Sarga 75

Verse 1

ततोऽब्रवीन्महातेजास्सुग्रीवोवानराधिपः ।अर्थ्यंविज्ञापयंश्चापिहनूमन्तमिदंवचः ।।।।

Pagkaraan, si Sugrīva, ang maningning na panginoon ng mga Vānara, ay tumawag kay Hanumān upang magbigay-pansin; at sa pagnanais na ipabatid ang isang mahalagang bagay, ay nagsalita ng ganitong mga salita.

Verse 2

यतोहतःकुम्भकर्णःकुमाराश्चनिषूदिताः ।नेदानीमुपनिर्हारंरावणोदातुमर्हति ।।।।

Yamang napatay na si Kumbhakarna at nalipol ang kaniyang mga anak, hindi na karapat-dapat si Ravana na makapaghandog ngayon ng mabisang panangga o pagsalubong.

Verse 3

येयेमहाबलास्सन्तिलघवश्चप्लवङ्गमाः ।लङ्कामभ्युतन्त्याशुगृह्योल्काःप्लवगर्षभाः ।।।।हरयोहरिसङ्काशाःप्रदग्धुंरावणालयम् ।

Hayaan ang mga makapangyarihan at mabibilis na pinuno ng mga Vanara—na may hawak na mga sulo—ay sumugod agad sa Lanka upang sunugin ang tahanan ni Ravana: ang mga unggoy na ito ay mababagsik na parang mga leon.

Verse 4

तोस्तंगतआदित्येरौद्रेतस्मिन्निशामुखे ।।।।लङ्कामभिमुखास्सोल्काजग्मुस्तेप्लवगर्षभाः ।

Nang lumubog na ang araw at dumating ang kakila-kilabot na pagsapit ng gabi, ang mga pinunong Vanara na tila mga toro ay sumulong patungong Laṅkā, tangan ang mga sulo.

Verse 5

उल्काहस्सैर्हरिगणैस्सर्वतस्समभिद्रुताः ।।।।आरक्षस्थाविरूपाक्षास्सहसाविप्रदद्रुवुः ।

Ang mga pangkat ng Vānara, may hawak na mga sulo, ay sumugod mula sa lahat ng panig; at ang mga Rākṣasang bantay sa tarangkahan, na may pangit na mga mata, ay biglang nagsitakas sa sindak.

Verse 6

गोपुराट्टप्रतोलीषुचर्यासुविविधासु च ।।।।प्रासादेषु च सम्हृष्टास्ससृजुस्तेहुताशनम् ।

Nagagalak, sinilaban nila ang matatayog na tarangkahan, ang mga silid sa itaas at mga arko, ang sari-saring lansangan, at ang mga palasyo—at sa gayon ay itinulak ang labanan sa pinakaloob ng lungsod.

Verse 7

तेषांगृहसहस्राणिददाहहुतभुक्तदा ।।।।प्रासादाःपर्वताकाराःपतन्तिधरणीतले ।

Noon, nilamon ng apoy ang libu-libong tahanan nila; at ang mga palasyong tila bundok ay gumuho at bumagsak sa ibabaw ng lupa.

Verse 8

अगुरुर्दह्यतेतत्रवरं च हरिचन्दनम् ।।।।मौक्तिकामणयस्स्निग्धावज्रंचापिप्रवालकम् ।

Doon sa Laṅkā, nasusunog ang aguru at ang pinakamainam na haricandana; pati makikintab na perlas at mga hiyas, maging diyamante at koral, ay nilamon ng apoy.

Verse 9

क्षौमं च दह्यतेतत्रकौशेयंचापिशोभनं ।।।।आविकंविविधंचौर्णंकाञ्चनंभाण्डमायुधम् ।

Doon, nasusunog ang telang lino at mariringal na seda; gayundin ang sari-saring lana at mga kumot, mga gintong yaman at mga sisidlan, at maging ang mga sandata ay nilamon ng apoy.

Verse 10

नानाविकृतसंस्थानंवाजिभाण्डपरिच्छदौ ।।।।गजग्रैवेयकक्ष्याश्चरथभाण्डाश्चसम्स्कृताः ।

May sari-saring palamuting kakaiba ang anyo at mga kasangkapang panggayak—mga palamuti para sa mga kabayo, mga kuwintas at mga sinturong pangkadyot para sa mga elepante, at mga kagamitang pangkarwahe na maingat na inihanda.

Verse 11

नुत्राणि च योधानांहस्त्यश्वानां व चर्म च ।।।।खडगाधनूंषिज्वाबाणास्तोमराङ्कुशशक्तयः ।

May mga baluting panangga para sa mga mandirigma, at mga katad na pananggalang para sa mga elepante at kabayo; mga tabak, mga busog at mga pisi ng busog, mga palaso, gayundin ang mga sibat, mga pang-udyok, at mga javelin.

Verse 12

रोमजंवालजंचर्मव्याघ्रजंचण्डजंबहु ।।।।मुक्तामणिविचित्रांश्चप्रासादांश्चसमन्ततः ।विविधानस्त्रसंयोगानग्निर्दहतितत्रवै ।।।।

Sa paligid ay marami pang bagay—mga alpombrang yari sa balahibo, mga pamaypay na balahibo, mga balat ng tigre, maske, at mga palasyong pinalamutian ng mga perlas at hiyas—na nilalamon ng lumalaganap na apoy.

Verse 13

रोमजंवालजंचर्मव्याघ्रजंचण्डजंबहु ।।6.75.12।।मुक्तामणिविचित्रांश्चप्रासादांश्चसमन्ततः ।विविधानस्त्रसंयोगानग्निर्दहतितत्रवै ।।6.75.13।।

Tunay ngang doon, sinusunog ng apoy ang mga bunton at pagtitipon ng sari-saring sandata.

Verse 14

नानाविधान्गृहच्छन्दान्धदाहहुतभुक्तदा ।आवासान्राक्षसानां च सर्वेषांगृहगर्थिनाम् ।।।।हेमचित्रतनुत्राणस्रग्दामाम्भरधारिणाम् ।शीधुपानचलाक्षाणांमद्विह्वलगामिनाम् ।।।।कान्तालम्बितवस्त्राणांशत्रुसञ्जातमन्युनाम् ।गदाशूलासिहस्तानांखादतांपिबतामपि ।।।।शयनेषुमहार्हेषुप्रसुप्तानांप्रियैस्सह ।त्रस्तानांगच्छतांतूर्णंपुत्रानादायसर्वतः ।।।।तेषांशतसहस्राणितदालङ्कानिवासिनाम् ।अदहत्पावकस्तत्रजज्वाल च पुनःपुनः ।।।।

Noon, nilamon ng apoy ang mga bahay na sari-sari ang anyo—mga tahanan ng mga Rākṣasa, ng lahat ng bantog sa mararangyang tirahan.

Verse 15

नानाविधान्गृहच्छन्दान्धदाहहुतभुक्तदा ।आवासान्राक्षसानां च सर्वेषांगृहगर्थिनाम् ।।6.75.14।।हेमचित्रतनुत्राणस्रग्दामाम्भरधारिणाम् ।शीधुपानचलाक्षाणांमद्विह्वलगामिनाम् ।।6.75.15।।कान्तालम्बितवस्त्राणांशत्रुसञ्जातमन्युनाम् ।गदाशूलासिहस्तानांखादतांपिबतामपि ।।6.75.16।।शयनेषुमहार्हेषुप्रसुप्तानांप्रियैस्सह ।त्रस्तानांगच्छतांतूर्णंपुत्रानादायसर्वतः ।।6.75.17।।तेषांशतसहस्राणितदालङ्कानिवासिनाम् ।अदहत्पावकस्तत्रजज्वाल च पुनःपुनः ।।6.75.18।।

Nilamon din nito yaong mga may ginintuang baluting inukit, may mga kuwintas at garland, at may mariringal na kasuotan—na ang mga mata’y ligaw dahil sa pag-inom ng matapang na alak, at ang lakad ay pasuray-suray sa pagkalango.

Verse 16

नानाविधान्गृहच्छन्दान्धदाहहुतभुक्तदा ।आवासान्राक्षसानां च सर्वेषांगृहगर्थिनाम् ।।6.75.14।।हेमचित्रतनुत्राणस्रग्दामाम्भरधारिणाम् ।शीधुपानचलाक्षाणांमद्विह्वलगामिनाम् ।।6.75.15।।कान्तालम्बितवस्त्राणांशत्रुसञ्जातमन्युनाम् ।गदाशूलासिहस्तानांखादतांपिबतामपि ।।6.75.16।।शयनेषुमहार्हेषुप्रसुप्तानांप्रियैस्सह ।त्रस्तानांगच्छतांतूर्णंपुत्रानादायसर्वतः ।।6.75.17।।तेषांशतसहस्राणितदालङ्कानिवासिनाम् ।अदहत्पावकस्तत्रजज्वाल च पुनःपुनः ।।6.75.18।।

Sinakmal ng apoy maging ang mga rākṣasa na kumakapit sa kasuotan ng minamahal, na nag-alab ang poot laban sa kaaway, na may hawak na pamalo, trisula at tabak—maging yaong kumakain at umiinom pa.

Verse 17

नानाविधान्गृहच्छन्दान्धदाहहुतभुक्तदा ।आवासान्राक्षसानां च सर्वेषांगृहगर्थिनाम् ।।6.75.14।।हेमचित्रतनुत्राणस्रग्दामाम्भरधारिणाम् ।शीधुपानचलाक्षाणांमद्विह्वलगामिनाम् ।।6.75.15।।कान्तालम्बितवस्त्राणांशत्रुसञ्जातमन्युनाम् ।गदाशूलासिहस्तानांखादतांपिबतामपि ।।6.75.16।।शयनेषुमहार्हेषुप्रसुप्तानांप्रियैस्सह ।त्रस्तानांगच्छतांतूर्णंपुत्रानादायसर्वतः ।।6.75.17।।तेषांशतसहस्राणितदालङ्कानिवासिनाम् ।अदहत्पावकस्तत्रजज्वाल च पुनःपुनः ।।6.75.18।।

May ilan na mahimbing na natutulog kasama ang minamahal sa mamahaling higaan; ang iba nama’y sa matinding takot ay tumatakas nang nagmamadali sa lahat ng dako, karga-karga ang kanilang mga anak habang tumatakbo.

Verse 18

नानाविधान्गृहच्छन्दान्धदाहहुतभुक्तदा ।आवासान्राक्षसानां च सर्वेषांगृहगर्थिनाम् ।।6.75.14।।हेमचित्रतनुत्राणस्रग्दामाम्भरधारिणाम् ।शीधुपानचलाक्षाणांमद्विह्वलगामिनाम् ।।6.75.15।।कान्तालम्बितवस्त्राणांशत्रुसञ्जातमन्युनाम् ।गदाशूलासिहस्तानांखादतांपिबतामपि ।।6.75.16।।शयनेषुमहार्हेषुप्रसुप्तानांप्रियैस्सह ।त्रस्तानांगच्छतांतूर्णंपुत्रानादायसर्वतः ।।6.75.17।।तेषांशतसहस्राणितदालङ्कानिवासिनाम् ।अदहत्पावकस्तत्रजज्वाल च पुनःपुनः ।।6.75.18।।

Noon sa Laṅkā, sinunog ng apoy ang daan-daang libong tahanan, at doon ay nagliyab itong muli’t muli.

Verse 19

सारवन्तिमहार्हाणिगम्भीरगुणवन्ति च ।हेमचन्द्रार्धचन्द्राणिचन्द्रशालोनतानि च ।।।।तत्रचित्रगवाक्षाणिसाधिष्ठानानिसर्वशः ।मणिविद्रुमचित्राणिस्पृशन्तीवदिवाकरम् ।।।।क्रौञ्चबर्हिबवीणानांभूषणानां च निस्स्वनैः ।नादितान्यचलाभानिवेश्मान्यग्निर्ददाह स ।।।।

Nilamon ng apoy ang mga palasyong matitibay at mahalaga, hitik sa maringal na anyo—pinalamutian ng gintong hugis-buwan at kalahating-buwan, at may matatayog na terasa na sinisinagan ng buwan.

Verse 20

सारवन्तिमहार्हाणिगम्भीरगुणवन्ति च ।हेमचन्द्रार्धचन्द्राणिचन्द्रशालोनतानि च ।।6.75.19।।तत्रचित्रगवाक्षाणिसाधिष्ठानानिसर्वशः ।मणिविद्रुमचित्राणिस्पृशन्तीवदिवाकरम् ।।6.75.20।।क्रौञ्चबर्हिबवीणानांभूषणानां च निस्स्वनैः ।नादितान्यचलाभानिवेश्मान्यग्निर्ददाह स ।।6.75.21।।

Doon, sa lahat ng dako, may mga kahanga-hangang bintanang may pinta, at mga matatayog na gusaling may mga silid sa itaas—pinalamutian ng mga hiyas at korales—na wari’y sumasayad sa araw.

Verse 21

सारवन्तिमहार्हाणिगम्भीरगुणवन्ति च ।हेमचन्द्रार्धचन्द्राणिचन्द्रशालोनतानि च ।।6.75.19।।तत्रचित्रगवाक्षाणिसाधिष्ठानानिसर्वशः ।मणिविद्रुमचित्राणिस्पृशन्तीवदिवाकरम् ।।6.75.20।।क्रौञ्चबर्हिबवीणानांभूषणानां च निस्स्वनैः ।नादितान्यचलाभानिवेश्मान्यग्निर्ददाह स ।।6.75.21।।

Umaalingawngaw sa sigaw ng tagak at pabo, sa tugtugin ng vīṇā at sa kalansing ng mga palamuti—ang mga palasyong tila bundok ay sinunog ng apoy.

Verse 22

ज्वलनेनपरीतानितोरणानिचकाशिरे ।विद्युद्भिरिवनद्धानिमेघजालानिघर्मगे ।।।।

Balot ng liyab, nagningning ang mga torana (tarangkahan) na parang mga ulap sa tag-init na binibigkisan ng kidlat.

Verse 23

ज्वलनेनपरीतानिनिपेतुर्भवनान्वथ ।वज्रिवज्रहतानीवशिखराणिमहागिरेः ।।।।

Pagkaraan, ang mga mansiyon na nilamon ng apoy ay gumuho—gaya ng mga tuktok ng isang dakilang bundok na winasak ng kulog-kidlat ni Indra.

Verse 24

विमानेषुप्रसुस्ताश्चदह्यमानावराङ्गनाः ।त्यक्ताभरणसर्वाङ्गाहाहेत्युच्चैर्विचुक्रुशुः ।।।।

Sa mga silid sa itaas, ang maririkit na babae’y natutulog ngunit tinupok ng apoy; itinapon ang mga alahas, at sumigaw nang malakas: “Ay! Ay!”

Verse 25

तत्रचाग्निपरीतानिनिपेतुर्भवनान्यपि ।वज्रिवज्रहतानीवशिखराणिमहागिरेः ।।।।

Doon, maging ang mga mansiyon na napaliligiran ng apoy ay gumuho rin—gaya ng mga tuktok ng malaking bundok na winasak ng kulog ni Indra.

Verse 26

तानिनिर्दह्यमानानिदूरतःप्रचकाशिरे ।हिमवच्छिखराणीवदीप्तौषदिवनानिच ।।।।

Ang mga iyon, habang nasusunog, ay nagliwanag mula sa malayo—gaya ng maniyebeng tuktok ng Himavat, at gaya rin ng mga gubat ng halamang-singaw na kumikislap sa sariling ningning.

Verse 27

हर्म्याग्रैर्दह्यमानैश्चज्वालाप्रज्वलितैरपि ।रात्रौसादृश्यतेलङ्कापुष्पितैरिवकिंशुकैः ।।।।

Sa mga bubong ng palasyo na nasusunog at naglalagablab, ang Lanka sa gabi’y wari’y natatakpan ng namumulaklak na mga punong kiṃśuka.

Verse 28

हस्त्यध्यक्षैर्गजैर्मुक्तेर्मुक्सैश्चैवतुरङ्गमैः ।बभूवलङ्कालोकान्तेभ्रान्तग्राहइवार्णवः ।।।।

Dahil sa mga elepanteng pinakawalan ng kanilang mga tagapag-alaga at mga kabayong nakawala, ang Lanka ay naging tulad ng karagatan sa katapusan ng mundo—ang mga dambuhalang nilalang nito ay nagkakagulo sa takot.

Verse 29

अश्वंमुक्तंगजोदृष्टवाक्वचिद्भीतोऽपसर्पति ।भीतोभीतंगजंदृष्टवाक्वचिदश्वोनिवर्तते ।।।।

Sa ilang lugar, ang isang nakawalang kabayo, pagkakita sa isang elepante, ay lumilihis dahil sa takot; sa ibang dako naman, ang isang elepante—na takot na rin—ay tumatalikod pagkakita sa isang kabayo.

Verse 30

लङ्कायांदह्यमानायांशुशुभे स महार्णवः ।छायासंसक्तसलिलोलोहितोदइवार्णवः ।।।।

Habang nasusunog ang Lanka, ang malawak na karagatan ay nagliwanag—ang tubig nito ay sumasalamin sa lungsod—kaya't ito ay nagmukhang karagatan ng pulang tubig.

Verse 31

साबभूवमुहूर्तेनहरिभिर्दीपितापुरी ।लोकस्यास्यक्ष्येघोरेप्रदीप्तेववसुन्दरा ।।।।

Sinilaban ng mga unggoy, sa napakaikling panahon ang lungsod na iyon ay naging tulad ng mismong daigdig na nagliliyab sa kakila-kilabot na paggunaw ng mundo.

Verse 32

नारीजनस्यधूमेनव्याप्तस्योच्चैर्विनेदुषः ।स्वनोज्वलनतप्तस्यशुश्रुवेशतयोजनम् ।।।।

Ang mga daing ng mga kababaihan—nalulunod sa kumakalat na usok at sinusunog ng naglalagablab na apoy—ay narinig hanggang sandaang yojana.

Verse 33

प्रदग्धकायानपरान् राक्षसान्निर्गतान् बहिः ।सहसाभ्युत्पतन्तिस्महरयोऽथयुयुत्सवः ।।।।

Pagkaraan, ang mga vanara, sabik sa labanan, ay biglang sumalakay sa mga rākṣasa na—ang ilan ay sunog ang katawan—na lumabas sa lantad na lugar.

Verse 34

उद्घुष्टंवानराणां च राक्षसानां च निस्स्वनः ।दिशोदशसमुद्रं च पृथिवींचान्वनादयत् ।।।।

Ang malakas na sigaw ng mga vanara at ang hiyaw ng mga rākṣasa ay sabay na umalingawngaw, at pinayanig ang sampung dako, pati ang dagat at ang mismong lupa.

Verse 35

विशल्यौतुमहात्मानौतावुभौरामलक्ष्मणौ ।असम्भ्रान्तौजगृहतुस्तदोभौधनुषीवरे ।।।।

Pagkatapos, ang dalawang dakilang-loob na magkapatid—sina Rāma at Lakṣmaṇa—na ngayo’y wala nang pagdurusa at di natitinag, ay muling humawak sa kanilang mahuhusay na busog.

Verse 36

ततोविस्फारयानस्यरामस्यधनुरुत्तमम् ।बभूवतुमुलश्शब्दोराक्षसानांभयावहः ।।।।

Nang higpitan ni Rāma ang kanyang pinakamainam na busog, sumiklab ang isang nakabibinging ugong—nakapangingilabot sa mga rākṣasa.

Verse 37

अशोभततदारामोधनुर्विष्फारयन् महत् ।भगवानिवसङ्कृद्धोभवोवेदमयंधनुः ।।।।

Noong sandaling iyon, nagningning si Rāma habang hinihigpitan ang kaniyang dakilang busog; tulad ni Bhava (Śiva), ang Mapagpalang Diyos, na nag-aalab sa poot, na humihila ng busog na puspos ng kapangyarihan ng mga Veda.

Verse 38

उद्घुष्टंवानराणां च राक्षसानां च निस्स्वनम् ।ज्याशब्दस्तावुभौशब्दावतिरामस्यशुश्रुवे ।।।।

Higit sa sigawan ng mga Vanara at sa alingawngaw ng mga Rākṣasa, narinig ang matinis na tunog ng pisi ng busog ni Rāma, na nanaig sa lakas sa dalawang iyon.

Verse 39

वानरोद्घुष्टघोषश्चराक्षसानां च निस्स्वनः ।ज्याशब्दश्चापिरामस्यत्रयंव्याप्यदिशोदश ।।।।

Ang sigawan ng mga Vanara, ang alingawngaw ng mga Rākṣasa, at ang tunog ng pisi ng busog ni Rāma—ang tatlong ito’y lumaganap sa sampung dako.

Verse 40

तस्यकार्मुकमुक्सैश्चशरैस्तत्पुरगोपुरम् ।कैलासशृङ्गप्रतिमंविशीर्णमपतद्भुवि ।।।।

Tinamaan ng mga palasong pinakawalan mula sa kaniyang busog, ang tarangkahang-tore ng lungsod—na tulad ng tuktok ng Kailāsa—ay nagkadurug-durog at bumagsak sa lupa.

Verse 41

ततोरामशरान् दृष्टवाविमानेषुगृहेषु च ।सन्नाहोराक्षसेन्द्राणांतुमुलस्समपद्यत ।।।।

Pagkakita nila sa mga palaso ni Rāma na nakabaon sa kanilang mga palasyo at mga bahay, sumiklab ang magulong paghahanda sa digmaan ng mga pinunong Rākṣasa.

Verse 42

तेषांसन्नह्यमानानांसिंहनादं च कुर्वताम् ।शर्वरीराक्षसेन्द्राणांरौद्रीवसमपद्यत ।।।।

Habang sila’y nagsusuot ng sandata at umuungal na parang mga leon, ang gabing iyon ay dumapo sa mga pinunong Rākṣasa na tila isang kakila-kilabot na “gabi ni Rudra,” punô ng masamang pangitain at sindak.

Verse 43

आदिष्टावानरेन्द्रास्तेसुग्रीवेणमहात्मना ।आसन्नद्वारमासाद्ययुध्यध्वंप्लवगर्षभाः ।।।।यश्चवोवितथंकुर्वात्तत्रतत्रव्यवस्थितः ।स हन्तव्योहिसंफ्लुत्यराजशासनदूषकः ।।।।

Inutusan ng dakilang-loob na si Sugrīva, sinabi ng mga pinunong Vānara: “O pinakamainam sa mga unggoy, pagdating sa pintuang malapit na, makipaglaban kayo!”

Verse 44

आदिष्टावानरेन्द्रास्तेसुग्रीवेणमहात्मना ।आसन्नद्वारमासाद्ययुध्यध्वंप्लवगर्षभाः ।।6.75.43।।यश्चवोवितथंकुर्वात्तत्रतत्रव्यवस्थितः ।स हन्तव्योहिसंफ्लुत्यराजशासनदूषकः ।।6.75.44।।

“At sinumang sa inyo, nakapuwesto man dito o doon, ang kumilos nang mapanlinlang o tumalikod sa tungkulin—dapat siyang patayin; sapagkat nilalapastangan niya ang utos ng hari at sinisira ang kaayusang panghari.”

Verse 45

तेषुवानरमुखेषुदीप्तोल्कोज्ज्वलपाणिषु ।स्थितेषुद्वारमासाद्यरावणंमन्युराविशत् ।।।।

Nang ang mga pinunong Vānara, ang kanilang mga kamay ay nagliliwanag sa naglalagablab na sulo, ay nakarating sa pintuan at tumindig nang matatag, sinakmal ng poot si Rāvaṇa.

Verse 46

तस्यजृम्भितविक्षेपाद्व्यामिश्रावैदिशोदश ।रूपवानिवरुद्रस्यमन्युर्गात्रेष्वदृश्यत ।।।।

Sa marahas na pag-uunat at pag-uga ng kanyang paghikab, ang sampung dako’y waring naguluhan; at sa kanyang mga sangkap ay nahayag ang poot—na tila mismong anyong-tao ni Rudra.

Verse 47

स निकुम्भं च कुम्भं च कुम्भकर्णात्मजावुभौ ।प्रेषयामाससङ्कृद्धोराक्षससैर्बहुभिस्सह ।।।।

Sa matinding galit, ipinadala niya sina Nikumbha at Kumbha—kapwa mga anak ni Kumbhakarṇa—kasama ang maraming Rākṣasa.

Verse 48

यूपाक्षश्शोणिताक्षश्चप्रजङ्घःकम्पनस्तथा ।निर्ययुःकौम्भकर्णिभ्यांसहरावणशासनात् ।।।।

Sa utos ni Rāvaṇa, sina Yūpākṣa, Śoṇitākṣa, Prajaṅgha, at Kampana ay lumabas na kasama ang dalawang anak ni Kumbhakarṇa.

Verse 49

शशासचैवतान् सर्वान्राक्षसान् सुमहाबलान् ।राक्षसागच्छताद्यैवसिंहनादं च नादयन् ।।।।

At iniutos niya sa lahat ng napakalalakas na Rākṣasa, na umuungal na parang leon: “Mga Rākṣasa, humayo na—ngayon din!”

Verse 50

ततस्तुचोदितास्तेनराक्षसाज्वलितायुधाः ।लङ्कायानिर्ययुर्वीराःप्रणदन्तःपुनःपुनः ।।।।

Pagkaraan, sa pag-uudyok niya, ang mga bayani ng Rākṣasa na may nagliliyab na mga sandata ay lumabas mula sa Laṅkā, paulit-ulit na umuungal ng sigaw-digma.

Verse 51

रक्षसांभूषणस्थाभिर्भाभिस्स्वाभिश्चसर्वशः ।चक्रुस्तेसप्रभंव्योमहरयश्चाग्निभिस्सह ।।।।

Sa liwanag na sumisinag mula sa mga palamuti ng mga Rākṣasa at sa sarili nilang ningning, nagliwanag ang langit sa lahat ng dako; at ang mga Vānara rin, kasama ang kanilang mga apoy, ay pinagliwanag ito.

Verse 52

तत्रताराधिपस्याभाताराणां च तथैव च ।तयोराभरणासा च बलयोर्द्यामभासयन् ।।।।

Doon, ang liwanag ng buwan, gayundin ng mga bituin, at ang kislap ng mga palamuting suot ng dalawang hukbo ay nagpasinag sa kalangitan.

Verse 53

चन्द्राभाभूषणाभा च गृहाणांसागरःपुनः ।हरिराक्षससैन्यानिभ्राजयामाससर्वतः ।।।।

Ang liwanag ng buwan at ang kislap ng mga palamuti, at muli ang ningning ng karagatan at ng mga tahanan, ay nagpalitaw ng kinang ng mga hukbo ng Vānara at Rākṣasa sa lahat ng dako.

Verse 54

तत्रचोर्ध्वंप्रदीप्तानांगृहाणांसागरःपुनः ।भाभिस्संसक्तसलिलश्चलोर्मिश्शुशुभेऽधिकम् ।।।।

Doon, ang mga alon ng karagatan—na ang tubig ay nahahalo sa liwanag mula sa mga bahay na nagliliyab sa itaas—ay lalo pang nagningning.

Verse 55

पताकाध्वजसंसक्तमुत्तमासिपरश्वधम् ।भीमाश्वरथमातङ्गंनानापततिसमाकुलम् ।।।।दीप्तशूलगदाखडगप्रासतोमरकार्मुकम् ।तद्राक्षसबलंघोरभीमंविक्रमपौरुषम् ।।।।ददृशेज्वलितप्रासंकिङ्किणीशतनादितम् ।हेमजालाचितभुजंव्यावेष्टितपरश्वथम् ।।।।व्याघूर्णितमहाशस्त्रंबाणसंसक्तकार्मुकम् ।गन्धमाल्यमधूत्सेकसम्मोदितमहानिलम् ।।।।

At nasilayan ang hukbo ng mga Rākṣasa—kakila-kilabot at mabigat sa lakas—siksik sa mga watawat at bandila; may mahuhusay na espada at palakol; punô ng nakapanghihilakbot na mga karwahe, kabayo, at elepante, at nag-uumapaw sa sari-saring kawal na naglalakad. Nagliliyab ito sa mga trident, pamalo, espada, sibat, lansang, at mga busog; ang mga mandirigma’y mabagsik sa tapang at lakas. Nakita ang kumikislap na mga sandata’t palaso, at umalingawngaw ang ingay ng daan-daang kampanilya; ang mga bisig ay pinalamutian ng ginto, iwinawasiwas ang mga palakol, umiikot ang malalaking sandata, at ang mga busog ay may nakahandang palaso—samantalang ang malakas na hangin ay nagdadala ng samyo ng mga garland at pabango.

Verse 56

पताकाध्वजसंसक्तमुत्तमासिपरश्वधम् ।भीमाश्वरथमातङ्गंनानापततिसमाकुलम् ।।6.75.55।।दीप्तशूलगदाखडगप्रासतोमरकार्मुकम् ।तद्राक्षसबलंघोरभीमंविक्रमपौरुषम् ।।6.75.56।।ददृशेज्वलितप्रासंकिङ्किणीशतनादितम् ।हेमजालाचितभुजंव्यावेष्टितपरश्वथम् ।।6.75.57।।व्याघूर्णितमहाशस्त्रंबाणसंसक्तकार्मुकम् ।गन्धमाल्यमधूत्सेकसम्मोदितमहानिलम् ।।6.75.58।।

Mabangis, siksik sa mga bayani, at umuugong na tila kulog ng malalaking ulap ng ulan—pagkakita sa kakila-kilabot na hukbo ng mga Rākṣasa na sumusugod, umalun-alon ang hukbo ng mga Vanara at nagtaas ng malakas na sigaw.

Verse 57

पताकाध्वजसंसक्तमुत्तमासिपरश्वधम् ।भीमाश्वरथमातङ्गंनानापततिसमाकुलम् ।।6.75.55।।दीप्तशूलगदाखडगप्रासतोमरकार्मुकम् ।तद्राक्षसबलंघोरभीमंविक्रमपौरुषम् ।।6.75.56।।ददृशेज्वलितप्रासंकिङ्किणीशतनादितम् ।हेमजालाचितभुजंव्यावेष्टितपरश्वथम् ।।6.75.57।।व्याघूर्णितमहाशस्त्रंबाणसंसक्तकार्मुकम् ।गन्धमाल्यमधूत्सेकसम्मोदितमहानिलम् ।।6.75.58।।

Pagkatapos, ang malaking hukbo ng mga Rākṣasa, lumundag na may bilis, ay sumalakay sa hukbong kalaban—gaya ng mga gamu-gamo na lumilipad tungo sa apoy.

Verse 58

पताकाध्वजसंसक्तमुत्तमासिपरश्वधम् ।भीमाश्वरथमातङ्गंनानापततिसमाकुलम् ।।6.75.55।।दीप्तशूलगदाखडगप्रासतोमरकार्मुकम् ।तद्राक्षसबलंघोरभीमंविक्रमपौरुषम् ।।6.75.56।।ददृशेज्वलितप्रासंकिङ्किणीशतनादितम् ।हेमजालाचितभुजंव्यावेष्टितपरश्वथम् ।।6.75.57।।व्याघूर्णितमहाशस्त्रंबाणसंसक्तकार्मुकम् ।गन्धमाल्यमधूत्सेकसम्मोदितमहानिलम् ।।6.75.58।।

Nagagalak, sinilaban nila ang matatayog na tarangkahan, ang mga silid sa itaas at mga arko, ang sari-saring lansangan, at ang mga palasyo—at sa gayon ay itinulak ang labanan sa pinakaloob ng lungsod.

Verse 59

घोरंशूरजनाकीर्णंमहाम्बुदरनिस्स्वनम् ।तद्दृष्टवाबलमायातंराक्षसानांसुदारुणं ।।।।सञ्चचालप्लवङ्गानांबलमुच्चैर्ननाद च ।

Mabangis, siksik sa mga bayani, at umuugong na tila kulog ng malalaking ulap ng ulan—pagkakita sa kakila-kilabot na hukbo ng mga Rākṣasa na sumusugod, umalun-alon ang hukbo ng mga Vanara at nagtaas ng malakas na sigaw.

Verse 60

जवेनाफ्लुत्य च पुनस्तद्बलंरक्षसांमहत् ।।।।अभ्ययात्प्रत्यरिबलंपतङ्गाइवपावकम् ।

Pagkatapos, ang malaking hukbo ng mga Rākṣasa, lumundag na may bilis, ay sumalakay sa hukbong kalaban—gaya ng mga gamu-gamo na lumilipad tungo sa apoy.

Verse 61

तेषांभुजपरामर्शव्यामृष्टपरिघाशनि ।।।।राक्षसानांबलंश्रेष्ठंभूयस्तरमशोभत ।

Habang kinikiskis at iwinawasiwas ng mga Rākṣasa ang kanilang mga pamalo at kidlat-na-sandatang parang vajra sa lakas ng kanilang mga bisig, lalo pang nagningning ang kanilang pangunahing hukbo.

Verse 62

तत्रोन्मत्ताइवोत्पेतुर्हरयोऽथयुयुत्सवः ।।।।तरुशैलैरभिघ्नन्तोमुष्टिभिश्चनिशाचरान् ।

Pagkaraan, ang mga Vānara roon—sabik sa labanan—ay lumundag na wari’y nawalan ng ulirat, hinahampas ang mga kaaway na gumagala sa gabi gamit ang mga puno, mga bato, at maging ang kanilang mga kamao.

Verse 63

तथैवापततांतेषांकपीनामसिभिशशितैः ।।।।शिरांसिसहसाजह्रूराक्षसाभीमदर्शना ।

Gayundin, nang sumugod ang mga kaping iyon, ang mga Rākṣasa na kakila-kilabot ang anyo ay biglang pumutol ng kanilang mga ulo sa pamamagitan ng matatalim na espada.

Verse 64

दशनैर्हतकर्णाश्चमुष्टिनिष्कीर्णमस्तकाः ।।।।शिलाप्रहारभग्नाङ्गाविचेरुस्तत्रराक्षसाः ।

Doon, ang mga Rākṣasa’y pagala-gala at pasuray-suray—may mga taingang napunit sa kagat, may mga ulong nadurog sa suntok, at may mga sangang nabasag sa hampas ng mga bato.

Verse 65

तथैवाप्यपरेतेषांकपीनामभिलक्षिता ।।।।प्रवीरानभितोजघ्नुर्घोररूपानिशाचराः ।

Gayundin, ang iba pang nakapangingilabot na mga nilalang ng gabi, pumipili ng kanilang puntirya sa hanay ng mga Vānara, ay nagpabagsak ng mga bayani sa magkakabilang panig.

Verse 66

घ्नन्तमन्यंजघानान्यःपातयन्तमपातयत् ।।।।गर्हमाणंजगर्हेऽन्योदशन्तमपरोऽदशत् ।

Ang isang pumapatay ay pinatay ng iba; ang isang nagpapabagsak ay siya namang ibinagsak; ang isang nanlalait ay nilait ng iba; at ang isang nangangagat ay kinagat din ng iba.

Verse 67

देहीत्यन्योददात्यन्योददामीत्यपरःपुनः ।।।।किंक्लेशयसितिष्ठेतितत्रान्योन्यंबभाषिरे ।

Doon sila’y nagsisigawan: ang isa’y sumigaw, “Saktan!” ang isa’y tumugon, “Sasaktan ko!” at ang isa pa, “Ako’y sasaktan!”—samantalang ang iba’y nanunuya, “Bakit ka dumaraing? Tumindig ka!”

Verse 68

विप्रलम्भितवस्त्रं च विमुक्तकवचायुधम् ।।।।समुद्यतमहाप्रासंयष्टिशूलासिसङ्कुलम् ।प्रावर्ततमहारौद्रंयुद्धंवानररक्षसाम् ।।।।

Pagkaraan, sumiklab ang napakabangis na digmaan ng mga Vānara at mga Rākṣasa—nagkagulo ang mga kasuotan, nalaglag ang baluti at sandata; itinaas ang malalaking sibat, at ang larangan ay napuno ng mga pamalo, trident, at mga tabak.

Verse 69

विप्रलम्भितवस्त्रं च विमुक्तकवचायुधम् ।।6.75.68।।समुद्यतमहाप्रासंयष्टिशूलासिसङ्कुलम् ।प्रावर्ततमहारौद्रंयुद्धंवानररक्षसाम् ।।6.75.69।।

Noon, nilamon ng apoy ang libu-libong tahanan nila; at ang mga palasyong tila bundok ay gumuho at bumagsak sa ibabaw ng lupa.

Verse 70

वानरान्दशसप्तेतिराक्षसाजघ्नुराहवे ।राक्षसान्दशसप्तेतिवानराश्चाभ्यपातयन् ।।।।

Sa labang iyon, pinabagsak ng mga rākṣasa ang mga vānarā sa bilang na “sampu at pito”; at gayon din, sa gayunding “sampu at pito,” pinabagsak ng mga vānarā ang mga rākṣasa.

Verse 71

विस्रस्तकेशवसनंविध्वस्तकवचध्वजम् ।बलंराक्षसमालम्ब्यवानराःपर्यवारयन् ।।।।

Sumalakay at pumaligid ang mga vānarā sa hukbong rākṣasa—gusot ang buhok at kasuotan, wasak ang baluti at mga watawat—at pinisil ito mula sa lahat ng panig.