Sarga 18

Verse 1

अथरामःप्रसन्नात्माशृत्वावायुसुतस्यह ।प्रत्यभाषतदुर्धषश्रुतवानात्मनिस्थितम् ।।।।

At si Rāma, magaan ang loob, nang marinig ang mga salita ni Hanumān, anak ng Hangin, ay sumagot; ang di-matitinag na bayani ay nagpahayag ng yaong matagal nang nakalagay sa kanyang puso.

Verse 2

ममापितुविवक्षाऽस्तिकाचित्प्रतिविभीषणम् ।श्रोतुमिच्छामितत्सर्वंभवद्भिश्श्रेयसिस्थितैः ।।।।

Ako man ay may ibig sabihin na ilang salita tungkol kay Vibhīṣaṇa. Nais kong pakinggan ninyong lubos—kayong nakatindig para sa aking kapakanan—ang lahat ng aking sasabihin.

Verse 3

मित्रभावेनसम्प्राप्तंनत्यजेयंकथञ्चन ।दोषोयद्यपितस्यस्यात्सतामेतदगर्हितम् ।।।।

Ang dumating na may diwang pakikipagkaibigan ay hindi dapat itakwil sa anumang paraan. Kahit may pagkukulang siya, sa mga mabubuti ay hindi ito kapintasan.

Verse 4

सुग्रीस्त्वथतद्वाक्यमाभाष्यचविमृश्यच ।ततश्शुभतरंवाक्यमुवाचहरिपुङ्गवः ।।।।

Pagkatapos, si Sugrīva—ang pinakadakila sa mga pinuno ng Vānara—matapos sumagot sa mga salitang iyon at pagnilayan, ay nagsalita ng higit pang mapalad na pananalita, na para sa ikabubuti ni Rāma.

Verse 5

सुदुष्टोवाप्यदुष्टोवाकिमेषरजनीचरः ।ईदृशंव्यसनंप्राप्तंभ्रातरंयःपरित्यजेत् ।।।।कोनामसभवेत्तस्ययमेषनपरित्यजेत् ।

“Lubhang masama man siya o hindi, ano ang dapat nating ikatakot sa rakṣasang gumagala sa gabi? Siya’y dumating sa atin matapos talikuran ng sariling kapatid sa gayong kapighatian. Sino nga ba ang hindi tatalikod sa ganitong tao—sino ang hindi siya itatakwil?”

Verse 6

वानराधिपतेर्वाक्यंश्रुत्वासर्वानुदीक्ष्यच ।।।।ईषदुत्स्मयमानस्तुलक्ष्मणंपुण्यलक्षणम् ।इतिहोवाचकाकुत्स्थोवाक्यंसत्यपराक्रमः ।।।।

Nang marinig ang salita ng hari ng mga Vānara, si Rāma ng angkan ng Kakutstha—na ang tapang ay nakaugat sa katotohanan—ay tumingin sa lahat, bahagyang ngumiti kay Lakṣmaṇa na may banal na palatandaan, at saka nagsalita.

Verse 7

वानराधिपतेर्वाक्यंश्रुत्वासर्वानुदीक्ष्यच ।।6.18.6।।ईषदुत्स्मयमानस्तुलक्ष्मणंपुण्यलक्षणम् ।इतिहोवाचकाकुत्स्थोवाक्यंसत्यपराक्रमः ।।6.18.7।।

Nang marinig ang salita ng hari ng mga Vānara, si Rāma ng angkan ng Kakutstha—na ang tapang ay nakaugat sa katotohanan—ay tumingin sa lahat, bahagyang ngumiti kay Lakṣmaṇa na may banal na palatandaan, at saka nagsalita.

Verse 8

अनधीत्यचशास्त्राणिवृद्धाननुपसेव्यच ।नशक्यमीदृशंवक्तुंयदुवाचहरीश्वरः ।।।।

Ang gayong pananalita na winika ng Panginoon ng mga Vānara ay hindi kayang bigkasin ng hindi nag-aral ng mga śāstra at hindi naglingkod sa matatanda.

Verse 9

अस्तिसूक्ष्मतरंकिंचिद्यदत्रप्रतिभातिमे ।प्रत्यक्षंलौकिकंचापिविद्यतेसर्वराजसु ।।।।

Ngunit sa bagay na ito, may isang higit pang maselan na wari’y sumisilang sa aking isip—isang bagay na hayag sa daigdig at matatagpuan sa lahat ng mga hari.

Verse 10

अमित्रास्तत्कुलीनाश्चप्रातिदेश्याश्चकीर्तिताः ।व्यसनेषुप्रहर्तारस्तस्मादयमिहागतः ।।।।

Maging yaong kapwa angkan at ang mga haring kalapit-lupain ay tinatawag ding kaaway; sapagkat sa oras ng kapahamakan sila’y nananakit. Kaya dahil dito siya naparito.

Verse 11

अपापास्तत्कुलीनाश्चमानयन्तिस्वकान्हितान् ।एषप्रायोनरेन्द्राणांशङ्कनीयस्तुशोभनः ।।।।

Ang mga walang sala at ang kapwa-angkan ay iginagalang ang sariling mga kaibigang may mabuting hangarin. Gayunman, sa gawi ng mga hari, kahit ang marangal ay kadalasang pinaghihinalaan.

Verse 12

यस्तुदोषस्त्वयाप्रोक्तोह्यादानेऽरिबलस्यच ।तत्रतेकीर्तयिष्यामियथाशास्त्रमिदंशृणु ।।।।

Tungkol sa pagkukulang na iyong sinabi—ang pagtanggap sa isang nasa kapangyarihan ng kaaway—ipapahayag ko sa iyo ang itinuturo ng śāstra; pakinggan mo ito.

Verse 13

नवयंतत्कुलीनाश्चराज्यकाङ् क्षीचराक्षसः ।पण्डिताहिभविष्यन्तितस्माद्ग्राह्योविभीषणः ।।।।

Hindi tayo kabilang sa angkang iyon, at hindi lahat ng rākṣasa ay uhaw sa paghahari; may mga marurunong at may pag-unawa rin sa kanila. Kaya’t nararapat tanggapin si Vibhīṣaṇa.

Verse 14

अव्यग्राश्चप्रहृष्टाश्चनभविष्यन्तिसङ्गता ।प्रणादश्चमहानेषततोऽस्यभयमागतम् ।।।।इतिभेदंगमिष्यन्तितस्माग्राह्योविभीषणः ।

Hindi sila mananatiling nagkakaisa—walang pangamba at masaya—sa kanilang pagsasama. Ang malakas na sigaw na ito’y tanda na dumating na sa kanya ang takot; kaya nagkaroon ng lamat sa kanila. Kaya’t nararapat tanggapin si Vibhīṣaṇa.

Verse 15

नसर्वेभ्रातरस्तातभवन्तिभरतोपमाः ।मद्विथावापितुःपुत्रास्सुहृदोनाभवद्विथाः ।।।।

Mahal kong kaibigan, hindi lahat ng kapatid ay tulad ni Bharata; hindi lahat ng anak ay tulad ko; at hindi lahat ng kaibigan ay tulad mo.

Verse 16

एवमुक्तस्तुरामेणसुग्रीवस्सहलक्ष्मणः ।उत्थायेदंमहाप्राज्ञःप्रणतोवाक्यमब्रवीत् ।।।।

Nang masabi ito ni Rāma, ang marunong na si Sugrīva—kasama si Lakṣmaṇa—ay tumindig, yumukod nang may paggalang, at nagsalita ng ganitong mga salita.

Verse 17

रावणेनप्रणिहितंतमवेहिविभीषणम् ।तस्याहंनिग्रहंमन्येक्षमंक्षमवतांवर ।।।।

Alamin mo na si Vibhīṣaṇa ay isinugo ni Rāvaṇa. Sa aking palagay, nararapat siyang pigilan—O pinakadakila sa mga mapagtiis.

Verse 18

राक्षसोजिह्मयाबुध्यासन्दिष्टोऽयमिहागतः ।प्रहर्तुंत्वयिविश्वस्तेप्रच्छन्नोमयिवानघ ।।।।लक्ष्मणेवामहाबाहो सवध्यस्सचिवैस्सहा ।रावणस्यनृशंसस्यभ्राताह्येषविभीषणः ।।एवमुक्त्वारघुश्रेष्ठंसुग्रीवोवाहिनीपतिः ।वाक्यज्ञोवाक्यकुशलंततोमौनमुपागमत् ।।।।

Ang rākṣasang ito’y dumating dito, inutusan na may baluktot na isip; upang manakit—kapag nakamit na ang tiwala—sa iyo, o sa akin, o kay Lakṣmaṇa na makapangyarihan ang bisig, O walang dungis. Dapat siyang patayin kasama ng kaniyang mga tagapayo; sapagkat ito si Vibhīṣaṇa, kapatid ng malupit na Rāvaṇa. Pagkasabi nito sa pinakadakila sa mga Raghu, si Sugrīva—pinuno ng hukbo, bihasa sa pananalita—ay tumahimik.

Verse 19

राक्षसोजिह्मयाबुध्यासन्दिष्टोऽयमिहागतः ।प्रहर्तुंत्वयिविश्वस्तेप्रच्छन्नोमयिवानघ ।।6.18.18।।लक्ष्मणेवामहाबाहो सवध्यस्सचिवैस्सहा ।रावणस्यनृशंसस्यभ्राताह्येषविभीषणः ।।एवमुक्त्वारघुश्रेष्ठंसुग्रीवोवाहिनीपतिः ।वाक्यज्ञोवाक्यकुशलंततोमौनमुपागमत् ।।6.18.19।।

Ang rākṣasang ito’y dumating dito, inutusan na may baluktot na isip; upang manakit—kapag nakamit na ang tiwala—sa iyo, o sa akin, o kay Lakṣmaṇa na makapangyarihan ang bisig, O walang dungis. Dapat siyang patayin kasama ng kaniyang mga tagapayo; sapagkat ito si Vibhīṣaṇa, kapatid ng malupit na Rāvaṇa. Pagkasabi nito sa pinakadakila sa mga Raghu, si Sugrīva—pinuno ng hukbo, bihasa sa pananalita—ay tumahimik.

Verse 20

सुग्रीवस्यतुतद्वाक्यंरामश्रुत्वाविमृश्यच ।ततश्शुभतरंवाक्यमुवाचहरिपुङ्गवम् ।।।।

Nang marinig ni Rāma ang mga salita ni Sugrīva at pagnilayan iyon, saka niya kinausap ang pinakadakila sa mga pinunong Vānara ng mga salitang higit pang mapalad at nararapat.

Verse 21

सुदुष्टोवाप्यदुष्टोवाकिमेषरजनीचरः ।सूक्ष्ममप्यहितंकर्तुंममाशक्तःकथञ्चन ।।।।

Masama man siya o hindi—ano ba sa akin ang nilalang na ito ng gabi? Paano siya kailanman magkakaroon ng kakayahang gumawa kahit ng munting pinsala sa akin?

Verse 22

पिशाचानदानवान् यक्ष I नपृथिव्यांचैवराक्षसान् ।अङ्गुल्यग्रेणतान् हन्यामिच्छन् हरिगणेश्वर ।।।।

O panginoon ng mga pangkat ng Vānara, kung nanaisin ko, sa dulo lamang ng aking daliri ay mawasak ko ang mga piśāca, dānava, yakṣa, at mga rākṣasang gumagala sa daigdig na ito.

Verse 23

श्रूयतेहिकपोतेनशत्रुश्शरणमागतः ।अर्चितश्चयथान्यायंस्वैश्चमांसैर्निमन्त्रितः ।।।।

Sapagkat naririnig na ang kalapati, nang ang kaaway ay dumulog upang magkanlong, ay pinarangalan siya ayon sa wastong kaugalian at inanyayahan pa sa pamamagitan ng sariling laman.

Verse 24

सहितंप्रतिजग्राहभार्याहर्तारमागतः ।कपोतोवानरश्रेष्ठ: किंपुनर्मद्विधोजनः ।।।।

O pinakadakila sa mga Vānara, tinanggap at iningatan pa ng kalapati ang dumating na siyang umagaw sa kanyang kabiyak; lalo pa nga kung gayon ang dapat gawin ng taong tulad ko.

Verse 25

ऋषेःकण्वस्यपुत्रेणकण्डुनापरमर्षिणा ।शृणुगाथांपुरागीतांधर्मिष्ठासत्यवादिना ।।।।

Pakinggan mo ang sinaunang awit na minsang inawit ni Kaṇḍu, ang dakilang muni, anak ni Ṛṣi Kaṇva—lubhang matuwid sa dharma at matatag sa katotohanan.

Verse 26

बद्धाञ्जलिपुटंदीनंयाचन्तंशरणागतम् ।नहन्यदानृशंस्यार्थमपिशत्रुंपरन्तप ।।।।

O manunupil ng mga kaaway, hindi dapat patayin—kahit kaaway—ang dumulog upang magkanlong, na kaawa-awang namamanhik na nakatiklop ang mga kamay, alang-alang sa di-pagiging malupit.

Verse 27

आर्तोवायदिवादृप्तःपरेषांशरणांगतः ।अरिःप्राणान्परित्यज्यरक्षितव्यःकृतात्मना ।।।।

Kahit siya’y nagdurusa, o kahit mapagmataas, ang kaaway na dumulog upang magkanlong (mula sa iba) ay dapat pangalagaan ng taong may pagpipigil-sa-sarili, kahit kapalit pa ang sariling buhay.

Verse 28

सचेद्भयाद्वामोहाद्वाकामाद्वापिनरक्षति ।स्वयाशक्त्यायथासत्त्वंतत्पापंलोकगर्हितम् ।।।।

Kung dahil sa takot, pagkalito, o pagnanais ng pakinabang ay hindi ipagtanggol ng tao ang humihingi ng kanlungan ayon sa kanyang makakaya, ang kasalanang iyon ay hinahatulan at kinamumuhian ng daigdig.

Verse 29

विनष्टःपश्यतस्तस्यारक्षिणश्शरणागतः ।आदायसुकृतंतस्यसर्वंगच्छेदरक्षित:।। ।।

Kapag ang humihingi ng kanlungan ay napahamak sa harap mismo ng kanyang tagapagtanggol na hindi nag-ingat, ang nabigong tagapangalaga ay napapahiya at napapariwara; at ang walang proteksiyon ay lumalayo, tangan ang lahat ng kanyang kabutihang-merito.

Verse 30

एवंदोषोमहानत्रप्रपन्नानामरक्षणे ।अस्वर्ग्यंचायशस्यंचबलवीर्यविनाशनम् ।।।।

Kaya nga, sa bagay na ito, ang hindi pagprotekta sa mga sumuko at humingi ng kanlungan ay isang malaking kasalanan: humahadlang ito sa langit, nagdudulot ng kasumpa-sumpang kahihiyan, at sumisira sa lakas at kagitingan.

Verse 31

करिष्यामियथार्थंतुकण्डोर्वचनमुत्तमम् ।धर्मिष्ठंचयशस्यंचस्वर्ग्यंस्यात्तुफलोदये ।।।।

Gagawin ko ayon sa katotohanan ang dakila at mainam na mga salita ni Kandu; ang ganitong asal ay lubhang makatarungan, nagdudulot ng dangal, at sa takdang panahon ay nagbubunga ng langit.

Verse 32

सकृदेवप्रपन्नायतवास्मीतिचयाचते ।अभयंसर्वभूतेभ्योददाम्येतद्व्रतंमम ।।।।

Sa sinumang minsang sumuko at humingi ng kanlungan, na nagsasabing, “Ako’y iyo,” ipinagkakaloob Ko ang kawalang-takot laban sa lahat ng nilalang—ito ang Aking panata.

Verse 33

अनयैनंहरिश्रेष्ठ: दत्तमस्याभयंमया ।विभीषणोवासुग्रीव: यदिवारावणस्स्वयम् ।।।।

Dalhin siya rito, O pinakamainam sa mga vānara; ipinagkaloob ko na sa kanya ang kaligtasan. Maging si Vibhīṣaṇa man, O Sugrīva—o kahit si Rāvaṇa mismo.

Verse 34

रामस्यतुवच्शुत्वासुग्रीवःप्लवगेश्वरः ।प्रत्यभाषतकाकुत्स्थंसौहार्देनप्रचोदितः ।।।।

Nang marinig ang mga salita ni Rāma, si Sugrīva—ang panginoon ng mga vānara—ay sumagot sa prinsipe ng Kakutstha, na naudyok ng pag-ibig at pagkakaibigan.

Verse 35

किमत्रचित्रंधर्मज्ञ: लोकनाथ: सुखावहा: ।यत्त्वमार्यंप्रभाषेथास्सत्त्ववान् सत्पथेस्थितः ।।।।

Ano pa ang kataka-taka rito, O nakaaalam ng dharma, panginoon ng daigdig, tagapaghatid ng kagalingan—kung ikaw, matatag sa tamang landas at puspos ng kabutihan, ay nagsasalita ng gayong mararangal na salita?

Verse 36

ममचाप्यन्तरात्मायंशुद्धंवेत्तिविभीषणम् ।अनुमानाच्चभावाच्चसर्वतस्सुपरीक्षितः ।।।।

At ang aking sariling kaloob-looban ay nakaaalam na si Vibhīṣaṇa ay dalisay; sa pamamagitan ng pag-unawa at sa kanyang likas na asal, siya’y lubos na nasuri sa lahat ng paraan.

Verse 37

तस्मात् क्षिप्रंसहास्माभिस्तुल्योभवतराघव: ।विभीषणोमहाप्राज्ञस्सखित्वंचाभ्युपैतुनः ।।।।

Kaya, O Rāghava, nawa’y agad na maging kapantay natin si Vibhīṣaṇa na lubhang marunong, at pumasok siya sa pakikipagkaibigan sa atin.

Verse 38

ततस्तुसुग्रीववचोनिशम्यतद्दरीश्वरेणाभिहितंनरेश्वरः ।विभीषणेनाशुजगामसङ्गमंपतत्त्रिराजेनयथापुरन्दरः ।।।।

Pagkarinig ng hari ng mga tao sa angkop na salita ni Sugrīva na binigkas ng panginoon ng yungib, agad siyang nagtungo upang salubungin si Vibhīṣaṇa—gaya ni Purandara (Indra) na sumasalubong sa hari ng mga ibon.