Śuka’s Yoga-ascent, the Echo of ‘Bhoḥ’, and the Vaikuṇṭha Vision

Verse 1

सूत उवाच । एतच्छ्रृत्वा तु वचनं नारदो भगवानृषिः । पुनः पप्रच्छ तं विप्र शुकाभिपतनं मुनिम् ॥ १ ॥

Sinabi ni Sūta: Nang marinig ang mga salitang iyon, muling nagtanong ang kagalang-galang na rishi na si Nārada sa brahmin na muni—yaong nakaabot sa kalagayan ni Śuka.

Verse 2

नारद उवाच । भगवन्सर्वमाख्यातं त्वयाऽतिकरुणात्मना । यच्छ्रृत्वा मानसं मेऽद्य शांतिमग्र्यामुपागतम् ॥ २ ॥

Sinabi ni Nārada: “O Mapalad na Panginoon, ikaw na likas na puspos ng dakilang habag ay naipaliwanag ang lahat. Pagkarinig ko nito, ang aking isipan ngayon ay umabot sa pinakamataas na kapayapaan.”

Verse 3

पुनश्च मोक्षशास्त्रं मे त्वमादिश महामुने । नहि सम्पूर्णतामेति तृष्णा कृष्णगुणार्णवे ॥ ३ ॥

“Muli, O dakilang muni, ituro mo sa akin ang śāstra ng mokṣa; sapagkat ang aking pananabik ay hindi pa nalulubos sa karagatan ng mga katangian ni Śrī Kṛṣṇa.”

Verse 4

ये तु संसारनिर्मुक्ता मोक्ष शास्त्रपरायणाः । कुत्र ते निवसंतीह संशयो मे महानयम् ॥ ४ ॥

“Ngunit yaong mga nakalaya na sa saṃsāra at lubos na nakatuon sa mga aral ng mokṣa—saan sila nananahan dito? Ito ang aking malaking pag-aalinlangan.”

Verse 5

तं छिन्धि सुमहाभागत्वत्तो नान्यो विदांवरः । सनं. उ । धारयामास चात्मानं यथाशास्त्रं महामुनिः ॥ ५ ॥

“Putulin mo ang pag-aalinlangan kong ito, O lubhang mapalad; sapagkat bukod sa iyo ay wala nang ibang pinakadakilang nakakabatid sa mga marurunong.” Pagkasabi nito (kay Sanatkumāra), ang dakilang muni ay nagtipon ng loob at pinatatag ang sarili ayon sa mga tuntunin ng śāstra.

Verse 6

पादात्प्रभृति गात्रेषु क्रमेण क्रमयोगवित् । ततः स प्राङ्मुखो विद्वानादित्येन विरोचिते ॥ ६ ॥

Mula sa mga paa at umakyat sa mga sangkap ng katawan ayon sa wastong pagkakasunod, ang nakaaalam ng krama-yoga ay dapat ayusin ang kamalayan sa pagninilay. Pagkaraan, ang marunong na nagsasanay, nakaharap sa silangan, ay magsagawa nito sa ningning ng Araw, si Āditya.

Verse 7

पाणिपादं समाधाय विनीतवदुपाविशत् । न तत्र पक्षिसंघातो न शब्दो न च दर्शनम् ॥ ७ ॥

Inilapit niya ang mga kamay at paa at umupo nang may mapagpakumbabang disiplina. Doon, walang nagtitipong kawan ng mga ibon, walang anumang tunog, at wala ring makikita.

Verse 8

यत्र वैयासकिर्द्धाम्नि योक्तुं समुपचक्रमे । स ददर्श तदात्मानं सर्वसंगविनिःसृतः ॥ ८ ॥

Doon, nang si Vaiyāsaki ay nagsimulang pumasok sa sariling panloob na tahanan—ang kalagayan ng pagkalubog sa samādhi—nasaksihan niya ang mismong Sarili, matapos ganap na kumalas sa lahat ng pagkakapit.

Verse 9

प्रजहास ततो हासं शुकः सम्प्रेक्ष्य भास्करम् । स पुनर्योगमास्थाय मोक्षमार्गोपलब्धये ॥ ९ ॥

Pagkaraan, tumawa nang malakas si Śuka habang tumitingin kay Bhāskara, ang Araw. Pagkatapos nito, muli niyang niyakap ang Yoga upang matamo ang pagkaunawa sa landas ng mokṣa, ang paglaya.

Verse 10

महायोगीश्वरो भूत्वा सोऽत्यक्रामद्विहायसम् । अंतरीक्षचरः श्रीमान्व्यासपुत्रः सुनिश्चितः ॥ १० ॥

Nang maging dakilang panginoon ng Yoga, tinahak niya ang maluwang na kalangitan. Lumilipad sa gitnang himpapawid, ang maringal na anak ni Vyāsa ay nagpatuloy nang may matatag na pasya.

Verse 11

तमुंद्यंतं द्विजश्रेष्टं वैनतेयसमद्युतिम् । ददृशुः सर्वभूतानि मनोमारुतरंहसम् ॥ ११ ॥

Nakita ng lahat ng nilalang ang pinakadakila sa mga dalawahang-ipinanganak na pantas habang siya’y tumindig—nagniningning na gaya ni Vainateya (Garuda) at kasingbilis ng hangin at ng isip.

Verse 12

यथाशक्ति यथान्यायं पूजयांचक्रिरे तथा । पुष्प वर्षैश्च दिव्यैस्तमवचक्रुर्दिवौकसः ॥ १२ ॥

Pagkaraan, ayon sa kanilang kakayahan at sa wastong kaayusan, nagsagawa sila ng pagsamba; at ang mga nananahan sa langit ay nagpaulan sa kanya ng mga banal na bulaklak.

Verse 13

तं दृष्ट्वा विस्मिताः सर्वे गंधर्वाप्सरसां गणाः । ऋषयश्चैव संसिद्धाः कोऽयं सिद्धिमुपागतः ॥ १३ ॥

Nang makita siya, namangha ang lahat ng pangkat ng Gandharva at Apsara; pati ang mga ganap na rishi ay nagtanong, “Sino ito na nagkamit ng gayong siddhi?”

Verse 14

ततोऽसौ स्वाह्रयं तेभ्यः कथयामास नारद । उवाच च महातेजास्तानृषीन्संप्रहर्षितः ॥ १४ ॥

Pagkatapos, isinalaysay ni Nārada sa kanila ang sarili niyang karanasan at salaysay; at ang makapangyarihan at maningning na pantas, sa labis na kagalakan, ay nagsalita sa mga rishi.

Verse 15

पिता यद्यनुगच्छेन्मां क्रोशमानः शुकेति वै । तस्मै प्रतिवचोदेयं भवद्भिस्तु समाहितैः ॥ १५ ॥

Kung sakaling habulin ako ng aking ama, sumisigaw, “O Śuka!”, kung gayon kayo—na may kapanatagan at pag-iingat—ay dapat magbigay sa kanya ng angkop na tugon.

Verse 16

बाढमुक्तस्ततस्तैस्तु लोकान्हित्वा चतुर्विधान् । तमो ह्यष्टविधं त्यक्त्वा जहौ पञ्चविधं रजः ॥ १६ ॥

Ganap na napalaya mula sa mga gapos na iyon, tinalikuran niya ang apat na uri ng mga daigdig; itinakwil ang walong anyo ng dilim (tamas), at saka binitiwan ang limang anyo ng rajas—pagnanasa at pagkaligalig.

Verse 17

ततः सत्वं जहौ धीमांस्तदद्भुतमिवाभवत् । ततस्तस्मिन्पदे नित्ये निर्गुणे लिंगपूजिते ॥ १७ ॥

Pagkaraan, itinakwil ng marunong maging ang sattva (katangian ng kadalisayan); waring isang kababalaghan iyon. Pagkatapos, siya’y nanahan sa walang-hanggang kalagayan, nirguṇa—lampas sa tatlong guṇa—na iginagalang sa pagsamba sa liṅga.

Verse 18

ततः स श्रृङ्गेऽप्रतिमे हिमवन्मेरुसन्निभे । संश्लिष्टे श्वेतपीते च रुक्मरूप्यमये शुभे ॥ १८ ॥

Pagkaraan, narating niya ang isang walang-katulad na tuktok ng bundok, kahawig ng Himavat at Meru—mapalad, siksik at magkakabigkis, puti at dilaw ang kulay, na wari’y yari sa ginto at pilak.

Verse 19

शतयोजनविस्तारे तिर्यागूर्द्ध्च नारद । सोऽविशंकेन मनसा तथैवाभ्यपतच्छुकः ॥ १९ ॥

O Nārada, sa lawak na sandaang yojana—pahalang at paitaas—ang loro, na may isip na walang alinlangan, ay lumundag (at lumipad) sa gayon ding paraan.

Verse 20

ते श्रृङ्गेऽत्यंतसंश्लिष्टे सहसैव द्विधाकृते । अदृश्येतां द्विजश्रेष्ट तदद्भुतमिवाभवत् ॥ २० ॥

O pinakamainam sa mga dalawang-ulit na isinilang, nang ang dalawang sungay na mahigpit na magkakabit ay biglang nahati sa dalawa, sila’y naglaho sa paningin; tunay na wari’y kababalaghan.

Verse 21

ततः पर्वतश्रृंगाभ्यां सहसैव विनिःसृतः । न च प्रतिजघानास्य स गतिं पर्वतोत्तमः ॥ २१ ॥

Pagkaraan, bigla siyang sumambulat sa pagitan ng dalawang tuktok ng bundok; at ang pinakadakilang bundok ay hindi nakapigil ni nakapagpabalik sa kanyang patuloy na pag-usad.

Verse 22

ततो मंदाकिनीं दिव्या मुपरिष्टादभिव्रजन् । शुको ददर्श धर्मात्मा पुष्पितद्रुमकाननम् ॥ २२ ॥

Pagkaraan, habang dumaraan sa itaas ng banal na Mandākinī, nakita ni Śuka na may matuwid na diwa ang isang kakahuyang hitik sa mga punong namumulaklak.

Verse 23

तस्यां क्रीडासु निरताः स्नांति चैवाप्सरोगणाः । निराकारं तु साकाराददृशुस्तं विवाससः ॥ २३ ॥

Doon, ang mga pangkat ng Apsarā na abala sa kanilang paglalaro ay naliligo rin; at bagaman sila’y may katawan at walang kasuotan, nasilayan nila ang Walang-Anyo na lampas sa lahat ng anyo.

Verse 24

तं प्रक्रमंतमाज्ञाय पिता स्नेहसमन्वितः । उत्तमां गतिमास्थाय पृष्टतोऽनुससार ह ॥ २४ ॥

Nang malaman na siya’y lumisan na, ang ama na puspos ng pag-ibig ay tinahak ang mas mataas na landas at sumunod sa kanya mula sa likuran.

Verse 25

शुकस्तु मारुतादूर्द्ध्वं गतिं कृत्वां तरिक्षगाम् । दर्शयित्वा प्रभावं स्वं सर्वभूतोऽभवत्तदा ॥ २५ ॥

Ngunit si Śuka ay umakyat lampas sa hangin at naglakbay sa kalagitnaang kalawakan; ipinamalas niya ang kanyang pambihirang kapangyarihan, at noon ay naging naroroon siya bilang lahat ng nilalang.

Verse 26

अथ योगगतिं व्यासः समास्थाय महातपाः । निमेषांतरमात्रेण शुकाभिपतनं ययौ ॥ २६ ॥

Pagkaraan nito, si Vyāsa na dakilang mapagpenitensiya, nang pumasok sa lakad ng yoga, sa pagitan lamang ng isang kisap-mata ay nakarating sa pook na pinagbabaan ni Śuka.

Verse 27

स ददर्श द्विधा कृत्वा पर्वताग्रं गतं शुकम् । शशंसुर्मुनयः सिद्धा गतिं तस्मै सुतस्य ताम् ॥ २७ ॥

Nakita niya si Śuka na wari’y hinati sa dalawa ang landas at umakyat sa tuktok ng bundok; at ang mga siddha at mga pantas na muni ay nagpahayag sa kanya ng landasing natamo ng kanyang anak.

Verse 28

ततः शुकेतिशब्देन दीर्घेण क्रंदितं तदाः । स्वयं पित्रा स्वरेणोञ्चैस्त्रींल्लोकाननुनाद्य वै ॥ २८ ॥

Pagkatapos, sa mahabang sigaw na “Śuketi!”, ang ama mismo ay tumawag nang malakas, pinanginig ang tatlong daigdig sa alingawngaw.

Verse 29

शुकः सर्वगतिर्भूत्वा सर्वात्मा सर्वतोमुखः । प्रत्यभाषत धर्मात्मा भोः शब्देनानुनादयन् ॥ २९ ॥

Si Śuka—na naging malaya sa paglakad sa lahat ng dako, kaisa ng Sarili ng lahat, at nakaharap sa bawat panig—ay sumagot. Ang matuwid na kaluluwang iyon ay nagpaalingawngaw ng panawagang “bhoḥ!” habang nagsasalita.

Verse 30

तत एकाक्षरं नादं भोरित्येवमुदीरयन् । प्रत्याहरज्जगत्सर्वमुञ्चैः स्थावरजंगमम् ॥ ३० ॥

Pagkatapos, binigkas niya ang iisang pantig na tunog—“bho”—at sa malakas na pagtawag ay wari’y hinila pabalik ang buong sanlibutan, ang di-gumagalaw at ang gumagalaw.

Verse 31

ततः प्रभृति वाऽद्यापि शब्दानुञ्चारितान्पृथक् । गिरिगह्वरपृष्टेषु व्याजहार शुकं प्रति ॥ ३१ ॥

Mula noon—hanggang sa araw na ito—ang mga salitang malinaw na binigkas ay muling inuulit, paisa-isa, sa mga dingding ng yungib at bangin ng bundok, na wari’y nakikipag-usap kay Śuka.

Verse 32

अंतर्हितप्रभावं तं दर्शयित्वा शुकस्तदा । गुणान्संत्यज्य सत्त्वादीन्पदमध्यगमत्परम् ॥ ३२ ॥

Pagkaraan, si Śuka noon, matapos ihayag ang nakatagong banal na kapangyarihan, ay tinalikdan ang mga guṇa, simula sa sattva, at nakamtan ang kataas-taasang kalagayan—ang pinakamataas na tahanan.

Verse 33

महिमानं तु तं दृष्ट्वा पुत्रस्यामिततेजसः । सोऽनुनीतो भगवता व्यासो रुद्रेण नारद ॥ ३३ ॥

Ngunit nang masdan ang kadakilaan ng kanyang anak na may di-masukat na ningning, si Vyāsa—O Nārada—ay inaliw at pinanatag ng Mapalad na Panginoong Rudra.

Verse 34

किमु त्वं ताम्यसि मुने पुत्रं प्रति समाकुलः । पश्यसि विप्र नायांतं ब्रह्यभूतं निजांतिरे ॥ ३४ ॥

Bakit ka nagdadalamhati, O muni, at nababagabag dahil sa iyong anak? O brāhmaṇa, hindi mo ba siya nakikita rito—na naging kaisa ng Brahman—na nasa tabi mo mismo?

Verse 35

इत्येवमनुनीतोऽसौ व्यासः पुनरुप्राव्रजत् । श्वाश्रमं स शुको ब्रह्मभूतो लोकांश्चचार ह ॥ ३५ ॥

Kaya nito, matapos maaliw at mahikayat sa ganitong paraan, si Vyāsa ay muling umalis patungo sa kanyang āśrama. At si Śuka—na nanahan sa Brahman—ay malayang naglakbay sa mga daigdig.

Verse 36

तत कालांतरे ब्रह्मन्व्यासः सत्यवतीसुतः । नरनारायणौ द्रष्टुं ययौ बदरिकाश्रमम् ॥ ३६ ॥

Pagkaraan ng ilang panahon, O Brahmana, si Vyāsa—anak ni Satyavatī—ay nagtungo sa ashram ng Badarī upang masilayan sina Nara at Nārāyaṇa.

Verse 37

तत्र दृष्ट्वा तु तौ देवौ तप्यमानो महत्तपः । स्वयं च तत्र तपसि स्थितः शुकमनुस्मरन् ॥ ३७ ॥

Doon, nang makita niya ang dalawang banal na nilalang, ipinagpatuloy ng dakilang asceta ang matinding pag-aayuno at pagninilay; at siya mismo’y nanatiling matatag sa penansang iyon, palagiang inaalala si Śuka.

Verse 38

यावत्तत्र स्थितो व्यासः शुकः परमयोगवित् । श्वेतद्वीपं गतस्तात यत्र त्वमगमः पुरा ॥ ३८ ॥

Habang nananatili roon si Vyāsa, si Śuka—ang pinakadakilang nakaaalam ng Yoga—ay nagtungo sa Śvetadvīpa, mahal kong anak, ang pook na pinuntahan mo noon.

Verse 39

तत्र दृष्टप्रभावस्तु श्रीमान्नारायणः प्रभुः । दृष्टः श्रुतिविमृग्यो हि देवदेवो जनार्दनः ॥ ३९ ॥

Doon, nasilayan ang maluwalhating Panginoong Nārāyaṇa, na ang kapangyarihan ay tuwirang nasasaksihan; sapagkat si Janārdana, ang Diyos ng mga diyos, ay Siya ngang hinahanap ng mga Veda upang makilala, at gayunma’y nagpapakita sa deboto.

Verse 40

स्तुतश्च शुकदेवेन प्रसन्नः प्राह नारद । श्रीभगवानुवाच । त्वया दृष्टोऽस्मि योगीन्द्र सर्वदेवरहःस्थितः ॥ ४० ॥

Pinuri ni Śukadeva ang Panginoon, at Siya’y nalugod at nagsalita kay Nārada. Wika ng Mapalad na Panginoon: “O panginoon ng mga yogin, tunay na nasilayan mo Ako—Ako’y nananahan sa lihim na presensya ng lahat ng mga deva.”

Verse 41

सनत्कुमारादिष्टेन सिद्धो योगेन वाडव । त्वं सदागतिमार्गस्थो लोकान्पश्य यथेच्छया ॥ ४१ ॥

O Vāḍava, sa yogang itinuro ni Sanatkumāra ikaw ay naging ganap; ngayo’y matatag ka sa landas na laging wasto. Kaya masdan mo ang mga daigdig ayon sa iyong nais at kalooban.

Verse 42

इत्युक्तो वासुदेवेन तं नत्वारणिसंभवः । वैकुंठं प्रययौ विप्र सर्वलोकनमस्कृतम् ॥ ४२ ॥

Nang masabihan ni Vāsudeva, ang isinilang mula sa araṇi (mga patpat na pangpaapoy) ay yumukod at sumamba sa Kanya; at, O brāhmaṇa, naglakbay siya patungong Vaikuṇṭha—na iginagalang ng lahat ng daigdig.

Verse 43

वैमानिकैः सुरैर्जुष्टं विरजापरिचेष्टितम् । यं भांतमनुभांत्येते लोकाः सर्वेऽपि नारद ॥ ४३ ॥

O Nārada, ang Kataas-taasang Katotohanan ay pinaglilingkuran ng mga diyos na naglalakbay sa vimāna, at hindi nadadapuan ng pagkilos ng rajas (pagnanasa at pagnaningas). Kapag Siya’y nagniningning, ang lahat ng daigdig ay nagniningning kasunod Niya.

Verse 44

यत्र विदुमसोपानाः स्वर्णरत्नविचित्रिताः । वाप्य उत्पलंसंछन्नाः सुरस्त्रीक्रीडनाकुलाः ॥ ४४ ॥

Doon, ang mga hagdanan ay yari sa korales at pinalamutian ng ginto at mga hiyas; ang mga lawa’y natatabingan ng mga lotus at punô ng mga dalagang makalangit na naglalaro nang masaya.

Verse 45

दिव्यैर्हंसकुलैर्घुष्टाः स्वच्छांबुनिभृताः सदा । तत्र द्वाःस्थैश्चतुर्हस्तेनार्नाभरणभूषितैः ॥ ४५ ॥

Ang mga iyon ay umuugong sa huni ng mga pangkat ng makalangit na gansa at laging punô ng malinaw na tubig. Sa tarangkahan, naroon ang mga bantay-pinto na may apat na kamay, nabibihisan ng mga alahas na may hiyas.

Verse 46

विष्वक्सेनानुगैः सिद्धैः कुमुदाद्यैरवा रितः । प्रविश्याभ्यांतरं तत्र देवदेवं चतुर्भुजम् ॥ ४६ ॥

Walang hadlang mula sa mga Siddha na sumusunod kay Viṣvaksena—gaya nina Kumuda at iba pa—siya’y pumasok sa kalooban, at doon nasilayan ang Diyos ng mga diyos, ang Apat-na-Kamay.

Verse 47

शांतं प्रसन्नवदनं पीतकौशेयवाससम् । शंखचक्रगदापद्मैर्मूर्तिमद्भिरुपासितम् ॥ ४७ ॥

Siya’y payapa at mahinahon, may mukhang maliwanag at mapagpala, nakadamit ng dilaw na seda; sinasamba Siya sa anyong nahahayag, tangan ang kabibe, diskos, pamalo, at lotus.

Verse 48

वक्षस्थलस्थया लक्ष्म्या कौस्तुभेन विराजितम् । कटीसूत्रब्रह्मसूत्रकटकांगदभूषितम् ॥ ४८ ॥

Nagniningning Siya, pinalamutian ng Lakṣmī na nananahan sa Kanyang dibdib at ng hiyas na Kaustubha; at ginayakan ng pamigkis sa baywang, banal na sinulid, mga pulseras at mga armlet.

Verse 49

भ्राजत्किरीटवलयं मणिनूपुरशोभितम् । ददर्श सिद्धनि करैः सेव्यमानमहर्निशम् ॥ ४९ ॥

Nakita niya ang Maningning na Yaon, may kumikislap na korona at mga palamuti sa bisig, pinaganda ng mga anklet na may hiyas; at Siya’y walang tigil na pinaglilingkuran ng mga pangkat ng Siddha, araw at gabi.

Verse 50

तं दृष्ट्वा भक्तिभावेन तुष्टाव मधुसूदनम् । शुक उवाच । नमस्ते वासुदेवाय सर्वलोकैकसाक्षिणे ॥ ५० ॥

Pagkakita sa Kanya, pinuri niya si Madhusūdana nang puspos ng bhakti. Wika ni Śuka: “Pagpupugay kay Vāsudeva, ang tanging Saksi ng lahat ng mga daigdig.”

Verse 51

जगद्बीजस्वरूपाय पूर्णाय निभृतात्मने । हरये वासुकिस्थाय श्वेतद्वीपनिवासिने ॥ ५१ ॥

Pagpupugay kay Hari—ang binhi ng sansinukob, ang Ganap at lubos, tahimik sa kaloob-looban; na nananahan sa ibabaw ni Vāsuki at naninirahan sa Śvetadvīpa.

Verse 52

हंसाय मत्स्यरूपाय वाराहतनुधारिणे । नृसिंहाय ध्रुवेज्याय सांख्ययोगेश्वराय च ॥ ५२ ॥

Pagpupugay sa Panginoon bilang Haṃsa; sa Kanya na nag-anyong Isda (Matsya); sa Tagapagdala ng katawan ng Baboy-ramo (Varāha); kay Narasiṃha; sa kagalang-galang na Diyos na sinamba ni Dhruva; at sa Kataas-taasang Panginoon ng Sāṅkhya at Yoga rin.

Verse 53

चतुःसनाय कूर्माय पृथवे स्वसुरवात्मने । नाभेयाय जगद्धात्रे विधात्रेंऽतकारय च ॥ ५३ ॥

Pagpupugay sa Apat na Kumāra (Catuḥsana); kay Kūrma, ang pagkakatawang Pagong; kay Pṛthu; sa Sarili na siyang diwa ng mga diyos; kay Nābhēya; sa Tagapagtaguyod ng daigdig; kay Vidhātṛ, ang Tagapag-ayos; at kay Antakāra, ang Tagapaglikha ng wakas.

Verse 54

भार्गवेंद्राय रामाय राघवाय पराय च । कृष्णाय वेदकर्त्रे च बुद्धकल्किस्वरूपिणे ॥ ५४ ॥

Pagpupugay sa pinakadakila sa angkan ng Bhārgava, si Rāma (Paraśurāma); kay Rāma; kay Rāghava; at sa Kataas-taasan. Pagpupugay din kay Kṛṣṇa—ang tagapag-ayos ng Veda—at sa Kanya na may mga anyong Buddha at Kalki.

Verse 55

चतुर्व्युहाय वेद्याय ध्येयाय परमात्मने । नरनारायणाख्याय शिषिविष्टाय विष्णवे ॥ ५५ ॥

Pagpupugay kay Viṣṇu—na nakikilala sa aral ng apat na Vyūha, na dapat tunay na makilala at pagnilayan, ang Kataas-taasang Sarili (Paramātman). Siya’y tanyag bilang Nara–Nārāyaṇa at nananahan sa loob ng alagad bilang gabay na nasa kalooban.

Verse 56

ऋतधाम्ने विधाम्ने च सुपर्णाय स्वरोचिषे । ऋभवे सुव्रताख्याय सुधाम्ने चाजिताय च ॥ ५६ ॥

Pagpupugay sa Kanya na ang tahanan ay Katotohanan, ang Tagapag-ayos ng lahat; sa Panginoong may marangal na pakpak (Suparṇa) na nagniningning sa sariling liwanag; sa Dakila na bantog sa banal na panata; sa Kanya na ang tahanan ay ligayang tulad ng amṛta; at sa Ajita, ang Di-Magagapi.

Verse 57

विश्वरूपाय विश्वाय सृष्टिस्थित्यंतकारिणे । यज्ञाय यज्ञभोक्ते च स्थविष्ठायाणवेऽर्थिने ॥ ५७ ॥

Pagpupugay sa Kanya na may anyo ng buong sansinukob at Siya rin ang sansinukob, na nagsasagawa ng paglikha, pag-iingat, at pagkalusaw. Pagpupugay sa Kanya na Siya mismo ang yajña at Siya rin ang tumatanggap ng bunga ng yajña. Pagpupugay sa Kanya na pinakadakila at pinakamaselan—ang saligan at kahulugan ng lahat ng bagay.

Verse 58

आदित्यसोमनेत्राय सहओजोबलाय च । ईज्याय साक्षिणेऽजायबहुशीर्षांघ्रिबाहवे ॥ ५८ ॥

Pagpupugay sa Kanya na ang mga mata ay ang Araw at ang Buwan; sa Kanya na puspos ng kapangyarihan, sigla, at lakas. Pagpupugay sa Karapat-dapat sambahin, ang Saksi. Pagpupugay sa Aja—ang Di-Ipinanganak—na may maraming ulo, paa, at bisig.

Verse 59

श्रीशाय श्रीनिवासाय भक्तवश्याय शार्ङ्गिणे । अष्टप्रकृत्यधीशाय ब्रह्मणेऽनंतसक्तये ॥ ५९ ॥

Pagpupugay kay Śrīśa, Panginoon ni Śrī, at kay Śrīnivāsa, Tahanan ni Śrī; sa Kanya na napapahinuhod ng bhakti ng mga deboto; sa Tagapagdala ng busog na Śārṅga; sa Hari ng walong anyo ng Prakṛti; at sa Brahman na ang kapangyarihan ay walang hanggan at walang hangganan.

Verse 60

बृहदारण्यवेद्याय हृषीकेशाय वेधसे । पुंडरीकनिभाक्षाय क्षेत्रज्ञाय विभासिने ॥ ६० ॥

Pagpupugay sa Kanya na nakikilala sa Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad; kay Hṛṣīkeśa, Panginoon ng mga pandama; kay Vedhas, ang Lumikha. Pagpupugay sa Kanya na ang mga mata’y tulad ng lotus; kay Kṣetrajña, ang Nakaaalam ng “bukid” (katawan at isipan), ang nananahan sa loob; at sa Nagniningning na nagpapaliwanag sa lahat.

Verse 61

गोविंदाय जगत्कर्त्रे जगन्नाथाय योगिने । सत्याय सत्यसंधाय वैकुंठायाच्युताय च ॥ ६१ ॥

Pagpupugay kay Govinda, ang Lumikha ng sansinukob; kay Jagannātha, Panginoon ng daigdig, ang kataas-taasang Yogī; sa Katotohanan, sa Kanya na ang panata’y laging tapat; kay Vaikuṇṭha at kay Acyuta, ang Panginoong di nagkukulang.

Verse 62

अधोक्षजाय धर्माय वामनाय त्रिधातवे । घृतार्चिषे विष्णवे तेऽनंताय कपिलायय च ॥ ६२ ॥

Pagpupugay sa Iyo—Adhokṣaja, ang Higit sa abot ng pandama, ang Dharma mismo; kay Vāmana, Panginoon ng tatlong sangkap; sa Iyo na ang ningning ay gaya ng dalisay na ghṛta; kay Viṣṇu; kay Ananta, ang Walang Hanggan; at gayundin kay Kapila.

Verse 63

विरिंचये त्रिककुदे ऋग्यजुःसामरूपिणे । एकश्रृंगाय च शुचिश्रवसे शास्त्रयोनये ॥ ६३ ॥

Pagpupugay kay Viriñca (Brahmā), ang may tatlong tuktok; sa Kanya na anyo ng Ṛg, Yajus, at Sāman; sa Panginoong may iisang sungay, dalisay ang papuri; ang pinagmumulan ng lahat ng śāstra.

Verse 64

वृषाकपय ऋद्धाय प्रभवे विश्वकर्मणे । भूर्भुवुःस्वःस्वरूपाय दैत्यघ्ने निर्गुणाय च ॥ ६४ ॥

Pagpupugay sa Panginoon—na tinatawag na Vṛṣākapi—ang kapuspusan at kasaganaan mismo; sa Kataas-taasang Guro, ang Panday ng sansinukob; sa Kanya na ang anyo ay ang tatlong daigdig (bhūr, bhuvaḥ, svaḥ); sa Tagapagpuksa ng mga Daitya; at sa Kanya na lampas sa lahat ng guṇa (nirguṇa).

Verse 65

निरंजनाय नित्याय ह्यव्ययायाक्षराय च । नमस्ते पाहि मामीश शरणागतवत्सल ॥ ६५ ॥

Pagpupugay sa Iyo—walang dungis, walang hanggan, di kumukupas, at di nasisira. O Panginoon, ingatan Mo ako; O mapagmahal sa mga kumakapit sa Iyo, lumapit ako upang magkanlong sa Iyo.

Verse 66

इति स्तुतः स भगवाञ्च्छंखचक्रगदाधरः । आरणेयमुवाचेदं भृशं प्रणतवत्सलः ॥ ६६ ॥

Sa gayon, nang mapuri, ang Bhagavān—may hawak na kabibe, diskong banal, at pamalo—na labis na mahabagin sa mga yumuyukong sumuko, ay nagsalita ng mga salitang ito kay Āraṇeya.

Verse 67

श्रीभगवानुवाच । व्यासपुत्र महाभाग प्रीतोऽस्मि तव सुव्रत । विद्यामाप्नुहि भक्तिं च ज्ञानी त्वं मम रूपधृक् ॥ ६७ ॥

Wika ng Bhagavān: “O anak ni Vyāsa, dakilang pinagpala, ikaw na may marangal na panata, nalulugod Ako sa iyo. Tamasahin mo ang tunay na kaalaman at bhakti; ikaw ay may pagkaunawa at taglay ang Aking sariling anyo.”

Verse 68

यद्रूपं मम दृष्टं प्राक् श्वेतद्वीपे त्वया द्विज । सोऽहमेवावतारार्थं स्थितो विश्वंभरात्मकः ॥ ६८ ॥

O dalawang-ulit na isinilang, ang anyong nakita mo noon sa Śvetadvīpa—iyon ay Ako mismo. Ngayon Ako’y nananahan dito alang-alang sa layunin ng pagkapanganak bilang avatāra, bilang ang Tagapagtaguyod ng sansinukob.

Verse 69

सिद्धोऽसि त्वं महाभाग मोक्षधर्मानुनुचिंतया । वरलोकान्यथा वायुर्यथा रवं सविता तथा ॥ ६९ ॥

O lubhang mapalad, nakamtan mo ang kaganapan sa walang patid na pagninilay sa dharma ng kalayaan. Gaya ng hangin na umaabot sa matataas na daigdig, at gaya ng Araw na nagpapalaganap ng liwanag, gayon din mararating mo ang mga dakilang kahariang iyon.

Verse 70

नित्यमुक्तस्वरूपस्त्वं पूज्यमानः सुरैर्नरैः । भक्तिर्हि दुर्लभा लोके मयि सर्वपरायणे ॥ ७० ॥

Ikaw ay may likas na walang hanggang kalayaan, sinasamba ng mga deva at ng mga tao. Sapagkat bihira sa daigdig ang bhakti—ang bhakti sa Akin, na siyang kataas-taasang kanlungan ng lahat.

Verse 71

तां लब्ध्वा नापरं किंचिल्लब्धव्यमवशिष्यते । आकल्पांतः तपः संस्थौ नरनारायणावृषी ॥ ७१ ॥

Kapag natamo na ang Yaon, wala nang ibang dapat pang makamtan. Ang mga rishi na sina Nara at Nārāyaṇa, matatag sa tapas, ay nananatili sa gayong kalagayan hanggang sa wakas ng kalpa.

Verse 72

तयोर्निदेशतो व्यासो जनक स्तव सुव्रतः । कर्ता भागवतं शास्त्रं तदधीष्व भुवं व्रज ॥ ७२ ॥

Sa utos nila, si Vyāsa—O Janaka na may mabubuting panata, ang sumulat ng stava na pumupuri sa iyo—ay naging may-akda ng banal na kasulatang Bhāgavata. Pag-aralan mo iyon, at saka lumakbay sa daigdig.

Verse 73

स तप्यति तपस्त्वद्य पर्वते गंधमादने । त्वद्वियोगेन खिन्नात्मा तं प्रसादय मत्प्रियम् ॥ ७३ ॥

Hanggang ngayon ay nagsasagawa pa rin siya ng tapas sa Bundok Gandhamādana. Dahil sa pagkawalay sa iyo, nababagabag ang kanyang puso—kaya maawa ka sa kanya, sapagkat siya’y mahal sa akin.

Verse 74

एवमुक्तः शुको विप्र नमस्कृत्य चतुर्भुजम् । यथागतं निवृत्तोऽसौ पितुरंतिकमागमत् ॥ ७४ ॥

Nang masabihan nang gayon, O brāhmaṇa, si Śuka ay yumukod at nagbigay-galang sa Panginoong may apat na bisig; saka bumalik sa dinaanan at nagtungo muli sa piling ng kanyang ama.

Verse 75

अथ तं स्वंतिके दृष्ट्वा पाराशर्य्यः प्रतापवान् । पुत्रं प्राप्य प्रहृष्टात्मा तपसो निववर्त ह ॥ ७५ ॥

Pagkaraan, ang makapangyarihang anak ni Parāśara, nang makita siya sa malapit at muling makamtan ang anak, ay napuspos ng galak at tumigil sa kanyang tapas.

Verse 76

नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् । आरणेयसमायुक्तः स्वाश्रमं समुपागमत् ॥ ७६ ॥

Matapos yumuk at magbigay-galang kay Nārāyaṇa at kay Nara, ang pinakamainam sa mga tao, siya—na kasama si Āraṇeya—ay nagbalik sa sarili niyang ashram.

Verse 77

नारायणनियोगात्तु त्वन्मुखेन मुनीश्वर । चकार संहितां दिव्यां नानाख्यानसमन्विताम् ॥ ७७ ॥

Ngunit ayon sa utos ni Nārāyaṇa, O panginoon sa mga muni, sa pamamagitan ng iyong bibig ay nilikha niya ang isang banal na saṁhitā, na hitik sa sari-saring salaysay.

Verse 78

वेदतुल्यां भागवतीं हरिभक्तिविवर्द्धिनीम् । निवृत्तिनिरतं पुत्रं शुकमध्यापयञ्च ताम् ॥ ७८ ॥

Itinuro rin niya ang banal na kasulatang Bhāgavatī—na kasinghalaga ng mga Veda at nagpapalago ng debosyon kay Hari—sa anak niyang si Śuka, na nakatuon sa pagtalikod at pagwawaksi sa mundo.

Verse 79

आत्मारामोऽपि भगवान्पाराशर्यात्मजः शुकः । अधीतवान्संहितां वै नित्यं विष्णुजनप्रियाम् ॥ ७९ ॥

Maging ang pinagpalang Śuka—anak ni Vyāsa, apo ni Parāśara—bagaman isang ātmārāma na ganap na nalulugod sa Sarili, ay palagiang pinag-aaralan ang banal na saṁhitā na minamahal ng mga deboto ni Viṣṇu.

Verse 80

एवमेते समाख्याता मोक्षधर्मास्तवानध । पठतां श्रृण्वतां चापि हरिभक्तिविवर्द्धनाः ॥ ८० ॥

Kaya nga, O walang kasalanan, ang mga dharma ng paglaya ay naipaliwanag na sa iyo; at para sa mga bumibigkas at sa mga nakikinig din, ito’y nagpapalago ng debosyon kay Hari (Viṣṇu).