ay pumatay sa isang brāhmaṇa at pagkaraan ay isuko ang sariling buhay, doon—sa digmaan ng kanyang sariling panginoon—hindi na siya bumabalik mula sa langit.

Verse 31

क्रव्यादैर्दतिभिश्चैव हतस्य गतिरुत्तमा । द्विजगोस्वामिनामर्थे भवेद्विपुलदाक्षया

Kahit mapatay ng mga kumakain ng laman o ng mga elepante, nakakamit pa rin niya ang dakilang hantungan; at kapag ang gawa ay para sa mga brāhmaṇa at sa mga tagapangalaga ng mga baka, ito’y nagiging masaganang dākṣiṇā—banal na handog—na may malaking kabutihang-bunga.

Verse 32

शक्नोत्विह समर्थश्च यष्टुं क्रतुशतैरपि । आत्मदेहपरित्यागः कर्तुं युधि सुदुष्करः

Kahit ang isang tao rito ay may kakayahan at lakas na magsagawa ng daan-daang kratu (mga sakripisyong Veda), ang kusang pagtalikod sa sariling katawan—ang pag-aalay ng buhay sa digmaan—ay lubhang napakahirap gawin.

Verse 33

युद्धं पुण्यतमं स्वर्ग्यं रूपज्ञं सर्वतोमुखम् । सर्वेषामेव वर्णानां क्षत्रियस्य विशेषतः

Ang labanan ay ipinahayag na pinakamarangal na kabutihan at tagapagkaloob ng langit; inihahayag nito ang tunay na anyo (tapang at pagkatao) at humaharap sa lahat ng dako (sa bawat hamon). Itinuturo ito para sa lahat ng varṇa, ngunit lalo na itong natatanging tungkulin ng kṣatriya.

Verse 34

भृशं चैव प्रवक्ष्यामि युद्धधर्मं सनातनम् । यादृशाय प्रहर्तव्यं यादृशं परिवर्जयेत्

Ngayon ay ipahahayag ko nang ganap ang walang-hanggang dharma ng matuwid na pakikidigma—kung kanino dapat tumama, at kung kanino dapat umiwas na manakit.

Verse 35

आततायिनमायांतमपि वेदांतगं द्विजम् । जिघांसंतं जिघांसेत्तु न तेन ब्रह्महा भवेत्

Kahit ang sumasalakay na papalapit ay isang brāhmaṇa na dwija, bihasa sa Vedānta, kung siya’y dumarating na may hangaring pumatay, maaaring patayin bilang tugon; sa gawang iyon ay hindi nagiging mamamatay ng brāhmaṇa. Sa pananaw na Śaiva, ito’y pag-iingat sa dharma at pagprotekta sa buhay, upang ang debosyon kay Panginoong Śiva ay hindi madungisan ng pakikiisa sa adharma.

Verse 36

हंतव्योऽपि न हंतव्यः पानीयं यश्च याचते । रणे हत्वातुरान्व्यास स नरो ब्रह्महा भवेत्

Kahit ang isang tao’y karapat-dapat sanang patayin, hindi siya dapat patayin kung siya’y humihingi ng tubig. O Vyāsa, ang taong sa digmaan ay pumapatay sa sugatan at naghihirap ay nagkakasala ng brahmahatyā, gaya ng pumatay ng brāhmaṇa.

Verse 37

व्याधितं दुर्बलं बालं स्त्र्यनाथौ कृपणं ध्रुवम् । धनुर्भग्नं छिन्नगुणं हत्वा वै ब्रह्महा भवेत्

Ang sinumang pumatay sa maysakit, mahina, bata, o dukha—tunay, sa walang tagapagtanggol (gaya ng babaeng walang sandigan o ulila)—o sa may sirang busog at naputol na pisi, siya’y tunay na nagiging brahma-han, ‘mamamatay ng brāhmaṇa,’ at nagkakamit ng pinakamabigat na kasalanan.

Verse 38

एवं विचार्य्य सद्धीमान्भवेत्प्रीत्याः रणप्रियः । सजन्मनः फलं प्राप्य परत्रेह प्रमोदते

Kaya nito, matapos magnilay sa ganitong paraan, ang tunay na marunong ay nagiging masiglang nakatuon sa makatuwirang pakikidigma. Pagkamit ng bunga ng gayong buhay, siya’y nagagalak kapwa sa daigdig na ito at sa kabilang-buhay.