Sarga 27

Verse 1

तांस्तुतेऽहंप्रवक्ष्यामिप्रेक्षमाणस्ययूथपान् ।राघवार्थेपराक्रान्तायेनरक्षन्तिजीवितम् ।।।।

Sasabihin ko sa iyo ang mga pinunong-hukbo na iyong minamasdan—mga bayani na, alang-alang kay Rāghava, buong tapang na sumusugod at hindi kumakapit sa sariling buhay.

Verse 2

स्निग्धायस्यबहुव्यामावालालाङ्गूलमाश्रिताः ।ताम्राःपीतास्सिताश्श्वेताःप्रकीर्णाघोरकर्मणः ।।।।प्रगृहीताःप्रकाशन्तेसूर्यस्येवमरीचयः ।पृथिव्यांचानुकृष्यन्तेहरोनामैषयूथपः ।।।।

Ang kaniyang buntot ay nababalutan ng makintab na balahibo, na umaabot sa maraming dipa; kalat-kalat ang mga kulay—tansong pula, dilaw, maputla at puti—sa isang nilalang na kakila-kilabot ang mga gawa.

Verse 3

स्निग्धायस्यबहुव्यामावालालाङ्गूलमाश्रिताः ।ताम्राःपीतास्सिताश्श्वेताःप्रकीर्णाघोरकर्मणः ।।6.27.2।।प्रगृहीताःप्रकाशन्तेसूर्यस्येवमरीचयः ।पृथिव्यांचानुकृष्यन्तेहरोनामैषयूथपः ।।6.27.3।।

Kapag hinawakan at iwinawasiwas, nagliliwanag sila na wari’y mga sinag ng araw; at humahagod sa lupa—ang pinunong-yunit na ito ay nagngangalang Hara.

Verse 4

यंपृष्ठतोऽनुगच्छन्तिशतशोऽथसहस्रशः ।द्रुमानुद्यम्यसहसालङ्कारोहणतत्पराः ।।।।यूथपाहरिराजस्यकिङ्करास्समुपस्थिताः ।

Sa likuran niya’y sumusunod ang mga hukbo—daan-daan at libu-libo—na buong lakas na nagbubuhat ng mga punò, sabik na umakyat sa Laṅkā; ang mga pinunò ng pangkat, mga lingkod-mandirigma ng Hari ng mga Unggoy, ay nakahandang sumunod sa utos.

Verse 5

नीलानिवमहामेघांस्तिष्ठतोयांस्तुपश्यसि ।।।।असिताञ्जनसङ्काशान् युद्धेसत्यपराक्रमान् ।असङ् ख्येयाननिर्देश्यान्परंपारमिवोदधेः ।।।।पर्वतेषुचयेकेचिद्विषमेषुनदीषुच ।एतेत्वामभिवर्तन्तेराजन्नृक्षास्सुदारुणाः ।।।।

O Hari, yaong nakikita mong nakatayo na tila bughaw-itim na dambuhalang ulap—itim na parang koliryo, at sa digmaan ay may tapat at di-nagkukulang na tapang—ay di-mabilang at di-mailarawan, gaya ng malayong pampang ng dagat. Mula sa mga bundok at sa magagaspang na pook ng mga ilog, ang mga lubhang mababangis na oso ay sumusugod patungo sa iyo.

Verse 6

नीलानिवमहामेघांस्तिष्ठतोयांस्तुपश्यसि ।।6.27.5।।असिताञ्जनसङ्काशान् युद्धेसत्यपराक्रमान् ।असङ् ख्येयाननिर्देश्यान्परंपारमिवोदधेः ।।6.27.6।।पर्वतेषुचयेकेचिद्विषमेषुनदीषुच ।एतेत्वामभिवर्तन्तेराजन्नृक्षास्सुदारुणाः ।।6.27.7।।

O Hari, sa gitna nila ay nakatayo ang isa na may nakapangingilabot na mga mata at kakila-kilabot na anyo—gaya ni Parjanya, ang diyos ng ulan, na napaliligiran sa lahat ng panig ng mga ulap. Siya’y nananahan sa dakilang bundok na Ṛkṣavat, umiinom ng tubig ng Narmadā; siya ang panginoon ng lahat ng mga oso, ang pinunong-yunit na nagngangalang Dhūmra.

Verse 7

नीलानिवमहामेघांस्तिष्ठतोयांस्तुपश्यसि ।।6.27.5।।असिताञ्जनसङ्काशान् युद्धेसत्यपराक्रमान् ।असङ् ख्येयाननिर्देश्यान्परंपारमिवोदधेः ।।6.27.6।।पर्वतेषुचयेकेचिद्विषमेषुनदीषुच ।एतेत्वामभिवर्तन्तेराजन्नृक्षास्सुदारुणाः ।।6.27.7।।

May ilan sa mga bundok, at may ilan sa magagaspang na lupain at sa mga ilog. Ang mga lubhang mababangis na osong ito ay sumusugod patungo sa iyo, O Hari.

Verse 8

एषांमध्येस्थितोराजन्भीमाक्षोभीमदर्शनः ।पर्जन्यइवजीमूतैस्समन्तात्परिवारितः ।।।।ऋक्षवन्तंगिरिश्रेष्ठमध्यास्तेनर्मदांपिबन् ।सर्वऋक्षाणामधिपतिर्धूम्रोनामैषयूथपः ।।।।

O Hari, sa gitna nila ay nakatayo ang isa na may nakapangingilabot na mga mata at kakila-kilabot na anyo—gaya ni Parjanya, ang diyos ng ulan, na napaliligiran sa lahat ng panig ng mga ulap. Siya’y nananahan sa dakilang bundok na Ṛkṣavat, umiinom ng tubig ng Narmadā; siya ang panginoon ng lahat ng mga oso, ang pinunong-yunit na nagngangalang Dhūmra.

Verse 9

एषांमध्येस्थितोराजन्भीमाक्षोभीमदर्शनः ।पर्जन्यइवजीमूतैस्समन्तात्परिवारितः ।।6.27.8।।ऋक्षवन्तंगिरिश्रेष्ठमध्यास्तेनर्मदांपिबन् ।सर्वऋक्षाणामधिपतिर्धूम्रोनामैषयूथपः ।।6.27.9।।

Nanahan siya sa dakilang bundok na Ṛkṣavat, umiinom ng mga tubig ng Narmadā. Ang pinunòng ito ng pangkat, na ang pangalan ay Dhūmra, ang panginoon ng lahat ng mga oso.

Verse 10

यवीयानस्यतुभ्रातापश्यैनंपर्वतोपमम् ।भ्रात्रासमानोरूपेणविशिष्टस्तुपराक्रमैः ।।।।सएषजाम्बवान्नाममहायूथपयूथपः ।प्रक्रान्तोगुरुवर्तीचसम्प्रहारेष्वमर्षण ।।।।

Masdan mo siya—tila bundok ang tindig; siya ang nakababatang kapatid ng pinunong yaon. Sa anyo’y kahawig ng kapatid, ngunit sa tapang at lakas ay higit na natatangi. Siya si Jāmbavān, ang dakilang pinuno sa mga pinuno—matapang sa pagsalakay, may paggalang sa matatanda, at di sumusuko sa siksikang labanan.

Verse 11

यवीयानस्यतुभ्रातापश्यैनंपर्वतोपमम् ।भ्रात्रासमानोरूपेणविशिष्टस्तुपराक्रमैः ।।6.27.10।।सएषजाम्बवान्नाममहायूथपयूथपः ।प्रक्रान्तोगुरुवर्तीचसम्प्रहारेष्वमर्षण ।।6.27.11।।

Masdan mo siya—tila bundok ang tindig; siya ang nakababatang kapatid ng pinunong yaon. Sa anyo’y kahawig ng kapatid, ngunit sa tapang at lakas ay higit na natatangi. Siya si Jāmbavān, ang dakilang pinuno sa mga pinuno—matapang sa pagsalakay, may paggalang sa matatanda, at di sumusuko sa siksikang labanan.

Verse 12

एतेनसाह्यंसुमहत्कृतंशक्रस्यधीमता ।देवासुरेजाम्बवतालब्धाश्चबहवोवराः ।।।।

Sa marunong na si Jāmbavān, nagkamit si Śakra (Indra) ng napakalaking tulong sa digmaan ng mga Deva at Asura; at kapalit nito, maraming biyaya ang natamo.

Verse 13

आरुह्यपर्वताग्रेभ्योमहाभ्रविपुला: शिलाः ।मुञ्चन्तिविपुलाकारानमृत्योरुद्विजन्तिच ।।।।राक्षसानांचसदृशाःपिशाचानांचरोमशाः ।एतस्यसैन्याबहवोविचरन्त्यग्नितेजसः ।।।।

Umakyat sila sa tuktok ng mga bundok at inihahagis ang napakalalaking batong gaya ng dambuhalang ulap; malalaki ang anyo at hindi man lamang nanginginig sa harap ng kamatayan. Marami sa kanyang hukbo ang naglalagalag—mabalahibo ang katawan at nagliliyab na tila apoy—kawangis sa anyo ng mga Rākṣasa at mga Piśāca.

Verse 14

आरुह्यपर्वताग्रेभ्योमहाभ्रविपुला: शिलाः ।मुञ्चन्तिविपुलाकारानमृत्योरुद्विजन्तिच ।।6.27.13।।राक्षसानांचसदृशाःपिशाचानांचरोमशाः ।एतस्यसैन्याबहवोविचरन्त्यग्नितेजसः ।।6.27.14।।

Umakyat sila sa tuktok ng mga bundok at inihahagis ang napakalalaking batong gaya ng dambuhalang ulap; malalaki ang anyo at hindi man lamang nanginginig sa harap ng kamatayan. Marami sa kanyang hukbo ang naglalagalag—mabalahibo ang katawan at nagliliyab na tila apoy—kawangis sa anyo ng mga Rākṣasa at mga Piśāca.

Verse 15

यंत्वेनमभिसम्रब्धंप्लवमानमिवस्थितम् ।प्रेक्षन्तेवानरास्सर्वेस्थितायूथपयूथपम् ।।।।एषराजन् सहस्राक्षंपर्युपास्तेहरीश्वरः ।बलेनबलसम्पन्नोदम्भोनामैषयूथपः ।।।।

Lahat ng mga Vānara ay tumitingin sa kanya—sa pinuno ng mga pinuno—kung siya’y nakatindig na matatag o biglang sumusugod na tila lumulundag sa pagkasabik. O Hari, ang panginoon ng mga unggoy na ito ay pinaglilingkuran at sinasamahan ng makapangyarihang hukbo, gaya ni Sahasrākṣa (Indra) na napaliligiran ng kanyang mga kawal; ang pinunong ito ng pangkat ay nagngangalang Dambha.

Verse 16

यंत्वेनमभिसम्रब्धंप्लवमानमिवस्थितम् ।प्रेक्षन्तेवानरास्सर्वेस्थितायूथपयूथपम् ।।6.27.15।।एषराजन् सहस्राक्षंपर्युपास्तेहरीश्वरः ।बलेनबलसम्पन्नोदम्भोनामैषयूथपः ।।6.27.16।।

Lahat ng mga Vānara ay tumitingin sa kanya—sa pinuno ng mga pinuno—kung siya’y nakatindig na matatag o biglang sumusugod na tila lumulundag sa pagkasabik. O Hari, ang panginoon ng mga unggoy na ito ay pinaglilingkuran at sinasamahan ng makapangyarihang hukbo, gaya ni Sahasrākṣa (Indra) na napaliligiran ng kanyang mga kawal; ang pinunong ito ng pangkat ay nagngangalang Dambha.

Verse 17

यःस्थितंयोजनेशैलंगच्छन्पार्श्वेनसेवते ।ऊर्ध्वंतथैवकायेनगतःप्राप्नोतियोजनम् ।।।।यस्मान्नपरमंरूपंचतुष्पादेषुविद्यते ।श्रुतस्संन्नादनोनामवानराणांपितामहाः ।।।।येनयुद्धंपुरादत्तंरणेशक्रस्यधीमता ।पराजयश्चनप्राप्तस्सोऽयंयूथपयूथपः ।।।।

Yaong, kahit nakatayo sa layong isang yojana, ay kaya pa ring sumayad sa bundok sa pamamagitan ng kanyang tagiliran habang siya’y lumalakad; at gayundin, sa pag-angat ng kanyang katawan, naaabot niya ang taas na isang yojana—ganyan kalawak ang kanyang sukat.

Verse 18

यःस्थितंयोजनेशैलंगच्छन्पार्श्वेनसेवते ।ऊर्ध्वंतथैवकायेनगतःप्राप्नोतियोजनम् ।।6.27.17।।यस्मान्नपरमंरूपंचतुष्पादेषुविद्यते ।श्रुतस्संन्नादनोनामवानराणांपितामहाः ।।6.27.18।।येनयुद्धंपुरादत्तंरणेशक्रस्यधीमता ।पराजयश्चनप्राप्तस्सोऽयंयूथपयूथपः ।।6.27.19।।

Sa lahat ng mga nilalang na may apat na paa, walang nakikilala na hihigit pa sa kanyang anyo. Siya’y bantog sa pangalang Sannādana, ang matandang ninuno ng mga Vānara.

Verse 19

यःस्थितंयोजनेशैलंगच्छन्पार्श्वेनसेवते ।ऊर्ध्वंतथैवकायेनगतःप्राप्नोतियोजनम् ।।6.27.17।।यस्मान्नपरमंरूपंचतुष्पादेषुविद्यते ।श्रुतस्संन्नादनोनामवानराणांपितामहाः ।।6.27.18।।येनयुद्धंपुरादत्तंरणेशक्रस्यधीमता ।पराजयश्चनप्राप्तस्सोऽयंयूथपयूथपः ।।6.27.19।।

Siya yaong minsan nang nakipagdigma noon sa larangan laban kay Śakra (Indra), ang marunong na panginoon; at hindi siya inabot ng pagkatalo. Ganyan ang pinunong ito sa mga pinuno ng pangkat.

Verse 20

यस्यविक्रममाणस्यशक्रस्येवपराक्रमः ।एषगन्धर्वकन्यायामुत्पन्नःकृष्णवर्त्मनः ।।।।तदादेवासुरेयुद्धेसाह्यार्थंत्रिदिवौकसाम्

Sa paglusong niya sa pakikidigma, ang kaniyang tapang ay tulad ng kay Śakra. Siya’y isinilang sa isang dalagang Gandharva sa pamamagitan ni Kṛṣṇavartman; at sa sinaunang digmaan ng mga deva at asura, siya’y tumindig upang tumulong sa mga nananahan sa langit.

Verse 21

यस्यवैश्रवणोराजाजम्बूमुपनिषेवते ।।।।योराजापर्वतेन्द्राणांबहुकिन्नरसेविनाम् ।विहारसुखदोनित्यंभ्रातुस्तेराक्षसाधिप ।।।।तत्रैषवसतिश्रीमान्बलवान्वानरर्षभः ।युद्धेष्वकत्थनोनित्यंक्रोधनोनामयूथपः ।।।।

Sa tabi ng punong Jambū na yaon, ang haring Vaiśravaṇa (Kubera) ay nananatiling naglilingkod at nagbabantay.

Verse 22

यस्यवैश्रवणोराजाजम्बूमुपनिषेवते ।।6.27.21।।योराजापर्वतेन्द्राणांबहुकिन्नरसेविनाम् ।विहारसुखदोनित्यंभ्रातुस्तेराक्षसाधिप ।।6.27.22।।तत्रैषवसतिश्रीमान्बलवान्वानरर्षभः ।युद्धेष्वकत्थनोनित्यंक्रोधनोनामयूथपः ।।6.27.23।।

O panginoon ng mga Rākṣasa, sa haring-bundok na yaon—na dinadalaw ng maraming Kinnara—ang iyong kapatid ay laging nakatatamo ng ligaya sa paglalagalag.

Verse 23

यस्यवैश्रवणोराजाजम्बूमुपनिषेवते ।।6.27.21।।योराजापर्वतेन्द्राणांबहुकिन्नरसेविनाम् ।विहारसुखदोनित्यंभ्रातुस्तेराक्षसाधिप ।।6.27.22।।तत्रैषवसतिश्रीमान्बलवान्वानरर्षभः ।युद्धेष्वकत्थनोनित्यंक्रोधनोनामयूथपः ।।6.27.23।।

Doon nananahan ang marangal at makapangyarihang toro sa mga Vānara; sa mga digmaan ay laging hindi nagyayabang—ang pinunong pangkat na nagngangalang Krodhana.

Verse 24

वृतःकोटिसहस्रेणहरीणांसमुपस्थितः ।एषैवाशंसतेलङ्कांस्वेनानीकेनमर्दितुम् ।।।।

Napapaligiran at sinasamahan ng isang libong koro ng mga Vānara, siya’y tunay na naglalayong—sa sarili niyang hukbo—durugin ang Laṅkā.

Verse 25

योगङ्गामनुपर्येतित्रासयन्गजयूथपान् ।हस्तिनांवानराणांचपूर्ववैरमनुस्मरन् ।।।।एषयूथपतिर्नेतागच्छन् गिरिगुहाशयः ।गजान्योधयतेवन्यान्गिरींश्चैवमहीरुहान् ।।।।

Siya’y gumagala sa kahabaan ng banal na Gaṅgā, tinatakot ang mga pinuno ng kawan ng mga elepante, habang inaalala ang sinaunang alitan ng mga elepante at mga Vānara.

Verse 26

योगङ्गामनुपर्येतित्रासयन्गजयूथपान् ।हस्तिनांवानराणांचपूर्ववैरमनुस्मरन् ।।6.27.25।।एषयूथपतिर्नेतागच्छन् गिरिगुहाशयः ।गजान्योधयतेवन्यान्गिरींश्चैवमहीरुहान् ।।6.27.26।।

Ang pinunong ito ng pangkat at tagapanguna, na nananahan sa mga yungib ng bundok, ay gumagala at nakikipaglaban sa mga mailap na elepante—dumaraan sa mga bundok at sa matatayog na punò.

Verse 27

हरीणांवाहिनीमुख्योनदींहैमवतीमनु ।उशीरबीजमाश्रित्यपर्वतंमन्दरोपमम् ।।।।रमतेवानरश्रेष्ठोदिविशक्रइवस्वयम् ।

Ang pangunahing pinuno ng hukbo ng mga Vānara—pinakamainam sa kanila—ay nananahan sa Bundok Uśīrabīja, na tulad ng Mandara, sa tabi ng ilog na Haimavatī; at doon siya’y naglalaro na wari’y si Indra mismo sa langit.

Verse 28

एनंशतसहस्राणांसहस्रमनुवर्तते ।वीर्यविक्रमदृप्तानांनर्दतांबलशालिनाम् ।।।।

Isang libo mula sa daan-daang libo ang sumusunod sa kanya—mga mandirigmang makapangyarihan, umuungal nang malakas, nag-uumapaw sa tapang at lakas.

Verse 29

सएषनेताचैतेषांवानराणांमहात्मनाम् ।सएषदुर्धरोराजन्प्रमाथीनामयूथपः ।।।।

Siya ang pinuno ng mga dakilang-loob na Vānara; at siya rin, O Hari, ang mahirap labanan—ang pinunong-yunit na nagngangalang Pramāthi.

Verse 30

वातेनेवोद्धतंमेघंयमेनमनुपश्यसि ।अनीकमभिसंरब्धंवानराणांतरस्विनाम् ।।।।उद्दूतमरुणाभासंपवनेनसमन्ततः ।विवर्तमानंबहुधायत्रैतद्बहुळंरजः ।।।।

Ang nakikita mo roon ay gaya ng ulap na itinataboy ng hangin: yaon ang masugid na hukbo ng mga Vānara, nag-aalab sa digmaan. Sa paligid, ang alikabok na iniikot ng hangin—mapulang tila aruna—ay makapal na umaangat at umiikot sa sari-saring ipu-ipo kung saan rumaragasa ang hukbo.

Verse 31

वातेनेवोद्धतंमेघंयमेनमनुपश्यसि ।अनीकमभिसंरब्धंवानराणांतरस्विनाम् ।।6.27.30।।उद्दूतमरुणाभासंपवनेनसमन्ततः ।विवर्तमानंबहुधायत्रैतद्बहुळंरजः ।।6.27.31।।

Ang mga ito’y kakila-kilabot, maitim ang mukha, at may buntot na gaya ng baka—ang mga Golāṅgūla—makapangyarihan, daan-daang libo. Nang makita ang tulay na naitayo, pinalilibutan nila ang mabilis na pinunong-yunit na nagngangalang Gavākṣa, na isa ring Golāṅgūla, at sumusulong nang buong lakas upang durugin ang Laṅkā.

Verse 32

एतेऽसितमुखाघोरागोलाङ्गूलामहाबलाः ।शतंशतहस्राणिदृष्ट्वावैसेतुबन्धनम् ।।।।गोलाङ्गूलंमहावेगंगवाक्षंनामयूधपम् ।परिवार्याभिवर्तन्तेलङ्कांमर्दितुमोजसा ।।।।

Ang mga ito’y kakila-kilabot, maitim ang mukha, at may buntot na gaya ng baka—ang mga Golāṅgūla—makapangyarihan, daan-daang libo. Nang makita ang tulay na naitayo, pinalilibutan nila ang mabilis na pinunong-yunit na nagngangalang Gavākṣa, na isa ring Golāṅgūla, at sumusulong nang buong lakas upang durugin ang Laṅkā.

Verse 33

एतेऽसितमुखाघोरागोलाङ्गूलामहाबलाः ।शतंशतहस्राणिदृष्ट्वावैसेतुबन्धनम् ।।6.27.32।।गोलाङ्गूलंमहावेगंगवाक्षंनामयूधपम् ।परिवार्याभिवर्तन्तेलङ्कांमर्दितुमोजसा ।।6.27.33।।

Pinalibutan nila ang pinunong-yunit na si Gavākṣa—isang Golāṅgūla na ubod ng bilis—at sumulong silang may lakas, upang durugin ang Laṅkā sa kanilang kapangyarihan.

Verse 34

भ्रमराचरितायत्रसर्वकालफलद्रुमाः ।।।।यंसूर्यस्तुल्यपर्णाभमनुपर्येतिपर्वतम् ।यस्यभासासदाभान्तितद्वर्णामृगपक्षिणः ।।।।यस्यप्रस्थंमहात्मानोनत्यजन्तिमहर्षयः ।सर्वकालफलावृक्षास्सदाफलसमन्विताः ।।।।मधूनिचमहार्हाणियस्मिन्पर्वतसत्तमे ।तत्रैवरमतेराजन्रम्येकाञ्चनपर्वते ।।।।मुख्योवानरमुख्यानांकेसरीनामयूथपः ।

O Hari, sa yaong marikit na bundok na pinamamahayan ng mga bubuyog at may mga punong namumunga sa bawat panahon—na ang mga dahon ay kumikislap na tila araw, at sa liwanag nito’y nagkakakulay ding gayon ang mga hayop at ibon—na ang maluwang na talampas ay hindi iniiwan ng mga dakilang Ṛṣi, at sa pinakamainam na bundok na yaon ay may mahalagang pulot: doon, sa kaaya-ayang gintong bundok, nagagalak ang pinakadakila sa mga pinuno ng Vānara, ang pinunong-yunit na nagngangalang Kesari.

Verse 35

भ्रमराचरितायत्रसर्वकालफलद्रुमाः ।।6.27.34।।यंसूर्यस्तुल्यपर्णाभमनुपर्येतिपर्वतम् ।यस्यभासासदाभान्तितद्वर्णामृगपक्षिणः ।।6.27.35।।यस्यप्रस्थंमहात्मानोनत्यजन्तिमहर्षयः ।सर्वकालफलावृक्षास्सदाफलसमन्विताः ।।6.27.36।।मधूनिचमहार्हाणियस्मिन्पर्वतसत्तमे ।तत्रैवरमतेराजन्रम्येकाञ्चनपर्वते ।।6.27.37।।मुख्योवानरमुख्यानांकेसरीनामयूथपः ।

O hari, naroon ang isang dakilang bundok na pinupugaran ng mga bubuyog, na ang mga punò’y namumunga sa bawat panahon. Tila iniikutan ito ng Araw, sapagkat ang mga dahon nito’y kumikislap na gaya ng sinag ng araw. Sa liwanag nito, ang mga usa, ibon, at iba pang nilalang ay nagliliwanag din, taglay ang gayong kulay. Ang maluwang na talampas nito’y hindi iniiwan ng mga dakilang rishi at mga mararangal ang diwa. Sa pinakamainam na bundok na yaon ay may mga punòng laging namumunga, laging hitik sa bunga, at may mahalagang pulot din. Doon, sa kaaya-ayang gintong bundok, nananahan si Kesari—ang pangunahing pinuno sa mga pinuno ng mga Vānara.

Verse 36

भ्रमराचरितायत्रसर्वकालफलद्रुमाः ।।6.27.34।।यंसूर्यस्तुल्यपर्णाभमनुपर्येतिपर्वतम् ।यस्यभासासदाभान्तितद्वर्णामृगपक्षिणः ।।6.27.35।।यस्यप्रस्थंमहात्मानोनत्यजन्तिमहर्षयः ।सर्वकालफलावृक्षास्सदाफलसमन्विताः ।।6.27.36।।मधूनिचमहार्हाणियस्मिन्पर्वतसत्तमे ।तत्रैवरमतेराजन्रम्येकाञ्चनपर्वते ।।6.27.37।।मुख्योवानरमुख्यानांकेसरीनामयूथपः ।

O hari, naroon ang isang dakilang bundok na pinupugaran ng mga bubuyog, na ang mga punò’y namumunga sa bawat panahon. Tila iniikutan ito ng Araw, sapagkat ang mga dahon nito’y kumikislap na gaya ng sinag ng araw. Sa liwanag nito, ang mga usa, ibon, at iba pang nilalang ay nagliliwanag din, taglay ang gayong kulay. Ang maluwang na talampas nito’y hindi iniiwan ng mga dakilang rishi at mga mararangal ang diwa. Sa pinakamainam na bundok na yaon ay may mga punòng laging namumunga, laging hitik sa bunga, at may mahalagang pulot din. Doon, sa kaaya-ayang gintong bundok, nananahan si Kesari—ang pangunahing pinuno sa mga pinuno ng mga Vānara.

Verse 37

भ्रमराचरितायत्रसर्वकालफलद्रुमाः ।।6.27.34।।यंसूर्यस्तुल्यपर्णाभमनुपर्येतिपर्वतम् ।यस्यभासासदाभान्तितद्वर्णामृगपक्षिणः ।।6.27.35।।यस्यप्रस्थंमहात्मानोनत्यजन्तिमहर्षयः ।सर्वकालफलावृक्षास्सदाफलसमन्विताः ।।6.27.36।।मधूनिचमहार्हाणियस्मिन्पर्वतसत्तमे ।तत्रैवरमतेराजन्रम्येकाञ्चनपर्वते ।।6.27.37।।मुख्योवानरमुख्यानांकेसरीनामयूथपः ।

O hari, naroon ang isang dakilang bundok na pinupugaran ng mga bubuyog, na ang mga punò’y namumunga sa bawat panahon. Tila iniikutan ito ng Araw, sapagkat ang mga dahon nito’y kumikislap na gaya ng sinag ng araw. Sa liwanag nito, ang mga usa, ibon, at iba pang nilalang ay nagliliwanag din, taglay ang gayong kulay. Ang maluwang na talampas nito’y hindi iniiwan ng mga dakilang rishi at mga mararangal ang diwa. Sa pinakamainam na bundok na yaon ay may mga punòng laging namumunga, laging hitik sa bunga, at may mahalagang pulot din. Doon, sa kaaya-ayang gintong bundok, nananahan si Kesari—ang pangunahing pinuno sa mga pinuno ng mga Vānara.

Verse 38

षष्टिर्गिरिसहस्राणांरम्याःकाञ्चनपर्वता ।।।।तेषांमध्येगिरिवरस्त्वमिवानघरक्षसाम् ।तत्रैतेकपिलाश्श्वेतास्ताम्रास्यामधुपिङ्गलाः ।।।।निवसन्त्युत्तमगिरौतीक्ष्णदंष्ट्रानखायुधाः ।सिंहाइवचतुर्दंष्ट्राव्याघ्राइवदुरासदाः ।।।।सर्वेवैश्वानरसमाज्वलिताशीविषोपमाः ।सुदीर्घाञ्चितलाङ्गूलामत्तमातङ्गसन्निभाः ।।।।महापर्वतसङ्काशामहाजीमूतनिस्स्वनाः ।वृत्तपिङ्गलरक्ताक्षाभीमाभीमगतिस्वराः ।।।।मर्दयन्तीवतेसर्वेतस्थुर्लङकासमीक्ष्यते ।

May animnapung libong kaaya-ayang bundok na ginto; at sa gitna nila, ang bundok na ito ang pinakadakila—gaya mo, O walang dungis, na namumukod-tangi sa mga rākṣasa.

Verse 39

षष्टिर्गिरिसहस्राणांरम्याःकाञ्चनपर्वता ।।6.27.38।।तेषांमध्येगिरिवरस्त्वमिवानघरक्षसाम् ।तत्रैतेकपिलाश्श्वेतास्ताम्रास्यामधुपिङ्गलाः ।।6.27.39।।निवसन्त्युत्तमगिरौतीक्ष्णदंष्ट्रानखायुधाः ।सिंहाइवचतुर्दंष्ट्राव्याघ्राइवदुरासदाः ।।6.27.40।।सर्वेवैश्वानरसमाज्वलिताशीविषोपमाः ।सुदीर्घाञ्चितलाङ्गूलामत्तमातङ्गसन्निभाः ।।6.27.41।।महापर्वतसङ्काशामहाजीमूतनिस्स्वनाः ।वृत्तपिङ्गलरक्ताक्षाभीमाभीमगतिस्वराः ।।6.27.42।।मर्दयन्तीवतेसर्वेतस्थुर्लङकासमीक्ष्यते ।

Doon naninirahan ang mga vānara: may mapusyaw na kayumanggi, may mapuputi, may mukhang tanso, at may kulay pulot na ginto.

Verse 40

षष्टिर्गिरिसहस्राणांरम्याःकाञ्चनपर्वता ।।6.27.38।।तेषांमध्येगिरिवरस्त्वमिवानघरक्षसाम् ।तत्रैतेकपिलाश्श्वेतास्ताम्रास्यामधुपिङ्गलाः ।।6.27.39।।निवसन्त्युत्तमगिरौतीक्ष्णदंष्ट्रानखायुधाः ।सिंहाइवचतुर्दंष्ट्राव्याघ्राइवदुरासदाः ।।6.27.40।।सर्वेवैश्वानरसमाज्वलिताशीविषोपमाः ।सुदीर्घाञ्चितलाङ्गूलामत्तमातङ्गसन्निभाः ।।6.27.41।।महापर्वतसङ्काशामहाजीमूतनिस्स्वनाः ।वृत्तपिङ्गलरक्ताक्षाभीमाभीमगतिस्वराः ।।6.27.42।।मर्दयन्तीवतेसर्वेतस्थुर्लङकासमीक्ष्यते ।

Naninirahan sila sa dakilang bundok—may sandatang matutulis na pangil at kuko—gaya ng mga leon na may mababangis na ngipin, at gaya ng mga tigre na mapanganib lapitan.

Verse 41

षष्टिर्गिरिसहस्राणांरम्याःकाञ्चनपर्वता ।।6.27.38।।तेषांमध्येगिरिवरस्त्वमिवानघरक्षसाम् ।तत्रैतेकपिलाश्श्वेतास्ताम्रास्यामधुपिङ्गलाः ।।6.27.39।।निवसन्त्युत्तमगिरौतीक्ष्णदंष्ट्रानखायुधाः ।सिंहाइवचतुर्दंष्ट्राव्याघ्राइवदुरासदाः ।।6.27.40।।सर्वेवैश्वानरसमाज्वलिताशीविषोपमाः ।सुदीर्घाञ्चितलाङ्गूलामत्तमातङ्गसन्निभाः ।।6.27.41।।महापर्वतसङ्काशामहाजीमूतनिस्स्वनाः ।वृत्तपिङ्गलरक्ताक्षाभीमाभीमगतिस्वराः ।।6.27.42।।मर्दयन्तीवतेसर्वेतस्थुर्लङकासमीक्ष्यते ।

Silang lahat ay tulad ng naglalagablab na apoy, tulad ng nag-aapoy na makamandag na ahas; may napakahahaba at nakataas na mga buntot, kahawig nila sa lakas ang mga elepanteng nasa paglalandi ng init.

Verse 42

षष्टिर्गिरिसहस्राणांरम्याःकाञ्चनपर्वता ।।6.27.38।।तेषांमध्येगिरिवरस्त्वमिवानघरक्षसाम् ।तत्रैतेकपिलाश्श्वेतास्ताम्रास्यामधुपिङ्गलाः ।।6.27.39।।निवसन्त्युत्तमगिरौतीक्ष्णदंष्ट्रानखायुधाः ।सिंहाइवचतुर्दंष्ट्राव्याघ्राइवदुरासदाः ।।6.27.40।।सर्वेवैश्वानरसमाज्वलिताशीविषोपमाः ।सुदीर्घाञ्चितलाङ्गूलामत्तमातङ्गसन्निभाः ।।6.27.41।।महापर्वतसङ्काशामहाजीमूतनिस्स्वनाः ।वृत्तपिङ्गलरक्ताक्षाभीमाभीमगतिस्वराः ।।6.27.42।।मर्दयन्तीवतेसर्वेतस्थुर्लङकासमीक्ष्यते ।

Kasinglaki ng malalaking bundok, umuugong na parang makapangyarihang kulog-ulap; bilugan ang matang mapulang-kayumanggi, kakila-kilabot sa galaw at sa sigaw—silang lahat ay tumindig at tumitig sa Laṅkā, na wari’y handang durugin ito.

Verse 43

एषचैषामधिपतिर्मध्येतिष्ठतिवीर्यवान् ।।।।जयार्थीनित्यमादित्यमुपतिष्ठतिबुद्धिमान् ।नाम्नापृथिव्यांविख्यातोराजन् शतबलीतियः ।।।।एषैवाशंसतेलङ्कांस्वेनानीकेनमर्दितुम् ।

Narito ang kanilang makapangyarihang pinuno, nakatindig sa gitna nila. Naghahangad ng tagumpay, ang marunong na bayani’y laging sumasamba kay Āditya, ang Araw. Kilalá sa daigdig sa pangalang Śatabali, O Hari, ipinahahayag niyang dudurugin niya ang Laṅkā kasama ng sarili niyang hukbo.

Verse 44

एषचैषामधिपतिर्मध्येतिष्ठतिवीर्यवान् ।।6.27.43।।जयार्थीनित्यमादित्यमुपतिष्ठतिबुद्धिमान् ।नाम्नापृथिव्यांविख्यातोराजन् शतबलीतियः ।।6.27.44।।एषैवाशंसतेलङ्कांस्वेनानीकेनमर्दितुम् ।

O Hari, ang marunong na mandirigmang ito—na sa lupa’y bantog sa pangalang Śatabali—ay laging sumasamba kay Āditya, ang Araw, upang magwagi; at ipinahahayag niyang sa sarili niyang hukbo ay dudurugin niya ang Laṅkā.

Verse 45

विक्रान्तोबलवान् शूरःपौरुषेस्वेव्यवस्थितः ।रामप्रियार्थंप्राणानांदयांनकुरुतेहरिः ।।।।

Matapang at malakas, di-mapipigil na bayani, matatag sa sariling tapang; alang-alang sa ikalulugod ni Rāma, ang haring-unggoy na yaon ay hindi maaawa kahit sa sarili niyang buhay.

Verse 46

गजोगवाक्षोगवयोनलोनीलश्चवानरः ।एकैकएवयोधानांकोटीभिर्दशभिर्वृतः ।।।।

Sina Gaja, Gavākṣa, Gavaya, Nala, at ang vānara na si Nīla—bawat isa’y pinunò ng pangkat na napalilibutan ng tig-sampung koṭi ng mga mandirigma.

Verse 47

तथाऽऽन्येवानरश्रेष्ठाविन्ध्यपर्वतवासिनः ।नशक्यन्तेबहुत्वात्तुसङ् ख्यातुंलघुविक्रमाः ।।।।

Gayundin, may iba pang mga pinakamararangal na Vānara na naninirahan sa kabundukang Vindhya; sa tindi ng kanilang dami, yaong mga mandirigmang mabilis at makapangyarihan ay hindi man lamang mabilang.

Verse 48

सर्वेमहाराजमहाप्रभावास्सर्वेमहाशैलनिकाशकायाः ।सर्वेसमर्थापृथिवींक्षणेनकर्तुंप्रविध्वस्तविकीर्णशैलाम् ।।।।

O dakilang hari, silang lahat ay may dakilang kapangyarihan; silang lahat ay may katawang tulad ng malalaking bundok; silang lahat ay may kakayahang, sa isang kisapmata, gawing ang lupa’y nababalot ng mga bundok na wasak at nagkalat.