Sarga 13

Verse 1

पुन: प्राप्ते वसन्ते तु पूर्णस्संवत्सरोऽभवत्।प्रसवार्थं गतो यष्टुं हयमेधेन वीर्यवान्।।1.13.1।।

Nang muling dumating ang tagsibol at lumipas ang isang buong taon, ang magiting na hari ay naglakbay upang isagawa ang Aśvamedha, ang paghahandog ng kabayo, na naghahangad ng supling.

Verse 2

अभिवाद्य वसिष्ठं च न्यायत: परिपूज्य च।अब्रवीत्प्रश्रितं वाक्यं प्रसवार्थं द्विजोत्तमम्।।1.13.2।।

Matapos magbigay-galang kay Vasiṣṭha at marapat na parangalan, ayon sa wastong tuntunin, ang pinakadakila sa mga ‘dalawang-ulit na isinilang’, nagsalita ang hari nang mapagpakumbaba, na naghahangad ng paraan upang magkaanak.

Verse 3

यज्ञो मे क्रियतां ब्रह्मन्यथोक्तं मुनिपुङ्गव।यथा न विघ्न: क्रियते यज्ञाङ्गेषु विधीयताम्।।1.13.3।।

At silang lahat na tagapaglingkod sa banal na gawain ay nag-ulat sa marunong na si Vasiṣṭha ng lahat ng maayos na naihanda para sa yajña.

Verse 4

भवान् स्निग्धस्सुहृन्मह्यं गुरुश्च परमो महान्।ओढव्यो भवता चैव भारो यज्ञस्य चोद्यत:।।1.13.4।।

Ikaw ay isang mapagmahal na kaibigan sa akin, at ikaw rin ang aking kagalang-galang at dakilang guro. Kaya ang bigat ng yajñang ito—na ngayo’y sinimulan—ay tunay na dapat mong pasanin.

Verse 5

तथेति च स राजानमब्रवीद्द्विजसत्तमः।करिष्ये सर्वमेवैतद्भवता यत्समर्थितम्।।1.13.5।।

Sumagot ang pinakadakilang brāhmaṇa sa hari: “Gayon nga. Gagawin ko nang lubos ang lahat ng iyong napagpasyahan at pinagtibay.”

Verse 6

ततोऽब्रवीद्विजान्वृद्धान्यज्ञकर्मसु निष्ठितान्।स्थापत्ये निष्ठितांश्चैव वृद्धान्परमधार्मिकान्।।1.13.6।।कर्मान्तिकान् शिल्पकरान्वर्धकीन् खनकानपि।गणकान्शिल्पिनश्चैव तथैव नटनर्तकान्।।1.13.7।। तथा शुचीन्शास्त्रविद: पुरुषान् सुबहुश्रुतान्।यज्ञकर्म समीहन्तां भवन्तो राजशासनात्।।1.13.8।। इष्टका बहु साहस्राश्शीघ्रमानीयतामिति। 0उपकार्या: क्रियन्तां च राज्ञां बहुगुणान्विता:।।1.13.9।।

Pagkaraan, kinausap niya ang mga kagalang-galang na matatandang brāhmaṇa na bihasa sa mga tungkulin ng yajña, at gayundin ang matatandang dalubhasa sa pagtatayo—mga taong lubhang matuwid.

Verse 7

ततोऽब्रवीद्विजान्वृद्धान्यज्ञकर्मसु निष्ठितान्।स्थापत्ये निष्ठितांश्चैव वृद्धान्परमधार्मिकान्।।1.13.6।।कर्मान्तिकान् शिल्पकरान्वर्धकीन् खनकानपि।गणकान्शिल्पिनश्चैव तथैव नटनर्तकान्।।1.13.7।। तथा शुचीन्शास्त्रविद: पुरुषान् सुबहुश्रुतान्।यज्ञकर्म समीहन्तां भवन्तो राजशासनात्।।1.13.8।। इष्टका बहु साहस्राश्शीघ्रमानीयतामिति। 0उपकार्या: क्रियन्तां च राज्ञां बहुगुणान्विता:।।1.13.9।।

Tinawag din niya ang mga manggagawa at mga bihasang artesano—mga tagagawa ng laryo, mga karpintero, at mga naghuhukay—gayundin ang mga tagabilang, mga alagad ng sining, at pati mga artista at mananayaw.

Verse 8

ततोऽब्रवीद्विजान्वृद्धान्यज्ञकर्मसु निष्ठितान्।स्थापत्ये निष्ठितांश्चैव वृद्धान्परमधार्मिकान्।।1.13.6।।कर्मान्तिकान् शिल्पकरान्वर्धकीन् खनकानपि।गणकान्शिल्पिनश्चैव तथैव नटनर्तकान्।।1.13.7।। तथा शुचीन्शास्त्रविद: पुरुषान् सुबहुश्रुतान्।यज्ञकर्म समीहन्तां भवन्तो राजशासनात्।।1.13.8।। इष्टका बहु साहस्राश्शीघ्रमानीयतामिति। 0उपकार्या: क्रियन्तां च राज्ञां बहुगुणान्विता:।।1.13.9।।

Gayundin, ipinatawag niya ang mga taong malinis ang asal, bihasa sa mga śāstra at malawak ang pag-aaral, at sinabi: “Sa utos ng hari, isagawa ninyo nang nararapat ang gawain ng yajña.”

Verse 9

ततोऽब्रवीद्विजान्वृद्धान्यज्ञकर्मसु निष्ठितान्।स्थापत्ये निष्ठितांश्चैव वृद्धान्परमधार्मिकान्।।1.13.6।।कर्मान्तिकान् शिल्पकरान्वर्धकीन् खनकानपि।गणकान्शिल्पिनश्चैव तथैव नटनर्तकान्।।1.13.7।। तथा शुचीन्शास्त्रविद: पुरुषान् सुबहुश्रुतान्।यज्ञकर्म समीहन्तां भवन्तो राजशासनात्।।1.13.8।। इष्टका बहु साहस्राश्शीघ्रमानीयतामिति। 0उपकार्या: क्रियन्तां च राज्ञां बहुगुणान्विता:।।1.13.9।।

“Magdala agad ng maraming libu-libong laryo; at magtayo ng mga pansamantalang tirahan, na saganang nilagyan sa lahat ng paraan na nararapat sa mga hari.”

Verse 10

ब्राह्मणावसथाश्चैव कर्तव्याश्शतशश्शुभा:।भक्ष्यान्नपानैर्बहुभिस्समुपेतास्सुनिष्ठिता:।।1.13.10।।

Dapat ihanda ang daan-daang mapalad na tahanan para sa mga brāhmaṇa—maayos ang pagkakahanay at ganap na napupuno ng saganang pagkain at inumin.

Verse 11

तथा पौरजनस्यापि कर्तव्या बहुविस्तरा:।आवासा बहुभक्ष्या वै सर्वकामैरुपस्थिता:।।1.13.11।।

Gayundin, para sa mga taga-lungsod at mga panauhin, dapat gumawa ng maluluwang na tuluyan—may saganang pagkain at handog ang bawat ginhawa at kasiyahan.

Verse 12

तथा जानपदस्यापि जनस्य बहुशोभनम्।दातव्यमन्नं विधिवत्सत्कृत्य न तु लीलया।।1.13.12।।

Gayundin, sa mga taong mula sa kanayunan, dapat magbigay ng pagkain na tunay na nararapat—inihahandog ayon sa wastong kaugalian at may paggalang na pagtanggap, hindi sa pabaya o paglalaro.

Verse 13

सर्वे वर्णा यथा पूजां प्राप्नुवन्ति सुसत्कृता:।न चावज्ञा प्रयोक्तव्या कामक्रोधवशादपि।।1.13.13।।

Nawa’y ang lahat ng varṇa ay tumanggap ng parangal sa pamamagitan ng mabuting pagtanggap; at huwag magpakita ng paghamak kaninuman—kahit pa dala ng pagnanasa o galit.

Verse 14

यज्ञकर्मसु ये व्यग्रा: पुरुषाश्शिल्पिनस्तथा।तेषामपि विशेषेण पूजा कार्या यथाक्रमम्।।1.13.14।।ते च स्युस्सम्भृतास्सर्वे वसुभिर्भोजनेन च।

Yaong mga lalaking masigasig sa mga gawain ng yajña—lalo na ang mga bihasang manggagawa—ay dapat parangalan nang natatangi, bawat isa ayon sa kanyang tungkulin; at silang lahat ay panatilihing nasisiyahan sa kabayaran at sa pagkain.

Verse 15

यथा सर्वं सुविहितं न किञ्चित्परिहीयते।।1.13.15।। तथा भवन्त: कुर्वन्तु प्रीतिस्निग्धेन चेतसा।

Tiyakin ninyong ang lahat ay maayos na naihanda at walang anumang napapabayaan; gawin ninyo ang gawain na may pusong pinalalambot ng pag-ibig at mabuting kalooban.

Verse 16

ततस्सर्वे समागम्य वसिष्ठमिदमब्रुवन्।।1.13.16।।यथोक्तं तत्सुविहितं न किञ्चित्परिहीयते।यथोक्तं तत्करिष्यामो न किञ्चित्परिहास्यते।।1.13.17।।

Pagkaraan, silang lahat ay nagtipon at nagsabi kay Vasiṣṭha: “Gaya ng inyong sinabi, ang lahat ay maayos na naihanda; walang kulang. Gaya ng inyong sinabi, gayon namin gagawin—walang anumang iiwan.”

Verse 17

ततस्सर्वे समागम्य वसिष्ठमिदमब्रुवन्।।1.13.16।।यथोक्तं तत्सुविहितं न किञ्चित्परिहीयते।यथोक्तं तत्करिष्यामो न किञ्चित्परिहास्यते।।1.13.17।।

Pagkaraan, silang lahat ay nagtipon at nagsabi kay Vasiṣṭha: “Gaya ng inyong sinabi, ang lahat ay maayos na naihanda; walang kulang. Gaya ng inyong sinabi, gayon namin gagawin—walang anumang iiwan.”

Verse 18

ततस्सुमन्त्रमानीय वसिष्ठो वाक्यमब्रवीत्।निमन्त्रयस्व नृपतीन्पृथिव्यां ये च धार्मिका:।।1.13.18।।

Pagkaraan, ipinatawag ni Vasiṣṭha si Sumantra at sinabi: “Anyayahan mo ang mga haring matutuwid sa buong daigdig.”

Verse 19

ब्राह्मणान्क्षत्रियान्वैश्याञ्छूद्रांश्चैव सहस्रश:।समानयस्व सत्कृत्य सर्वदेशेषु मानवान्।।1.13.19।।

Tipunin mo, nang may nararapat na paggalang, ang libu-libong tao—mga brāhmaṇa, kṣatriya, vaiśya, at śūdra—mula sa bawat lupain.

Verse 20

मिथिलाधिपतिं शूरं जनकं सत्यविक्रमम्।निष्ठितं सर्वशास्त्रेषु तथा वेदेषु निष्ठितम्।।1.13.20।।तमानय महाभागं स्वयमेव सुसत्कृतम्।पूर्वसम्बन्धिनं ज्ञात्वा तत: पूर्वं ब्रवीमि ते।।1.13.21।।

Anyayahan si Janaka, ang magiting na panginoon ng Mithilā, na ang tapang ay nakaugat sa katotohanan—ganap na bihasa sa lahat ng śāstra at gayundin sa mga Veda. Dalhin mo siya, ang dakilang pinagpala, at ikaw mismo ang magbigay ng marangal na pagtanggap; yamang batid kong siya’y kaalyado mula pa sa dating ugnayan, ito’y sinasabi ko sa iyo nang pauna.

Verse 21

मिथिलाधिपतिं शूरं जनकं सत्यविक्रमम्।निष्ठितं सर्वशास्त्रेषु तथा वेदेषु निष्ठितम्।।1.13.20।।तमानय महाभागं स्वयमेव सुसत्कृतम्।पूर्वसम्बन्धिनं ज्ञात्वा तत: पूर्वं ब्रवीमि ते।।1.13.21।।

Anyayahan si Janaka, ang magiting na panginoon ng Mithilā, na ang tapang ay nakaugat sa katotohanan—ganap na bihasa sa lahat ng śāstra at gayundin sa mga Veda. Dalhin mo siya, ang dakilang pinagpala, at ikaw mismo ang magbigay ng marangal na pagtanggap; yamang batid kong siya’y kaalyado mula pa sa dating ugnayan, ito’y sinasabi ko sa iyo nang pauna.

Verse 22

तथा काशीपतिं स्निग्धं सततं प्रियवादिनम्।वयस्यं राजसिंहस्य स्वयमेवानयस्व ह।।1.13.22।।

Gayundin, ikaw mismo ang magdala sa hari ng Kāśī—laging mapagmahal at kaaya-ayang magsalita—na matalik na kaibigan ng leon sa mga hari.

Verse 23

तथा केकयराजानं वृद्धं परमधार्मिकम्।श्वशुरं राजसिंहस्य सपुत्रं त्वमिहानय।।1.13.23।।

At dalhin din dito ang matandang hari ng Kekaya, na lubhang matuwid sa dharma—ang biyenan ng leon sa mga hari—kasama ang kanyang mga anak.

Verse 24

अङ्गेश्वरम् महाभागं रोमपादं सुसत्कृतम्।वयस्यं राजसिंहस्य समानय यशस्विनम्।।1.13.24।।

Dalhin mo, na may marangal na pagpupugay, si Romapāda—ang dakilang panginoon ng Aṅga, mapalad at tanyag—kaibigan ng leon sa mga hari.

Verse 25

प्राचीनान्सिन्धु सौवीरान्सौराष्ट्रेयांश्च पार्थिवान्।दाक्षिणात्यान्नरेन्द्रांश्च समस्तानानयस्व ह।।1.13.25।।

Anyayahan mo rin ang lahat ng mga pinuno: ang mga hari ng silangan, ng Sindhu at Sauvīra, ang mga naghaharing panginoon ng Saurāṣṭra, at ang mga hari ng mga lupain sa timog.

Verse 26

सन्ति स्निग्धाश्च ये चान्ये राजान: पृथिवीतले।तानानय यथाक्षिप्रं सानुगान्सह बान्धवान्।।1.13.26।।

At kung may iba pang mga hari sa ibabaw ng lupa na may mabuting loob at pagkakaibigan, dalhin mo sila agad, kasama ang kanilang mga tagasunod at mga kamag-anak.

Verse 27

वसिष्ठवाक्यं तच्छ्रुत्वा सुमन्त्रस्त्वरितस्तदा।व्यादिशत्पुरुषांस्तत्र राज्ञामानयने शुभान्।।1.13.27।।

Nang marinig ang mga salita ni Vasiṣṭha, si Sumantra ay agad na nagmadali at nag-utos doon ng mga mabubuti at mapalad na sugo upang ihatid ang mga hari.

Verse 28

स्वयमेव हि धर्मात्मा प्रययौ मुनिशासनात्।सुमन्त्रस्त्वरितो भूत्वा समानेतुं महीक्षित:।।1.13.28।।

Tunay nga, ang matuwid na si Sumantra mismo ay mabilis na umalis, ayon sa utos ng pantas, upang salubungin at ihatid ang mga hari.

Verse 29

ते च कर्मान्तिकास्सर्वे वसिष्ठाय च धीमते।सर्वं निवेदयन्ति स्म यज्ञे यदुपकल्पितम्।।1.13.29।।

At silang lahat na tagapaglingkod sa banal na gawain ay nag-ulat sa marunong na si Vasiṣṭha ng lahat ng maayos na naihanda para sa yajña.

Verse 30

तत:प्रीतो द्विजश्रेष्ठस्तान् सर्वानिदमब्रवीत् ।अवज्ञया न दातव्यं कस्यचिल्लीलयाऽपि वा।।1.13.30।। अवज्ञया कृतं हन्याद्दातारं नात्र संशय:। 28

Pagkaraan, nalugod ang pinakadakilang brāhmaṇa at sinabi sa kanilang lahat: “Huwag magbigay kaninuman nang may paghamak—ni kahit pabaya lamang. Ang handog na ibinigay sa paglapastangan ay pumipinsala sa nagbibigay; dito’y walang alinlangan.”

Verse 31

तत: कैश्चिदहोरात्रैरुपयाता महीक्षित:।।1.13.31।।बहूनि रत्नान्यादाय राज्ञो दशरथस्य वै।

Pagkaraan nito, sa loob ng ilang araw at gabi, dumating ang maraming hari, taglay ang sari-saring hiyas at mahahalagang handog para kay Haring Daśaratha.

Verse 32

ततो वसिष्ठस्सुप्रीतो राजानमिदमब्रवीत्।।1.13.32।।उपयाता नरव्याघ्र राजानस्तव शासनात्।मयापि सत्कृता: सर्वे यथार्हं राजसत्तमा:।।1.13.33।।

Pagkaraan, lubhang nalugod si Vasiṣṭha at sinabi sa hari: “O tigre sa mga tao, dumating na ang mga hari ayon sa iyong utos; at pinarangalan ko rin silang lahat, O pinakamainam sa mga hari, ayon sa nararapat sa bawat isa.”

Verse 33

ततो वसिष्ठस्सुप्रीतो राजानमिदमब्रवीत्।।1.13.32।।उपयाता नरव्याघ्र राजानस्तव शासनात्।मयापि सत्कृता: सर्वे यथार्हं राजसत्तमा:।।1.13.33।।

Pagkaraan, lubhang nalugod si Vasiṣṭha at sinabi sa hari: “O tigre sa mga tao, dumating na ang mga hari ayon sa iyong utos; at pinarangalan ko rin silang lahat, O pinakamainam sa mga hari, ayon sa nararapat sa bawat isa.”

Verse 34

यज्ञीयं च कृतं राजन् पुरुषैस्सुसमाहितै:।निर्यातु च भवान्यष्टुं यज्ञायतनमन्तिकात्।।1.13.34।।

“O Hari, ang mga paghahanda para sa yajña ay natapos na ng mga taong matatag at payapang-isip. Kaya’t lumapit nawa kayo upang magsagawa ng paghahandog sa malapit na pook ng sakripisyo.”

Verse 35

सर्वकामैरुपहृतैरुपेतं च समन्तत:। द्रष्टुमर्हसि राजेन्द्र मनसेव विनिर्मितम्।।1.13.35।।

O hari ng mga hari, marapat mong pagmasdan ang pook ng yajña—napaliligiran sa lahat ng dako ng bawat kanais-nais na handog at kasangkapan—na tila nilikha ng isipan mismo.

Verse 36

तथा वसिष्ठवचनादृश्यशृङ्गस्य चोभयो:।शुभे दिवसनक्षत्रे निर्यातो जगतीपति:।।1.13.36।।

Kaya, ayon sa mga salita nina Vasiṣṭha at Ṛśyaśṛṅga, ang panginoon ng daigdig ay lumisan sa isang mapalad na araw, sa ilalim ng kanais-nais na bituin.

Verse 37

ततो वसिष्ठप्रमुखास्सर्व एव द्विजोत्तमा:।ऋश्यशृङ्गं पुरस्कृत्य यज्ञकर्मारभन् तदा।।1.13.37।।यज्ञवाटगतास्सर्वे यथाशास्त्रं यथाविधि। 3

Pagkaraan, ang lahat ng pinakadakilang brāhmaṇa, na pinangungunahan ni Vasiṣṭha at inilalagay sa unahan si Ṛśyaśṛṅga, ay pumasok sa bakuran ng yajña at sinimulan ang mga ritwal—ayon sa śāstra at sa wastong pamamaraan.

Verse 38

Ikaw ay isang mapagmahal na kaibigan sa akin, at ikaw rin ang aking kagalang-galang at dakilang guro. Kaya ang bigat ng yajñang ito—na ngayo’y sinimulan—ay tunay na dapat mong pasanin.