Dhvaja-Dhāraṇa Mahātmyam: Sumati–Satyamatī, Humility, and Deliverance by Hari’s Messengers

Verse 1

नारद उवाच । भगवन्सर्वधर्मज्ञ सर्वशास्त्रार्थपारग । सर्वकर्मवरिष्टं च त्वयोक्तं ध्वजधारणम् ॥ १ ॥

Wika ni Nārada: “O kagalang-galang, nakaaalam ng lahat ng dharma at dalubhasa sa kahulugan ng lahat ng śāstra—sa lahat ng gawaing panrelihiyon, ipinahayag mo na ang pagdadala ng banal na watawat (dhvaja-dhāraṇa) ang pinakadakila.”

Verse 2

यस्तु वै सुमतिर्नाम ध्वजारोपपरो मुने । त्वयोक्तस्तस्य चरितं विस्तरेण ममादिश ॥ २ ॥

O muni, ipaliwanag mo sa akin nang masinsinan ang buhay at asal ng lalaking nagngangalang Sumati, na taimtim na nakatuon sa pagtataas ng banal na watawat na iyong nabanggit.

Verse 3

सनक उवाच । श्रृणुष्वैकमनाः पुण्यमितिहासं पुरातनम् । ब्रह्मणा कथितं मह्यं सर्वपापप्रणाशनम् ॥ ३ ॥

Sinabi ni Sanaka: Makinig ka nang may iisang-tutok na isip sa sinaunang at banal na salaysay na ito, na isinalaysay sa akin ni Brahmā—na pumupuksa sa lahat ng kasalanan.

Verse 4

आसीत्पुरा कृतयुगे सुमतिर्नाम भूपतिः । सोमवंशोद्भवः श्रीमान्सत्पद्वीपैकनायकः ॥ ४ ॥

Noong unang panahon, sa Kṛta Yuga, may isang haring nagngangalang Sumati—marangal at maningning, mula sa angkan ng Buwan (Somavaṃśa), at nag-iisang pinuno ng marangal na pulo-kontinenteng tinatawag na Satpadvīpa.

Verse 5

धर्मात्मा सत्यसंपन्नः शुचिवंश्योऽतिथिप्रियः । सर्वलक्षणसंपन्नः सर्वसंपद्विभूषितः ॥ ५ ॥

Siya’y likas na matuwid, puspos ng katotohanan, isinilang sa dalisay na angkan, at mahilig magparangal sa mga panauhin. Taglay niya ang lahat ng mapalad na tanda at pinalalamutian ng lahat ng kasaganaan.

Verse 6

सदा हरिकथासेवी हरिपूजापरायणः । हरिभक्तिपराणां च शुश्रूषुर्निरहंकृतिः ॥ ६ ॥

Siya’y laging naglilingkod sa Hari-kathā, tapat sa pagsamba kay Hari; masigasig na naglilingkod sa mga nakatuon sa Hari-bhakti; at nananatiling walang pagmamataas at walang pagkamakasarili.

Verse 7

पूज्यपूजारतो नित्यं समदर्शी गुणान्वितः । सर्वभूतहितः शान्तः कृतज्ञः कीर्तिमांस्तथा ॥ ७ ॥

Lagi siyang abala sa paggalang sa mga karapat-dapat igalang, tumitingin sa lahat nang may pantay na pananaw; puspos ng mga kabutihan, nakatuon sa kapakanan ng lahat ng nilalang; mapayapa, marunong tumanaw ng utang na loob, at may mabuting pangalan.

Verse 8

तस्य भार्या महाभागा सर्वलक्षणसंयुता । पतिव्रता पतिप्राणा नाम्रा सत्यमतिर्मुने ॥ ८ ॥

Ang kanyang asawa ay lubhang mapalad, taglay ang lahat ng mapagpalang tanda; isang pativratā na tapat at matatag, itinuturing ang asawa bilang mismong hininga ng buhay—O muni, siya’y tinawag na Satyamatī.

Verse 9

तावुभौ दम्पती नित्यं हरिपूजापरायणौ । जातिस्मरौ महाभागौ सत्यज्ञौ सत्परायणौ ॥ ९ ॥

Ang mag-asawang iyon ay laging nakatuon sa pagsamba kay Hari. Naalaala nila ang mga dating kapanganakan (jāti-smara), lubhang mapalad, nakaaalam ng katotohanan, at matatag na nakasandig sa landas ng mga banal.

Verse 10

अन्नदानरतौ नित्यं जलदानपरायणौ । तडागारामवप्रादौ नसंख्यातान्वितेनतुः ॥ १० ॥

Lagi silang masigasig sa pag-aalay ng pagkain (anna-dāna) at lubos na nakatuon sa pag-aalay ng tubig (jala-dāna); at gumawa pa ng di-mabilang na kabutihan gaya ng pagpapatayo ng mga lawa, hardin, at mga balon para sa kapakinabangan ng lahat.

Verse 11

सा तु सत्यमतिर्नित्यं शुचिर्विष्णुगृहे सती । नृत्यत्यत्यन्तसन्तुष्टा मनोज्ञा मञ्जुवादिनी ॥ ११ ॥

Si Satyamatī, na laging tapat ang isip at dalisay, ay nanahan bilang banal na maybahay sa tahanan (templong) ni Viṣṇu. Lubos ang kagalakan ng kanyang puso; siya’y sumasayaw na kaaya-aya sa paningin at may matatamis na pananalita.

Verse 12

सोऽपि राजा महाभागो द्वादशीद्धादशीदिने । ध्वजमारोपयत्येव मनोज्ञं बहुविस्तरम् ॥ १२ ॥

Ang mapalad na hari rin, sa araw ng Dvādaśī (ikalabindalawang araw ng buwan), ay nagpaangat ng isang kaaya-ayang watawat—malapad at malawak ang pagkakabuka.

Verse 13

एवं हरिपरं नित्यं राजानं धर्मकोविदम् । प्रियां सत्यमतिं चास्य देवा अपि सदास्तुवन् ॥ १३ ॥

Kaya nga, maging ang mga deva ay patuloy na nagpupuri sa haring yaon—laging nakatuon kay Hari at bihasa sa dharma—at pinupuri rin ang kanyang minamahal na reyna, si Satyamatī.

Verse 14

त्रिलोके विश्रुतौ ज्ञात्वा दम्पती धर्मको विदौ । आययौ बहुभिः शिष्यैर्द्रष्टुकामो विभाण्डकः ॥ १४ ॥

Nang mabalitaan na ang mag-asawa’y bantog sa tatlong daigdig bilang mga nakaaalam ng Dharma, dumating ang pantas na si Vibhāṇḍaka, kasama ang maraming alagad, na nagnanais silang makita.

Verse 15

तमायांतं मुनिं श्रुत्वा स तु राजा विभाण्डकम् । प्रत्युद्ययौ सपत्नीकः प्रजाभि र्बहुविस्तरम् ॥ १५ ॥

Nang marinig na papalapit ang pantas na si Vibhāṇḍaka, lumabas ang hari upang salubungin siya, kasama ang reyna at napakaraming nasasakupan.

Verse 16

कृतातिथ्यक्रियं शान्तं कृतासनपरिग्रहम् । नीचासनस्थितो भूयः प्राञ्जलिर्मुनिमब्रवीत् ॥ १६ ॥

Matapos ganapin ang mga gawang pag-anyaya at ihanda ang upuan para sa panauhin, umupo siya sa mas mababang luklukan; saka, na nakatiklop ang mga kamay sa pagdarasal, muling nagsalita sa pantas na muni.

Verse 17

राजो वाच । भगवन्कृतकृत्योऽस्मिं त्वदभ्यागमनेन वै । सतामायमनं सन्तं प्रशंसन्ति सुरवावहम् ॥ १७ ॥

Wika ng Hari: “O Mapalad na Guro, sa pagdating mo pa lamang ay wari’y natupad na ang layon ng aking buhay. Pinupuri ng mga mabubuti ang pagdating ng mga banal, sapagkat ito’y nagdadala ng biyaya at kagalingang kaugnay ng mga deva.”

Verse 18

यत्र स्यान्महतां प्रेम तत्र स्युः सर्वसम्पदः । तेजः कीर्तिर्धनं पुत्रा इति प्राहुर्विपश्चितः ॥ १८ ॥

Kung saan may pag-ibig at paggalang sa mga dakilang tao, doon sumisibol ang lahat ng kasaganaan—ningning, dangal, yaman, at mabubuting supling—gaya ng wika ng mga pantas.

Verse 19

तत्र वृद्धिमुपायान्ति श्रेयांस्यनुदिनं मुने । यत्र सन्तः प्रकुर्वन्ति महतीं करुणां प्रभो ॥ १९ ॥

O muni, sa pook na ang mga banal ay laging gumagawa ng dakilang habag, doon ang kabutihang mapagpala at tunay na kapakanan ay lumalago araw-araw, O Panginoon.

Verse 20

यो मृर्ध्नि धारयेदूह्यन्महत्पादजलं रजः । स स्नातः सर्वतीर्थेषु पुण्यात्मा नात्र संशयः ॥ २० ॥

Sinumang may taimtim na paggalang na magpasan sa tuktok ng ulo ng alabok na pinabanal ng tubig na ipinanghugas sa mga paa ng dakilang santo—siya’y parang naligo na sa lahat ng banal na pook-paglalakbay; tunay siyang may kabanalan, walang pag-aalinlangan.

Verse 21

मम पुत्राश्च दाराश्च संपत्त्वयि समर्पिताः । मामाज्ञापय विप्रेन्द्र किं प्रियं करवाणि ते ॥ २१ ॥

Ang aking mga anak, ang aking asawa, at ang aking kayamanan ay ipinagkatiwala ko sa iyo. O pinakadakilang brāhmaṇa, utusan mo ako—ano ang magagawa ko upang ikalugod mo?

Verse 22

विनञ्चवनतं भूपं स निरीक्ष्य मुनीश्वरः । स्पृशन्करेण तं प्रीत्युवाचातिहर्षितः ॥ २२ ॥

Nang makita ng dakilang pantas ang hari na nakayukod sa kababaang-loob, tiningnan niya ito; saka, sa pag-ibig, hinipo niya ng kamay at nagsalita na puspos ng malaking galak.

Verse 23

ऋषिरुवाच । गजन्यदुक्तं भवता तत्सर्वं त्वत्कुलोचितम् । विनयावनतः सर्वो बहुश्रेयो लभेदिह ॥ २३ ॥

Wika ng rishi: “O Gajanya, ang lahat ng sinabi mo ay lubos na angkop sa marangal mong angkan. Tunay, ang sinumang yumuyuk sa kababaang-loob ay nagkakamit ng dakilang kapakinabangang espirituwal dito mismo sa buhay na ito.”

Verse 24

धर्मश्चार्थश्च कामश्च मोक्षश्च नृपसत्तम । विनयाल्लभते मर्त्यो दुर्लभं किं महात्मनाम् ॥ २४ ॥

O pinakamainam na hari, sa pamamagitan ng vinaya—kababaang-loob at pagpipigil-sa-sarili—nakakamtan ng tao ang dharma, artha, kāma, at maging mokṣa. Para sa may dakilang diwa, ano pa ang mahirap makuha?

Verse 25

प्रीतोऽस्मि तव भूपाल सन्मार्गपरिवर्त्तिनः । स्वस्ति ते सततं भूयाद्यत्पृच्छामि तदुच्यताम् ॥ २५ ॥

O hari, nalulugod ako sa iyo sapagkat ikaw ay bumaling sa matuwid na landas. Nawa’y laging sumaiyo ang pagpapala. Ngayon, sagutin mo ang aking itinatanong.

Verse 26

पूजा बहुविधाः सन्ति हरितुष्टिविधायिकाः । तासु नित्यं ध्वजारोपे वर्त्त्से त्वं सदोद्यतः ॥ २६ ॥

Maraming uri ang pagsamba, at lahat ay nagbibigay-kasiyahan kay Hari. Ngunit sa mga iyon, ikaw ay laging masikap, araw-araw na itinataas ang banal na watawat (dhvaja) bilang parangal sa Kanya.

Verse 27

भार्यापि तव साध्वीयं नित्यं नृत्यपरायणा । किमर्थमेतद्वृत्तान्तं यथावद्वक्तुमर्हसि ॥ २७ ॥

Maging ang iyong asawa ay isang babaeng banal at marangal, laging nakatuon sa pagsasayaw. Kung gayon, bakit naganap ang pangyayaring ito? Nararapat mong ipaliwanag nang wasto ang buong salaysay.

Verse 28

राजोवाच । श्रृणुष्व भगवन्सर्वं यत्पृच्छसि वदामि तत् । आश्चर्यभूतं लोकानामावयोश्चरितं त्विह ॥ २८ ॥

Sinabi ng Hari: “O Mapalad na Guro, makinig ka—anumang itanong mo ay isasalaysay ko nang buo. Dito ko ilalahad ang kamangha-manghang salaysay ng aming mga gawa, na naging hiwaga at pagkamangha ng mga tao.”

Verse 29

अहमासं पुरा शूद्रो मालिनिर्नाम सत्तम । कुमार्गनिरतो नित्यं सर्वलोकाहिते रतः ॥ २९ ॥

O pinakamainam sa mga tao, noon ako’y isang babaeng Śūdra na nagngangalang Mālinī. Lagi akong naliligaw sa maling landas, ngunit abala rin sa mga gawaing inaakala kong para sa kapakanan ng lahat.

Verse 30

पिशुनो धर्मविद्वेषी देवद्रव्यापहारकः । गोध्नश्च ब्रह्महा चौरः सर्वप्राणिवधे रतः ॥ ३० ॥

Isang mapanirang-puri, kaaway ng dharma, magnanakaw ng ari-ariang inialay sa mga diyos; mamamatay ng baka, mamamatay ng brāhmaṇa, magnanakaw, at yaong nalulugod sa pagpatay sa lahat ng nilalang—ang gayong tao ay kabilang sa mabibigat na makasalanan.

Verse 31

नित्यं निष्ठुरवक्ता च पापी वेश्यापरायणः । एवं स्थितः कियत्कालमनाहत्यं महदृचः ॥ ३१ ॥

Siya’y laging marahas magsalita, makasalanan, at nakatuon sa mga patutot. Sa gayong kalagayan, hanggang kailan siya makatatagal nang hindi tinatamaan ng dakilang kautusan ng bunga ng karma?

Verse 32

सर्वबन्धुपरित्यक्तो दुःखी वनमुपागतः । मृगमांसाशनो नित्यं तथा पान्थाविलुम्पकः ॥ ३२ ॥

Tinalikuran ng lahat ng kamag-anak, sa dalamhati’y nagtungo siya sa gubat. Palagi siyang kumakain ng laman ng mababangis na hayop, at naging magnanakaw na nanloloob sa mga naglalakbay sa daan.

Verse 33

एकाकी दुःखबहुलो न्यवसन्निर्जने वने । एकदा क्षुत्परिश्रान्तो निदाघार्त्तः पिपासितः ॥ ३३ ॥

Mag-isa, hitik sa dalamhati, nanirahan siya sa gubat na walang tao. Minsan, nanghihina sa gutom, pinahihirapan ng init ng tag-araw, siya’y nauhaw.

Verse 34

जीर्णं देवालयं विष्णोरपश्यं विजने वने । हंसकारण्डवाकीर्णं तत्समीपे महत्सरः ॥ ३४ ॥

Sa gubat na liblib, nakita ko ang isang wasak at lumang dambana ni Viṣṇu. Malapit doon ay may malaking lawa, punô ng mga sisne at mga ibong kāraṇḍava.

Verse 35

पर्यन्तवनपुष्पौघच्छादितं तन्मुनीश्वर । अपिबं तत्र पानीयं तत्तीरे विगतश्रमः ॥ ३५ ॥

O pinakadakilang muni, ang pook na iyon ay nababalutan sa paligid ng nag-uumapaw na mga bulaklak sa gubat. Doon ako uminom ng tubig, at nagpahinga sa pampang, kaya napawi ang aking pagod.

Verse 36

फलानि जग्ध्वा शीर्णानि स्वयं क्षुच्च निवारिता । तस्मिञ्जीर्णीलये विष्णोनर्निवासं कृतकवानहम् ॥ ३६ ॥

Kumain ako ng mga bungang nalaglag at labis nang hinog upang mapawi ang aking gutom; at sa sirang tahanang iyon ay ginawa kong tirahan, namumuhay na parang tao ngunit may taimtim na bhakti kay Viṣṇu.

Verse 37

जीर्णस्फुटितसंधानं तस्य नित्यमकारिषम् । पर्णैस्तृणैश्च काष्ठैघै र्गृहं सम्यक् प्रकल्पितम् ॥ ३७ ॥

Araw-araw kong inaayos at muling pinagdurugtong ang anumang bahagi ng tirahan na naluma o nabitak; at gamit ang mga dahon, damo, at mga bigkis ng kahoy, maayos kong inihanda ang kubo.

Verse 38

स्वसुऱार्थं तु तद्भमिर्मया लिप्ता मुनीश्वर । तत्राहं व्याधवृत्तिस्थो हत्वा बहुविधान्मृगान् ॥ ३८ ॥

Ngunit, O panginoon sa mga pantas, alang-alang sa aking biyenan ay pinahiran at inihanda ko ang lupang iyon; at doon, namuhay ako sa hanapbuhay ng mangangaso, pumatay ng maraming uri ng usa.

Verse 39

आजीवं वर्तय न्नित्यं वर्षाणां विंशतिः स्थितः । अथेयमागता साध्वी विन्ध्यदेशसमुद्भवा ॥ ३९ ॥

Namuhay siya sa gayong paraan at araw-araw na itinaguyod ang kabuhayan, at nanatili nang dalawampung taon. Pagkaraan, dumating ang isang babaeng banal na isinilang sa lupain ng Vindhya.

Verse 40

निषादकुलजा विप्रा नान्मा ख्याताऽवकोकिला । बन्धुवर्गपरित्यक्ता दुःखिता जीर्णविग्रहा ॥ ४० ॥

Isang babaeng brāhmaṇa na isinilang sa angkan ng Niṣāda, tanyag sa pangalang Avakokilā; iniwan ng mga kamag-anak, nababalot ng dalamhati, at lupaypay ang katawan.

Verse 41

क्षुत्तृड्घर्मपरिश्रान्ता शोचन्ती स्वकृतं ह्यघम् । दैवयोगाकत्समायाताभ्रमन्ती विजने वने ॥ ४१ ॥

Pagod sa gutom, uhaw, at tindi ng init, tinangisan niya ang kasalanang siya mismo ang gumawa; at sa bisa ng tadhana, napadpad siya roon—pagala-gala sa isang gubat na lubhang mapanglaw at walang tao.

Verse 42

ग्रीष्मतापार्द्दिता बाह्ये स्वान्ते चाधिनिपूडिता । इमां दुःखार्दितां दृष्ट्वा जाता मे विपुला दया ॥ ४२ ॥

Sinusunog ng init ng tag-araw sa labas, at sa loob ng puso’y lalo pang pinipighati; nang makita ko siyang ginigipit ng pagdurusa, sumiklab sa akin ang dakilang habag.

Verse 43

दत्तं मया जलं चास्यै मांसं वन्यफलानि च । गतश्रमात्वियं ब्रह्मन्मया पृष्टा यथा तथम् ॥ ४३ ॥

Binigyan ko siya ng tubig, pati karne at mga bungang-gubat. Nang mahupa ang kanyang pagod, O Brahmana, tinanong ko siya ayon sa hinihingi ng kalagayan.

Verse 44

अवेदयत्स्ववृत्तान्तं तच्छृणुष्व महामुने । नान्मावकोकिला चाहं निषादकुलसम्भवा ॥ ४४ ॥

Pagkaraan, isinalaysay niya ang sariling kasaysayan: “Makinig ka, O dakilang muni. Hindi ako isang kukila; ako’y isinilang sa angkan ng Niṣāda, mga taong naninirahan sa gubat.”

Verse 45

दारुकस्य सुता चाहं विन्ध्यपर्वतवासिनी । परस्वहारिणी नित्यं सदा पैशुन्यवादिनी ॥ ४५ ॥

“Ako ang anak na babae ni Dāruka, naninirahan sa kabundukang Vindhya—palaging nagnanakaw ng pag-aari ng iba, at laging nagsasalita ng mapanirang paninirang-puri.”

Verse 46

पुंश्चलूत्येवमुक्त्वा तु बन्धुवर्गैः समुज्झिता । कियत्कालं ततः पत्या भृताहं लोकनिन्दिता ॥ ४६ ॥

Matapos akong tawaging “babaeng mahalay” sa gayong paraan, iniwan ako ng sarili kong mga kamag-anak. Pagkaraan ng ilang panahon, inalagaan ako ng aking asawa—ngunit namuhay ako sa ilalim ng panlalait ng sanlibutan.

Verse 47

दैवात्सोऽपि गतो लोकं यमस्यात्र विहाय माम् । कान्तारे विजने चैका भ्रमन्ती दुःखपीडिता ॥ ४७ ॥

Sa bisa ng tadhana, siya man ay nagtungo na sa daigdig ni Yama, at iniwan ako rito. Nag-iisa akong gumagala sa ilang na walang tao, pinahihirapan ng matinding dalamhati.

Verse 48

दैवात्त्वत्सविधं प्राप्ता जीविताहं त्वयाधुना । इत्येवं स्वकृतं कर्म मह्यं सर्वं न्यवेदयत् ॥ ४८ ॥

“Sa tadhana, nakarating ako sa iyong harapan, at ngayon ay nabubuhay ako dahil sa iyo.” Sa gayon niyang pagsasalita, isinalaysay niya sa akin nang buo ang lahat ng ginawa niya mismo.

Verse 49

ततो देवालये तस्मिन्दम्पतीभावमाश्रितौ । स्थितौ वर्षाणि दश च आवां मांसफलाशिनौ ॥ ४९ ॥

Pagkatapos, sa mismong templong iyon, kami ay namuhay bilang mag-asawa. Nanirahan kami roon sa loob ng sampung taon, nabubuhay sa pagkain ng karne at mga prutas.

Verse 50

एकदा मद्यपानेन प्रमत्तौ निर्भरैमुने । तत्र देवालये रात्रौ मुदितौ मांसभोजनात् ॥ ५० ॥

Minsan, O pantas, silang dalawa ay naging pabaya at walang pagpipigil dahil sa pag-inom ng alak. Nang gabing iyon sa templo, sila’y nagalak sapagkat nakakain sila ng karne.

Verse 51

तनुवस्त्रापरिज्ञानौ नृत्यं चकृव मोहितौ । प्रारब्धकर्म भोगान्तमावां युगपदागतौ ॥ ५१ ॥

Sa pagkahibang, nawala sa amin ang kamalayan sa sariling katawan at kasuotan at nagsimula kaming sumayaw. At nang sabay kaming dumating, narating namin ang wakas ng pagdanas sa bungang karma na nagsimula na (prārabdha).

Verse 52

यमदूतास्तदायाताः पाशहस्ता भयंकराः । नेतुमावां नृत्यरतौ सुधोरां यमयातनाम् ॥ ५२ ॥

Pagkaraan, dumating ang mga sugo ni Yama—nakakatakot, may hawak na lubid na panilo—upang dalhin kaming abala sa pagsasayaw patungo sa Sudhorā, ang pook ng parusa ni Yama.

Verse 53

ततः प्रसन्नो भगवान्कर्मणा मम मानद । देवावसथसंस्कारसंज्ञितेन कृतेन नः ॥ ५३ ॥

Pagkatapos, nalugod ang Bhagavān sa aking ginawa, O tagapagkaloob ng dangal, nang isagawa namin ang tinatawag na “pagpapabanal sa tahanan ng mga deva” (devāvasatha-saṃskāra).

Verse 54

स्वदूतान्प्रेषयामास स्वभक्तावनतत्परः । ते दूता देवदेवस्य शङ्खचक्र गदाधराः ॥ ५४ ॥

Laging masigasig sa pag-iingat sa Kanyang mga bhakta, isinugo ng Panginoon ang Kanyang sariling mga sugo. Ang mga sugo ng Diyos ng mga diyos ay may dalang sankha, chakra, at gada.

Verse 55

सहस्रसूर्यासंकाशाः सर्वे चारुचतुर्भुजाः । किरीटकुण्डलधरा हारिणो वनमालिनः ॥ ५५ ॥

Silang lahat ay nagliliwanag na parang ningning ng sanlibong araw; bawat isa’y marikit at may apat na bisig, may korona at hikaw—kaakit-akit ang anyo at may suot na garlandang bulaklak sa gubat.

Verse 56

दिशो वितिमिरा विप्र कुर्वन्तः स्वेन तेजसा । भयंकरान्याशहस्तान्दंष्ट्रिणो यमकिङ्करान् ॥ ५६ ॥

O brāhmaṇa, sa sariling liwanag nila ay pinawi nila ang dilim sa lahat ng dako—yaong mga kakila-kilabot, mabilis ang kamay, may pangil na mga tagapaglingkod ni Yama.

Verse 57

आवयोग्राहणे यत्तानृचुः कृष्णपरायणाः ॥ ५७ ॥

Sa oras ng pagtanggap at pagkatuto ng banal na pagbigkas, yaong mga debotong lubos na nakatuon kay Kṛṣṇa ay umawit ng mga talatang Ṛk na iyon ayon sa nararapat.

Verse 58

विष्णुदूता ऊचुः । भो भो क्रूरा दूराचारा विवेकपरिवर्जिताः । मुञ्चध्वमेतौ निष्पापौ दम्पती हरिवल्लभौ ॥ ५८ ॥

Wika ng mga sugo ni Viṣṇu: “Hoy! Hoy! Kayong malulupit, masasama ang asal, walang pag-unawa—pakawalan ninyo ang mag-asawang ito na walang sala; sila’y minamahal ni Hari.”

Verse 59

विवेकस्त्रिषु लोकेषु संपदामादिकारणम् । अपापे पापधीर्यस्तु तं विद्यात्पुरुषाधमम् ॥ ५९ ॥

Sa tatlong daigdig, ang viveka—ang wastong pag-unawa at paghiwalay—ang unang sanhi ng tunay na kasaganaan. Ngunit ang nag-aakala ng kasalanan sa walang kasalanan, siya’y dapat kilalaning pinakababa sa tao.

Verse 60

पापे त्वपापधीर्यस्तु तं विद्यादधमाधमम् ॥ ६० ॥

Ngunit ang nasa gitna ng kasalanan at inaakalang siya’y walang sala, kilalanin siyang pinakababa sa mga pinakababa.

Verse 61

यमदूता ऊचुः । युष्माभिः सत्यमेवोक्तं किं त्वेतौ पापिसत्तमौ । यमेन पापिनो दण्ड्यास्तन्नेष्यामो वयं त्विमौ ॥ ६१ ॥

Nagsalita ang mga sugo ni Yama: “Tunay ang sinabi ninyo; ngunit ang dalawang ito ang pinakamasama sa mga makasalanan. Ang mga makasalanan ay dapat parusahan ni Yama; kaya dadalhin namin ang dalawang ito.”

Verse 62

श्रुतिप्रणिहितो धर्मो ह्यधर्मस्तद्विपर्ययः । धर्माधर्मविवेकोऽयं तन्नेष्यामो यमान्तिकम् ॥ ६२ ॥

“Ang dharma ay yaong itinatagubilin ng Śruti (mga Veda); ang adharma ay ang kabaligtaran nito. Ito ang wastong paghiwalay ng dharma at adharma; kaya dadalhin namin siya sa harap ni Yama.”

Verse 63

एतच्त्छुवातिकुपिता विष्णुदूता महौजसः । प्रत्यूचूस्तान्यमभटानधर्मे धर्ममानिनः ॥ ६३ ॥

Pagkarinig nito, ang makapangyarihang mga sugo ni Viṣṇu ay nag-alab sa galit at sumagot sa mga alipin ni Yama—na bagaman gumagawa ng adharma, inaakala ang sarili’y nasa dharma.

Verse 64

विष्णदूता ऊचुः । अहो कष्टं धर्मदृशामधर्मः स्पृशते सभाम् । सम्यग्विवेकशून्यानां निदानं ह्यापदां महत् ॥ ६४ ॥

Sinabi ng mga sugo ni Viṣṇu: “Ay, napakasaklap! Sa mismong kapulungan ng mga nag-aangking nakakakita at nagtataguyod ng dharma, nakapasok ang adharma. Tunay, sa mga salat sa wastong paghiwatig, ito ang malaking sanhi ng kapahamakan.”

Verse 65

तर्काणाद्यविशेषेण नरकाध्यक्षतां गताः । यूयं किमर्थमद्यापि कर्त्तुं पापानि सोद्यमाः ॥ ६५ ॥

Dahil sa mapanlinlang na pagtatalo at iba pang ganyan—na walang tunay na paghiwatig—napunta kayo sa pagiging tagapangasiwa ng impiyerno. Bakit hanggang ngayon ay masigasig pa rin kayong gumawa ng kasalanan?”

Verse 66

स्वकर्मक्षयपर्यन्तं महापातकिनोऽपि च । तिष्टन्ति नरके घोरे यावच्चन्द्रार्कतारकम् ॥ ६६ ॥

Kahit ang mga nagkasala ng mabibigat (mahāpātakin) ay nananatili sa kakila-kilabot na impiyerno hanggang maubos ang bunga ng sariling karma—gaano man katagal na umiiral ang buwan, araw, at mga bituin.

Verse 67

पूर्वसंचितपापानामदृष्ट्वा निष्कृतिं वृथा । किमर्थं पापकर्माणि करिष्येऽथ पुनः पुनः ॥ ६७ ॥

Kung hindi ko makita ang tunay na pagtubos o pag-alis ng kasalanan para sa mga kasalanang naipon mula pa noon, walang kabuluhan ang lahat. Bakit ko pa gagawin ang masamang gawa nang paulit-ulit?

Verse 68

श्रुतिप्रणिहितो धर्मः सत्यं सत्यं न संशयः । किन्त्वाभ्यां चरितान्धर्मान्प्रवक्ष्यामो यथातथम् ॥ ६८ ॥

Ang Dharma ay tunay na itinatag ng Śruti (Veda)—totoo, totoo, walang pag-aalinlangan. Gayunman, ilalarawan namin ngayon, ayon sa nangyari, ang mga dharmang tunay na isinagawa ng dalawang iyon.

Verse 69

एतौ पापविनिर्मुक्तौ हरिशुश्रूषणे रतौ । हरिणात्रायमाणौ च मुञ्चध्वमविलम्बितम् ॥ ६९ ॥

Ang dalawang ito ay napalaya na sa kasalanan, masigasig sa paglilingkod kay Hari, at si Hari mismo ang nag-iingat sa kanila—palayain sila agad, huwag mag-atubili.

Verse 70

एषा च नर्तनं चक्रे तथैव ध्वजरोषणम् । अन्तकाले विष्णुगृहे तेन निष्पापतां गतौ ॥ ७० ॥

Siya ay sumayaw, at gayundin ay nagpagawa na itaas ang watawat (o pinatunog ang poste ng bandila). Sa huling sandali ng buhay, dahil sa gawang iyon, narating niya ang tahanan ni Viṣṇu at naging malaya sa kasalanan.

Verse 71

अन्तकाले तु यन्नाम श्रुत्वोक्त्वापि च वै सकृत् । लभते परमं स्थानं किमु शूश्रूषणे रताः ॥ ७१ ॥

Sa huling sandali ng buhay, kung ang pagdinig at kahit minsang pagbigkas ng Banal na Pangalan na iyon ay nagdadala sa kataas-taasang tahanan—gaano pa kaya ang matatamo ng mga tapat sa walang patid na seva at maingat na paglilingkod sa Panginoon at sa Kanyang mga deboto?

Verse 72

महापातकयुक्तो वा युक्तो वाप्युपपातकैः । कृष्णसेवी नरोऽन्तेऽपि लभते परमां गतिम् ॥ ७२ ॥

Maging nabibigatan man ng malalaking kasalanan o nadungisan ng maliliit na paglabag, ang taong naglilingkod kay Kṛṣṇa ay nakakamit ang kataas-taasang kalagayan—kahit sa huling sandali ng buhay.

Verse 73

यतीनां विष्णुभक्तानां परिचर्या परायणाः । ते दूताः सहसा यान्ति पापिनोऽपि परां गतिम् ॥ ७३ ॥

Ang mga nakatuon sa paglilingkod sa mga yati, mga deboto ni Viṣṇu—sila’y tila mga sugo ng Panginoon, at mabilis na nakakamit ang kataas-taasang hantungan, kahit sila’y makasalanan.

Verse 74

मुहुर्तं वा मुहुर्तार्द्धं यस्तिष्टोद्धरिमन्दिरे । सोऽपि याति परं स्थानं किमुद्वात्रघिंशवत्सरान् ॥ ७४ ॥

Kahit ang manatili sa templo ni Hari sa loob lamang ng isang muhūrta—o kalahating muhūrta—ay nakararating sa kataas-taasang tahanan; lalo pa ang nananatili roon sa loob ng maraming taon.

Verse 75

उपलेपनकर्त्तारौ संमार्जनपरायणौ । एतौ हरिगृहे नित्यं जीर्णशीर्णाधिरोपकौ ॥ ७५ ॥

Sila ang mga nakatuon sa pagpapalitada at sa pagwawalis; sa tahanan ni Hari araw-araw, masigasig nilang inaayos at ibinabalik ang mga bagay na luma at wasak.

Verse 76

जलसेचनकर्त्तारौ दीपदौ हरिमन्दिरे । कथमेतौ महाभागौ यातनाभोगमर्हथ ॥ ७६ ॥

Sila ang nagwiwisik ng banal na tubig at naghahandog ng mga ilawan sa templo ni Hari; paano magiging karapat-dapat ang dalawang lubhang mapalad na deboto na danasin ang pahirap sa mga daigdig ng kaparusahan?

Verse 77

इत्युक्ता विष्णुदूतास्ते च्छित्वा पाशांस्तदैव हि । आरोप्यावां विमानाग्रयं ययुर्विष्णोः परं पदम् ॥ ७७ ॥

Nang masambit iyon, ang mga sugo ni Viṣṇu ay agad na pumutol sa mga tali, at isinakay ang dalawa sa pinakadakilang vimāna; saka sila tumungo sa kataas-taasang tahanan ni Viṣṇu.

Verse 78

तत्र सामीप्यमापन्नौ देवदेवस्य चक्रिणः । दिव्यान्भोगान्भुक्तवन्तौ तावत्कालं मुनीश्वर ॥ ७८ ॥

Doon, nakamit ng dalawa ang pagiging malapit sa Panginoon ng mga diyos, ang May hawak ng Cakra; at sa mismong panahong iyon, O pinakadakila sa mga muni, tinamasa nila ang mga kaligayahang makalangit.

Verse 79

दिव्यान्भोगांस्तु तत्रापि भुक्त्वा यातौ महीमिमाम् । अत्रापि संपदतुला हरिसेवाप्रसादतः ॥ ७९ ॥

Matapos tamasahin kahit doon ang mga kaligayahang makalangit, bumalik sila sa daigdig na ito; at dito rin, sa biyayang bunga ng paglilingkod kay Hari, nakamtan nila ang kasaganahang maihahambing sa yaong kaluwalhatian.

Verse 80

अनिच्छया कृतेनापि सेवनेन हरेर्मुने । प्राप्तमीदृक् फलं विप्र देवानामपि दुर्लभम् ॥ ८० ॥

O muni, kahit ang paglilingkod kay Hari na ginawa nang walang pagnanasa ay nagbubunga ng ganitong gantimpala—O brāhmaṇa—isang biyayang mahirap makamtan maging ng mga diyos.

Verse 81

इच्छयाराध्य विश्वेशं भक्तिभावेन माधवम् । प्राप्स्यावः परमं श्रेय इति हेतुर्निरुपितः ॥ ८१ ॥

Sa sariling kusang-loob at pusong puspos ng bhakti, sambahin natin si Mādhava, Panginoon ng sansinukob; sa gayon makakamtan natin ang pinakamataas na kabutihan—kaya ang tunay na sanhi ay malinaw na naitatag.

Verse 82

अवशेनापि यत्कर्म कृतं स्यात्सुमहत्फलम् । जायते भूमिदेवेन्द्र किं पुनः श्रद्धया कृतम् ॥ ८२ ॥

O panginoon ng lupa, kahit ang gawaing nagawa nang di sinasadya ay maaaring magbunga ng napakalaking gantimpala; lalo na kung ito’y ginawa nang may śraddhā—pananampalataya at paggalang.

Verse 83

एतदुक्तं निशम्यासौ स मुनीन्द्रो विभण्डकः । प्रशस्य दम्पती तौ तु प्रययौ स्वतपोवनम् ॥ ८३ ॥

Pagkarinig sa mga salitang iyon, pinuri ng dakilang muni na si Vibhaṇḍaka ang mag-asawang iyon, at pagkaraan ay umalis patungo sa sarili niyang gubat-āśrama ng pag-aayuno at tapa.

Verse 84

तस्माज्जानीहि देवर्षे देवदेवस्य चक्रिणः । परिचर्या तु सर्वेषां कामधेनूपमा स्मृता ॥ ८४ ॥

Kaya nga, O devarṣi, alamin mo: ang paglilingkod (paricaryā) sa Diyos ng mga diyos, sa Panginoong may hawak ng Cakra, ay inaalala na tulad ng Kāmadhenu—ang bakang tumutupad ng hiling—para sa lahat, na nagkakaloob ng bawat ninanais na kabutihan.

Verse 85

हरिपूजापराणां तु हरिरेव सनातनः । ददाति परमं श्रेयः सर्वकामफलमप्रदः ॥ ८५ ॥

Para sa mga nakatuon sa pagsamba kay Hari, si Hari na walang hanggan lamang ang nagkakaloob ng pinakamataas na kabutihan; hindi Siya kailanman nagkakait ng bunga ng lahat ng makatarungang hangarin.

Verse 86

य इदं पुण्यमाख्यानं सर्वपापप्रणाशनम् । पठेच्च श्रृणुयाद्वापि सोऽपि याति परां रातिम् ॥ ८६ ॥

Sinumang bumibigkas o nagbabasa ng banal na salaysay na ito na pumupuksa sa lahat ng kasalanan—o kahit nakikinig lamang—siya man ay makaaabot sa kataas-taasang kalagayan.