Shloka 16

कुम्भकर्णवधश्रवणेन रावणविलापः

Ravana’s Lament on Hearing of Kumbhakarna’s Slaying

Devanagari script

ध्रुवमद्यैवसंहृष्टालब्धलक्षाःप्लवङ्गमाः ।आरोक्ष्यन्तीहदुर्गाणिलङ्काद्वाराणिसर्वशः ।।।।

Transliteration

dhruvam adyaiva saṃhṛṣṭā labdhalakṣāḥ plavaṅgamāḥ |

ārokṣyantīha durgāṇi laṅkādvārāṇi sarvaśaḥ ||

Translation

Tunay, sa araw ding ito, ang mga plavaṅgama—nagagalak sa natamong pagkakataon—ay dadagsa at aakyat sa mga muog at sa mga tarangkahan ng Laṅkā mula sa lahat ng panig.

Word by Word

• ध्रुवम्: surely
• ध्रुवम्: निपात/क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: dhruva (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय, निश्चयार्थक (adverb of certainty)

• अद्य: today
• अद्य: कालाधिकरण (kāla-adhikaraṇa)
• Type: Indeclinable
• Root: adya (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय, कालवाचक (today)

• एव: indeed/just
• एव: निपात (particle)
• Type: Indeclinable
• Root: eva (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: निपात (restrictive/emphatic particle)

• संहृष्टाः: highly rejoiced
• संहृष्टाः: कर्ता-विशेषण (kartṛ-viśeṣaṇa)
• Type: Verb
• Root: sam-√hṛṣ (धातु)
• Form: क्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; predicate to प्लवङ्गमाः

• लब्धलक्षाः: having found an opportunity
• लब्धलक्षाः: कर्ता-विशेषण (kartṛ-viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: labdha + lakṣa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुव्रीहि: लब्धं लक्षं (अवसरं/लक्ष्यं) येषां ते

• प्लवङ्गमाः: monkeys (Vanaras)
• प्लवङ्गमाः: कर्ता (Karta)
• Type: Noun
• Root: plavaṅgama (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• आरोक्ष्यन्ति: will climb/assault
• आरोक्ष्यन्ति: क्रिया (kriyā)
• Type: Verb
• Root: ā-√ruh (धातु)
• Form: लृट् (Simple Future), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद

• इह: here
• इह: देशाधिकरण (deśa-adhikaraṇa)
• Type: Indeclinable
• Root: iha (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: देशवाचक अव्यय (locative adverb): here

• दुर्गाणि: fortresses
• दुर्गाणि: कर्म (Karma)
• Type: Noun
• Root: durga (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• लङ्काद्वाराणि: gates of Lanka
• लङ्काद्वाराणि: कर्म (Karma)
• Type: Noun
• Root: laṅkā + dvāra (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; तत्पुरुष: लङ्कायाः द्वाराणि

• सर्वशः: on all sides
• सर्वशः: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: sarvaśas (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय, प्रकारवाचक (adverb): in every way / everywhere

Context

"I have no purpose with the kingdom. What will I do with Sita? I have lost my life and mind with Kumbhakarna's death."

Characters & Entities

• Rāvaṇa
• Kumbhakarṇa
• Plavaṅgamas (Vānaras)
• Laṅkā
• Gates of Laṅkā

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It reflects how Adharma weakens a polity from within: when unjust leadership loses its protectors, even strong walls cannot secure it.

What is the narrative situation?

Rāvaṇa foresees the immediate tactical consequence of Kumbhakarṇa’s death: the vānaras will press the attack on Laṅkā’s defenses.

Which character virtue is emphasized?

The vānaras’ courage and unity in a righteous cause—acting decisively when opportunity arises.