Bhakti-Śraddhā-Ācāra-Māhātmya and the Commencement of the Mārkaṇḍeya Narrative

Verse 1

सनक उवाच । श्रद्धापूर्वाः सर्वधर्मा मनोरथफलप्रदाः । श्रद्धयासाध्यते सर्वं श्रद्धया तुष्यते हरिः ॥ १ ॥

Sinabi ni Sanaka: Ang lahat ng anyo ng dharma ay nakaugat sa śraddhā (pananampalataya) at nagbibigay ng bunga ayon sa minimithi. Sa pamamagitan ng śraddhā natatamo ang lahat, at sa pamamagitan ng śraddhā nalulugod si Hari.

Verse 2

भक्तिर्भक्त्यैव कर्त्तव्यातथा कर्माणि भक्तितः । कर्मश्चद्धाविहीनानि न सिध्यन्तिं द्विजोत्तमाः ॥ २ ॥

Ang bhakti ay dapat isagawa sa pamamagitan ng bhakti rin; gayundin, ang mga gawaing ritwal (karma) ay dapat gawin mula sa debosyon. At ang mga gawaing walang śraddhā ay hindi nagtatagumpay, O dvijottama, pinakamainam sa mga dalawang-ulit na isinilang.

Verse 3

यथाऽलोको हि जन्तूनां चेष्टाकारणतां गतः । तथैव सर्वसिद्धीनां भक्तिः परमकारणम् ॥ ३ ॥

Kung paanong ang liwanag ang nagiging sanhi upang makakilos at makagawa ang mga nilalang, gayundin ang bhakti: ito ang kataas-taasang dahilan ng lahat ng tagumpay at siddhi.

Verse 4

यथा समस्त लोकानां जीवनं सलिलं स्मृतम् । तथा समस्तसिद्धीनां जीवनं भक्तिरिष्यते ॥ ४ ॥

Kung paanong ang tubig ay itinuturing na mismong buhay ng lahat ng daigdig, gayon din ang bhakti (taimtim na debosyon) ang itinuturing na buhay ng lahat ng siddhi (kaganapang espirituwal).

Verse 5

यथा भूमिं समाश्रित्य सर्वे जीवन्ति जन्तवः । तथा भक्तिं समाश्रित्य सर्वकार्य्याणि साधयेत् ॥ ५ ॥

Kung paanong ang lahat ng nilalang ay nabubuhay sa pag-asa sa lupa, gayon din, sa pag-asa sa bhakti (debosyon), natatamo ang lahat ng gawain at layunin.

Verse 6

श्रद्धाबँल्लभते धर्म्मं श्रद्धावानर्थमाप्नुयात् । श्रद्धया साध्यते कामः श्रद्धावान्मोक्षमान्पुयात् ॥ ६ ॥

Sa pamamagitan ng śraddhā (pananampalataya) natatamo ang dharma; ang may pananampalataya ay nakakamit ang kasaganaan. Sa pananampalataya natutupad ang pagnanais; at ang may pananampalataya ay umaabot sa moksha (kalayaan).

Verse 7

न दानैर्न तपोभिर्वा यज्ञैर्वा बहुदक्षिणैः । भक्तिहीनेर्मुनिश्चेष्ठ तुष्यते भगवान्हरिः ॥ ७ ॥

Hindi sa mga kaloob, hindi sa mga pag-aayuno at pagtitika, ni sa mga yajña na may saganang dakṣiṇā—O pinakadakilang muni—nalulugod ang Bhagavān Hari sa taong walang bhakti.

Verse 8

मेरुमात्रसुवर्णानां कोटिकोटिसहस्रशः । दत्ता चाप्यर्थनाशाय यतोभक्तिविवर्जिता ॥ ८ ॥

Kahit maghandog ng ginto na kasinlaki ng Bundok Meru, sa di-mabilang na koti-koti, mauuwi pa rin sa kapahamakan kung ito’y walang bhakti (debosyon).

Verse 9

अभक्त्या यत्तपस्तप्तैः केवलं कायशोषणम् । अभक्त्या यद्धुतं हव्यं भस्मनि न्यस्तहव्यवत् ॥ ९ ॥

Ang mga pag-aayuno at pagtitika na walang bhakti ay pagpayat lamang ng katawan; at ang handog na iniaalay nang walang bhakti ay tulad ng alay na inilapag sa abo.

Verse 10

यत्किञ्चित्कुरुते कर्म्मश्रद्धयाऽप्यणुमात्रकम् । तन्नाम जायते पुंसां शाश्वतं प्रतीदायकम् ॥ १० ॥

Kahit ang pinakamaliit na gawa na ginagawa ng tao nang may śraddhā (pananampalataya) ay nagiging para sa kanya isang pangmatagalang pinagmumulan ng kinikilalang kabutihan at dangal.

Verse 11

अश्वमेघसहस्त्रं वा कर्म्म वेदोदितं कृतम् । तत्सर्वं निष्फलं ब्रह्मन्यदि भक्तिविवर्जितम् ॥ ११ ॥

Kahit magsagawa pa ng isang libong Aśvamedha, o anumang gawaing iniutos ng Veda, lahat iyon ay nagiging walang bunga, O Brahmana, kung walang bhakti.

Verse 12

हरिभक्तिः परा नॄणां कामधेनूपमा स्मृता । तस्यां सत्यां पिबन्त्यज्ञाः संसारगरलं ह्यहो ॥ १२ ॥

Ang sukdulang bhakti kay Hari ay inaalala na tulad ng Kāmadhenu, ang bakang tumutupad ng ninanais para sa tao. Ngunit kahit naroon ang tunay na bhakti, ang mga mangmang—aba—ay patuloy na umiinom ng lason ng saṃsāra.

Verse 13

असारभूते संसारे सारमेतदजात्मज । भगवद्भक्तसङ्गश्च हरिभक्तिस्तितिक्षुता ॥ १३ ॥

O anak ni Aja (Brahmā), sa mundong saṃsāra na walang tunay na diwa, ito lamang ang tunay na esensya: pakikisama sa mga deboto ng Panginoon, bhakti kay Hari, at matatag na pagtitiis.

Verse 14

असूयोपेतमनसां भक्तिदानादिकर्म्म यत् । अवेहि निष्फलं ब्रहंस्तेषां दूरतरो हरिः ॥ १४ ॥

O Brāhmaṇa, alamin mo: ang anumang gawa—bhakti, pag-aalay ng dāna, at iba pa—kapag ang isip ay punô ng inggit at paghahanap ng mali, nagiging walang bunga; sa kanila, si Hari ay nananatiling napakalayo.

Verse 15

परिश्रियाभितत्पानां दम्भाचाररतात्मनाम् । मृषा तु कुर्वतां कर्म तेषां दूरतरो हरिः ॥ १५ ॥

Sa mga sinusunog ng hirap sa daigdig ngunit nananatiling nakakapit sa mapagkunwaring asal, at gumagawa ng mga gawaing may panlilinlang, si Hari (Viṣṇu) ay nananatiling napakalayo sa kanila.

Verse 16

पृच्छतां च महाधर्म्मान्वदतां वै मृषा च तान् । धर्मेष्वभक्तिमनसां तेषां दूरतरो हरिः ॥ १६ ॥

Kahit yaong nagtatanong tungkol sa pinakadakilang dharma, at yaong nagsasalita tungkol dito ngunit nagsisinungaling, at yaong gumagawa ng mga gawaing panrelihiyon ngunit walang bhakti sa puso—sa kanila, si Hari ay nananatiling napakalayo.

Verse 17

वेदप्रणिहितो धर्म्मो धर्म्मो वेदो नारायणः परः । तत्राश्रद्धापरा ये तु तेषां दूरतरो हरिः ॥ १७ ॥

Ang dharma ay itinatag ng Veda; at ang Veda mismo ay dharma—si Nārāyaṇa ang Kataas-taasan. Ngunit yaong nananatili sa kawalan ng pananampalataya (śraddhā) hinggil dito, sa kanila si Hari ay napakalayo.

Verse 18

यस्य धर्म्मविहीनानि दिनान्यायान्ति यान्ति च । स लोहकारभस्त्रेव श्वसन्नपि न जीवति ॥ १८ ॥

Ang taong ang mga araw ay dumarating at lumilipas na walang dharma—siya’y tulad ng bumbilya ng panday: kahit humihinga paloob at palabas, hindi siya tunay na nabubuhay.

Verse 19

धर्मार्थकाममोक्षाख्याः पुरुषार्थाः सनातनाः । श्रद्धावतां हि सिध्यन्ति नान्यथा ब्रह्मनन्दन ॥ १९ ॥

Ang Dharma, Artha, Kama, at Moksha—ito ang walang-hanggang layunin ng buhay ng tao. Tunay na natatamo lamang ito ng may pananampalataya; hindi sa ibang paraan, O anak ni Brahma.

Verse 20

स्वाचारमनतिक्रम्य हरिभक्तिपरो हि यः । स याति विष्णुभवनं यद्वै पश्यन्ति सूरयः ॥ २० ॥

Ang hindi lumalabag sa sariling wastong asal (svācāra) at tunay na nakatuon sa bhakti kay Hari, siya’y makararatíng sa tahanan ni Viṣṇu—sa kahariang nasisilayan ng mga pantas na rishi.

Verse 21

कुर्वन्वेदोदितान्धर्म्मान्मुनीन्द्र स्वाश्रमोचितान् । हरिध्यानपरोयस्तु स याति परमं पदम् ॥ २१ ॥

O pinakadakila sa mga muni, ang gumaganap ng mga dharmang itinuro ng Veda ayon sa sariling āśrama, at nananatiling nakatuon sa dhyāna kay Hari, siya’y makaaabot sa pinakamataas na kalagayan.

Verse 22

आचारप्रभवो धर्मः धर्म्मस्य प्रभुरच्युतः । आश्रमाचारयुक्तेन पूजितः सर्वदा हरिः ॥ २२ ॥

Ang Dharma ay nagmumula sa ācāra (wastong asal), at si Acyuta ang Kataas-taasang Panginoon ng dharma. Kaya ang nakatatag sa mga disiplina ng āśrama ay dapat laging sumamba kay Hari.

Verse 23

यः स्वाचारपरिभ्रष्टः साङ्गवेदान्तगोऽपि वा । स एव पतितो ज्ञेयो यतः कर्मबहिष्कृतः ॥ २३ ॥

Ang sinumang nalihis sa svācāra (wastong asal), kahit pa bihasa sa Vedānta kasama ang mga sangay nito, siya’y dapat kilalaning “nahulog”; sapagkat siya’y naihihiwalay sa mga gawa at ritwal ng Veda.

Verse 24

हरिभक्तिपरि वाऽपि हरिध्यानपरोऽपि वा । भ्रष्टो यः स्वाश्रमाचारात्पतितः सोऽभिधीयते ॥ २४ ॥

Kahit ang isang tao ay may bhakti kay Hari, o masidhing nagmumuni-muni kay Hari, kung siya’y lumihis sa wastong ācāra ng sariling āśrama, siya’y tinatawag na “patita,” ang nalugmok.

Verse 25

वेदो वा हरिभक्तिर्वा भक्तिर्वापि महेश्वरे । आचारात्पतितं मूढं न पुनाति द्विजोत्तम ॥ २५ ॥

Maging ang Veda, ang bhakti kay Hari, o maging ang bhakti kay Maheśvara—wala ni isa ang nakapagpapadalisay sa mangmang na nalihis sa tamang ācāra, O pinakamainam sa mga dvija.

Verse 26

पुण्यक्षेत्राभिगमनं पुण्यतीर्थनिषेवणम् । यज्ञो वा विविधो ब्रह्मंस्त्यक्ताचारंन रक्षति ॥ २६ ॥

Ang pagdalaw sa mga banal na pook, ang paglapit sa mga sagradong tīrtha, o kahit ang pagsasagawa ng iba’t ibang yajña—O Brāhmaṇa—ay hindi makapagliligtas sa taong tumalikod sa ācāra.

Verse 27

आचारात्प्राप्यते स्वर्ग आचारात्प्राप्यते सुखम् । आचारात्प्राप्यते मोक्ष आचारात्किं न लभ्यते ॥ २७ ॥

Sa pamamagitan ng wastong ācāra natatamo ang svarga; sa pamamagitan ng ācāra natatamo ang sukha. Sa pamamagitan ng ācāra natatamo ang mokṣa—ano pa ang hindi makakamtan sa ācāra?

Verse 28

आचाराणांतु सर्वेषां योगानां चैव सत्तम् । हरिभक्तेपरि तथा निदानं भक्तिरिष्यते ॥ २८ ॥

Sa lahat ng mga ācāra at sa lahat ng mga landas ng yoga, O pinakadakila sa mga banal, ang bhakti ang ipinahahayag na siyang pasyang sanhi—lalo na ang bhakti kay Hari.

Verse 29

भक्त्यैव पूज्यते विष्णुर्वाञ्छितार्थफलप्रदः । तस्मात्समस्तलोकानां भक्तिर्मातेति गीयते ॥ २९ ॥

Si Vishnu, ang Tagapagkaloob ng bunga ng ninanais na layon, ay sinasamba sa pamamagitan lamang ng bhakti (taimtim na debosyon). Kaya, sa lahat ng daigdig, ang bhakti ay pinupuri bilang Ina.

Verse 30

जीवन्ति जन्तवः सर्वे यथा मातराश्रिताः । तथा भक्तिं समाश्रित्य सर्वे जीवन्ति धार्म्मिकाः ॥ ३० ॥

Kung paanong nabubuhay ang lahat ng nilalang sa pag-asa sa ina, gayon din nabubuhay ang lahat ng matuwid sa pagkanlong sa bhakti (debosyon).

Verse 31

स्वाश्रमाचारयुक्तस्य हरिभक्तिर्यदा भवेत् । न तस्य त्रिषु लोकेषु सदृशोऽस्त्यजनन्दन ॥ ३१ ॥

O inapo ni Aja (Brahmā), kapag sumibol ang debosyon kay Hari sa taong matatag sa asal ng sariling āśrama, wala siyang kapantay sa tatlong daigdig.

Verse 32

भक्त्या सिध्यन्ति कर्म्माणि कर्म्माणि कर्म्माभिस्तुष्यते हरिः । तस्मिंस्तुष्टे भवेज्ज्ञानं ज्ञानान्मोक्षमवाप्यते ॥ ३२ ॥

Sa pamamagitan ng bhakti, nagiging ganap ang mga tungkuling-karma; sa mga tungkuling iyon nalulugod si Hari. Kapag Siya’y nalugod, sumisilang ang tunay na kaalaman, at mula roon nakakamtan ang moksha (kalayaan).

Verse 33

भक्तिस्तु भगवद्भक्तसङ्गेन खलु जायते । सत्सङ्गं प्राप्यते पुम्भिः सुकृतैः पूर्वसञ्चितैः ॥ ३३ ॥

Ang bhakti ay tunay na sumisilang sa pakikisama sa mga deboto ng Panginoon. At ang gayong banal na satsanga ay nakakamtan ng tao dahil sa mga kabutihang naipon mula pa noon.

Verse 34

वर्णाश्रमाचाररता भगवद्भक्तिलालसाः । कामादिदोष्नि र्मुक्तास्ते सन्तो लोकशिक्षकाः ॥ ३४ ॥

Yaong mga tapat sa mga tungkulin ng varṇa at āśrama, at sabik sa bhakti sa Panginoong Bhagavān, na napalaya sa mga dungis gaya ng pagnanasa—sila ang tunay na mga santo, mga guro ng sanlibutan.

Verse 35

सत्ङ्गः परमो ब्रह्मन्न लभ्येताकृतात्मनाम् । यदि लभ्येत विज्ञेयं पुण्यं जन्मान्तरार्जितम् ॥ ३५ ॥

O Brahmana, ang pinakamataas na kabutihan ay ang sat-saṅga, ang banal na pakikisama sa mga santo; ngunit hindi ito nakakamtan ng hindi nagdisiplina sa loob na sarili. Kung may makamit nito, alamin na bunga iyon ng meritong naipon sa mga nagdaang kapanganakan.

Verse 36

पूर्वार्जितानि पापानि नाशमायान्ति यस्य वै । सत्सङ्गतिर्भवेत्तस्य नान्यथा घटते हि सा ॥ ३६ ॥

Sa taong nakakamit ang sat-saṅga, ang pakikisama sa mga banal, ang mga kasalanang naipon mula sa nakaraan ay tiyak na naglalaho. Ang ganitong banal na ugnayan ay dumarating sa kanya—hindi ito nagaganap sa ibang paraan.

Verse 37

रविर्हि रशिमजालेन दिवा हन्तिबहिस्तमः । सन्तः सूक्तिमरीच्योश्चान्तर्ध्वान्तं हि सर्वदा ॥ ३७ ॥

Kung paanong winawasak ng araw, sa lambat ng mga sinag nito, ang dilim sa labas sa araw, gayundin ang mga banal—sa mga sinag ng mabubuting pananalita—ay laging nagpapawi ng dilim sa loob (kamangmangan).

Verse 38

दुर्लभाः पुरुषा लोके भगवद्भक्तिलालसाः । तेषां सङ्गो भवेद्यस्य तस्य शान्तिर्हि शाश्वती ॥ ३८ ॥

Bihira sa mundong ito ang mga taong nananabik sa bhakti sa Panginoong Bhagavān. Ang sinumang makasama ang gayong mga deboto ay magkakamit ng tunay at walang hanggang kapayapaan.

Verse 39

नारद उपाच । किंलक्षणा भागवतास्ते च किं कर्म्म कुर्वते । तेषां लोको भवेत्कीदृक्तत्सर्वं ब्रूहि तत्त्वतः ॥ ३९ ॥

Sinabi ni Narada: “Ano ang mga palatandaan ng mga Bhāgavata, ang mga deboto ni Bhagavān, at anong mga gawain (karma) ang kanilang isinasagawa? Anong uri ng daigdig (kapalaran) ang kanilang nararating? Ipagpaliwanag mo sa akin ang lahat ayon sa katotohanan.”

Verse 40

त्वं हि भक्तो रमेशस्य देवदेवस्य चक्रिणः । एतान्निगदितुं शक्तस्त्वतो नास्त्यधिकोऽपरः ॥ ४० ॥

Sapagkat ikaw ay deboto ni Rameśa—ang Diyos ng mga diyos, ang Tagapagdala ng Cakra. Ikaw ang may kakayahang magpahayag ng mga bagay na ito; sa bagay na ito, wala nang hihigit sa iyo, ni may kapantay man.

Verse 41

सनक उवाच । श्रृणु ब्रह्मन्परं गुह्यं मार्कण्डेयस्य धीमनः । यमुवाच जगन्नाथो योगनिद्राविमोचितः ॥ ४१ ॥

Sinabi ni Sanaka: “O Brahmin, pakinggan mo ang kataas-taasan at pinakalihim na aral—ang sinabi ni Jagannātha, Panginoon ng sansinukob, kay Mārkaṇḍeya na marunong, matapos Siyang mapalaya mula sa yogic na pag-idlip.”

Verse 42

योऽसौ विष्णुः परं ज्योतिर्देवदेवः सनातनः । जगदूपी जगत्कर्त्ता शिवब्रह्म स्वरुपवान् ॥ ४२ ॥

Ang mismong Viṣṇu na yaon ang Kataas-taasang Liwanag—Diyos ng mga diyos, ang Walang-hanggan. Siya ang anyo ng sansinukob at ang Lumikha ng sansinukob, taglay din ang kalikasan nina Śiva at Brahmā.

Verse 43

युगान्ते रौद्ररुपेण ब्रह्माण्डलसबृंहितः । जगत्येकार्णवीभूते नष्टे स्थावरजङ्गमे ॥ ४३ ॥

Sa wakas ng yugto, taglay ang mabagsik na anyong tulad ni Rudra at pinupuno ang buong saklaw ng kosmos, kapag ang daigdig ay naging iisang karagatan at ang lahat ng nilalang—maging nakatigil o gumagalaw—ay nalipol—

Verse 44

भगवानेव शेषात्मा शेते वटदले हरिः । असंख्याताब्जजन्माद्यैराभूषिततनूरूहः ॥ ४४ ॥

Si Hari mismo—na ang panloob na kalikasan ay si Śeṣa—ay nakahimlay sa dahon ng balete. Ang Kanyang katawan ay pinalamutian ng di-mabilang na mga tanda ng kababalaghan, gaya ng mga pagsilang na tulad ng lotus at iba pang banal na palatandaan.

Verse 45

पादाङ्गुष्टाग्रनिर्यातगङ्गाशीताम्बुपावनः । सूक्ष्मात्सूक्ष्मतरो देवो ब्रह्माण्डग्रासंबृंहितः ॥ ४५ ॥

Mula sa dulo ng Kanyang malaking hinlalaki sa paa, sumisibol ang Gaṅgā—ang malamig na tubig nito’y nagpapadalisay sa lahat. Siya, ang Banal na Diyos, ay mas masinsin pa sa pinakamasinsin, ngunit napakalawak upang masaklaw maging ang paglunok sa buong brahmāṇḍa, ang itlog ng sansinukob.

Verse 46

वटच्छदे शयानोऽभूत्सर्वशक्तिसमन्वितः । तस्मिन्स्थाने महाभागो नारायणपरायणः । मार्कंडेयः स्थिनस्तस्य लीलाः पश्यन्महेशितुः ॥ ४६ ॥

Nakahimlay sa ilalim ng lilim ng balete, Siya’y naging ganap na taglay ang lahat ng kapangyarihan. Sa mismong pook na iyon, ang mapalad na pantas na si Mārkaṇḍeya—lubos na nakatuon kay Nārāyaṇa—ay nanatili, minamasdan ang līlā, ang banal na paglalaro ng Kataas-taasang Panginoon.

Verse 47

ऋषय ऊचुः । तस्मिन्काले महाघोरे नष्टे स्थावरजङ्गमे । हरिरेकः स्थित इति मुने पूर्वं हि शुश्रुम ॥ ४७ ॥

Sinabi ng mga rishi: “O pantas, tunay ngang narinig na namin noon pa na sa pinakakakilabot na panahong iyon—kapag napuksa ang lahat ng di-gumagalaw at gumagalaw—si Hari lamang ang nananatili.”

Verse 48

जगत्येकार्णवीभूते नष्टे स्थावरंजगमे । सर्वग्रस्तेन हरिणा किमर्थं सोऽवशेषितः ॥ ४८ ॥

Nang ang daigdig ay naging iisang karagatan at napuksa ang lahat ng gumagalaw at di-gumagalaw, bakit siya ang iniwang natitira ni Hari na lumulon sa lahat?

Verse 49

परं कौतूहलं ह्यत्रं वर्त्ततेऽतीव सूत नः । हरिकीर्तिसुधापाने कस्यालस्यं प्रजायते ॥ ४९ ॥

O Sūta, kami rito’y puspos ng pinakamataas na pananabik. Sino ang tatamarin habang umiinom ng nektar ng pagpupuri kay Hari?

Verse 50

सूत उवाच । आसीन्मुनिर्महाभागो मृकण्डुरिति विश्रुतः । शालग्रामे महातीर्थे सोऽतप्यत महातपाः ॥ ५० ॥

Wika ni Sūta: Noong una’y may isang lubhang mapalad na muni, tanyag sa pangalang Mṛkaṇḍu. Ang dakilang asceta ay nagsagawa ng mahigpit na tapa sa dakilang tīrtha ng Śālagrāma.

Verse 51

युगानाम युतं ब्रह्मन्गृणन्ब्रह्म सनातनम् ॥ट । निराहारः क्षमायुक्तः सत्यसन्धो जितेन्द्रियः ॥ ५१ ॥

O Brahmin, sa loob ng sampung libong yuga ay pinuri niya ang walang hanggang Brahman. Namuhay siyang walang pagkain, may pagtitiis, matatag sa katotohanan, at napasuko ang mga pandama.

Verse 52

आत्मवत्सर्वभूतानि पश्यन्विषयनिःस्पृहः । सर्वभूतहितो दान्त स्तताप सुमहत्तपः ॥ ५२ ॥

Tinitingnan niya ang lahat ng nilalang na parang sarili, walang pagnanasa sa mga bagay ng pandama, mapagkalinga sa lahat, at may pagpipigil-sa-sarili; kaya nagsagawa siya ng napakadakilang tapa.

Verse 53

तत्तापःशङ्किताः सर्वे देवा इन्द्रादयस्तदा । परेशं शरणं जग्मुर्नारायणमनामयम् ॥ ५३ ॥

Noon, ang lahat ng mga deva—si Indra at iba pa—ay nabahala sa tindi ng init ng tapasyang iyon, kaya sila’y lumapit upang manangan sa Kataas-taasang Panginoon, si Nārāyaṇa, na walang karamdaman at dalamhati.

Verse 54

क्षीराब्धेरुत्तरं तीरं संप्राप्यत्रिदिवौकसः । तुष्टुवुर्देवदेवेशं पह्मनाभं जगद्गुरुम् ॥ ५४ ॥

Nang marating ang hilagang pampang ng Karagatan ng Gatas, ang mga naninirahan sa langit ay nagpuri sa Panginoon ng mga panginoon, si Padmanābha (Viṣṇu), ang Guru ng sansinukob.

Verse 55

देवा ऊचुः । नारायणाक्षरानन्त शरणागतपालक । मृकण्डुतपसा त्रस्तान्पाहि नः शरणागतान् ॥ ५५ ॥

Wika ng mga diyos: “O Nārāyaṇa—ang Akṣara na di-nasisira at walang hanggan; tagapangalaga ng mga humihingi ng kanlungan! Kami’y nanginginig sa tindi ng pag-aayuno ni Mṛkaṇḍu; ipagtanggol Mo kami na lumapit sa Iyo upang sumilong.”

Verse 56

जय देवाधिदेवेश जय शङ्खगदाधर । जयो लोकस्वरुपाय जयो ब्रह्माण्डहेतवे ॥ ५६ ॥

Tagumpay sa Iyo, O Panginoon ng mga diyos, Kataas-taasang Diyos! Tagumpay sa Iyo, may hawak ng kabibe at pamalo. Tagumpay sa Iyo na siyang anyo ng mga daigdig; tagumpay sa Iyo na siyang sanhi ng brahmāṇḍa, ang kosmikong itlog ng sansinukob.

Verse 57

नमस्ते देवदेवेश नमस्ते लोकपावन । नमस्ते लोकनाथाय नमस्ते लोकसाक्षिणे ॥ ५७ ॥

Pagpupugay sa Iyo, Panginoon ng mga diyos; pagpupugay sa Iyo, tagapagpadalisay ng mga daigdig. Pagpupugay sa Iyo, Hari ng mga daigdig; pagpupugay sa Iyo, Saksi ng lahat ng daigdig.

Verse 58

नमस्ते ध्यानगम्याय नमस्ते ध्यानहेतवे । नमस्ते ध्यानरुपाय नमस्ते ध्यानपाक्षिणे ॥ ५८ ॥

Pagpupugay sa Iyo na naaabot sa pamamagitan ng pagninilay; pagpupugay sa Iyo na siyang sanhi ng pagninilay. Pagpupugay sa Iyo na ang anyo ay pagninilay mismo; pagpupugay sa Iyo na siyang pakpak na sumusuporta sa pagninilay.

Verse 59

केशिहन्त्रे नमस्तुभ्यं मधुहन्त्रे परात्मने । नमो भूम्यादिरूपाय नमश्चैतन्यरुपिणे ॥ ५९ ॥

Pagpupugay sa Iyo, mamumuksa kay Keśī; pagpupugay sa Iyo, mamumuksa kay Madhu, ang Kataas-taasang Sarili. Pagpupugay sa Iyo na ang anyo ay ang lupa at iba pang sangkap; pagpupugay sa Iyo na ang likas ay dalisay na kamalayan.

Verse 60

नमो ज्येष्टाय शुद्धाय निर्गुणाय गुणात्मने । अरुपाय स्वरुपाय बहुरुपाय ते नमः ॥ ६० ॥

Pagpupugay sa Iyo—ang Pinakamatanda at Dalisay; lampas sa lahat ng guṇa ngunit siyang diwa sa loob ng mga guṇa. Walang anyo ngunit tunay na anyo; iisa ngunit lumilitaw sa maraming anyo—pagpupugay sa Iyo.

Verse 61

नमो ब्रह्मण्यदेवाय गोब्राह्मणहिताय च । जगद्धिताय कृष्णाय गोविन्दाय नम्नोमः ॥ ६१ ॥

Muli’t muli kong pagpupugay kay Kṛṣṇa—Govinda, banal na tagapangalaga ng mga matuwid—na nagnanais ng kapakanan ng mga baka at ng mga Brāhmaṇa, at gumagawa para sa ikabubuti ng buong daigdig.

Verse 62

नमो हिरण्यगर्भाय नमो ब्रह्मादिरुपिणे । नमः सूर्य्यादिरुपाय हव्यकव्यभुजे नमः ॥ ६२ ॥

Pagpupugay kay Hiraṇyagarbha; pagpupugay sa Iyo na nag-aanyong Brahmā at iba pang mga deva. Pagpupugay sa Iyo na nag-aanyong Araw at lahat ng iba pa; pagpupugay sa Iyo na tumatanggap ng mga handog para sa mga deva at sa mga ninuno.

Verse 63

नमो नित्याय वन्द्याय सदानन्दैकरुपिणे । नमः स्मृतार्तिनाशाय भूयो भूयो नमो नमः ॥ ६३ ॥

Pagpupugay sa Iyo, ang Walang Hanggan, karapat-dapat sambahin, na ang anyo ay iisang walang hanggang kaligayahan. Pagpupugay sa Iyo na pumapawi ng dalamhati ng mga umaalaala sa Iyo; muli’t muli, pagpupugay—pagpupugay.

Verse 64

एवं देवस्तुतिं श्रुत्वा भगवान्कमलापतिः । प्रत्यक्षतामगात्तेषां शङ्कचत्रगदाधरः ॥ ६४ ॥

Kaya nga, nang marinig ng Mapalad na Panginoon—ang Kamalāpati, kabiyak ni Śrī Lakṣmī—ang kanilang himno ng papuri sa mga deva, Siya’y nagpakita sa harap nila, tagapagdala ng sankha, cakra, at gada.

Verse 65

विकचाम्बुजपत्राक्षं सूर्य्यकोटिसमप्रभम् । सर्वालङ्कारसंयुक्तं श्रीवत्साङ्कितवक्षसम् ॥ ६५ ॥

Ang Kanyang mga mata’y tulad ng ganap na namukadkad na talulot ng lotus; ang Kanyang liwanag ay kapantay ng liwanag ng napakaraming araw. Siya’y nabibihisan ng lahat ng palamuti, at sa Kanyang dibdib ay nakaukit ang banal na tanda ng Śrīvatsa.

Verse 66

पीताम्बरधरं सौम्यं स्वर्णयज्ञोपवीतिनम् । स्तृयमानं मुनिवरैः पार्षदप्रवरावृत्तम् ॥ ६६ ॥

Nakasuot Siya ng dilaw na kasuotan, banayad at mapalad ang anyo, at may gintong yajñopavīta (banal na sinulid). Siya’y pinupuri ng mga dakilang muni, at napalilibutan sa lahat ng panig ng Kanyang pinakamahuhusay na mga kasama.

Verse 67

तं दृष्य्वा देवसंघास्ते तत्तेजोहततेजसः । नमश्चक्रुर्मुदा युक्ता अष्टांगौरवनिं गताः ॥ ६७ ॥

Nang Siya’y makita, ang mga kapulungan ng mga deva—na ang sarili nilang liwanag ay natabunan ng Kanyang kaningningan—ay masayang nag-alay ng pagpupugay at, sa paggalang, nagpatirapa sa aṣṭāṅga na pagyukod (walong bahagi ng katawan).

Verse 68

ततः प्रसन्नो भगवान्मेघगंभीरनिस्वनः । उवाच प्रीणयन्देवान्नतानिन्द्रपुरोगमान् ॥ ६८ ॥

Pagkaraan, ang Mapalad na Panginoon—na ang tinig ay malalim na gaya ng ugong ng mga ulap—ay naging mapagpala at nagsalita, upang pasayahin ang mga devang nakayukod, na pinangungunahan ni Indra.

Verse 69

श्रीभगवानुवाच । जाने वो मानसं दुःखं मृकण्डुतपसोद्गम् । युष्मान्न बाधते देवाः स ऋषिः सज्जनाग्राणीः ॥ ६९ ॥

Wika ng Mapalad na Panginoon: “Nalalaman Ko ang dalamhating nasa isipan ninyo na sumibol mula sa pag-aayuno at pagtapa ni Mṛkaṇḍu. Hindi kayo ginugulo ng mga deva; ang rishi na iyon ang nangunguna sa mga banal.”

Verse 70

संपद्भिः संयुता वापि विपद्भिश्चापि सज्जनाः । सर्वथान्यं न बाधन्ते स्वप्नेऽपि सुरसत्तमाः ॥ ७० ॥

Maging nasa kasaganaan o nasa kagipitan, ang mararangal ay hindi nananakit ng iba sa anumang paraan—kahit sa panaginip man lamang, O pinakadakila sa mga deva.

Verse 71

सततं बाध्यमानोऽपि विषयाख्यैररातिभिः । अविधायात्मनो रक्षामन्यान्द्वेष्टि कथं सुधीः ॥ ७१ ॥

Kahit laging sinasalakay ng mga kaaway na tinatawag na “mga bagay ng pandama,” paano makapopoot sa iba ang marunong, kung hindi pa niya unang iningatan ang sariling pag-iingat?

Verse 72

तापत्रयाभिधानेन बाध्यमानो हि मानवः । अन्यं क्रीडयितुं शक्तः कथं भवति सत्तमः ॥ ७२ ॥

Sapagkat ang tao, kapag pinahihirapan ng tinatawag na tatlong uri ng pagdurusa, paano siya—O pinakamabuti sa mabubuti—magkakaroon ng lakas upang paglaruan o maliitin ang iba?

Verse 73

कर्मणा मनसा वाचा बाधते यः सदा परान् । नित्यं कामादिभिर्युक्तो मूढधीः प्रोच्यते तु सः ॥ ७३ ॥

Ang sinumang palaging nananakit sa kapwa sa gawa, sa isip, at sa salita, at laging nakagapos sa pagnanasa at mga katulad nito—siya nga ang tinatawag na “naliligaw ang pag-unawa.”

Verse 74

यो लोकहितकृन्मर्त्यो गतासुर्यो विमत्सरः । निःशङ्गः प्रोच्यते सद्भिरिहामात्र च सत्तमाः ॥ ७४ ॥

Ang mortal na gumagawa para sa kapakanan ng daigdig, malaya sa inggit at walang pagkakapit—siya, ayon sa mga banal, ay tinatawag na tunay na “sattama,” ang pinakamainam sa mga matuwid, sa buhay na ito mismo.

Verse 75

सशङ्कः सर्वदा दुःखी निःशङ्कः सुखमाप्नुयात् । गच्छध्वं स्वालयं स्वस्थाः क्रीडयिष्यति वो न सः ॥ ७५ ॥

Ang puspos ng pagdududa ay laging nagdurusa; ang walang pagdududa ay nakakamit ang ligaya. Umuwi na kayo sa inyong mga tahanan nang payapa—hindi na niya kayo guguluhin o paglalaruan pa.

Verse 76

भवतां रक्षकश्चाहं विहरध्वं यथासुखम् । इति दत्वा वरं तेषामतसीकुसुमप्रभः ॥ ७६ ॥

“Ako man ay magiging tagapagtanggol ninyo; manirahan at gumalaw kayo ayon sa nais, sa kaginhawahan.” Pagkaloob Niya ng ganitong biyaya, Siya—nagniningning na gaya ng bulaklak na atasī—ay nagpatuloy sa Kanyang paglalakbay.

Verse 77

पश्यतामेव देवानां तत्रैवान्तरधीयत । तुष्टात्मानः सुरगणां ययुर्नाकं यथागतम् ॥ ७७ ॥

Sa mismong pagtanaw ng mga deva, Siya’y naglaho roon din. Nalugod ang kalooban ng mga pangkat ng deva at sila’y nagbalik sa langit, gaya ng kanilang pagparito.

Verse 78

मृकण्डोरपि तुष्टात्मा हरिः प्रत्यक्षतामगात् । अरुपं परमं ब्रह्मस्वप्रकाशं निरञ्जनम् ॥ ७८ ॥

Nalugod ang kalooban ni Hari maging kay Mṛkaṇḍu, kaya Siya’y nagpakita nang hayagan—Siya ang walang anyong Kataas-taasang Brahman, sariling liwanag at dalisay na walang dungis.

Verse 79

अतसीपुष्पसंकाशं पीतवाससमच्युतम् । दिव्यायुधधरं दृष्ट्वा मृकण्डुर्विस्मितोऽभवत् ॥ ७९ ॥

Nang makita ang Panginoong Acyuta na di-nasisira—nagniningning na parang bulaklak ng atasi, nakadamit ng dilaw at may tangan na mga banal na sandata—napuno ng pagkamangha si Mṛkaṇḍu.

Verse 80

ध्यानादुन्मील्य नयनं अपश्यद्धरिमग्रतः । प्रसन्नवदनं शान्तं धातारं विश्वतेजसम् ॥ ८० ॥

Pagmulat niya mula sa pagninilay, nakita niya si Hari sa harap niya—may mapagpalang mukha, payapa at tahimik, ang Tagapagtaguyod, nagniningning sa liwanag ng buong sansinukob.

Verse 81

रोमाञ्चितशरीरोऽसावानन्दाश्रुविलोचनः । ननाम दण्डवद्भूमौ देवदेव सनातनम् ॥ ८१ ॥

Nangilabot ang kanyang katawan at napuno ng luha ng kagalakan ang kanyang mga mata; siya’y nagpatirapa sa lupa na parang isang tungkod, sumasamba sa walang hanggang Diyos ng mga diyos.

Verse 82

अश्रुभिः क्षालयंस्तस्य चरणौ हर्षसंभवैः । शिरस्यञ्चलिमाधाय स्तोतुं समुपचक्रमे ॥ ८२ ॥

Hinugasan niya ang mga paa ng Panginoon ng mga luhang bunga ng kagalakan; saka inilagay ang magkasalikop na kamay sa ibabaw ng ulo, at nagsimulang magpuri.

Verse 83

मृकण्डुरुवाच । नमः परेशाय परात्मरुपिणे परात्परस्प्रात्परतः पराय । अपारपाराय परानुकर्त्रे नमः परेभ्यः परपारणाय ॥ ८३ ॥

Wika ni Mṛkaṇḍu: Pagpupugay sa Kataas-taasang Panginoon, na ang anyo’y ang Paramātman—higit sa lahat ng mataas, lampas pa sa lampas; Siya ang sukdulang Transendente. Pagpupugay sa Kanya na ang kabilang pampang ay di-maabot, na gumagabay sa mga nilalang tungo sa Kataas-taasan; pagpupugay sa Kanya na lampas sa lahat ng kalagayang transendente, ang Tagapagpatawid sa ibayong pampang.

Verse 84

यो नामजात्यादिविकल्पहीनः शब्दादिदोषव्यतिरेकरुपः । बहुस्वरुपोऽपि निरञ्जनो यस्तमीशमीढ्यं परमं भजामि ॥ ८४ ॥

Sinasamba ko ang Kataas-taasang Panginoon na karapat-dapat purihin: malaya sa lahat ng pagkakaibang haka-haka gaya ng pangalan at uri; ang Kanyang likas ay pag-aalis ng mga kapintasan na kaugnay ng salita at pananalita; at bagama’t nagpapakita sa maraming anyo, nananatili Siyang walang dungis at di-nadadapuan.

Verse 85

वेदान्तवेद्यं पुरुषं पुराणं हिरण्यगर्भादिजगत्स्वरुपम् । अनूपमं भक्ति जनानुकम्पिनं भजामि सर्वेश्वरमादिमीड्यम् ॥ ८५ ॥

Sinasamba ko ang Panginoon ng lahat, ang Sinaunang Pinagmulan na karapat-dapat purihin—nakikilala sa pamamagitan ng Vedānta—ang walang hanggang Purusha; na ang Kanyang likas ay ang sansinukob mula pa kay Hiraṇyagarbha; walang kapantay, at mahabagin sa mga deboto ng bhakti.

Verse 86

पश्यन्ति यं वीतसमस्तदोषा ध्यानैकनिष्ठा विगतस्पृहाश्च । निवृत्तमोहाः परमं पवित्रं नतोऽस्मि संसारनिर्वर्त्तकं तम् ॥ ८६ ॥

Ako’y yumuyuko at nagpupugay sa Kanya—ang Kataas-taasang Tagapagpadalisay, ang nagpapagalaw sa ikot ng saṃsāra—na tunay na namamasdan ng mga walang dungis, matatag sa pagninilay, walang pagnanasa, at napawi na ang kamangmangan at pagkalito.

Verse 87

स्मृतार्तिनाशनं विष्णुं शरणागतपालकम् । जगत्सेव्यं जगाद्धाम परेशं करुणाकरम् ॥ ८७ ॥

Ako’y kumakalinga kay Viṣṇu: Siya ang pumapawi ng dalamhati kapag inaalala sa oras ng pangamba; tagapangalaga ng mga sumuko at nagpasaklolo; sinasamba ng buong daigdig; tahanan ng sansinukob; ang Kataas-taasang Panginoon; at karagatan ng habag.

Verse 88

एवं स्तुतः स भगवान्विष्णुस्तेन महर्षिणा । अवाप परमां तुष्टिं शङ्खचक्रगदाधरः ॥ ८८ ॥

Kaya nga, nang mapuri Siya ng dakilang rishi, ang Mapalad na Panginoong Viṣṇu—may hawak na kabibe, diskus, at pamalo—ay nagkamit ng sukdulang kagalakan at kasiyahan.

Verse 89

अयालिङ्ग्य मुनिं देवश्चतुर्भिर्दीर्घबाहुभिः । उवाच परमं प्रीत्या वरं वरय सुव्रत ॥ ८९ ॥

Yakap ng Panginoon ang pantas na muni sa Kanyang apat na mahahabang bisig, at buong pag-ibig na nagsalita: “O ikaw na may dakilang panata, pumili ka ng biyaya—hingin mo ang anumang kaloob na ninanais mo.”

Verse 90

प्रीतोऽस्मि तपसा तेन स्तोत्रेण च तवानघ । मनसा यदभिप्रेतं वरं वरय सुव्रत ॥ ९० ॥

“O walang bahid ng kasalanan, nalulugod Ako sa iyong pag-aayuno at sa iyong himno ng papuri. O matatag sa banal na panata, pumili ka ng biyaya—yaong tunay na ninanais ng iyong puso.”

Verse 91

मृकण्डुरूवाच । देवदेव जगन्नाथ कृतार्थोऽस्मि न संशयः । त्वद्दर्शनमपुण्यानां दुर्लभं च यतः स्मृतम् ॥ ९१ ॥

Wika ni Mṛkaṇḍu: “O Diyos ng mga diyos, O Panginoon ng sansinukob, ako’y ganap na natupad—walang pag-aalinlangan. Sapagkat naaalala sa mga kasulatan na ang pagtanaw sa Iyo ay bihira para sa mga salat sa kabutihang-loob.”

Verse 92

ब्रह्माद्या यं न पश्यन्ति योगिनः संशितव्रताः । धर्मिष्टा दीक्षिताश्वापि वीतरागा विमत्सराः ॥ ९२ ॥

Maging si Brahmā at ang iba pang mga deva ay hindi Siya natatanaw; gayundin ang mga yogi na matibay ang panata, ang mga lubhang matuwid, ang mga napasinayaan, ang mga walang pagkapit, at ang mga walang inggit.

Verse 93

तं पश्यामि परं धाम किमतोऽन्यं वरं वृणे । एतेनैव कृतार्थोऽस्मि जनार्दन जगद्गुरो ॥ ९३ ॥

Nasaksihan ko ang kataas-taasang tahanan na yaon—ano pa bang ibang biyaya ang pipiliin ko? Sa ito lamang ako’y ganap na natupad, O Janārdana, Guro ng sanlibutan.

Verse 94

यत्रामस्मृतिमात्रेण महापातकिनोऽपि ये । तत्पदे परमं यान्नि ते दृष्ट्वा किमुनाच्युत ॥ ९४ ॥

Sa kahariang iyon, kahit ang may pinakamabigat na kasalanan, sa pag-alaala lamang sa Iyo, ay nakakamit ang sukdulang kalagayan sa Iyong banal na mga paa. O Acyuta, matapos Kang masilayan, ano pa ang hindi nila maaabot?

Verse 95

श्रीभगवानुवाच । सत्यत्प्रुक्तं त्वया ब्रह्मान्प्रीतीऽस्मि तव पण्डित । मद्दर्शनं हि विफलं न कदाचिद्भविष्यति ॥ ९५ ॥

Wika ng Mapalad na Panginoon: “O Brahmana, tunay ang iyong sinabi. O pantas, kinalulugdan kita. Tunay nga, ang pagdanas ng aking darśana ay hindi kailanman walang bunga—hindi sa anumang panahon magiging walang saysay.”

Verse 96

विष्णिर्भक्तकुटुम्बीति वदन्ति विवुधाः सदा । तदेव पालयिष्यामि मज्जनो नानृतं वदेत् ॥ ९६ ॥

Laging sinasabi ng mga marurunong: “Si Vishnu ang kamag-anak ng Kanyang mga bhakta.” Ang katotohanang iyon ang aking iingatan—huwag nawang magsinungaling ang sinumang kabilang sa akin.

Verse 97

तस्मात्त्वत्तपसातुष्टो यास्यामि तव पुत्रताम् । समस्तगुणसंयुक्तो दीर्घजीवी स्वरुपवान् ॥ ९७ ॥

Kaya nga, dahil nalugod Ako sa iyong tapasya, Ako’y isisilang bilang iyong anak na lalaki—taglay ang lahat ng kabutihan, mahaba ang buhay, at may maningning na anyong wasto.

Verse 98

मम जन्म कुले यस्य तत्कुलं मोक्षगामि वै । मयि तुष्टे मुनिश्रेष्ट किमसाध्यं जगत्रये ॥ ९८ ॥

Sa alinmang angkan Ako isilang, ang buong lahi roon ay tiyak na patutungo sa moksha. O pinakadakila sa mga muni, kapag Ako’y nalugod, ano pa ang hindi magagawa sa tatlong daigdig?

Verse 99

इत्युक्त्वा देवदेवशो मुनेरतस्य समीक्षतः । अंतर्दधे मृकण्डुश्च तपसः समवर्तत ॥ ९९ ॥

Pagkasabi nito, ang Panginoon ng mga panginoon, habang nakatingin ang muni, ay naglaho sa paningin; at si Mṛkaṇḍu naman ay lubos na nag-alay ng sarili sa tapasya, ang banal na pag-aayuno at pagninilay.

Verse 100

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे भक्तिवर्णनप्रसङ्गेन मार्कण्डेयचरितारम्भो नाम चतुर्थोऽध्यायः ॥ ४ ॥

Sa gayon, sa Śrī Bṛhannāradīya Purāṇa, sa Pūrva-bhāga (naunang bahagi), sa Unang Pāda, ang ikaapat na kabanata—na tinatawag na “Pagsisimula ng Salaysay ni Mārkaṇḍeya,” na lumitaw sa pagtalakay ng bhakti—ay nagwakas.