Adhyaya 183

Verse 1

इस प्रकार श्रीमहाभारत वनपर्वके अन्तर्गत आजगरपर्वमें भीमसेनके सर्पके भयसे छूटनेसे सम्बन्ध रखनेवाला एक सौ इक्यासीवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ १८१९ ॥। (दाक्षिणात्य अधिक पाठके २ श्लोक मिलाकर कुल ५१ श्लोक हैं।) अऑडज आटर | आओ अप - ये ही क्रमश: ऊर्ध्वगति

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O Janamejaya, sumunod ay dumating ang panahong hudyat ng pagwawakas ng nakapapasong tag-init—ang panahon ng ulan na nagdudulot ng ginhawa sa lahat ng nilalang. Habang nananatili pa ang mga Pāṇḍava sa gubat ng Dvaitavana, dumating sa kanila ang tag-ulan.”

Verse 2

छादयन्तो महाघोषा: खं दिशश्न बलाहका: । प्रववर्षुदिवारात्रमसिता: सततं तदा,तब काले-काले मेघ जोर-जोरसे गर्जना करते हुए आकाश और दिशाओंमें छा गये और दिन-रात निरन्तर जलकी वर्षा करने लगे

Sinabi ni Vaiśaṃpāyana: Noon, ang maiitim na ulap na umuugong nang malakas ay lumaganap sa langit at sa lahat ng dako. Nagbuhos sila ng ulan nang walang patid, araw at gabi—isang tuluy-tuloy na pagbuhos na naglatag ng mabigat at madilim na himig sa paligid.

Verse 3

तपात्ययनिकेताश्ष शतशो5थ सहस््रश: । अपेतार्कप्रभाजाला: सविद्युद्धिमलप्रभा:

Sinabi ni Vaiśampāyana: Pagkaraan, sa daan-daan at maging sa libu-libo, lumitaw ang mga yaong wari’y may tahanan sa panahon ng init. Hindi na dala ng kanilang kumpol ang silaw ng araw; sa halip, kumislap sila sa dalisay na liwanag ng kidlat, gaya ng mga ulap-ulan na nagsisiksikan sa langit. Ipinahihiwatig ng tanawing ito na ang pag-iral na maringal ng kalikasan ay nakapagpapakumbaba sa karaniwang ningning at tanda ng pagliko ng panahon at kapalaran.

Verse 4

विरूढशष्पा धरणी मत्तदंशसरीसूपा । बभूव पयसा सिक्ता शान्ता सर्वमनोरमा,धरतीपर घास जम गयी। मतवाले डाँस और सर्प आदि विचरने लगे। पृथ्वी जलसे अभिषिक्त होकर शान्त और सबके लिये मनोरम हो गयी

Sinabi ni Vaiśampāyana: Nababalutan ang lupa ng sariwang usbong ng damo, at ang mga insektong nangangagat na wari’y nalalasing, gayundin ang mga gumagapang na nilalang gaya ng mga ahas, ay nagsimulang maglibot. Nabasa at nabuhay-muli sa tubig, ang lupain ay muling naging payapa—kaaya-aya at kalugod-lugod para sa lahat. Ipinahihiwatig ng tanawing ito ang pagbabalik ng likás na balanse matapos ang pagkagambala, na kapag naibalik ang mga yamang nagpapanatili ng buhay (gaya ng tubig), ang daigdig ay humuhupa sa pagkakasundo at nagiging angkop sa buhay at kaginhawahan.

Verse 5

न सम प्रज्ञायते किंचिदम्भसा समवस्तृते । सम॑ वा विषम वापि नद्यो वा स्थावराणि च,सब ओर इतना पानी भर गया कि ऊँचा-नीचा, समतल, नदी अथवा पेड़-पौधे आदिका पता नहीं चलता था

Sinabi ni Vaiśampāyana: Nang matabunan ng tubig ang lahat, wala nang malinaw na matukoy—kung patag ba o baku-bako ang lupa, saan dumadaloy ang mga ilog, o kahit kung saan nakatindig ang mga bagay na di gumagalaw gaya ng mga puno at halaman. Ipinapakita ng tanawing ito na ang matinding kapahamakan ay kayang burahin ang karaniwang pagkakaiba at oryentasyon, kaya ang mga nilalang ay napipilitang umasa sa pag-unawa at pagpipigil-sa-sarili sa halip na sa pamilyar na palatandaan.

Verse 6

क्षुब्धतोया महावेगा: श्वसमाना इवाशुगा: । सिन्धव: शोभयांचक्रु: काननानि तपात्यये

Sinabi ni Vaiśampāyana: Sa pagwawakas ng tindi ng init ng tag-init, ang mga ilog—ang tubig ay nagugulo at ang agos ay napakalakas—ay rumaragasa na may huni na tila mga palasong mabilis lumilipad, nagpapataas ng alon nang alon, at lalo pang nagpapaganda sa maraming gubat at kakahuyan.

Verse 7

नदतां काननान्तेषु श्रूयन्ते विविधा: स्वना: । वृष्टिभिश्रछाद्यमानानां वराहमृगपक्षिणाम्‌,वनके भीतर वर्षाकी बौछारोंसे भीगते और बोलते हुए वराह, मृग और पक्षियोंकी भाँति-भाँतिकी बोलियाँ सुनायी देती थीं

Sinabi ni Vaiśampāyana: Sa kaibuturan ng gubat, naririnig ang sari-saring huni at sigaw—iba’t ibang tinig ng baboy-ramo, usa, at mga ibon, basang-basa at tila napapahina sa bagsik ng ulan. Ipinahihiwatig ng tanawing ito ang ilang na buhay na buhay, mga nilalang na nagtitiis sa lakas ng habagat, at ang kanilang mga tinig ay umaangat mula sa mga kakahuyang binabad ng ulan.

Verse 8

स्तोकका: शिखिनश्चैव पुंस्कोकिलगणै: सह । मत्ता: परिपतन्ति सम दर्दुराश्चैव दर्पिता:

Sinabi ni Vaiśampāyana: Ang mga kukuko at mga pabo-real, kasama ang mga pangkat ng lalaking kukuko, ay tila nalasing sa tuwa at nagliparan sa lahat ng dako; at ang mga palaka naman, punô ng sigla na wari’y nagmamataas, ay paluksu-lukso rito’t roon at malalakas na kumakak—mga tanda ng muling pagsigla ng kalikasan at ng lumolobong lakas-buhay ng panahon.

Verse 9

तथा बहुविधाकारा प्रावृण्मेघानुनादिता । अभ्यतीता शिवा तेषां चरतां मरुधन्वसु

Sinabi ni Vaiśampāyana: Kaya nga, habang ang mga Pāṇḍava ay naglalagalag pa sa mala-disyertong lupain ng Marudhanva, ang mapalad na panahon ng tag-ulan—umaalingawngaw sa dagundong ng mga ulap ng Prāvṛt at nagtataglay ng sari-saring anyo—ay lumipas din. Ipinahihiwatig ng taludtod na ang panahon at mga yugto ng kalikasan ay nagpapatuloy kahit sa gitna ng paghihirap, at ang pagtitiis sa pagkatapon ay napalalakas sa pagtanggap sa ikot ng kalikasan nang hindi isinusuko ang paninindigan.

Verse 10

क्रौज्चहंससमाकीर्णा शरत्‌ प्रमुदिताभवत्‌ । रूढकक्षवनप्रस्था प्रसन्नजलनिम्नगा

Sinabi ni Vaiśampāyana: Nang dumating ang taglagas, ito’y naging panahon ng kagalakan. Napuno ang tanawin ng mga ibong krauñca at mga sisne; ang mga mataas na lupain at mga dalisdis ng gubat ay tinubuan ng sariwang damong kāśa at iba pang halamang sumisibol; at ang mga ilog ay umagos na malinaw at payapa. Sa panahong dalisay at maliwanag na ito—kapag ang langit ay lantad at ang mga nilalang ay masayang gumagala—ang taglagas ay naging lalo pang nakaaaliw sa mga dakilang Pāṇḍava sa kanilang buhay sa gubat, na wari’y isang maikling pahinga ng loob at dangal sa gitna ng hirap.

Verse 11

विमलाकाशनक्षत्रा शरत्‌ तेषां शिवाभवत्‌ | मृगद्धिजसमाकीर्णा पाण्डवानां महात्मनाम्‌

Sinabi ni Vaiśampāyana: Para sa mga Pāṇḍava na may dakilang diwa, ang taglagas ay naging mapalad at mapagkalingang panahon. Luminaw ang langit at muling nagningning ang mga bituin; napuno ang paligid ng mga usang gumagala at mga ibong lumilipad. Sa payapa at dalisay na himpapawid na iyon, dinala ng panahon ang isang tahimik na ligaya sa gitna ng kanilang buhay sa gubat.

Verse 12

दृश्यन्ते शान्तरजस: क्षपा जलदशीतला: । ग्रहनक्षत्रसड्घैश्व॒ सोमेन च विराजिता:

Sinabi ni Vaiśampāyana: Ang mga gabi noon ay maliwanag at malinis, walang alikabok; malamig na gaya ng mga ulap na may dalang ulan. Pinaganda ito ng mga pangkat ng mga planeta at mga konstelasyon, at lalo pang pinagniningning ng Buwan.

Verse 13

कुमुदै: पुण्डरीकैश्न शीतवारिधरा: शिवा: । नदी: पुष्करिणीश्रैव ददृशु: समलंकृता:

Sinabi ni Vaiśampāyana: Namalas ng mga Pāṇḍava ang mga ilog at mga lawa ng lotus na marikit na pinalamutian ng mga puting water-lily (kumuda) at mga lotus. Punô ng malamig at nakagiginhawang tubig, nagmistulang mapalad at nakaaaliw sa lahat—larawan ng tahimik na kabutihan ng kalikasan sa gitna ng hirap ng pagkatapon.

Verse 14

आकाशनीकाशतटां तीरवानीरसंकुलाम्‌ । बभूव चरतां हर्ष: पुण्यतीर्था सरस्वतीम्‌

Sinabi ni Vaiśampāyana: Ang pampang ng Ilog Sarasvatī, na pinalamutian ng mga banal na tīrtha, ay nagmistulang dalisay na gaya ng langit. Ang magkabilang pampang ay natakpan ng mga baging ng kawayan/hasang (cane) na luntian at humahapay. Sa paglalakad nila roon, nakadama ang mga Pāṇḍava ng malaking galak.

Verse 15

ते वै मुमुदिरे वीरा: प्रसन्नसलिलां शिवाम्‌ | पश्यन्तो दृढ्धन्वान: परिपूर्णा सरस्वतीम्‌

Sinabi ni Vaiśampāyana: Ang mga bayaning Pāṇḍava, matatag ang hawak sa kanilang busog at di matinag ang loob, ay labis na nagalak nang masilayan ang Sarasvatī—mapalad at payapa, hitik sa malinaw at tahimik na tubig.

Verse 16

तेषां पुण्यतमा रात्रि: पर्वसंधौ सम शारदी । तत्रैव वसतामासीत्‌ कार्तिकी जनमेजय,जनमेजय! उनके वहीं रहते समय पर्वकी संधि-वेलामें कार्तिककी शरत्पूर्णिमाकी परम पुण्यमयी रात्रि आयी

Sinabi ni Vaiśampāyana: Habang sila’y nananatili roon, sa mismong sandali ng pagsasanib ng banal na pagdiriwang (parva), dumating ang gabing pinakamarangal sa kabutihan—ang gabing kabilugan ng buwan sa taglagas ng Kārtika, O Janamejaya.

Verse 17

पुण्यकृद्धिर्महास त्त्वैस्तापसै: सह पाण्डवा: । तत्‌ सर्वे भरतश्रेष्ठा: समूहुर्योगमुत्तमम्‌

Sinabi ni Vaiśaṃpāyana: Pagkaraan, ang mga Pāṇḍava, kasama ang mga dakilang asetang puspos ng kadalisayan at kabutihan—O pinakamainam sa angkan ng Bharata—ay sama-samang nagpasakdal sa kataas-taasang disiplina (yoga) sa pamamagitan ng mga gawaing tulad ng paliligo at pagkakaloob ng limos.

Verse 18

तमिस्राभ्युदये तस्मिन्‌ धौम्येन सह पाण्डवा: । सूतै: पौरोगवैश्वैव काम्यकं प्रययुर्वनम्‌,फिर कृष्ण-पक्षका उदय होनेपर पाण्डवलोग धौम्य मुनि, सारथिगण तथा पाकशालाध्यक्षके साथ काम्यक-वनकी ओर चल दिये

Sinabi ni Vaiśampāyana: Nang sumilang ang madilim na kalahati ng buwan (kṛṣṇa-pakṣa), ang mga Pāṇḍava, kasama ang pantas na si Dhaumya at sinundan ng mga sais at mga tagapaglingkod, ay tumulak patungo sa gubat ng Kāmyaka.

Verse 182

इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि मार्कण्डेयसमास्यापर्वणि काम्यकवनप्रवेशे द्यशीत्यधिकशततमो<ध्याय:

Sa gayon, sa Śrī Mahābhārata, sa loob ng Vana Parva—sa bahaging nagbubuod sa pangaral ni Mārkaṇḍeya—nagtatapos dito ang ika-183 kabanata, hinggil sa pagpasok ng mga Pāṇḍava sa gubat ng Kāmyaka.