Sarga 69
एकोनसप्ततितमः सर्गः — Daśaratha’s Departure to Videha and Marriage Arrangements
बालकाण्ड
Inilalarawan sa Sarga 69 ang maingat na paghahanda bago ganapin ang banal na pag-iisang-loob ng dalawang maharlikang angkan sa pamamagitan ng kasal. Pagsapit ng umaga matapos ang magdamag, iniutos ni Haring Daśaratha—kasama ang mga gurong espirituwal at mga kamag-anak—kay Sumantra na mauna ang mga tagapamahala ng kabang-yaman na may saganang yaman at sari-saring hiyas; na agad tipunin ang apat na sangay ng hukbo kasama ang mga sasakyan; at na magpatuloy nang una ang mga dakilang brahmin na rishi—Vasiṣṭha, Vāmadeva, Jābāli, Kāśyapa, Mārkaṇḍeya, at Kātyāyana—upang maiwasan ang pagkaantala, sapagkat nagmamadali ang mga sugo ni Janaka. Naglakbay ang pangkat at narating ang Videha sa loob ng apat na araw. Nang mabalitaan ni Janaka ang kanilang pagdating, inihanda niya ang marangal na pagtanggap at binati ang matandang Daśaratha ng mapalad na pagbati (diṣṭi), na itinuturing ang pagtatagpong ito bilang bunga ng kagitingan ng mga anak. Pinuri rin ang pagdating ni Vasiṣṭha na tila Indra sa gitna ng mga diyos, at sinabi ni Janaka na napagtagumpayan ang mga hadlang at naparangalan ang angkan sa pakikipag-alyansa sa mga Raghu. Hiniling ni Janaka na sa bukang-liwayway, matapos ganap na matapos ang paghahandog, isagawa ang kasal na pinagtitibay ng mga rishi. Tumugon si Daśaratha nang may pagpipigil at kamalayang-dharma, tinanggap ang panukala at nangakong susunod sa matuwid na payo. Sa gabing iyon, nanatili ang mga hari at mga pantas sa masayang pagkakaisa, habang tinatapos ni Janaka ang mga ritwal para sa yajña at para sa kanyang mga anak na babae.
Shlokas
Verse 1
ततो रात्र्यां व्यतीतायां सोपाध्याय: सबान्धव:।राजा दशरथो हृष्ट स्सुमन्त्रमिदमब्रवीत्।।।।
Nang lumipas ang gabi, si Haring Daśaratha—kasama ang kanyang mga guro at mga kamag-anak—ay nagalak at nagsalita ng ganitong mga salita kay Sumantra.
Verse 2
अद्य सर्वे धनाध्यक्षा धनमादाय पुष्कलम्।व्रजन्त्वग्रे सुविहिता नानारत्नसमन्विता:।।।।
Ngayong araw, ang lahat ng mga tagapangasiwa ng kabang-yaman—na handang-handa—ay mauna sa paglalakbay, dala ang saganang yaman at mga kailangan, na pinalamutian ng sari-saring hiyas.
Verse 3
चतुरङ्गबलं चापि शीघ्रं निर्यातु सर्वश:।ममज्ञासमकालं च यानयुग्यमनुत्तमम्।।।।
At ang hukbong may apat na sangay ay agad ding lumisan mula sa lahat ng dako; at ang pinakamainam na mga sasakyan ay ihanda kaagad, ayon sa aking utos.
Verse 4
वसिष्ठो वामदेवश्च जाबालिरथ काश्यप:।मार्कण्डेयश्च दीर्घायु:ऋषि: कात्यायनस्तथा।।।।एते द्विजा: प्रयान्त्वग्रे स्यन्दनं योजयस्व मे।यथा कालात्ययो न स्या द्दूता हि त्वरयन्ति माम्।।।।
Mauna ang mga brahmin na ito—si Vasiṣṭha, Vāmadeva, Jābāli, Kāśyapa, si Mārkaṇḍeya na may mahabang buhay, at ang pantas na Kātyāyana. Ikabit mo ang aking karwahe. Huwag magkaroon ng pagkaantala, sapagkat minamadali ako ng mga sugo.
Verse 5
वसिष्ठो वामदेवश्च जाबालिरथ काश्यप:।मार्कण्डेयश्च दीर्घायु:ऋषि: कात्यायनस्तथा।।1.69.4।।एते द्विजा: प्रयान्त्वग्रे स्यन्दनं योजयस्व मे।यथा कालात्ययो न स्या द्दूता हि त्वरयन्ति माम्।।1.69.5।।
Mauna ang mga brahmin na ito—si Vasiṣṭha, Vāmadeva, Jābāli, Kāśyapa, si Mārkaṇḍeya na may mahabang buhay, at ang pantas na Kātyāyana. Ikabit mo ang aking karwahe. Huwag magkaroon ng pagkaantala, sapagkat minamadali ako ng mga sugo.
Verse 6
वचनात्तु नरेन्द्रस्य सा सेना चतुरङ्गिणी।राजानमृषिभि स्सार्धं व्रजन्तं पृष्ठतोऽन्वगात्।।।।
Sa utos ng hari ng mga tao, ang hukbong may apat na sangay ay sumunod sa likuran ng hari habang siya’y naglalakbay na kasama ang mga pantas.
Verse 7
गत्वा चतुरहं मार्गं विदेहानभ्युपेयिवान्।राजा तु जनक श्श्रीमान् श्श्रुत्वा पूजामकल्पयत्।।।।
Matapos tahakin ang apat na araw na landas, narating nila ang lupain ng mga Videha. Nang mabalitaan ng maringal na Haring Janaka ang kanilang pagdating, inihanda niya ang nararapat na pagpupugay at mainam na pagtanggap.
Verse 8
ततो राजानमासाद्य वृद्धं दशरथं नृपम्।जनको मुदितो राजा हर्षं च परमं ययौ।।।।
Pagkaraan, nilapitan ni Haring Janaka ang matandang haring si Daśaratha; at ang hari, nagalak, ay nakamtan ang sukdulang tuwa.
Verse 9
उवाच च नरश्रेष्ठो नरश्रेष्ठं मुदाऽन्वित:।स्वागतं ते महाराज दिष्ट्या प्राप्तोऽसि राघव।।।।पुत्रयोरुभयो: प्रीतिं लप्स्यसे वीर्यनिर्जिताम्।
At ang pinakadakila sa mga tao, puspos ng galak, ay nagsalita sa pinakadakila sa mga tao: “Maligayang pagdating sa iyo, O dakilang hari, O Rāghava. Sa mabuting kapalaran ay dumating ka; matatamo mo ang masayang kaganapan hinggil sa kapwa mong anak—na napagwagian sa kanilang kagitingan.”
Verse 10
दिष्ट्या प्राप्तो महातेजा वसिष्ठो भगवानृषि:।।।।सह सर्वैर्द्विजश्रेष्ठैर्देवैरिव शतक्रतु:।
Sa mabuting kapalaran, dumating ang maningning at kagalang-galang na rishi na si Vasiṣṭha, kasama ang lahat ng pinakadakilang mga dvija—na parang si Śatakratu (Indra) na napalilibutan ng mga diyos.
Verse 11
दिष्ट्या मे निर्जिता विघ्ना दिष्ट्या मे पूजितं कुलम्।।।।राघवै स्सह सम्बन्धाद्वीर्यश्रेष्ठैर्महात्मभि:।
Sa mabuting kapalaran, napagtagumpayan ko ang mga hadlang; sa mabuting kapalaran, naparangalan ang aking angkan sa pakikipag-ugnayan sa mga Rāghava—mga dakilang kaluluwa, pinakadakila sa kagitingan.
Verse 12
श्व: प्रभाते नरेन्द्रेन्द्र निर्वर्तयितुमर्हसि।।।।यज्ञस्यान्ते नरश्रेष्ठ विवाहमृषिसम्मतम्।
O pinakadakilang hari, bukas sa pagsikat ng araw, matapos ganap ang yajña, nararapat mong isagawa nang wasto ang kasal na sinang-ayunan ng mga rishi.
Verse 13
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ऋषिमध्ये नराधिप:।।।।वाक्यं वाक्यविदां श्रेष्ठ: प्रत्युवाच महीपतिम्।
Pagkarinig sa mga salitang iyon, ang panginoon ng mga tao—pinakamagaling sa sining ng pananalita—ay sumagot sa hari sa gitna ng mga rishi.
Verse 14
प्रतिग्रहो दातृवश श्श्रृतमेतन्मया पुरा।।।।यथा वक्ष्यसि धर्मज्ञ तत्करिष्यामहे वयम्।
Narinig ko noon pa man na ang pagtanggap ay nakasalalay sa kalooban ng nagbibigay. O nakaaalam ng dharma, anuman ang iyong ipag-utos—iyon ang aming gagawin.
Verse 15
धर्मिष्ठं च यशस्यं च वचनं सत्यवादिन:।।।।श्रुत्वा विदेहाधिपति: परं विस्मयमागत:।।
Nang marinig ang mga salita ng nagsasalita ng katotohanan—napakatuwid at nagdudulot ng dakilang karangalan—ang panginoon ng Videha ay napuno ng matinding pagkamangha at paghanga.
Verse 16
तत स्सर्वे मुनिगणा: परस्परसमागमे।।हर्षेण महता युक्तास्तां निशामवसन् सुखम्।।
Pagkaraan, ang lahat ng pangkat ng mga muni, nagagalak nang labis sa pagsasama-sama, ay nagpalipas ng gabing iyon nang payapa at maginhawa.
Verse 17
राजा च राघवौ पुत्रौ निशाम्य परिहर्षित:।।।।उवास परमप्रीतो जनकेन सुपूजित:।
At ang hari, nang makita ang kanyang mga anak na sina Rāma at Lakṣmaṇa, ay lubhang nagalak. Labis na nasiyahan, at pinarangalan nang mainam ni Janaka, siya’y nanatili roon sa gabing iyon na may ganap na kapanatagan.
Verse 18
जनकोऽपि महातेजा: क्रियां धर्मेण तत्त्ववित्।।।।यज्ञस्य च सुताभ्यां च कृत्वा रात्रिमुवास ह ।
Si Janaka rin, na may dakilang ningning at nakaaalam sa tunay na diwa ng dharma, ay isinagawa nang ayon sa dharma ang mga nararapat na ritwal—para sa yajña at para sa kanyang dalawang anak na babae—at pagkaraan ay nagpalipas ng gabi roon.
Frequently Asked Questions
The pivotal action is the dharma-governed coordination of a royal mission: Daśaratha must respond promptly to Janaka’s summons while ensuring ritual propriety—sending wealth and jewels, mobilizing the caturaṅga army, and placing brahmin-sages in the lead to secure auspicious, legitimate proceedings.
The chapter teaches that public decisions gain legitimacy through alignment with ṛṣi-approved dharma: auspicious outcomes are framed as diṣṭi (providential favor), but they are realized through disciplined readiness, truthful speech, and adherence to ritual sequence (yajña completion followed by marriage).
Videha is the primary geographic focus, presented as Janaka’s realm of formal hospitality and sacrificial culture; culturally, the landmarks are the yajña venue, the courtly reception protocol (pūjā), and the ṛṣi-sammata vivāha performed at dawn after ritual completion.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.