Prakarana 36
सोपान-आरम्भ: ‘भक्ति का जन्म’—जहाँ रामकथा को गृह-आनन्द, मंगलाचार, गुरु-आज्ञा और लोक-रीति के माध्यम से साधक के मन में ‘श्रद्धा’ का स्थिर आसन मिलता है। इस खण्ड में विवाहोत्तर गृह-प्रवेश, पूजन, दान, आशीष, और रात्रि-विश्राम जैसे दृश्य ‘धर्म-समाज’ की स्थापना करते हैं: भक्ति केवल अंतःभाव नहीं, बल्कि संस्कार-रूप जीवन-यज्ञ है।
Ang talatang ito ay isang masusing paglalarawan ng "mapalad na kagalakan ng Ayodhyā" (Avadh-maṅgal) pagkatapos ng kasal sa Bālakāṇḍa. Ang rasa ay pangunahing nakabatay sa śṛṅgāra (ang pagkakabigo sa pag-aasawa) at vātsalya (ang puso ng ina), ngunit ang panloob na tono nito ay śānta-bhakti, sapagkat bawat kilos (paghuhugas ng paa, ārati, mga kaloob, pagsamba sa guru, mga alay sa mga diyos at mga ninuno) ay nagiging isang pulidong anyo ng sādhana. Hindi hinamak ni Tulsī ang makasanayang kaugalian (loka-rīti); kundi pinagpapala niya ito sa pamamagitan ng ugnayan kay Rāma. Ang mga talinghaga ng "janu", tulad ng Kataas-taasang Katotohanan sa isang yogī, nektar sa maysakit, paningin sa bulag, ay nagpapalit ng isang pista sa tahanan sa isang sagisag ng espirituwal na kalayaan: ang bunga ng bhakti ay hindi lamang ang kabilang buhay, kundi ang kagalakang matikman dito at ngayon. Ang pagdating ni Guru Vasiṣṭha at Kauśika at ang pag-awit ng kaluwalhatian ng kuwento sa maharlikang hukuman ay bumubuo ng isang tulay sa pagitan ng śāstra at līlā: ang matamis na anyo ni saguṇa Rāma ay nagiging madaling pintuan patungo sa nirguṇa Brahman.
Verses
Chaupai 350.1-4
चारि सिंघासन सहज सुहाए।जनु मनोज निज हाथ बनाए।।
तिन्ह पर कुअँरि कुअँर बैठारे।सादर पाय पुनित पखारे।।
धूप दीप नैबेद बेद बिधि।पूजे बर दुलहिनि मंगलनिधि।।
बारहिं बार आरती करहीं।ब्यजन चारु चामर सिर ढरहीं।।
बस्तु अनेक निछावर होहीं।भरीं प्रमोद मातु सब सोहीं।।
पावा परम तत्व जनु जोगीं।अमृत लहेउ जनु संतत रोगीं।।
जनम रंक जनु पारस पावा।अंधहि लोचन लाभु सुहावा।।
मूक बदन जनु सारद छाई।मानहुँ समर सूर जय पाई।।
cāri siṁghāsana sahaja suhāe |janu manoja nija hātha banāe ||
tinha para kuãri kuãra baiṭhāre |sādara pāya punita pakhāre ||
dhūpa dīpa naibeda beda bidhi |pūje bara dulahini maṁgalanidhi ||
bārahiṁ bāra āratī karahīṁ |byajana cāru cāmara sira ḍharahīṁ ||
bastu aneka nichāvara hohīṁ |bharīṁ pramoda mātu saba sohīṁ ||
pāvā parama tatva janu jogīṁ |amṛta laheu janu saṁtata rogīṁ ||
janama raṁka janu pārasa pāvā |aṁdhahi locana lābhu suhāvā ||
mūka badana janu sārada chāī |mānahũ samara sūra jaya pāī ||
May apat na trono na likas na maganda, na para bang si Manoj ay gumawa nito ng kanyang sariling kamay. Sa mga ito ay inupuan nila ang mga prinsesa at mga prinsipe, at may paggalang hinugasan ang kanilang mga banayad na paa. Sa insenso, ilaw, at handog ng pagkain, ayon sa tuntunin ng Veda, sinamba nila ang mga nobyong lalaki at babae, ang mga imbayan ng pagpapala. Muli't muli isinagawa nila ang arati, at magagandang pamaypay at chauri ay inalog sa ibabaw ng kanilang mga ulo. Maraming uri ng kaloob ay ibinuhos bilang handog, at lahat ng ina ay napuspos ng galak at naliwanagan. Parang mga yogi na nakamit ang pinakamataas na katotohanan, o parang mga palaging maysakit na nakamit ang nektar ng imortalidad. Parang isang dukha mula sa kapanganakan na nakatagpo ng bato ng pilosopo, o isang bulag na nakamit ang magandang kaloob ng paningin. Parang isang pipi na pinagupahan ni Saraswati sa kanyang bibig, o parang isang mandirigma na nakamit ang tagumpay sa digmaan.
Doha 350(क)-(ख)
एहि सुख ते सत कोटि गुन पावहिं मातु अनंदु।भाइन्ह सहित बिआहि घर आए रघुकुलचंदु।।350(क)।।
लोक रीत जननी करहिं बर दुलहिनि सकुचाहिं।मोदु बिनोदु बिलोकि बड़ रामु मनहिं मुसकाहिं।।350(ख)।।
ehi sukha te sata koṭi guna pāvahiṁ mātu anaṁdu |bhāinha sahita biāhi ghara āe raghukulacaṁdu ||350(ka)||
loka rīta jananī karahiṁ bara dulahini sakucāhiṁ |modu binodu biloki baṛa rāmu manahiṁ musakāhiṁ ||350(kha)||
Ang mga ina ay nakaramdam ng kagalakan na isang daang milyong beses na higit pa dito, nang dumating si Rama, ang buwan ng angkan ng Raghu, sa bahay na kasal, kasama ang kanyang mga kapatid. Ang mga ina ay nagsagawa ng mga ritong ayon sa kaugalian ng mundo, at ang mga kasintahang lalaki at babae ay nahiya. Nakita ang malaking galak at kasiyahan, si Rama ay ngumiti sa kanyang puso.
Chaupai 351.1-4
देव पितर पूजे बिधि नीकी।पूजीं सकल बासना जी की।।
सबहिं बंदि मागहिं बरदाना।भाइन्ह सहित राम कल्याना।।
अंतरहित सुर आसिष देहीं।मुदित मातु अंचल भरि लेंहीं।।
भूपति बोलि बराती लीन्हे।जान बसन मनि भूषन दीन्हे।।
आयसु पाइ राखि उर रामहि।मुदित गए सब निज निज धामहि।।
पुर नर नारि सकल पहिराए।घर घर बाजन लगे बधाए।।
जाचक जन जाचहि जोइ जोई।प्रमुदित राउ देहिं सोइ सोई।।
सेवक सकल बजनिआ नाना।पूरन किए दान सनमाना।।
deva pitara pūje bidhi nīkī |pūjīṁ sakala bāsanā jī kī ||
sabahiṁ baṁdi māgahiṁ baradānā |bhāinha sahita rāma kalyānā ||
aṁtarahita sura āsiṣa dehīṁ |mudita mātu aṁcala bhari leṁhīṁ ||
bhūpati boli barātī līnhe |jāna basana mani bhūṣana dīnhe ||
āyasu pāi rākhi ura rāmahi |mudita gae saba nija nija dhāmahi ||
pura nara nāri sakala pahirāe |ghara ghara bājana lage badhāe ||
jācaka jana jācahi joi joī |pramudita rāu dehiṁ soi soī ||
sevaka sakala bajaniā nānā |pūrana kie dāna sanamānā ||
Ang mga reyna ay sinalang ang mga diyos at mga ninuno nang wasti, at sa gayon ay natupad ang bawat pagnanasa ng kanilang mga puso. Yumuko sa lahat sila, sila ay humingi bilang biyaya ang kapakanan ni Rama kasama ang kanyang mga kapatid. Ang mga diyos, na hindi nakikita, ay nagbigay ng kanilang pagpapala, at ang mga ina, na masaya, ay pumuno sa kanilang mga laylay ng damit. Ang hari ay tumawag sa mga kasapi ng prusisyon ng kasal at nagbigay sa kanila ng sasakyan, damit, hiyas, at palamuti. Matanggap ang pahintulot, at itinatago si Rama sa kanilang mga puso, silang lahat ay nagpunta nang masaya bawat isa sa kanyang sariling tahanan. Lahat ng lalaki at babae sa lungsod ay binigyan ng damit na isuot, at sa bawat bahay nagsimulang tumugtog ang musika ng pagdiriwang. Anumang hingin ng mga pulubi, ang masayang hari ay binigyan ng mismong iyon sa kanila. Lahat ng alipin at iba't ibang musikero ay pinuspos nang buo ng mga kaloob at pagpaparangal.
Doha 351
देंहिं असीस जोहारि सब गावहिं गुन गन गाथ।तब गुर भूसुर सहित गृहँ गवनु कीन्ह नरनाथ।।351।।
deṁhiṁ asīsa johāri saba gāvahiṁ guna gana gātha |taba gura bhūsura sahita gṛhã gavanu kīnha naranātha ||351||
Lahat sila ay nagbigay galang na nakatiklop ang kamay at nagbigay ng pagpapala, at umawit ng mga kuwento tungkol sa kanyang maraming kabutihan. Pagkatapos ang hari, panginoon ng mga tao, ay nagpunta sa kanyang palasyo kasama ang kanyang guro at mga Brahmin.
Chaupai 352.1-4
जो बसिष्ठ अनुसासन दीन्ही।लोक बेद बिधि सादर कीन्ही।।
भूसुर भीर देखि सब रानी।सादर उठीं भाग्य बड़ जानी।।
पाय पखारि सकल अन्हवाए।पूजि भली बिधि भूप जेवाँए।।
आदर दान प्रेम परिपोषे।देत असीस चले मन तोषे।।
बहु बिधि कीन्हि गाधिसुत पूजा।नाथ मोहि सम धन्य न दूजा।।
कीन्हि प्रसंसा भूपति भूरी।रानिन्ह सहित लीन्हि पग धूरी।।
भीतर भवन दीन्ह बर बासु।मन जोगवत रह नृप रनिवासू।।
पूजे गुर पद कमल बहोरी।कीन्हि बिनय उर प्रीति न थोरी।।
jo basiṣṭha anusāsana dīnhī |loka beda bidhi sādara kīnhī ||
bhūsura bhīra dekhi saba rānī |sādara uṭhīṁ bhāgya baṛa jānī ||
pāya pakhāri sakala anhavāe |pūji bhalī bidhi bhūpa jevā̃e ||
ādara dāna prema paripoṣe |deta asīsa cale mana toṣe ||
bahu bidhi kīnhi gādhisuta pūjā |nātha mohi sama dhanya na dūjā ||
kīnhi prasaṁsā bhūpati bhūrī |rāninha sahita līnhi paga dhūrī ||
bhītara bhavana dīnha bara bāsu |mana jogavata raha nṛpa ranivāsū ||
pūje gura pada kamala bahorī |kīnhi binaya ura prīti na thorī ||
Anumang tagubilin na ibinigay ni Vasishtha, isinagawa ng hari nang may paggalang, alinsunod sa kaugalian ng mundo at sa panuntunan ng Veda. Nakakita sa karamihan ng mga Brahmin, ang lahat ng reyna ay tumayo nang may paggalang, itinuturing ang kanilang sarili na napakamaswerte. Hinugasan nila ang mga paa ng lahat ng Brahmin at niliguan sila, at ang hari, na iginagalang sila nang wasto, ay pinakain sila ng handaan. Pinuspos ng paggalang, kaloob, at pagmamahal, ang mga Brahmin ay umalis nang may nasisiyahang puso, na nagbibigay ng kanilang pagpapala. Sa maraming paraan ipinakita niya ang paggalang sa anak ni Gadhi, na sinasabi, "Panginoon ko, walang iba pang kasing swerte ko." Pinuri siya ng hari nang sagana, at kasama ang mga reyna ay kinuha ang alikabok ng kanyang paa. Ibinigay niya sa kanya ang napakagandang tirahan sa loob ng palasyo, at ang hari at ang mga babae sa bahay-hari ay patuloy na inaalagaan ang kanyang mga nais sa puso, handa sa paglilingkod sa kanya. Pagkatapos ay sinalangin niya muli ang mga paa na parang lotus ng kanyang guru at nagpakumbaba na nanalangin, na may malaking pagmamahal sa kanyang puso.
Doha 352
बधुन्ह समेत कुमार सब रानिन्ह सहित महीसु।पुनि पुनि बंदत गुर चरन देत असीस मुनीसु।।352।।
badhunha sameta kumāra saba rāninha sahita mahīsu |puni puni baṁdata gura carana deta asīsa munīsu ||352||
Kasama ang mga nobya, lahat ng mga prinsipe, at ang mga reyna, ang hari ay paulit-ulit na yumuyukod sa mga paa ng guru, habang ang panginoon ng mga santo ay nagbibigay ng mga basbas.
Chaupai 353.1-4
बिनय कीन्हि उर अति अनुरागें।सुत संपदा राखि सब आगें।।
नेगु मागि मुनिनायक लीन्हा।आसिरबादु बहुत बिधि दीन्हा।।
उर धरि रामहि सीय समेता।हरषि कीन्ह गुर गवनु निकेता।।
बिप्रबधू सब भूप बोलाई।चैल चारु भूषन पहिराई।।
बहुरि बोलाइ सुआसिनि लीन्हीं।रुचि बिचारि पहिरावनि दीन्हीं।।
नेगी नेग जोग सब लेहीं।रुचि अनुरुप भूपमनि देहीं।।
प्रिय पाहुने पूज्य जे जाने।भूपति भली भाँति सनमाने।।
देव देखि रघुबीर बिबाहू।बरषि प्रसून प्रसंसि उछाहू।।
binaya kīnhi ura ati anurāgeṁ |suta saṁpadā rākhi saba āgeṁ ||
negu māgi munināyaka līnhā |āsirabādu bahuta bidhi dīnhā ||
ura dhari rāmahi sīya sametā |haraṣi kīnha gura gavanu niketā ||
biprabadhū saba bhūpa bolāī |caila cāru bhūṣana pahirāī ||
bahuri bolāi suāsini līnhīṁ |ruci bicāri pahirāvani dīnhīṁ ||
negī nega joga saba lehīṁ |ruci anurupa bhūpamani dehīṁ ||
priya pāhune pūjya je jāne |bhūpati bhalī bhā̃ti sanamāne ||
deva dekhi raghubīra bibāhū |baraṣi prasūna prasaṁsi uchāhū ||
Na may matinding pag-ibig sa kanyang puso, ang hari ay nagpakumbaba at nagmakaawa, inilalagay ang kanyang mga anak at lahat ng kanyang yaman sa harap ng santo. Ang pinuno ng mga santo ay humingi lamang ng karaniwang handog at tinanggap ito, at binasbasan ang hari sa maraming paraan. Itinatago si Rama at si Sita sa kanyang puso, ang guro ay masayang naglakad patungo sa kanyang tahanan. Tinawag ng hari ang lahat ng asawa ng mga Brahman, at pinasuot sa mga ito ng magagandang kasuotan at alahas. Pagkatapos ay tinawag niya ang mga babaeng may asawa sa pamilya, at isinasaalang-alang ang kagustuhan ng bawat isa, binigyan sila ng kasuotan bilang kaloob. Ang mga lingkod na may karapatan sa karaniwang kaloob ay lahat tumanggap ng nararapat sa kanila, at ang hiyas ng mga hari ay nagbigay sa bawat isa ayon sa kanyang kagustuhan. Ang mga panauhin na alam niyang minamahal o nararapat igalang, ay pinarangalan ng hari sa nararapat na paraan. Ang mga diyos, nakakita sa kasal ni Rama, ay nag-ulan ng mga bulaklak at pinuri ang pagdiriwang.
Doha 353
चले निसान बजाइ सुर निज निज पुर सुख पाइ।कहत परसपर राम जसु प्रेम न हृदयँ समाइ।।353।।
cale nisāna bajāi sura nija nija pura sukha pāi |kahata parasapara rāma jasu prema na hṛdayã samāi ||353||
Ang mga diyos ay umalis, tumutugtog ng kanilang mga instrumento, bawat isa ay bumabalik sa kanyang sariling lungsod nang may kagalakan. Nagsalita sila sa isa't isa tungkol sa katanyagan ni Rama, ang kanilang mga puso ay hindi makapaglaman ng kanilang pag-ibig.
Chaupai 354.1-4
सब बिधि सबहि समदि नरनाहू।रहा हृदयँ भरि पूरि उछाहू।।
जहँ रनिवासु तहाँ पगु धारे।सहित बहूटिन्ह कुअँर निहारे।।
लिए गोद करि मोद समेता।को कहि सकइ भयउ सुखु जेता।।
बधू सप्रेम गोद बैठारीं।बार बार हियँ हरषि दुलारीं।।
देखि समाजु मुदित रनिवासू।सब कें उर अनंद कियो बासू।।
कहेउ भूप जिमि भयउ बिबाहू।सुनि हरषु होत सब काहू।।
जनक राज गुन सीलु बड़ाई।प्रीति रीति संपदा सुहाई।।
बहुबिधि भूप भाट जिमि बरनी।रानीं सब प्रमुदित सुनि करनी।।
saba bidhi sabahi samadi naranāhū |rahā hṛdayã bhari pūri uchāhū ||
jahã ranivāsu tahā̃ pagu dhāre |sahita bahūṭinha kuãra nihāre ||
lie goda kari moda sametā |ko kahi sakai bhayau sukhu jetā ||
badhū saprema goda baiṭhārīṁ |bāra bāra hiyã haraṣi dulārīṁ ||
dekhi samāju mudita ranivāsū |saba keṁ ura anaṁda kiyo bāsū ||
kaheu bhūpa jimi bhayau bibāhū |suni haraṣu hota saba kāhū ||
janaka rāja guna sīlu baṛāī |prīti rīti saṁpadā suhāī ||
bahubidhi bhūpa bhāṭa jimi baranī |rānīṁ saba pramudita suni karanī ||
Matapos parangalan ang lahat sa bawat paraan, ang hari ay nagbalik na ang puso ay napuno nang lubos ng galak. Siya'y pumasok sa looban ng mga babae, at doon niya nakita ang mga prinsipe kasama ang kanilang mga nobya. Sa galak, kanyang kinandungan sila. Sino ang makapagsasabi kung gaano kalaki ang kaligayahan? Ang mga reyna nang may pag-ibig ay kandungan ang mga nobya, at nang paulit-ulit, na may galak sa puso, sila'y kinalinga. Nakita ang pagtitipon, ang looban ng mga babae ay napuspos ng galak, at ang kagalakan ay nanahan sa puso ng bawat isa. Ikinwento ng hari kung paano naganap ang kasal, at lahat ay nagalak nang marinig ito. Ikinwento niya ang mga kabutihan ng Hari Janaka, ang kanyang mahinahong kalikasan at kadakilaan, at ang magandang pagmamahal, kagandang-asal, at yaman ng okasyon. Sa maraming paraan inilarawan ng hari ang lahat na parang isang mang-aawit, at ang mga reyna ay lubos na nagalak sa pagdinig sa ginawa.
Doha 354
सुतन्ह समेत नहाइ नृप बोलि बिप्र गुर ग्याति।भोजन कीन्ह अनेक बिधि घरी पंच गइ राति।।354।।
sutanha sameta nahāi nṛpa boli bipra gura gyāti |bhojana kīnha aneka bidhi gharī paṁca gai rāti ||354||
Ang hari ay naligo kasama ang kanyang mga anak, at pinatawag ang mga Brahmana, ang kanyang guro, at ang kanyang mga kamag-anak. Sila'y nagsalo sa isang handog na may iba't ibang uri ng pagkain, at nang panahong iyon ay limang ghari ng gabi ang nakalipas.
Chaupai 355.1-4
मंगलगान करहिं बर भामिनि।भै सुखमूल मनोहर जामिनि।।
अँचइ पान सब काहूँ पाए।स्रग सुगंध भूषित छबि छाए।।
रामहि देखि रजायसु पाई।निज निज भवन चले सिर नाई।।
प्रेम प्रमोद बिनोदु बढ़ाई।समउ समाजु मनोहरताई।।
कहि न सकहि सत सारद सेसू।बेद बिरंचि महेस गनेसू।।
सो मै कहौं कवन बिधि बरनी।भूमिनागु सिर धरइ कि धरनी।।
नृप सब भाँति सबहि सनमानी।कहि मृदु बचन बोलाई रानी।।
बधू लरिकनीं पर घर आईं।राखेहु नयन पलक की नाई।।
maṁgalagāna karahiṁ bara bhāmini |bhai sukhamūla manohara jāmini ||
ãcai pāna saba kāhū̃ pāe |sraga sugaṁdha bhūṣita chabi chāe ||
rāmahi dekhi rajāyasu pāī |nija nija bhavana cale sira nāī ||
prema pramoda binodu baṛhāī |samau samāju manoharatāī ||
kahi na sakahi sata sārada sesū |beda biraṁci mahesa ganesū ||
so mai kahauṁ kavana bidhi baranī |bhūmināgu sira dharai ki dharanī ||
nṛpa saba bhā̃ti sabahi sanamānī |kahi mṛdu bacana bolāī rānī ||
badhū larikanīṁ para ghara āīṁ |rākhehu nayana palaka kī nāī ||
Ang mga magagandang babae ay umawit ng mga awit ng kapalaran, at ang gabi ay naging maganda, pinagmumulan ng lahat ng kaligayahan. Matapos magbanlaw, lahat ay tumanggap ng dahon ng ikmo, at pagkaraang marangkas ng mga kuwintas na bulaklak at pabango ay nagniningning sila sa karangyaan. Matapos tingnan si Rama at makakuha ng kanyang pahintulot, ay yumuko sila at nagbalik bawat isa sa kanyang sariling bahay. Ang pag-ibig, ang tuwa, at galak na lumago doon, ang okasyon, ang pagtitipon, at ang kagandahan nito, isang daang Sharada at Shesha ay hindi makapagsasabi, gayundin ang Veda, Brahma, Mahesha, at Ganesha. Kaya paano ko maikukuwento ito? Makakapasan ba ng lupa sa ulo ang ahas sa lupa? Ang hari ay nagparangal sa lahat sa bawat paraan, pagkatapos ay tinawag ang mga reyna at nagsalita sa kanila ng mga malambot na salita. "Ang mga nobya ay mga batang babae lamang, at dumating sa bahay na hindi sa kanila. Ingatan ninyo sila tulad ng pag-iingat ng pilikmata sa mata."
Doha 355
लरिका श्रमित उनीद बस सयन करावहु जाइ।अस कहि गे बिश्रामगृहँ राम चरन चितु लाइ।।355।।
larikā śramita unīda basa sayana karāvahu jāi |asa kahi ge biśrāmagṛhã rāma carana citu lāi ||355||
Ang mga bata ay pagod at antok; pumunta kayo at itulog sila. Sa pagsasabi nito, pumunta siya sa kanyang silid-tulugan, ang kanyang isipan ay nakatuon sa mga paa ni Rama.
Chaupai 356.1-4
भूप बचन सुनि सहज सुहाए।जरित कनक मनि पलँग डसाए।।
सुभग सुरभि पय फेन समाना।कोमल कलित सुपेतीं नाना।।
उपबरहन बर बरनि न जाहीं।स्रग सुगंध मनिमंदिर माहीं।।
रतनदीप सुठि चारु चँदोवा।कहत न बनइ जान जेहिं जोवा।।
सेज रुचिर रचि रामु उठाए।प्रेम समेत पलँग पौढ़ाए।।
अग्या पुनि पुनि भाइन्ह दीन्ही।निज निज सेज सयन तिन्ह कीन्ही।।
देखि स्याम मृदु मंजुल गाता।कहहिं सप्रेम बचन सब माता।।
मारग जात भयावनि भारी।केहि बिधि तात ताड़का मारी।।
bhūpa bacana suni sahaja suhāe |jarita kanaka mani palãga ḍasāe ||
subhaga surabhi paya phena samānā |komala kalita supetīṁ nānā ||
upabarahana bara barani na jāhīṁ |sraga sugaṁdha manimaṁdira māhīṁ ||
ratanadīpa suṭhi cāru cãdovā |kahata na banai jāna jehiṁ jovā ||
seja rucira raci rāmu uṭhāe |prema sameta palãga pauṛhāe ||
agyā puni puni bhāinha dīnhī |nija nija seja sayana tinha kīnhī ||
dekhi syāma mṛdu maṁjula gātā |kahahiṁ saprema bacana saba mātā ||
māraga jāta bhayāvani bhārī |kehi bidhi tāta tāṛakā mārī ||
Makinig sa mga salita ng hari na natural at mapagmahal, ang mga lingkod ay naglatag ng higaang ginto na pinapalamutian ng mga hiyas. Ito ay maganda at mabango, natatakpan ng maraming puting kumot na malambot at kaibig-ibig, parang bula ng gatas. Ang mga unan at suhay na maganda ay hindi maipapaliwanag; at sa silid na pinalamutian ng hiyas ay may mga putong na mabango. May mga ilawang hiyas at isang kanopi na napakaganda; hindi maikukwento sa salita, at lamang ang nakakita nito ang makakaalam. Nang ihanda nila ang magandang higaan, itinaas nila si Rama at inihiga nang may pag-ibig sa kama. Muli at muli ay nag-utos si Rama sa kanyang mga kapatid na umuwi, at bawat isa sa kanila ay humiga upang matulog sa sariling higaan. Nakita ang anyong madilim, malambot at maganda, at lahat ng ina ay nagsalita nang may pagmamahal. Anak, paano mo pinatay ang kakila-kilabot at nakakatakot na si Tadaka sa daan?
Doha 356
घोर निसाचर बिकट भट समर गनहिं नहिं काहु।मारे सहित सहाय किमि खल मारीच सुबाहु।।356।।
ghora nisācara bikaṭa bhaṭa samara ganahiṁ nahiṁ kāhu |māre sahita sahāya kimi khala mārīca subāhu ||356||
Sila ay mga karumal-dumal na demonyo, mga mabangis na mandirigma na hindi itinuturing na may kapantay sa labanan. Paano mo napatay ang balakyong Maricha at Subahu kasama ang mga kasama nila?
Chaupai 357.1-4
मुनि प्रसाद बलि तात तुम्हारी।ईस अनेक करवरें टारी।।
मख रखवारी करि दुहुँ भाई।गुरु प्रसाद सब बिद्या पाई।।
मुनितय तरी लगत पग धूरी।कीरति रही भुवन भरि पूरी।।
कमठ पीठि पबि कूट कठोरा।नृप समाज महुँ सिव धनु तोरा।।
बिस्व बिजय जसु जानकि पाई।आए भवन ब्याहि सब भाई।।
सकल अमानुष करम तुम्हारे।केवल कौसिक कृपाँ सुधारे।।
आजु सुफल जग जनमु हमारा।देखि तात बिधुबदन तुम्हारा।।
जे दिन गए तुम्हहि बिनु देखें।ते बिरंचि जनि पारहिं लेखें।।
muni prasāda bali tāta tumhārī |īsa aneka karavareṁ ṭārī ||
makha rakhavārī kari duhũ bhāī |guru prasāda saba bidyā pāī ||
munitaya tarī lagata paga dhūrī |kīrati rahī bhuvana bhari pūrī ||
kamaṭha pīṭhi pabi kūṭa kaṭhorā |nṛpa samāja mahũ siva dhanu torā ||
bisva bijaya jasu jānaki pāī |āe bhavana byāhi saba bhāī ||
sakala amānuṣa karama tumhāre |kevala kausika kṛpā̃ sudhāre ||
āju suphala jaga janamu hamārā |dekhi tāta bidhubadana tumhārā ||
je dina gae tumhahi binu dekheṁ |te biraṁci jani pārahiṁ lekheṁ ||
Iniaalay ko ang aking sarili para sa iyo, anak ko: sa biyaya ng sage, itinaboy ng Diyos ang maraming kapahamakan mula sa iyo. Kayong dalawang kapatid ay nagbantay sa handog, at sa biyaya ng guro ay nakuha ninyo ang lahat ng kaalaman. Ang asawa ng sage ay nailigtas nang dumampi ang alikabok ng inyong mga paa, at ang inyong katanyagan ay kumalat at napuno sa buong mundo. Sa kapulungan ng mga hari, sinira ninyo ang pana ni Shiva, na kasing tigas ng likod ng pagong o kumpol ng kidlat. Nakuha ninyo ang tagumpay sa buong mundo, katanyagan, at nakamit si Janaki; at lahat ng kapatid ay umuwi na kasal na. Ang lahat ng inyong gawa ay higit pa sa tao; lamang sa biyaya ni Kaushika ang mga ito ay nagtagumpay. Ngayon ang aking kapanganakan sa mundo ay nagbunga, anak ko, nang makita ko ang iyong mukhang parang buwan. Huwag sana sanang isama ni Brahma sa aking pagtala ang mga araw na lumipas nang hindi kita nakikita.
Doha 357
राम प्रतोषीं मातु सब कहि बिनीत बर बैन।सुमिरि संभु गुर बिप्र पद किए नीदबस नैन।।357।।
rāma pratoṣīṁ mātu saba kahi binīta bara baina |sumiri saṁbhu gura bipra pada kie nīdabasa naina ||357||
Si Rama ay nagpalugod sa kanyang mga ina nang may pagpapakumbaba at magagandang salita, at yumukod sa mga paa ni Shiva, ng kanyang guru, at ng mga brahmin, kanyang ipinikit ang kanyang mga mata sa pagtulog.
Chaupai 358.1-4
नीदउँ बदन सोह सुठि लोना।मनहुँ साँझ सरसीरुह सोना।।
घर घर करहिं जागरन नारीं।देहिं परसपर मंगल गारीं।।
पुरी बिराजति राजति रजनी।रानीं कहहिं बिलोकहु सजनी।।
सुंदर बधुन्ह सासु लै सोई।फनिकन्ह जनु सिरमनि उर गोई।।
प्रात पुनीत काल प्रभु जागे।अरुनचूड़ बर बोलन लागे।।
बंदि मागधन्हि गुनगन गाए।पुरजन द्वार जोहारन आए।।
बंदि बिप्र सुर गुर पितु माता।पाइ असीस मुदित सब भ्राता।।
जननिन्ह सादर बदन निहारे।भूपति संग द्वार पगु धारे।।
nīdaũ badana soha suṭhi lonā |manahũ sā̃jha sarasīruha sonā ||
ghara ghara karahiṁ jāgarana nārīṁ |dehiṁ parasapara maṁgala gārīṁ ||
purī birājati rājati rajanī |rānīṁ kahahiṁ bilokahu sajanī ||
suṁdara badhunha sāsu lai soī |phanikanha janu siramani ura goī ||
prāta punīta kāla prabhu jāge |arunacūṛa bara bolana lāge ||
baṁdi māgadhanhi gunagana gāe |purajana dvāra johārana āe ||
baṁdi bipra sura gura pitu mātā |pāi asīsa mudita saba bhrātā ||
jananinha sādara badana nihāre |bhūpati saṁga dvāra pagu dhāre ||
Sa pagkakatulog ang kanyang mukha ay nagningning nang napakaganda, parang pulang lotus na nakasarado sa takipsilip. Sa bawat bahay ang mga babae ay nagpuyat, at nagpapalitan ng mga awit na pumupuri at nagbibiro. Ang lungsod ay nagningning, at ang gabi ay nagningning kasama nito. Ang mga reyna ay nagsabi, "Tingnan ninyo, mga kaibigan." Ang mga biyenan na babae ay dinala ang mga magandang nobya at sumahang kasama nila, parang mga ahas na itinatago ang hiyas na korona sa kanilang dibdib. Sa banal na oras ng bukang-liwayway ang Panginoon ay nagising, at ang mga magandang tandang na may pulang balahibo sa ulo ay nagsimulang umikok. Ang mga mang-aawit at musikero ay umawit ng kanyang maraming kabutihan, at ang mga taga-lungsod ay dumating sa pintuan upang magbigay galang. Nagyukod sa mga Brahmana, sa mga diyos, sa kanilang guru, at sa kanilang ama at mga ina, at natanggap ang kanilang pagpapala, ang lahat ng mga kapatid ay nagalak. Ang mga ina ay tumingin sa kanilang mga mukha nang may pagmamahal, at ang mga kapatid ay lumakad patungo sa pintuan kasama ang hari.
Doha 358
कीन्ह सौच सब सहज सुचि सरित पुनीत नहाइ।प्रातक्रिया करि तात पहिं आए चारिउ भाइ।।358।।
kīnha sauca saba sahaja suci sarita punīta nahāi |prātakriyā kari tāta pahiṁ āe cāriu bhāi ||358||
Siya ay nagsagawa ng kanyang paglilinis nang may natural na kalinisan, naligo sa banal na ilog, at pagkatapos gawin ang kanyang mga ritwal sa umaga, ang apat na kapatid ay dumating sa harapan ng kanilang ama.
Chaupai 359.1-4
भूप बिलोकि लिए उर लाई।बैठै हरषि रजायसु पाई।।
देखि रामु सब सभा जुड़ानी।लोचन लाभ अवधि अनुमानी।।
पुनि बसिष्टु मुनि कौसिक आए।सुभग आसनन्हि मुनि बैठाए।।
सुतन्ह समेत पूजि पद लागे।निरखि रामु दोउ गुर अनुरागे।।
कहहिं बसिष्टु धरम इतिहासा।सुनहिं महीसु सहित रनिवासा।।
मुनि मन अगम गाधिसुत करनी।मुदित बसिष्ट बिपुल बिधि बरनी।।
बोले बामदेउ सब साँची।कीरति कलित लोक तिहुँ माची।।
सुनि आनंदु भयउ सब काहू।राम लखन उर अधिक उछाहू।।
bhūpa biloki lie ura lāī |baiṭhai haraṣi rajāyasu pāī ||
dekhi rāmu saba sabhā juṛānī |locana lābha avadhi anumānī ||
puni basiṣṭu muni kausika āe |subhaga āsananhi muni baiṭhāe ||
sutanha sameta pūji pada lāge |nirakhi rāmu dou gura anurāge ||
kahahiṁ basiṣṭu dharama itihāsā |sunahiṁ mahīsu sahita ranivāsā ||
muni mana agama gādhisuta karanī |mudita basiṣṭa bipula bidhi baranī ||
bole bāmadeu saba sā̃cī |kīrati kalita loka tihũ mācī ||
suni ānaṁdu bhayau saba kāhū |rāma lakhana ura adhika uchāhū ||
Ang hari ay yakap sila sa kanyang puso sa pagkakakita sa kanila, at umupo na may kagalakan, na nakuha ang nais ng kanyang puso. Sa pagmasdan kay Rama, ang buong pagtitipon ay napuno ng kagalakan, itinuturing ang paningin na isang walang hanggang biyaya. Pagkatapos ay dumating si Vashishtha at ang pantas na si Kushika; ang mga pantas ay umupo sa magagandang upuan. Kasama ang kanilang mga anak sila ay sumamba sa mga paa ng mga pantas; ang dalawang guru ay tumingin kay Rama nang may pag-ibig. Si Vashishtha ay nagsalaysay ng kasaysayan ng katuwiran; ang hari at ang mga reyna ay nakinig. Ang mga gawa ng anak ni Gadhi ay higit sa iniisip ng mga pantas; ang masayang si Vashishtha ay naglarawan nang masusi. Si Vamadeva ay nagsabi, Ang lahat ng ito ay totoo; ang kanyang katanyagan ay kumalat sa tatlong mundo. Sa pagkakarinig nito, ang lahat ay napuno ng kagalakan; sa mga puso ni Rama at Lakshmana ay may malaking katuwaan.
Doha 359
मंगल मोद उछाह नित जाहिं दिवस एहि भाँति।उमगी अवध अनंद भरि अधिक अधिक अधिकाति।।359।।
maṁgala moda uchāha nita jāhiṁ divasa ehi bhā̃ti |umagī avadha anaṁda bhari adhika adhika adhikāti ||359||
Araw-araw ay lumipas sa mapalad na kagalakan at katuwaan sa ganitong paraan. Ang Ayodhya ay napuno ng kaginhawahan, at ang kasiyahan ay lalong lumago nang lumago.
Frequently Asked Questions
परम्परा में यह खण्ड ‘गृह-मंगल’ और ‘दाम्पत्य-संस्कार’ को राम-सम्बन्ध से पवित्र करने वाला माना जाता है—श्रवण/पाठ से घर में सौहार्द, दान-प्रवृत्ति, गुरु-भक्ति और ‘वात्सल्य-रस’ की वृद्धि होती है; विशेषतः विवाह, गृह-प्रवेश, या कुल-देवता पूजन के अवसर पर मंगल-पाठ के रूप में फलदायक कहा जाता है।
मंगल-सम्पुट के रूप में अनेक परम्पराएँ ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ या ‘सियाराममय सब जग जानी’ का जप-सम्पुट जोड़ती हैं; गृह-मंगल प्रसंगों में ‘राम’ नाम-सम्पुट (प्रत्येक दोहा/चौपाई के बाद ‘राम राम’) भी लोक-प्रचलित है।
Ask anything about Prakarana 36 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
