Prakarana 34
सोपान-प्रवेश: ‘मंगल-आरम्भ’ से ‘भक्ति-बीज’ तक। बालकाण्ड में राम-लीला का प्रथम दर्शन जीव के भीतर श्रद्धा (श्रवण-रुचि) जगाता है। यहाँ विवाह-उत्सव, अतिथि-सत्कार, गुरु-कृपा, दान और कुल-रीति—ये सब ‘धर्म-आचरण’ को भक्ति का आधार बनाते हैं। इस खण्ड का द्वार-भाव यह है कि मोक्ष-मार्ग का पहला पायदान सामाजिक-धर्म और प्रेम-सम्बन्धों की शुद्धि से खुलता है; लोक-मर्यादा के भीतर रहकर भी ईश्वर-प्रेम (सगुण-भक्ति) निरन्तर नूतन होता जाता है।
Sa talakang ito (mga Doha 330, 339), ang daloy ng rasa ay "pagkatapos ng kasal" isang pagkakaisa ng utsāha (masiglang pagdiriwang), karuṇ-vipralambha (malambot na paghihiwalay), vātsalya, at dāna-dharma. Ang paulit-ulit na parirala na "nit nūtan maṅgal" ay ginagawang karanasan ng kwento ang laging bagong biyaya: ang pagpapakita ng gastador ni Janaka sa mga panauhin, ang pagsamba ni Daśaratha sa guru at mga kaloob sa mga brāhmaṇa, at sa pagpaalam ang napakalaking pag-ibig ng mga babae sa palasyo at pamilya ni Janaka, lahat ng ito ay nagpapatibay sa pundasyong panlipunan ng bhakti (maryādā). Inilalarawan ni Tulasī ang karangyaang hari hindi lamang para sa kasayahan ng kadakilaan; kundi inilalagay niya ang dāna at sevā tulad ng pagdadalisay ng yajña, upang kahit ang gṛhastha-dharma ay maging sādhana. Ang tugatog ng emosyon ay ang pagpaparamdam: ang paglalakbay ni Sītā sa palanquin, mga pagpapala ng ina, ang pagmamahal ng biyenan at manugang, at ang panloob na pagkakabukod ng mapagkawilihang paghihiwalay, ang virahang ito ay mamaya ay magpapalalim sa bhakti. Kaya't ang bahaging ito ng Bālakāṇḍa ay nagdadalisay sa jīva sa pamamagitan ng pagmamahal at inihahanda ito para sa susunod na sopāna.
Verses
Chaupai 330.1-4
नित नूतन मंगल पुर माहीं।निमिष सरिस दिन जामिनि जाहीं।।
बड़े भोर भूपतिमनि जागे।जाचक गुन गन गावन लागे।।
देखि कुअँर बर बधुन्ह समेता।किमि कहि जात मोदु मन जेता।।
प्रातक्रिया करि गे गुरु पाहीं।महाप्रमोदु प्रेमु मन माहीं।।
करि प्रनाम पूजा कर जोरी।बोले गिरा अमिअँ जनु बोरी।।
तुम्हरी कृपाँ सुनहु मुनिराजा।भयउँ आजु मैं पूरनकाजा।।
अब सब बिप्र बोलाइ गोसाईं।देहु धेनु सब भाँति बनाई।।
सुनि गुर करि महिपाल बड़ाई।पुनि पठए मुनि बृंद बोलाई।।
nita nūtana maṁgala pura māhīṁ |nimiṣa sarisa dina jāmini jāhīṁ ||
baṛe bhora bhūpatimani jāge |jācaka guna gana gāvana lāge ||
dekhi kuãra bara badhunha sametā |kimi kahi jāta modu mana jetā ||
prātakriyā kari ge guru pāhīṁ |mahāpramodu premu mana māhīṁ ||
kari pranāma pūjā kara jorī |bole girā amiã janu borī ||
tumharī kṛpā̃ sunahu munirājā |bhayaũ āju maiṁ pūranakājā ||
aba saba bipra bolāi gosāīṁ |dehu dhenu saba bhā̃ti banāī ||
suni gura kari mahipāla baṛāī |puni paṭhae muni bṛṁda bolāī ||
Sa lungsod may sariwang kaligayahan bawat araw, at ang mga araw at gabi ay lumilipas na parang kisap ng mata. Ang hiyas ng mga hari ay nagising sa madaling araw, at ang mga mang-aawit ay nagsimulang awitin ang kanyang maraming kabutihan. Makita ang mga prinsipe kasama ang kanilang marangal na mga nobya, paano masasabi kung gaano kalaki ang galak sa kanyang puso? Matapos gawin ang kanyang mga ritwal ng umaga, siya'y pumunta sa kanyang guro, nang may matinding galak at pag-ibig sa puso. Siya'y yumukod at sinamba siya, at nang nakatiklop ang mga kamay ay nagsalita ng mga salitang parang binabad sa nektar. "Dinggin mo, hari ng mga pantas: sa iyong biyaya, ngayon ay natupad na ang lahat ng aking layunin. Ngayon, panginoon, ipatawag mo ang lahat ng Brahman at ibigay mo sa kanila ang mga baka, na pinakamaganda sa lahat ng paraan. Nang marinig ito ng guro, pinuri niya ang hari, at pagkatapos ay nagpadala upang ipatawag ang kapisanan ng mga pantas.
Doha 330
बामदेउ अरु देवरिषि बालमीकि जाबालि।आए मुनिबर निकर तब कौसिकादि तपसालि।।330।।
bāmadeu aru devariṣi bālamīki jābāli |āe munibara nikara taba kausikādi tapasāli ||330||
Pagkatapos ay dumating si Vamadeva at si Narada, ang banal na resi, kasama si Valmiki at si Jabali, at isang kumpulan ng mga dakilang resi, si Vishvamitra at iba pang mga dakilang asetiko.
Chaupai 331.1-4
दंड प्रनाम सबहि नृप कीन्हे।पूजि सप्रेम बरासन दीन्हे।।
चारि लच्छ बर धेनु मगाई।कामसुरभि सम सील सुहाई।।
सब बिधि सकल अलंकृत कीन्हीं।मुदित महिप महिदेवन्ह दीन्हीं।।
करत बिनय बहु बिधि नरनाहू।लहेउँ आजु जग जीवन लाहू।।
पाइ असीस महीसु अनंदा।लिए बोलि पुनि जाचक बृंदा।।
कनक बसन मनि हय गय स्यंदन।दिए बूझि रुचि रबिकुलनंदन।।
चले पढ़त गावत गुन गाथा।जय जय जय दिनकर कुल नाथा।।
एहि बिधि राम बिआह उछाहू।सकइ न बरनि सहस मुख जाहू।।
daṁḍa pranāma sabahi nṛpa kīnhe |pūji saprema barāsana dīnhe ||
cāri laccha bara dhenu magāī |kāmasurabhi sama sīla suhāī ||
saba bidhi sakala alaṁkṛta kīnhīṁ |mudita mahipa mahidevanha dīnhīṁ ||
karata binaya bahu bidhi naranāhū |laheũ āju jaga jīvana lāhū ||
pāi asīsa mahīsu anaṁdā |lie boli puni jācaka bṛṁdā ||
kanaka basana mani haya gaya syaṁdana |die būjhi ruci rabikulanaṁdana ||
cale paṛhata gāvata guna gāthā |jaya jaya jaya dinakara kula nāthā ||
ehi bidhi rāma biāha uchāhū |sakai na barani sahasa mukha jāhū ||
Ang hari ay nagpatirapa sa kanilang lahat, at nang sambahin sila nang may pag-ibig, ay binigyan sila ng marangal na upuan. Pinatawag niya ang apat na raang libong piling baka, na mabait at maganda tulad ni Kamadhenu, ang baka ng langit. Kinalaan niya silang lahat sa bawat paraan, at ang masayang hari ay nagkaloob sa kanila sa mga Brahmin. Ang hari ay nanalangin nang may pagpapakumbaba sa maraming paraan, sinasabi, "Ngayon ay nakamit ko ang gantimpala ng buhay sa mundong ito." Matanggap ang kanilang pagpapala, ang hari ay nagalak, at pagkatapos ay tinawag ang karamihan ng mga pulubi. Ang kaluwalhatian ng lahi ng araw ay nagtanong sa nais ng bawat isa at nagkaloob ng ginto, damit, hiyas, kabayo, elepante, at karwahe. Sila ay umalis na nagbabasa at umaawit ng mga awit ng papuri: "Tagumpay, tagumpay, tagumpay sa panginoon ng lahi ng araw!" Sa ganitong paraan ipinagdiwang ang kasal ni Rama nang may kaligayahan; kahit ang may isang libong bibig ay hindi makapaglarawan nito.
Doha 331
बार बार कौसिक चरन सीसु नाइ कह राउ।यह सबु सुखु मुनिराज तव कृपा कटाच्छ पसाउ।।331।।
bāra bāra kausika carana sīsu nāi kaha rāu |yaha sabu sukhu munirāja tava kṛpā kaṭāccha pasāu ||331||
Ipinag-uukol ang kanyang ulo nang paulit-ulit sa mga paa ni Kaushika, sinabi ng hari: "O hari ng mga monghe, ang lahat ng kaligayahang ito ay bunga ng biyaya ng iyong mapagpalang tingin."
Chaupai 332.1-4
जनक सनेहु सीलु करतूती।नृपु सब भाँति सराह बिभूती।।
दिन उठि बिदा अवधपति मागा।राखहिं जनकु सहित अनुरागा।।
नित नूतन आदरु अधिकाई।दिन प्रति सहस भाँति पहुनाई।।
नित नव नगर अनंद उछाहू।दसरथ गवनु सोहाइ न काहू।।
बहुत दिवस बीते एहि भाँती।जनु सनेह रजु बँधे बराती।।
कौसिक सतानंद तब जाई।कहा बिदेह नृपहि समुझाई।।
अब दसरथ कहँ आयसु देहू।जद्यपि छाड़ि न सकहु सनेहू।।
भलेहिं नाथ कहि सचिव बोलाए।कहि जय जीव सीस तिन्ह नाए।।
janaka sanehu sīlu karatūtī |nṛpu saba bhā̃ti sarāha bibhūtī ||
dina uṭhi bidā avadhapati māgā |rākhahiṁ janaku sahita anurāgā ||
nita nūtana ādaru adhikāī |dina prati sahasa bhā̃ti pahunāī ||
nita nava nagara anaṁda uchāhū |dasaratha gavanu sohāi na kāhū ||
bahuta divasa bīte ehi bhā̃tī |janu saneha raju bãdhe barātī ||
kausika satānaṁda taba jāī |kahā bideha nṛpahi samujhāī ||
aba dasaratha kahã āyasu dehū |jadyapi chāṛi na sakahu sanehū ||
bhalehiṁ nātha kahi saciva bolāe |kahi jaya jīva sīsa tinha nāe ||
Pinuri ng hari sa lahat ng paraan ang pagmamahal ni Janaka, ang kanyang marangal na ugali, ang kanyang mga gawa, at ang kanyang kaluwalhatian. Araw-araw pagkagising, humingi ng paalam ang panginoon ng Ayodhya upang umalis. Pinigilan siya ni Janaka nang may pagmamahal. Araw-araw ay may bagong karangalan na lalong tumataas, at araw-araw ipinakita ang pagiging mabuting punong-abala sa isang libong paraan. Araw-araw ay may bagong kagalakan at pagdiriwang sa lungsod, at walang sinuman ang nagustuhan ang pag-iisip tungkol sa pag-alis ni Dasaratha. Maraming araw ang lumipas sa ganitong paraan, na parang ang mga panauhin ng kasalan ay tinali ng mga lubid ng pagmamahal. Pagkatapos ay pumunta sina Vishvamitra at Shatananda at pinayuhan ang hari ng Videha. "Ngayon ay ibigay mo na kay Dasaratha ang pahintulot na umalis, bagama't hindi mo magawang bitawan ang iyong pagmamahal sa kanya." "Mabuti nga, panginoon," sabi ni Janaka, at tinawag niya ang kanyang mga ministro. Sila ay dumating, sumigaw ng "Tagumpay, mahabang buhay!" at yumuko ang kanilang mga ulo.
Doha 332
अवधनाथु चाहत चलन भीतर करहु जनाउ।भए प्रेमबस सचिव सुनि बिप्र सभासद राउ।।332।।
avadhanāthu cāhata calana bhītara karahu janāu |bhae premabasa saciva suni bipra sabhāsada rāu ||332||
"Ang panginoon ng Ayodhya ay nais na umalis; ipaabot ang balita sa mga panloob na silong." Nang marinig ito, ang mga ministro, ang mga Brahmana, ang mga miyembro ng kapulungan, at ang hari mismo ay napusuan ng pag-ibig.
Chaupai 333.1-4
पुरबासी सुनि चलिहि बराता।बूझत बिकल परस्पर बाता।।
सत्य गवनु सुनि सब बिलखाने।मनहुँ साँझ सरसिज सकुचाने।।
जहँ जहँ आवत बसे बराती।तहँ तहँ सिद्ध चला बहु भाँती।।
बिबिध भाँति मेवा पकवाना।भोजन साजु न जाइ बखाना।।
भरि भरि बसहँ अपार कहारा।पठई जनक अनेक सुसारा।।
तुरग लाख रथ सहस पचीसा।सकल सँवारे नख अरु सीसा।।
मत्त सहस दस सिंधुर साजे।जिन्हहि देखि दिसिकुंजर लाजे।।
कनक बसन मनि भरि भरि जाना।महिषीं धेनु बस्तु बिधि नाना।।
purabāsī suni calihi barātā |būjhata bikala paraspara bātā ||
satya gavanu suni saba bilakhāne |manahũ sā̃jha sarasija sakucāne ||
jahã jahã āvata base barātī |tahã tahã siddha calā bahu bhā̃tī ||
bibidha bhā̃ti mevā pakavānā |bhojana sāju na jāi bakhānā ||
bhari bhari basahã apāra kahārā |paṭhaī janaka aneka susārā ||
turaga lākha ratha sahasa pacīsā |sakala sãvāre nakha aru sīsā ||
matta sahasa dasa siṁdhura sāje |jinhahi dekhi disikuṁjara lāje ||
kanaka basana mani bhari bhari jānā |mahiṣīṁ dhenu bastu bidhi nānā ||
Nang marinig ng mga taga-lungsod na aalis ang prosesyon ng kasalan, ay nagtanungan sila sa isa't isa na puno ng kalungkutan. Nang mabalitaan na totoo nga ang pag-alis, ay nangluha ang lahat, parang mga lotus na nagsasara sa pagdating ng takipsilim. Saan man tumuloy ang mga miyembro ng prosesyon sa kanilang pagdating, ay doon inihanda ang mga pagkaing may iba't ibang uri. May mga tuyong prutas at lutong pagkaing sari-sari, at ang ayos ng mga pagkaing ito ay hindi maipapaliwanag. Nagpadala si Janaka ng walang bilang na mga kargador na nagdadala ng kargada sa mga kariton na puno, kasama ang maraming bihasang tagapagluto. Nagpadala siya ng isang daang libong kabayo at dalawampu't limang libong karo, lahat ay pinalamutian mula kuko hanggang ulo. Nagpadala siya ng sampung libong elepante na nasa kalagayang mainit, palamutian nang marilag, na sa pagkakita ay nahiya ang mga elepanteng bantay ng mga direksyon. May mga karo na puno ng ginto, damit, at mga hiyas, at mga kalabaw, baka, at iba't ibang uri ng paninda.
Doha 333
दाइज अमित न सकिअ कहि दीन्ह बिदेहँ बहोरि।जो अवलोकत लोकपति लोक संपदा थोरि।।333।।
dāija amita na sakia kahi dīnha bidehã bahori |jo avalokata lokapati loka saṁpadā thori ||333||
Ang mga kaloob na ibinigay ng Panginoon ng Videha ay hindi masusukat at lampas sa pagsasalaysay; kahit ang Panginoon ng mga sanlibutan, sa pagmasdan ang mga ito, ay matatagpuan na ang yaman ng mga sanlibutan ay kaunti lamang.
Chaupai 334.1-4
सबु समाजु एहि भाँति बनाई।जनक अवधपुर दीन्ह पठाई।।
चलिहि बरात सुनत सब रानीं।बिकल मीनगन जनु लघु पानीं।।
पुनि पुनि सीय गोद करि लेहीं।देइ असीस सिखावनु देहीं।।
होएहु संतत पियहि पिआरी।चिरु अहिबात असीस हमारी।।
सासु ससुर गुर सेवा करेहू।पति रुख लखि आयसु अनुसरेहू।।
अति सनेह बस सखीं सयानी।नारि धरम सिखवहिं मृदु बानी।।
सादर सकल कुअँरि समुझाई।रानिन्ह बार बार उर लाई।।
बहुरि बहुरि भेटहिं महतारीं।कहहिं बिरंचि रचीं कत नारीं।।
sabu samāju ehi bhā̃ti banāī |janaka avadhapura dīnha paṭhāī ||
calihi barāta sunata saba rānīṁ |bikala mīnagana janu laghu pānīṁ ||
puni puni sīya goda kari lehīṁ |dei asīsa sikhāvanu dehīṁ ||
hoehu saṁtata piyahi piārī |ciru ahibāta asīsa hamārī ||
sāsu sasura gura sevā karehū |pati rukha lakhi āyasu anusarehū ||
ati saneha basa sakhīṁ sayānī |nāri dharama sikhavahiṁ mṛdu bānī ||
sādara sakala kuãri samujhāī |rāninha bāra bāra ura lāī ||
bahuri bahuri bheṭahiṁ mahatārīṁ |kahahiṁ biraṁci racīṁ kata nārīṁ ||
Matapos ihanda ang lahat ng kagamitan sa ganitong paraan, ipinadala ni Janaka ang mga ito sa Ayodhya. Nang marinig na aalis na ang rombongan ng kasal, naging balisa ang lahat ng reyna, tulad ng kawan ng isda sa kaunting tubig. Paulit-ulit nilang kinalong si Sita, nagbigay ng pagpapala, at nagbigay ng paalala. "Sana'y lagi kang minamahal ng iyong asawa; ito ang aming pagpapala, na ang iyong pag-aasawa ay magtagal nang matagal." "Maglingkod ka sa iyong biyenan, ama ng iyong asawa, at mga guro, at kapag napansin mo ang kagustuhan ng iyong asawa, sundin mo ang kanyang utos." Dahil sa matinding pagmamahal, ang mga matalik na kaibigang pantas ay nagturo sa kanya ng tungkulin ng isang asawang babae sa pamamagitan ng malambot na salita. Nang may pagmamalasakit ay pinayuhan nila ang lahat ng prinsesa, at ang mga reyna ay paulit-ulit na idinampi ang mga ito sa kanilang dibdib. Ang mga ina ay paulit-ulit na niyakap ang mga ito, at nagsabi, "Bakit nilikha ni Brahma ang mga babae?"
Doha 334
तेहि अवसर भाइन्ह सहित रामु भानु कुल केतु।चले जनक मंदिर मुदित बिदा करावन हेतु।।334।।
tehi avasara bhāinha sahita rāmu bhānu kula ketu |cale janaka maṁdira mudita bidā karāvana hetu ||334||
Sa oras na iyon si Rama, ang watawat ng lahing solar, ay lumabas kasama ang kanyang mga kapatid para sa hukuman ni Janaka, na masaya at sabik na humingi ng paalam.
Chaupai 335.1-4
चारिअ भाइ सुभायँ सुहाए।नगर नारि नर देखन धाए।।
कोउ कह चलन चहत हहिं आजू।कीन्ह बिदेह बिदा कर साजू।।
लेहु नयन भरि रूप निहारी।प्रिय पाहुने भूप सुत चारी।।
को जानै केहि सुकृत सयानी।नयन अतिथि कीन्हे बिधि आनी।।
मरनसीलु जिमि पाव पिऊषा।सुरतरु लहै जनम कर भूखा।।
पाव नारकी हरिपदु जैसें।इन्ह कर दरसनु हम कहँ तैसे।।
निरखि राम सोभा उर धरहू।निज मन फनि मूरति मनि करहू।।
एहि बिधि सबहि नयन फलु देता।गए कुअँर सब राज निकेता।।
cāria bhāi subhāyã suhāe |nagara nāri nara dekhana dhāe ||
kou kaha calana cahata hahiṁ ājū |kīnha bideha bidā kara sājū ||
lehu nayana bhari rūpa nihārī |priya pāhune bhūpa suta cārī ||
ko jānai kehi sukṛta sayānī |nayana atithi kīnhe bidhi ānī ||
maranasīlu jimi pāva piūṣā |surataru lahai janama kara bhūkhā ||
pāva nārakī haripadu jaiseṁ |inha kara darasanu hama kahã taise ||
nirakhi rāma sobhā ura dharahū |nija mana phani mūrati mani karahū ||
ehi bidhi sabahi nayana phalu detā |gae kuãra saba rāja niketā ||
Ang apat na magkakapatid, magaganda sa likas na kagandahan, ang mga lalaki at babae ng lungsod ay tumakbo upang makita sila. May nagsabi: "Nais nilang umalis ngayon; ang hari ng Videha ay naghanda na ng pamamaalam sa kanila." "Punan ninyo ang inyong mga mata sa kanilang kagandahan at tingnan ninyo, sapagkat ang apat na prinsipeng ito ay minamahal na mga panauhin." "Sino ang makakaalam, matalik na kaibigan, sa anong kabutihang-loob kung kaya sila dinala ng kapalaran upang maging panauhin ng ating mga mata?" "Tulad ng taong naghihingalo na tumatanggap ng nektar, o tulad ng taong nagutom buong buhay na nakatagpo ng puno ng paraiso," "o tulad ng naninirahan sa impiyerno na nakakamit ang tahanan ni Hari, gayon din ang pagkakita sa kanila sa atin." "Tingnan ninyo ang kagandahan ni Rama at itago ninyo sa inyong puso; gawin ninyong ahas ang inyong isip, at ang kanyang larawan ay gawin ninyong hiyas sa ulo nito." Sa ganitong paraan, binibigyan ng bunga ng mata ang lahat, at ang lahat ng prinsipe ay pumunta sa palasyo ng hari.
Doha 335
रूप सिंधु सब बंधु लखि हरषि उठा रनिवासु।करहि निछावरि आरती महा मुदित मन सासु।।335।।
rūpa siṁdhu saba baṁdhu lakhi haraṣi uṭhā ranivāsu |karahi nichāvari āratī mahā mudita mana sāsu ||335||
Nakita ang lahat ng mga kapatid na karagatan ng kagandahan, ang mga babae sa looban ay nagtumindig sa galak, at ang mga biyenang babae na may lubhang masayang puso ay inilabay ang mga ilaw ng pagsamba at nagbuga ng mga handog sa kanila.
Chaupai 336.1-4
देखि राम छबि अति अनुरागीं।प्रेमबिबस पुनि पुनि पद लागीं।।
रही न लाज प्रीति उर छाई।सहज सनेहु बरनि किमि जाई।।
भाइन्ह सहित उबटि अन्हवाए।छरस असन अति हेतु जेवाँए।।
बोले रामु सुअवसरु जानी।सील सनेह सकुचमय बानी।।
राउ अवधपुर चहत सिधाए।बिदा होन हम इहाँ पठाए।।
मातु मुदित मन आयसु देहू।बालक जानि करब नित नेहू।।
सुनत बचन बिलखेउ रनिवासू।बोलि न सकहिं प्रेमबस सासू।।
हृदयँ लगाइ कुअँरि सब लीन्ही।पतिन्ह सौंपि बिनती अति कीन्ही।।
dekhi rāma chabi ati anurāgīṁ |premabibasa puni puni pada lāgīṁ ||
rahī na lāja prīti ura chāī |sahaja sanehu barani kimi jāī ||
bhāinha sahita ubaṭi anhavāe |charasa asana ati hetu jevā̃e ||
bole rāmu suavasaru jānī |sīla saneha sakucamaya bānī ||
rāu avadhapura cahata sidhāe |bidā hona hama ihā̃ paṭhāe ||
mātu mudita mana āyasu dehū |bālaka jāni karaba nita nehū ||
sunata bacana bilakheu ranivāsū |boli na sakahiṁ premabasa sāsū ||
hṛdayã lagāi kuãri saba līnhī |patinha sauṁpi binatī ati kīnhī ||
Nakita ang kagandahan ni Rama, ang mga reyna ay napuno ng matinding pag-ibig, at napagana ng pagmamahal ay nagpatirapa sa kanyang mga paa nang paulit-ulit. Wala nang natirang hiya sa kanila, sapagkat ang pag-ibig ay pumuno sa kanilang mga puso. Paano mailalarawan ang gayong likas na pagmamahal? Pinahiran nila ng mababangong pamahid si Rama at ang kanyang mga kapatid at niligo sila, at nang may matinding pagmamahal ay pinakain sila ng pagkaing may anim na lasa. Alam ni Rama na sapat na ang panahon, kaya nagsalita ng mga salitang puno ng kahinahunan, pagmamahal, at mahinahong pagpipigil. "Nais ng hari na magtungo sa Ayodhya, at ipinadala niya kami rito upang magpaalam." "Mga ina, bigyan ninyo ng pahintulot na may masayang puso, at ituring ninyo akong bata, laging ipakita sa akin ang inyong pagmamahal." Sa pagdinig ng mga salitang ito, ang mga babae sa palasyo ay nabalisa, at ang mga biyenan, na hindi makapagpigil sa pag-ibig, ay hindi makapagsalita. Yumakap sila sa lahat ng prinsesa at idinikit sa kanilang mga puso, at ipinagkatiwala sila sa kanilang mga asawa, at nagsagawa ng matinding pakiusap.
Chhand 336
करि बिनय सिय रामहि समरपी जोरि कर पुनि पुनि कहै।बलि जाँउ तात सुजान तुम्ह कहुँ बिदित गति सब की अहै।।
परिवार पुरजन मोहि राजहि प्रानप्रिय सिय जानिबी।तुलसीस सीलु सनेहु लखि निज किंकरी करि मानिबी।।
kari binaya siya rāmahi samarapī jori kara puni puni kahai |bali jā̃u tāta sujāna tumha kahũ bidita gati saba kī ahai ||
parivāra purajana mohi rājahi prānapriya siya jānibī |tulasīsa sīlu sanehu lakhi nija kiṁkarī kari mānibī ||
Sa mapagpakumbabang pakiusap, ipinagkatiwala niya si Sita kay Rama, at nakapagtagpo ng mga kamay ay paulit-ulit na sinabi: "Ibinibigay ko ang aking sarili sa iyo, anak kong mahal; ikaw ay pantas, at ang kalagayan ng puso ng lahat ay alam mo na." "Alamin na si Sita ay kasingmahal ng buhay sa kanyang pamilya, sa mga tao ng lungsod, sa akin, at sa hari. O Panginoon ng Tulsi, nakakita sa kanyang mahinahong kalikasan at pag-ibig, tanggapin mo siya bilang iyong sariling alipin."
Soratha 336
तुम्ह परिपूरन काम जान सिरोमनि भावप्रिय।जन गुन गाहक राम दोष दलन करुनायतन।।336।।
tumha paripūrana kāma jāna siromani bhāvapriya |jana guna gāhaka rāma doṣa dalana karunāyatana ||336||
Ikaw ay ganap sa pagtupad sa bawat pagnanasa, korona ng mga marurunong, at minamahal ng mga nagmamahal nang may debosyon. O Rama, ikaw ang nagpapahalaga sa mga kabutihan ng iyong mga alipin, sumisira sa kanilang mga kasalanan, at tahanan ng habag.
Chaupai 337.1-4
अस कहि रही चरन गहि रानी।प्रेम पंक जनु गिरा समानी।।
सुनि सनेहसानी बर बानी।बहुबिधि राम सासु सनमानी।।
राम बिदा मागत कर जोरी।कीन्ह प्रनामु बहोरि बहोरी।।
पाइ असीस बहुरि सिरु नाई।भाइन्ह सहित चले रघुराई।।
मंजु मधुर मूरति उर आनी।भई सनेह सिथिल सब रानी।।
पुनि धीरजु धरि कुअँरि हँकारी।बार बार भेटहिं महतारीं।।
पहुँचावहिं फिरि मिलहिं बहोरी।बढ़ी परस्पर प्रीति न थोरी।।
पुनि पुनि मिलत सखिन्ह बिलगाई।बाल बच्छ जिमि धेनु लवाई।।
asa kahi rahī carana gahi rānī |prema paṁka janu girā samānī ||
suni sanehasānī bara bānī |bahubidhi rāma sāsu sanamānī ||
rāma bidā māgata kara jorī |kīnha pranāmu bahori bahorī ||
pāi asīsa bahuri siru nāī |bhāinha sahita cale raghurāī ||
maṁju madhura mūrati ura ānī |bhaī saneha sithila saba rānī ||
puni dhīraju dhari kuãri hãkārī |bāra bāra bheṭahiṁ mahatārīṁ ||
pahũcāvahiṁ phiri milahiṁ bahorī |baṛhī paraspara prīti na thorī ||
puni puni milata sakhinha bilagāī |bāla baccha jimi dhenu lavāī ||
Pagkasabi nito, ang reyna ay nanatiling nakakapit sa kanyang mga paa, ang kanyang pananalita ay parang nalubog sa putik ng pag-ibig. Makarinig sa kanyang mga marilang salitang puno ng pagmamahal, si Rama ay nagparangal sa kanyang biyenan sa maraming paraan. Nakatiklop ang mga kamay, humingi si Rama ng paalam na umalis, at yumuko sa kanya nang paulit-ulit. Pagkatanggap ng kanyang pagpapala, yumuko uli ang kanyang ulo, at ang Panginoon ng Raghu ay naglakad kasama ang kanyang mga kapatid. Idinala sa kanilang mga puso ang kanyang marilag at matamis na anyo, lahat ng reyna ay nanghina at nalambot dahil sa pag-ibig. Pagkatapos, nagkumbinsi sila, tinawag nila ang kanilang mga anak na dalaga, at ang mga ina ay niyakap sila nang paulit-ulit. Ihahatid nila sila nang sandali, pagkatapos ay babalik at niyayakap silang muli; at ang pag-ibig sa pagitan nila ay lumago, at hindi ito maliit. Paulit-ulit, habang nagyayakapan, sila ay lumalayo sa kanilang mga kasama, tulad ng baka na bagong nanganak na nakakapit sa kanyang anak.
Doha 337
प्रेमबिबस नर नारि सब सखिन्ह सहित रनिवासु।मानहुँ कीन्ह बिदेहपुर करुनाँ बिरहँ निवासु।।337।।
premabibasa nara nāri saba sakhinha sahita ranivāsu |mānahũ kīnha bidehapura karunā̃ birahã nivāsu ||337||
Na dinibdib ng pag-ibig, ang lahat ng mga lalaki at babae ng palasyo, kasama ang kanilang mga kaibigan, ay tila nagawa ang lungsod ng Videha na isang tahanan ng habag at paghihiwalay.
Chaupai 338.1-4
सुक सारिका जानकी ज्याए।कनक पिंजरन्हि राखि पढ़ाए।।
ब्याकुल कहहिं कहाँ बैदेही।सुनि धीरजु परिहरइ न केही।।
भए बिकल खग मृग एहि भाँति।मनुज दसा कैसें कहि जाती।।
बंधु समेत जनकु तब आए।प्रेम उमगि लोचन जल छाए।।
सीय बिलोकि धीरता भागी।रहे कहावत परम बिरागी।।
लीन्हि राँय उर लाइ जानकी।मिटी महामरजाद ग्यान की।।
समुझावत सब सचिव सयाने।कीन्ह बिचारु न अवसर जाने।।
बारहिं बार सुता उर लाई।सजि सुंदर पालकीं मगाई।।
suka sārikā jānakī jyāe |kanaka piṁjaranhi rākhi paṛhāe ||
byākula kahahiṁ kahā̃ baidehī |suni dhīraju pariharai na kehī ||
bhae bikala khaga mṛga ehi bhā̃ti |manuja dasā kaiseṁ kahi jātī ||
baṁdhu sameta janaku taba āe |prema umagi locana jala chāe ||
sīya biloki dhīratā bhāgī |rahe kahāvata parama birāgī ||
līnhi rā̃ya ura lāi jānakī |miṭī mahāmarajāda gyāna kī ||
samujhāvata saba saciva sayāne |kīnha bicāru na avasara jāne ||
bārahiṁ bāra sutā ura lāī |saji suṁdara pālakīṁ magāī ||
Ang mga loro at myna na inalagaan ni Janaki, itinago sa gintong hawla, at tinuruan magsalita, ay sumigaw sa kalungkutan, "Nasaan si Vaidehi?" Pakarinig nito, sino ang hindi mawawalan ng pasensya? Nang ang mga ibon at hayop ay ganap na malupig ng kalungkutan, paano maikukuwento ang kalagayan ng mga tao? Pagkatapos ay dumating si Janaka kasama ang kapatid niya, ang pag-ibig ay umaapaw at ang mga mata ay napuno ng luha. Sa pagkakita kay Sita, nawala ang kapanatagan niya, bagama't siya pa rin ay tinatawag na isang pinakadakilang asetiko, walang pag-ibig sa mundo. Ang hari ay niyakap si Janaki sa kanyang dibdib, at ang malaking hadlang ng kanyang karunungan ay nawasak. Lahat ng kanyang matalinong ministro ay nagaliw sa kanya; nag-isip siya at naunawaan na hindi angkop ang panahon para sa gayong kalungkutan. Muli't muli niyang niyakap ang kanyang anak na babae sa kanyang dibdib, at ipinagawa at ipinadala ang magagandang palanquin.
Doha 338
प्रेमबिबस परिवारु सबु जानि सुलगन नरेस।कुँअरि चढ़ाई पालकिन्ह सुमिरे सिद्धि गनेस।।338।।
premabibasa parivāru sabu jāni sulagana naresa |kũari caṛhāī pālakinha sumire siddhi ganesa ||338||
Buong pamilya ay nagapi ng pag-ibig. Ang hari, na alam na ang oras ay mabuti, ay pinasakay ang mga prinsesa sa palanquin at naalala si Ganesha, ang tagapagkaloob ng tagumpay.
Chaupai 339.1-4
बहुबिधि भूप सुता समुझाई।नारिधरमु कुलरीति सिखाई।।
दासीं दास दिए बहुतेरे।सुचि सेवक जे प्रिय सिय केरे।।
सीय चलत ब्याकुल पुरबासी।होहिं सगुन सुभ मंगल रासी।।
भूसुर सचिव समेत समाजा।संग चले पहुँचावन राजा।।
समय बिलोकि बाजने बाजे।रथ गज बाजि बरातिन्ह साजे।।
दसरथ बिप्र बोलि सब लीन्हे।दान मान परिपूरन कीन्हे।।
चरन सरोज धूरि धरि सीसा।मुदित महीपति पाइ असीसा।।
सुमिरि गजाननु कीन्ह पयाना।मंगलमूल सगुन भए नाना।।
bahubidhi bhūpa sutā samujhāī |nāridharamu kularīti sikhāī ||
dāsīṁ dāsa die bahutere |suci sevaka je priya siya kere ||
sīya calata byākula purabāsī |hohiṁ saguna subha maṁgala rāsī ||
bhūsura saciva sameta samājā |saṁga cale pahũcāvana rājā ||
samaya biloki bājane bāje |ratha gaja bāji barātinha sāje ||
dasaratha bipra boli saba līnhe |dāna māna paripūrana kīnhe ||
carana saroja dhūri dhari sīsā |mudita mahīpati pāi asīsā ||
sumiri gajānanu kīnha payānā |maṁgalamūla saguna bhae nānā ||
Ang hari ay nagturo sa kanyang anak na babae sa maraming paraan, na itinuro sa kanya ang mga tungkulin ng isang asawa at ang mga kaugalian ng kanyang pamilya. Kanyang binigyan siya ng maraming katulong at lingkod, mga malilinis na attendant na minamahal ni Sita. Habang si Sita ay lumakad, ang mga tao ng bayan ay nababahala; mga mapalad na tanda at mga palatandaan ng mabuting kapalaran ay lumitaw. Ang mga Brahmin, mga tagapayo, at ang buong kapulungan ay sumama sa hari upang samahan siya. Nakita ang oras, ang mga musikero ay tumugtog; mga karwahe, elepante, at kabayo ay inayos sa prusisyon ng kasal. Tinawag ni Dasharatha ang lahat ng mga brahmin at binigyan sila ng mga kaloob, na tinupad ang lahat ng karangalan. Yumuko ang kanyang ulo at humawak ng alikabok ng mga paa ng lotus, ang masayang hari ay tumanggap ng pagpapala. Naalala ang may mukhang elepante, kanyang lumakad; maraming mapalad na tanda at mga palatandaan ng mabuting kapalaran ay lumitaw.
Doha 339
सुर प्रसून बरषहि हरषि करहिं अपछरा गान।चले अवधपति अवधपुर मुदित बजाइ निसान।।339।।
sura prasūna baraṣahi haraṣi karahiṁ apacharā gāna |cale avadhapati avadhapura mudita bajāi nisāna ||339||
Ang mga diyos ay nag-ulan ng mga bulaklak nang may kagalakan, at ang mga celestial nymph ay kumakanta. Ang Panginoon ng Ayodhya ay lumakad patungo sa Ayodhya, na nagagalak, habang ang mga tambol ay tinatambulan.
Frequently Asked Questions
परम्परा में विवाहोत्तर मंगल-प्रसंग (दान, गुरु-पूजन, अतिथि-सत्कार, विदाई) का पाठ ‘गृहस्थ-धर्म की शुद्धि’, पारिवारिक सौहार्द, कन्या/विवाह-संबन्धी मंगल, तथा ‘विरह-भक्ति’ के संस्कार हेतु फलदायी माना जाता है—विशेषतः ‘नित नूतन मंगल’ भाव से मन में सात्त्विक आनन्द स्थिर होता है।
परम्परागत मानस-पाठ में इस प्रकार के मंगल-प्रसंगों पर अनेक पाठ-परम्पराएँ ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ अथवा ‘सियाराममय सब जग जानी’ जैसे जप-सम्पुट जोड़ती हैं; कुछ परम्पराएँ ‘राम नाम’ (एकाक्षरी/द्व्यक्षरी) को ही सार्वभौम सम्पुट मानती हैं।
Ask anything about Prakarana 34 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
