Sarga 68

Verse 1

कुम्भकर्णंहतंदृष्टवाराघवेणमहात्मना ।राक्षसाराक्षसेन्द्रायरावणायन्यवेदयन् ।।।।

Nang makita nilang napatay na ni Rāghava na may dakilang kaluluwa si Kumbhakarṇa, ipinaalam ng mga rākṣasa ang balita kay Rāvaṇa, panginoon ng mga rākṣasa.

Verse 2

राजन् स कालसङ्काशस्संयुक्तःकालकर्मणा ।विद्राव्यवानरींसेनांभक्षयित्वा च वानरान् ।।।।

O Hari, si Kumbhakarṇa—kasing-lagim ng Kamatayan—matapos niyang pangalatin ang hukbo ng mga vānara at lamunin ang marami sa kanila, ngayo’y sumapit sa sariling wakas, ayon sa gawa ng Panahon (tadhana).

Verse 3

प्रतपित्वा मुहूर्तंतुप्रशान्तोरामतेजसा ।कायेनार्थप्रविष्टेनसमुद्रंभीमदर्शनम् ।।।।निकृत्तकण्ठोरुभुजोविक्षरन्रुधिरंबहु ।रुद्ध्वाद्वारंशरीरेणलङ्कायाःपर्वतोपमः ।।।।कुम्भकर्णस्तवभ्राताकाकुत्स्थशरपीडितः ।लगण्डभूतोविकृतोदावदग्धइवद्रुमः ।।।।

Sandaling nag-alab ang lakas ng iyong kapatid na si Kumbhakarṇa, ngunit pinatahimik siya ng nagniningas na tejas ni Rāma. Ang kanyang katawang tila bundok—putol-putol, nagbubuhos ng saganang dugo—ay nakahandusay na parang nakapanghihilakbot na dagat ng pagkawasak, at sa mismong bangkay niya’y nabara ang tarangkahan ng Laṅkā. Tinamaan ng mga palaso ni Kakutstha, siya’y naging baluktot at pangit, gaya ng punong tinupok ng apoy sa gubat.

Verse 4

प्रतपित्वा मुहूर्तंतुप्रशान्तोरामतेजसा ।कायेनार्थप्रविष्टेनसमुद्रंभीमदर्शनम् ।।6.68.3।।निकृत्तकण्ठोरुभुजोविक्षरन्रुधिरंबहु ।रुद्ध्वाद्वारंशरीरेणलङ्कायाःपर्वतोपमः ।।6.68.4।।कुम्भकर्णस्तवभ्राताकाकुत्स्थशरपीडितः ।लगण्डभूतोविकृतोदावदग्धइवद्रुमः ।।6.68.5।।

Pagkaraan, ang pinakadakila sa mga rākṣasa, na halos hindi muling nagkamalay, ay nanaghoy sa pagkapaslang kay Kumbhakarṇa, lugmok sa dalamhati at naguluhan ang mga pandama.

Verse 5

प्रतपित्वा मुहूर्तंतुप्रशान्तोरामतेजसा ।कायेनार्थप्रविष्टेनसमुद्रंभीमदर्शनम् ।।6.68.3।।निकृत्तकण्ठोरुभुजोविक्षरन्रुधिरंबहु ।रुद्ध्वाद्वारंशरीरेणलङ्कायाःपर्वतोपमः ।।6.68.4।।कुम्भकर्णस्तवभ्राताकाकुत्स्थशरपीडितः ।लगण्डभूतोविकृतोदावदग्धइवद्रुमः ।।6.68.5।।

Ang kakila-kilabot na pagkapuksa—ang pagkawala nina Kumbhakarṇa at Prahasta—ay sumapit dahil hindi lubusang sinunod ang payo ni Vibhīṣaṇa; ito’y nagdudulot sa akin ng mapait na kahihiyan.

Verse 6

तंश्रुत्वाविनिहतंसङ्ख्येकुम्भकर्णंमहाबलम् ।रावणश्शोकसन्तप्तोमुमोह च पपात च ।।।।

Nang marinig na napatay sa labanan ang makapangyarihang si Kumbhakarṇa, si Rāvaṇa—sinusunog ng dalamhati—ay nawalan ng ulirat at bumagsak.

Verse 7

पितृव्यंनिहतंश्रुत्वादेवान्तकनरान्तकौ ।त्रिशिराश्चातिकायश्चरुरुदुश्शोकपीडिताः ।।।।

Nang marinig na napatay ang kanilang tiyuhin, sina Devāntaka at Narāntaka, gayundin sina Triśiras at Atikāya, ay umiyak nang malakas, dinadaganan ng pighati.

Verse 8

भ्रातरंनिहतंश्रुत्वारामेणाक्लिष्टकर्मणा ।महोदरमहापार्श्वौशोकाक्रान्तौबभूवतुः ।।।।

Nang mabalitaan nilang napatay ang kanilang kapatid sa kamay ni Rāma, na walang kapagurang gumagawa ng dakilang gawa, sina Mahodara at Mahāpārśva ay nilamon ng matinding dalamhati.

Verse 9

ततःकृच्छ्रात्समासाद्यसंज्ञांराक्षसपुङ्गवः ।कुम्भकर्णवधाद्दीनोविललापकुलेन्द्रियः ।।।।

Pagkaraan, ang pinakadakila sa mga rākṣasa, na halos hindi muling nagkamalay, ay nanaghoy sa pagkapaslang kay Kumbhakarṇa, lugmok sa dalamhati at naguluhan ang mga pandama.

Verse 10

हावीर रिपुदर्पघ्न कुम्भकर्ण महाबल ।त्वंमांविहायवैदैवाद्यातोऽसियमसादनम् ।।।।

“Ay, O Kumbhakarṇa, bayani—tagapagdurog ng pagmamataas ng kaaway, dakila ang lakas! Iniwan mo ako, at sa tadhana nga’y nagtungo ka sa tahanan ni Yama.”

Verse 11

ममशल्यमनुद्धृत्यबान्धवानांमहाबल ।शत्रुसैन्यंप्रताप्यैकस्त्वंमांसन्त्यज्यगच्छसि ।।।।

O makapangyarihan! Hindi mo man inaalis ang tinik ng dalamhati sa akin at sa aking mga kaanak; matapos mong sunugin mag-isa ang hukbo ng kaaway, ikaw ay lumalayo—iniiwang mag-isa ako.

Verse 12

इदानींखल्वहंनास्मियस्यमेदक्षिणोभुजः ।पतितोयंसमाश्रित्य न बिभेमिसुरासुरान् ।।।।

Ngayon nga, ako’y waring ganap nang gumuho—sapagkat ang aking kanang bisig ay bumagsak. Sa pag-asa sa kanya, hindi ko kinatakutan ang mga diyos ni ang mga asura.

Verse 13

कथमेवंविधोवीरोदेवदानवदर्पहा ।कालाग्निरुद्राप्रतिमोरणेराघवेणवैहतः ।।।।

Paano naganap na ang gayong bayani—na dumurog sa kapalaluan ng mga deva at dānava, at wari’y apoy ni Rudra sa wakas ng panahon—ay napatay sa digmaan ni Rāghava?

Verse 14

यस्यतेवज्रनिष्पेषो न कुर्वाद्व्यसनंसदा ।स कथंरामबाणार्तंप्रसुप्तोऽसिमहीतले ।।।।

Ikaw na kahit ang pagdurog ng kulog na sandata ni Indra ay di kailanman makapapahamak—paano, nasugatan at pinahirapan ng mga palaso ni Rāma, nakahandusay ka ngayon na tila natutulog sa ibabaw ng lupa?

Verse 15

एतेदेवगणास्सार्थमृषिभिर्गगनेस्थिताः ।निहतंत्वांरणेदृष्टवानिनदन्तिप्रहर्षिताः ।।।।

Masdan—ang mga pangkat ng mga deva, kasama ang mga rishi, ay nakatindig sa kalangitan; nang makita nilang ikaw ay napatay sa digmaan, sila’y sumisigaw sa malakas na pagdiriwang.

Verse 16

ध्रुवमद्यैवसंहृष्टालब्धलक्षाःप्लवङ्गमाः ।आरोक्ष्यन्तीहदुर्गाणिलङ्काद्वाराणिसर्वशः ।।।।

Tunay, sa araw ding ito, ang mga plavaṅgama—nagagalak sa natamong pagkakataon—ay dadagsa at aakyat sa mga muog at sa mga tarangkahan ng Laṅkā mula sa lahat ng panig.

Verse 17

राज्येननास्तिमेकार्यंकिंकरिष्यामिसीतया ।कुम्भकर्णविहीनस्यजीवितेनास्तिमेमतिः ।।।।

Wala na akong pakinabang sa paghahari—ano pa ang gagawin ko kay Sītā? Kapag wala si Kumbhakarṇa, pati ang hangaring mabuhay ay nawala sa akin.

Verse 18

यद्यहंभ्रातृहन्तारं न हन्मियुधिराघवम् ।ननुमेमरणंश्रेयो न चेदंव्यर्थजीवितम् ।।।।

Kung hindi ko mapapatay sa labanan si Rāghava—ang pumatay sa aking kapatid—kung gayon, tiyak na mas mabuti pa sa akin ang kamatayan; kung hindi, walang saysay ang buhay na ito.

Verse 19

अद्यैवतंगमिष्यामिदेशंयत्रानुजोमम ।न हिभ्रातृ़न् समुत्सृज्यक्षणंजीवितमुत्सहे ।।।।

Sa araw ding ito, tutungo ako sa pook na kinaroroonan ng aking nakababatang kapatid; sapagkat iniwan ko ang aking mga kapatid, hindi ko kayang mabuhay kahit isang sandali.

Verse 20

देवाहिमांहसिष्यन्तिदृष्टवापूर्वापकारिणम् ।कथमिन्द्रंजयिष्यामिकुम्भकर्ण हतेत्वयि ।।।।

Tiyak na pagtatawanan ako ng mga deva, sapagkat nakita nila akong dating nagkasala sa kanila. Paano ko pa magagapi si Indra, kung ikaw, Kumbhakarṇa, ay napatay na?

Verse 21

तदिदंमामनुप्राप्तंविभीषणवचश्शुभम् ।यदज्ञानान्मयातस्य न गृहीतंमहात्मनः ।।।।

Ang kapahamakan na ito ay dumating sa akin ngayon, sapagkat sa aking kamangmangan ay hindi ko tinanggap ang mabuting payo na sinabi ng dakilang-loob na Vibhīṣaṇa.

Verse 22

विभीषणवचोयावत्कुम्भकर्णप्रहस्तयोः ।विनाशोऽयंसमुत्पन्नोमांव्रीडयतिदारुणः ।।।।

Ang kakila-kilabot na pagkapuksa—ang pagkawala nina Kumbhakarṇa at Prahasta—ay sumapit dahil hindi lubusang sinunod ang payo ni Vibhīṣaṇa; ito’y nagdudulot sa akin ng mapait na kahihiyan.

Verse 23

तस्यायंकर्मणःप्राप्तोविपाकोममशोकदः ।यन्मयाधार्मिकश्शमान् स निरस्तोविभीषणः ।।।।

Ang bungang ito ng aking ginawa, na nagdadala ng pighati, ay dumating sa akin—sapagkat itinaboy ko si Vibhīṣaṇa, ang matuwid at marangal.

Verse 24

इतिबहुविधमाकुलान्तरात्माकृपणमतीवविलप्यकुम्भकर्णम् ।न्यपदथदशाननोभृशार्तस्तमनुजमिन्द्ररिपुंहतंविदित्वा ।।।।

Sa gayon, ang kalooban ni Daśānana ay lubhang nagulumihanan; sa maraming paraan ay kaawa-awang tinangisan niya si Kumbhakarṇa. At nang malaman niyang napatay ang kanyang nakababatang kapatid—ang kaaway ni Indra—siya’y bumagsak, labis na pinahihirapan ng dalamhati.