Sarga 48

Verse 1

भर्तारंनिहतंदृष्टवालक्ष्मणंचमहाबलम् ।विललापभृशंसीताकरुणंशोककर्शिता ।।।।

Nakita ang kanyang asawang napaslang, pati na ang dakilang si Lakshmana, si Sita ay tumangis nang labis sa matinding pighati.

Verse 2

ऊचुर्लक्षणिकायेमांपुत्रिण्यविधवेतिच ।तेऽद्यसर्वेहतेरामेज्ञानिनोऽनृतवादिनः ।।।।

Sinabi ng mga manghuhula tungkol sa akin, ‘Magkakaanak siya ng mga lalaki; hindi siya magiging balo.’ Ngunit kung napatay si Rāma ngayon, kung gayon ang lahat ng yaong ‘marurunong’ ay napatunayang mga nagsasalita ng kasinungalingan.

Verse 3

यज्वनोमहिषींयेमामूचुःपत्नींचसत्त्रिणः ।तेऽद्यसर्वेहतेरामेज्ञानिनोऽनृतवादिनः ।।।।

Yaong mga nagsasagawa ng mga yajña at ang mga pantas na minsang nagsabi sa akin na ako’y magiging itinalagang reyna at magiging asawa—ngayon, kung mapapatay si Rāma, silang lahat na ‘marurunong’ ay magiging mga nagsasalita ng kasinungalingan.

Verse 4

ऊचुस्संश्रवणेयेमांद्विजाःकार्तान्तिकाश्शुभाम् ।तेऽद्यसर्वेहतेरामेज्ञानिनोऽनृतवादिनः ।।।।

“Kung napatay si Rama ngayon, kung gayon yaong mga brahmana at mga tagapagtantiya ng kapalaran na nangako sa akin ng mapalad na tadhana—yaong mga kinikilalang marurunong—ay pawang nagsalita ng kasinungalingan.”

Verse 5

वीरपार्थिवपत्नीत्वांयेविदुर्भर्तृपूजिताम् ।तेऽद्यसर्वेहतेरामेज्ञानिनोऽनृतवादिनः ।।।।

“Kung napatay si Rama ngayon, kung gayon yaong lahat ng nagsabing ako’y magiging asawa ng isang makapangyarihang hari at pararangalan ng aking asawa—yaong tinatawag na marurunong—ay nagsalita ng di-katotohanan.”

Verse 6

इमानिखलुपद्मानिपादयोर्यैःकुलस्त्रियः ।अधिराज्येऽभिषिच्यन्तेनरेन्द्रैःपतिभिःसह ।।।।

“Tunay ngang narito ang mga tanda ng lotus sa aking mga paa—mga tandang dahil dito ang mararangal na babae ay pinapahiran at itinatalaga sa pagiging reyna, kasama ng kanilang maharlikang asawa.”

Verse 7

वैधव्यंयान्तियैर्नार्योऽलक्षणैर्भाग्यदुर्लभाः ।नात्मनन्तानिपश्यामिपश्यन्तीहतलक्षणा ।।।।

Yaong masasamang palatandaang nagdadala sa mga kapus-palad na babae sa pagkabalo—hindi ko nakikita ang mga iyon sa aking sarili; ni hindi ko nakikitang naglaho ang aking mapalad na mga tanda.

Verse 8

सत्यनामानिपद्मानिस्त्रीणामुक्तानिलक्षणैः ।तान्यद्यनिहतेरामेवितथानिभवन्तिमे ।।।।

Ang mga palatandaang gaya ng lotus, na itinuturo bilang ‘nagpapatunay ng katotohanan’ na mga tanda para sa kababaihan—kung mapapatay si Rama ngayon—magiging kasinungalingan sa aking bahagi.

Verse 9

केशास्सूक्ष्मास्समानीलाभ्रुवौचासंहतेमम ।वृत्तेचारोमकेजङ्घेदन्ताश्चाविरळामम ।।।।

Ang aking buhok ay pino at pantay ang pagkaitim; ang aking mga kilay ay maayos ang hugis at hindi magkadugtong; ang aking mga binti’y bilugan at walang balahibo; at ang aking mga ngipin ay siksik at magkakalapit.

Verse 10

शङ्खेनेत्रेकरौपादौगुल्फावूरूचमेचितौ ।अनुवृत्तनखास्स्निग्धास्समाश्चाङ्गुलयोमम ।।।।

Ang aking mga sentido, mata, kamay at paa—pati na ang aking mga bukung-bukong at hita—ay hubog nang maayos; at ang aking mga daliri ay makinis at pantay, na may bilugang mga kuko.

Verse 11

स्तनौचाविरळौमामकौमग्नचूचुकौ ।मग्नाचोत्सङ्गिनीनाभःपार्श्वोरस्कंचमेचितम् ।।।।

Ang aking dibdib ay may magandang hugis; ang aking pusod ay malalim at maayos ang pagkalagay, at ang aking mga tagiliran at dibdib ay puno at hubog nang wasto.

Verse 12

ममवर्णोमणिनिभोमृदून्यङ्गरुहाणिच ।प्रतिष्ठितांद्वादशभिर्मामूचुश्शुभलक्षणाम् ।।।।

Ang aking kutis ay nagniningning na parang hiyas, at ang mga balahibo sa aking balat ay malambot. Sinabi nilang taglay ko ang mga mapalad na tanda.

Verse 13

समग्रयवमच्छ्रिद्रपाणिपादंचवर्णवत् ।मन्दस्मितेत्येवचमांकन्यालाक्षणिनोद्विजाः ।।।।

Inilarawan nila ang aking mga palad at talampakan na siksik at walang puwang—mga tanda ng kapalaran; at sinabi nilang ang aking banayad na ngiti ay mapalad na tanda rin.

Verse 14

आधिराज्येऽभिषेकोमेब्राह्मणैःपतिनासह ।कृतान्तकुशलैरुक्तंतत्सर्वंवितथीकृतम् ।।।।

Sinabi ng mga Brahmin—dalubhasa sa pagbasa ng tadhana—na ako’y pahihirangin sa maharlikang kapangyarihan kasama ang aking asawa; ngunit ang lahat ng iyon ay ginawang kasinungalingan.

Verse 15

शोधयित्वाजनस्थानंप्रवृततिमुपलभ्यच ।तीर्त्वासागरमक्षोभ्यंभ्रातरौगोष्पदेहतौ ।।।।

Matapos halughugin ang Janasthāna at makabalita tungkol sa akin, matapos tawirin ang dagat na di-matawid—ang dalawang magkapatid ay napatay na ngayon, na wari’y sa isang munting bakas ng paa ng baka lamang.

Verse 16

ननुवारुणमाग्नेयमैन्द्रंवायव्यमेवच ।अस्त्रंब्रह्मशिरश्चैवप्रत्यपद्यताम् ।।।।

Tunay ngang batid ng dalawang Rāghava ang paggamit ng sandata ni Varuṇa, ni Agni, ni Indra, at ni Vāyu—oo, maging ang Brahmaśiras. Bakit nga hindi nila ito nasagupa?

Verse 17

अदृश्यमानेनरणेमाययावासवोपमौ ।ममनाथावनाथायानिहतौरामलक्ष्मणौ ।।।।

Sa digmaan, nang di nakikita, sa pamamagitan ng salamangka, pinaslang niya sina Rāma at Lakṣmaṇa—dalawang tulad ni Vāsava sa lakas. Kaya ako, na may mga tagapagtanggol, ngayo’y naging walang tagapagtanggol.

Verse 18

नहिदृष्टिपथंप्राप्यराघवस्यरणेरिपुः ।जीवन्प्रन्तिवर्तेतयद्यपिस्यान्मनोजवः ।।।।

Sapagkat sa digmaan, walang kaaway na sumapit sa tanaw ni Rāghava ang makababalik na buhay—kahit pa siya’y kasingbilis ng isip.

Verse 19

नकलस्यातिभारोऽस्तिकृतान्तश्चसुदुर्जयः ।यत्ररामःसहभ्रात्राशेतेयुधिनिपातितः ।।।।

Walang pasaning hihigit sa bigat ng Panahon; at ang hatol ni Kṛtānta, ang Kamatayan, ay lubhang di-madaig—yamang maging si Rāma, kasama ang kanyang kapatid, ay nakahandusay na nabuwal sa larangan ng digmaan.

Verse 20

नशोचामितथारामंलक्ष्मणंचमहारथम् ।वात्मानंजननींचापियथाश्वश्रूंतपस्विनीम् ।।।।

Hindi ako gayon kalungkot para kay Rāma, ni para kay Lakṣmaṇa na dakilang mandirigmang nakasakay sa karwahe, ni maging para sa aking sarili o sa aking ina—gaya ng pagdadalamhati ko para sa aking biyenang mapag-aske.

Verse 21

सातुचिन्तयतेनित्यंसमाप्तव्रतमागतम् ।कदाद्रक्ष्यामिसीतांचलक्ष्मणंचसराघवम् ।।।।

Siya (Kauśalyā) ay laging nag-iisip: ‘Kailan ko makikita si Rāghava na nagbalik, natapos na ang kanyang panata—kasama si Sītā at si Lakṣmaṇa?’

Verse 22

परिदेवयमानांतांराक्षसीत्रिजटाब्रवीत् ।माविषादंकृथादेवी भर्ताऽयंतवजीवति ।।।।

Habang siya’y nananaghoy, sinabi sa kanya ng rākṣasī na si Trijaṭā: “Huwag kang malugmok sa dalamhati, O marangal na ginang—buhay ang iyong asawa.”

Verse 23

कारणानिचवक्ष्यामिमहान्तिसदृशानिच ।यथेमौजीवतोदेवीभ्रातरौरामलक्ष्मणौ ।।।।

At aking sasabihin sa iyo, O mahal na Ginang, ang mga dahilan—dakila at kapani-paniwala—kung bakit ganito: ang dalawang magkapatid na sina Rāma at Lakṣmaṇa ay buhay pa.

Verse 24

नहिकोपपरीतानिहर्षपर्युत्सुकानिच ।भवन्तियुधियोधानांमुखानिनिहतेपतौ ।।।।

Sapagkat kapag napatay sa digmaan ang asawa, ang mga mukha ng mga mandirigma ay hindi nagiging punô ng poot, ni ng sabik na kagalakan.

Verse 25

इदंविमानंवैदेही पुष्पकंनामनामतः ।दिव्यंत्वांदारयन्नैवंयद्येतौगतजीवितौ ।।।।

O Vaidehī, ang banal na sasakyang panghimpapawid na ito—na ang pangalan ay Puṣpaka—na makalangit, ay hindi sana nagdala sa iyo nang ganito, kung ang dalawang iyon ay tunay nang nawalan ng buhay.

Verse 26

हतवीरप्रधानाहिगतोत्साहानिरुद्यमा ।सेनाभ्रमतिसङ् ख्येषुहतकर्णेवनौर्जले ।।।।

Kapag napatay ang mga pangunahing bayani, nawawala ang sigla at nagiging walang-kilos ang hukbo; gumagala ito sa labanan na parang barkong nasa tubig na nawalan ng timonel.

Verse 27

इयंपुनरसम्भ्रान्तानिरुद्विग्नातरस्विनी ।सेनारक्षतिकाकुत्स्थौमयाप्रीत्यानिवेदितौ ।।।।

Ngunit ang hukbong ito ay hindi nalilito at hindi nababagabag, O matatag na Ginang; binabantayan nito ang dalawang Kakutstha—ito ang sinasabi ko sa iyo nang may pag-ibig at paggalang.

Verse 28

सात्वंभवसुविस्रब्धाअनुमानैस्सुखोदयैः ।अहतौपश्यकाकुत्स्थौस्नेहादेतद्ब्र्रवीमिते ।।।।

Kaya’t maging ganap kang panatag, batay sa mabubuting palatandaang ito; masdan mong hindi napinsala ang dalawang Kakutstha. Sa pag-ibig ko sa iyo, ito ang sinasabi ko.

Verse 29

अनृतंनोक्तपूर्वंमेनचवक्ष्येकदाचन ।चारित्रसुखशीलत्वात् प्रविष्टाअसिमनःमम ।।।।

Hindi pa ako kailanman nagsalita ng kasinungalingan, at hindi rin ako magsisinungaling magpakailanman; sapagkat sa iyong mahinahon at marangal na pagkatao, pumasok ka sa aking puso.

Verse 30

नेमौशक्यारणेजेतुंसेन्द्रैरपिसुरासुरैः ।तादृशंदर्शनंदृष्टवामयाचावेदितंतव ।।।।

Ang dalawang ito’y hindi kayang daigin sa digmaan kahit ng mga diyos at mga asura, kahit kasama si Indra; nang makita ko ang gayong mga palatandaan, ipinaalam ko ito sa iyo.

Verse 31

इदंचसुमहचचित्रंशरैःपश्यस्वमैथिलि ।निस्संज्ञावप्युभावेतौनैवलक्ष्मीर्विमुञ्चति ।।।।

At masdan mo rin ang dakilang kababalaghan na ito, O Maithilī: bagama’t kapwa sila nakahandusay na walang malay sa ilalim ng ulang ng mga palaso, hindi sila iniwan ng kanilang ningning.

Verse 32

प्रायेणगतसत्त्वानांपुरुषाणांगतायुषाम् ।दृश्यमानेषुवक्त्रेषुपरंभवतिवैकृतम् ।।।।

Karaniwan, sa mga lalaking naparam na ang lakas-buhay at nalagas na ang itinakdang buhay, ang mukha—kapag minasdan—ay nagkakaroon ng matinding pagkabaluktot at kapangitan.

Verse 33

त्यजशोकंचमोहंचदुःखंचजनकात्मजे ।रामलक्ष्मणयोरर्थेनाद्यशक्यमजीवितुम् ।।।।

Iwaksi mo ang dalamhati, ang pagkalito, at ang pighati, O anak ni Janaka; sapagkat para kina Rama at Lakshmana, hindi maaaring sa araw na ito na sila’y wala nang buhay.

Verse 34

शुत्वातुवचनंतस्याःसीतासुरसुतोपमा ।कृताञ्जलिरुवाचेमामेवमस्त्वितिमैथिलि ।।।।

Nang marinig ni Sita, na nagniningning na tila anak ng mga diyos, ang mga salitang pampalubag ni Trijata, pinagtagpo niya ang mga palad sa paggalang at nagsabi ang Maithili: “Mangyari nawa, gayon nga.”

Verse 35

विमानंपुष्पकंतत्तुसन्निवर्त्यमनोजवम् ।दीनात्रिजटयासीतालङ्कामेवप्रवेशिता ।।।।

Pagkatapos, ibinalik ang Pushpaka na sasakyang panghimpapawid na kasingbilis ng isip; at si Sita, lugmok sa dalamhati, ay inakay ni Trijata at muling ipinasok sa Lanka.

Verse 36

ततस्त्रिजटयासार्थंपुष्पकादवरुह्यसा ।अशोकवनिकामेवराक्षसीभिःप्रवेशिता ।।।।

Pagkatapos, bumaba siya mula sa Pushpaka kasama si Trijata, at dinala ng mga babaeng rakshasa patungo sa Halamanan ng Ashoka.

Verse 37

प्रविश्यसीताबहुवृक्षषण्डांतांराक्षसेन्द्रस्यविहारभूमिम् ।सम्प्रेक्ष्यसञ्चिन्त्यचराजपुत्रौपरंविषादंसमुपाजगाम ।।।।

Pagpasok sa hardin ng aliwan ng panginoon ng mga rakshasa, na puno ng maraming kumpol ng mga puno, si Sita—matapos tumingin sa paligid at mag-isip tungkol sa dalawang prinsipe—ay nahulog sa matinding kalungkutan.