Sarga 16

Verse 1

ततो नारायणो देवो नियुक्तस्सुरसत्तमै:।जानन्नपि सुरानेवं श्लक्ष्णं वचनमब्रवीत्।।।।

Pagkaraan, ang Diyos na si Nārāyaṇa, na inatasan ng pinakadakila sa mga diyos—bagama’t batid na niya ang lahat—ay nagsalita sa kanila ng banayad at mahinahong mga salita.

Verse 2

उपाय: को वधे तस्य रावणस्य दुरात्मन:।यमहं तं समास्थाय निहन्यामृषिकण्टकम्।।।।

“Ibigay mo ito sa iyong mga karapat-dapat na reyna upang kainin; sa pamamagitan nila ay matatamo mo ang mga anak na lalaki na siyang dahilan ng iyong paghahandog, O Hari.”

Verse 3

एवमुक्तास्सुरास्सर्वे प्रत्यूचुर्विष्णुमव्ययम्।मानुषीं तनुमास्थाय रावणं जहि संयुगे।।।।

Nang masabi ito, ang lahat ng mga deva ay sumagot sa di-nagmamaliw na Viṣṇu: “Mag-anyong tao ka, at sa digmaan ay patayin si Rāvaṇa.”

Verse 4

स हि तेपे तपस्तीव्रं दीर्घकालमरिन्दम ।येन तुष्टोऽभवद्ब्रह्मा लोककृल्लोकपूर्वज:।।।।

Sapagkat sa mahabang panahon ay nagsagawa siya ng matinding tapas, O tagapagpigil ng mga kaaway; dahil dito, si Brahmā—ang lumikha ng mga daigdig, ang nauna sa mga daigdig—ay nalugod.

Verse 5

सन्तुष्ट: प्रददौ तस्मै राक्षसाय वरं प्रभु:। 04नानाविधेभ्यो भूतेभ्यो भयं नान्यत्र मानुषात्।।।।अवज्ञाता: पुरा तेन वरदाने हि मानवा:। 105

Nalugod ang Panginoon at ipinagkaloob sa rākṣasa ang isang vara: hindi siya matatakot sa iba’t ibang uri ng mga nilalang—maliban sa tao. Sapagkat sa paghingi niya ng gayong kaloob, dati niyang hinamak ang mga tao.

Verse 6

एवं पितामहात्तस्माद्वरं प्राप्य स दर्पित:।।।।उत्सादयति लोकान्त्रीन् स्त्रियश्चाप्यपकर्षति ।तस्मात्तस्य वधो दृष्टो मानुषेभ्य: परन्तप।।।।

Kaya, matapos makamtan ang biyayang iyon mula kay Brahmā, siya’y naging palalo; winasak niya ang tatlong daigdig at maging ang mga babae’y sapilitang dinukot. Kaya, O tagapagsunog ng mga kaaway, itinakda na ang kanyang kamatayan ay magmumula sa kamay ng mga tao.

Verse 7

एवं पितामहात्तस्माद्वरं प्राप्य स दर्पित:।।1.16.6।।उत्सादयति लोकान्त्रीन् स्त्रियश्चाप्यपकर्षति ।तस्मात्तस्य वधो दृष्टो मानुषेभ्य: परन्तप।।1.16.7।।

Kaya, matapos makamtan ang biyayang iyon mula kay Brahmā, siya’y naging palalo; winasak niya ang tatlong daigdig at maging ang mga babae’y sapilitang dinukot. Kaya, O tagapagsunog ng mga kaaway, itinakda na ang kanyang kamatayan ay magmumula sa kamay ng mga tao.

Verse 8

इत्येतद्वचनं श्रुत्वा सुराणां विष्णुरात्मवान्।पितरं रोचयामास तदा दशरथं नृपम्।।।।

Pagkarinig sa mga salitang ito ng mga diyos, ang mapagpigil na Viṣṇu ay noon ay pinili at sinang-ayunan si Haring Daśaratha bilang kanyang ama.

Verse 9

स चाप्यपुत्रो नृपतिस्तस्मिन्काले महाद्युति:।अयजत्पुत्रियामिष्टिं पुत्रेप्सुररिसूदन:।।।।

At noon, ang maningning na hari—bagaman walang anak—ay nagsagawa ng putrakāmeṣṭi, ang handog-ritwal para sa pagkakaroon ng mga anak, sapagkat minimithi niya ang supling, siya na tagapagpuksa ng mga kaaway.

Verse 10

स कृत्वा निश्चयं विष्णुरामन्त्र्य च पितामहम्।अन्तर्धानं गतो देवै: पूज्यमानो महर्षिभि:।।।।

Matapos magpasiya, si Viṣṇu ay nagpaalam sa Pitāmaha (Brahmā); at sinasamba ng mga diyos at ng mga dakilang ṛṣi, siya’y naglaho sa kanilang paningin.

Verse 11

तो वै यजमानस्य पावकादतुलप्रभम्।प्रादुर्भूतं महद्भूतं महावीर्यं महाबलम्।।।।कृष्णं रक्ताम्बरधरं रक्तास्यं दुन्दुभिस्वनम्।स्निग्धहर्यक्षतनुजश्मश्रुप्रवरमूर्धजम्।।।।शुभलक्षणसम्पन्नं दिव्याभरणभूषितम्।शैलशृङ्गसमुत्सेथं दृप्तशार्दूलविक्रमम्।।।।दिवाकरसमाकारं दीप्तानलशिखोपमम्।तप्तजाम्बूनदमयीं राजतान्तपरिच्छदाम्।।।।दिव्यपायससम्पूर्णां पात्रीं पत्नीमिव प्रियाम्।प्रगृह्य विपुलां दोर्भ्यां स्वयं मायामयीमिव।।।।

Pagdaka, mula sa apoy ng paghahandog—habang ang tagapagpatron ng ritwal ay nag-aalay—lumitaw ang isang dakilang banal na nilalang na may di-matatawarang kaningningan, sukdulang tapang at makapangyarihang lakas.

Verse 12

तो वै यजमानस्य पावकादतुलप्रभम्।प्रादुर्भूतं महद्भूतं महावीर्यं महाबलम्।।1.16.11।। कृष्णं रक्ताम्बरधरं रक्तास्यं दुन्दुभिस्वनम्।स्निग्धहर्यक्षतनुजश्मश्रुप्रवरमूर्धजम्।।1.16.12।।शुभलक्षणसम्पन्नं दिव्याभरणभूषितम्।शैलशृङ्गसमुत्सेथं दृप्तशार्दूलविक्रमम्।।1.16.13।।दिवाकरसमाकारं दीप्तानलशिखोपमम्।तप्तजाम्बूनदमयीं राजतान्तपरिच्छदाम्।।1.16.14।।दिव्यपायससम्पूर्णां पात्रीं पत्नीमिव प्रियाम्।प्रगृह्य विपुलां दोर्भ्यां स्वयं मायामयीमिव।।1.16.15।।

Pagdaka, mula sa apoy ng paghahandog—habang ang tagapagpatron ng ritwal ay nag-aalay—lumitaw ang isang dakilang banal na nilalang na may di-matatawarang kaningningan, sukdulang tapang at makapangyarihang lakas.

Verse 13

तो वै यजमानस्य पावकादतुलप्रभम्।प्रादुर्भूतं महद्भूतं महावीर्यं महाबलम्।।1.16.11।। कृष्णं रक्ताम्बरधरं रक्तास्यं दुन्दुभिस्वनम्।स्निग्धहर्यक्षतनुजश्मश्रुप्रवरमूर्धजम्।।1.16.12।।शुभलक्षणसम्पन्नं दिव्याभरणभूषितम्।शैलशृङ्गसमुत्सेथं दृप्तशार्दूलविक्रमम्।।1.16.13।।दिवाकरसमाकारं दीप्तानलशिखोपमम्।तप्तजाम्बूनदमयीं राजतान्तपरिच्छदाम्।।1.16.14।।दिव्यपायससम्पूर्णां पात्रीं पत्नीमिव प्रियाम्।प्रगृह्य विपुलां दोर्भ्यां स्वयं मायामयीमिव।।1.16.15।।

Pagdaka, mula sa apoy ng paghahandog—habang ang tagapagpatron ng ritwal ay nag-aalay—lumitaw ang isang dakilang banal na nilalang na may di-matatawarang kaningningan, sukdulang tapang at makapangyarihang lakas.

Verse 14

तो वै यजमानस्य पावकादतुलप्रभम्।प्रादुर्भूतं महद्भूतं महावीर्यं महाबलम्।।1.16.11।। कृष्णं रक्ताम्बरधरं रक्तास्यं दुन्दुभिस्वनम्।स्निग्धहर्यक्षतनुजश्मश्रुप्रवरमूर्धजम्।।1.16.12।।शुभलक्षणसम्पन्नं दिव्याभरणभूषितम्।शैलशृङ्गसमुत्सेथं दृप्तशार्दूलविक्रमम्।।1.16.13।।दिवाकरसमाकारं दीप्तानलशिखोपमम्।तप्तजाम्बूनदमयीं राजतान्तपरिच्छदाम्।।1.16.14।।दिव्यपायससम्पूर्णां पात्रीं पत्नीमिव प्रियाम्।प्रगृह्य विपुलां दोर्भ्यां स्वयं मायामयीमिव।।1.16.15।।

Pagdaka, mula sa apoy ng paghahandog—habang ang tagapagpatron ng ritwal ay nag-aalay—lumitaw ang isang dakilang banal na nilalang na may di-matatawarang kaningningan, sukdulang tapang at makapangyarihang lakas.

Verse 15

तो वै यजमानस्य पावकादतुलप्रभम्।प्रादुर्भूतं महद्भूतं महावीर्यं महाबलम्।।1.16.11।। कृष्णं रक्ताम्बरधरं रक्तास्यं दुन्दुभिस्वनम्।स्निग्धहर्यक्षतनुजश्मश्रुप्रवरमूर्धजम्।।1.16.12।।शुभलक्षणसम्पन्नं दिव्याभरणभूषितम्।शैलशृङ्गसमुत्सेथं दृप्तशार्दूलविक्रमम्।।1.16.13।।दिवाकरसमाकारं दीप्तानलशिखोपमम्।तप्तजाम्बूनदमयीं राजतान्तपरिच्छदाम्।।1.16.14।।दिव्यपायससम्पूर्णां पात्रीं पत्नीमिव प्रियाम्।प्रगृह्य विपुलां दोर्भ्यां स्वयं मायामयीमिव।।1.16.15।।

Pagdaka, mula sa apoy ng paghahandog—habang ang tagapagpatron ng ritwal ay nag-aalay—lumitaw ang isang dakilang banal na nilalang na may di-matatawarang kaningningan, sukdulang tapang at makapangyarihang lakas.

Verse 16

समवेक्ष्याब्रवीद्वाक्यमिदं दशरथं नृपम्।प्राजापत्यं नरं विद्धि मामिहाभ्यागतं नृप।।।।

Pagkakita kay Haring Daśaratha, ay nagsalita siya: “O Hari, kilalanin mo ako bilang taong isinugo ni Prajāpati, na dumating dito.”

Verse 17

तत: परं तदा राजा प्रत्युवाच कृताञ्जलि:।भगवन् स्वागतं तेऽस्तु किमहं करवाणि ते।।।।

Pagkaraan, ang hari, na nakatiklop ang mga palad, ay sumagot: “O Mapalad na Panginoon, malugod kang tinatanggap. Ano ang maipaglilingkod ko sa iyo?”

Verse 18

अथो पुनरिदं वाक्यं प्राजापत्यो नरोऽब्रवीत्।राजन्नर्चयता देवानद्य प्राप्तमिदं त्वया।।।।

Muling nagsalita ang sugo ni Prajāpati: “O Hari, sapagkat sinamba mo ang mga diyos, ito ang iyong natamo ngayon.”

Verse 19

इदं तु नृपशार्दूल पायसं देवनिर्मितम्।प्रजाकरं गृहाण त्वं धन्यमारोग्यवर्धनम्।।।।

“O tigre sa mga hari, tanggapin mo ang pāyasa na ito, nilikha ng mga diyos—nagkakaloob ng supling, nagdadala ng kasaganaan, at nagpapalago ng kalusugan.”

Verse 20

भार्याणामनुरूपाणामश्नीतेति प्रयच्छ वै।तासु त्वं प्राप्स्यसे पुत्रान्यदर्थं यजसे नृप।।।।

“Ibigay mo ito sa iyong mga karapat-dapat na reyna upang kainin; sa pamamagitan nila ay matatamo mo ang mga anak na lalaki na siyang dahilan ng iyong paghahandog, O Hari.”

Verse 21

तथेति नृपति: प्रीतश्शिरसा प्रतिगृह्यताम्।पात्रीं देवान्नसम्पूर्णां देवदत्तां हिरण्मयीम्।।।।

“Gayon nga,” wika ng hari; sa galak ay yumukod siya nang may paggalang at tinanggap ang gintong sisidlan, puspos ng pagkaing banal na kaloob ng mga diyos.

Verse 22

अभिवाद्य च तद्भूतमद्भुतं प्रियदर्शनम्।मुदा परमया युक्तश्चकाराभिप्रदक्षिणम्।।।।

Pagkatapos sambahin ang kahanga-hangang nilalang na kaaya-ayang pagmasdan, siya—puspos ng sukdulang galak—ay umikot sa kanya nang may paggalang.

Verse 23

ततो दशरथ: प्राप्य पायसं देवनिर्मितम्।बभूव परमप्रीत: प्राप्य वित्तमिवाधन:।।।।

Pagkaraan, si Daśaratha, nang matamo ang pāyasa na nilikha ng mga diyos, ay labis na natuwa—gaya ng dukhang biglang nagkamit ng yaman.

Verse 24

ततस्तदद्भुतप्रख्यं भूतं परमभास्वरम्।संवर्तयित्वा तत्कर्म तत्रैवान्तरधीयत।।।।

Pagkatapos, ang maningning na nilalang na yaon—kahanga-hanga ang anyo—nang matapos ang gawaing iyon, ay naglaho sa mismong pook na iyon.

Verse 25

हर्षरश्मिभिरुद्योतं तस्यान्त:पुरमाबभौ।शारदस्याभिरामस्य चन्द्रस्येव नभोंऽशुभि:।।।।

Nagningning ang kanyang loob-palasyong sambahayan, sinisinagan ng mga sinag ng kagalakan—gaya ng langit sa taglagas na naliliwanagan ng liwanag ng kaibig-ibig na buwan.

Verse 26

सोऽन्त:पुरं प्रविश्यैव कौसल्यामिदमब्रवीत्।पायसं प्रतिगृह्णीष्व पुत्रीयं त्विदमात्मन:।।।।

Pagpasok niya sa loob ng palasyo, sinabi niya kay Kausalyā: “Tanggapin mo ang pāyasa na ito—para sa iyo; ito’y kaloob na nagdudulot ng mga anak.”

Verse 27

कौसल्यायै नरपति: पायसार्धं ददौ तदा।अर्धादर्धं ददौ चापि सुमित्रायै नराधिप:।।।।कैकेय्यै चावशिष्टार्धं ददौ पुत्रार्थकारणात्।प्रददौ चावशिष्टार्धं पायसस्यामृतोपमम्।।।।अनुचिन्त्य सुमित्रायै पुनरेव महीपति:।एवं तासां ददौ राजा भार्याणां पायसं पृथक् ।।।।

Noon ay ibinigay ng hari ang kalahati ng pāyasa kay Kausalyā; at mula sa natirang kalahati, kalahati naman ang ibinigay niya kay Sumitrā. Upang magkaanak, ibinigay niya kay Kaikeyī ang kalahati ng natira; at muling nagmuni-muni ang panginoon ng lupa, saka ibinigay kay Sumitrā ang huling bahagi—pāyasa na tulad ng amṛta. Sa gayon, ipinamigay ng hari ang pāyasa nang magkakahiwalay sa kanyang mga asawa.

Verse 28

कौसल्यायै नरपति: पायसार्धं ददौ तदा।अर्धादर्धं ददौ चापि सुमित्रायै नराधिप:।।1.16.27।।कैकेय्यै चावशिष्टार्धं ददौ पुत्रार्थकारणात्। प्रददौ चावशिष्टार्धं पायसस्यामृतोपमम्।।1.16.28।। अनुचिन्त्य सुमित्रायै पुनरेव महीपति:।एवं तासां ददौ राजा भार्याणां पायसं पृथक् ।।1.16.29।।

Noon ay ibinigay ng hari ang kalahati ng pāyasa kay Kausalyā; at mula sa natirang kalahati, kalahati naman ang ibinigay niya kay Sumitrā. Upang magkaanak, ibinigay niya kay Kaikeyī ang kalahati ng natira; at muling nagmuni-muni ang panginoon ng lupa, saka ibinigay kay Sumitrā ang huling bahagi—pāyasa na tulad ng amṛta. Sa gayon, ipinamigay ng hari ang pāyasa nang magkakahiwalay sa kanyang mga asawa.

Verse 29

कौसल्यायै नरपति: पायसार्धं ददौ तदा।अर्धादर्धं ददौ चापि सुमित्रायै नराधिप:।।1.16.27।।कैकेय्यै चावशिष्टार्धं ददौ पुत्रार्थकारणात्। प्रददौ चावशिष्टार्धं पायसस्यामृतोपमम्।।1.16.28।। अनुचिन्त्य सुमित्रायै पुनरेव महीपति:।एवं तासां ददौ राजा भार्याणां पायसं पृथक् ।।1.16.29।।

Noon ay ibinigay ng hari ang kalahati ng pāyasa kay Kausalyā; at mula sa natirang kalahati, kalahati naman ang ibinigay niya kay Sumitrā. Upang magkaanak, ibinigay niya kay Kaikeyī ang kalahati ng natira; at muling nagmuni-muni ang panginoon ng lupa, saka ibinigay kay Sumitrā ang huling bahagi—pāyasa na tulad ng amṛta. Sa gayon, ipinamigay ng hari ang pāyasa nang magkakahiwalay sa kanyang mga asawa.

Verse 30

तास्त्वेतत्पायसं प्राप्य नरेन्द्रस्योत्तमास्स्त्रय:।सम्मानं मेनिरे सर्वां: प्रहर्षोदितचेतस:।।।।

Yaong tatlong mararangal na reyna, nang matanggap ang payasa mula sa hari, ay pawang nakadama ng malaking paggalang at pagpapala; nag-uumapaw sa galak ang kanilang mga puso.

Verse 31

ततस्तु ता: प्राश्य तदुत्तमास्त्रियोमहीपतेरुत्तमपायसं पृथक्।हुताशनादित्यसमानतेजसोऽचिरेण गर्भान्प्रतिपेदिरे तदा।।।।

Pagkaraan, ang mga mararangal na asawa, nang kainin ang kani-kaniyang bahagi ng pinakamainam na payasa ng hari, ay di naglaon ay nagdalang-tao; nagningning ang kanilang ningning na gaya ng apoy at ng araw.

Verse 32

ततस्तु राजा प्रसमीक्ष्य ता: स्त्रिय:प्ररूढगर्भा: प्रतिलब्धमानस:।बभूव हृष्टस्त्रिदिवे यथा हरि:सुरेन्द्रसिद्धर्षिगणाभिपूजित:।।।।

Nang makita ng hari ang kaniyang mga asawa na may ganap nang dinadalang sanggol, muling tumahimik ang kaniyang diwa at napuspos ng galak—gaya ni Hari (Viṣṇu) sa Tridiva, sinasamba ng Indra at ng mga pangkat ng siddha at mga rishi.

Verse 33

Pagkarinig sa mga salitang ito ng mga diyos, ang mapagpigil na Viṣṇu ay noon ay pinili at sinang-ayunan si Haring Daśaratha bilang kanyang ama.